 eerste twee paragraven van hoofdstuk 1 van deel 1 van de stille kracht dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten kijk voor meer informatie of om mee te doen op LibriVox.org opgenomen de Karola Jansen de stille kracht van de wico Peres eerste deel eerste hoofdstuk 1 de volle maan tragisch 10 avond was reeds vroeg nog in de laatste dag schemer opgerezen als een inmense bloed rozeboll vlamden als een zonsondergang laag achter de tamarinde bomen der lange laan en steeg langzaam zich lauterende van haar tragische tint in een vage hemel op een doosje stilte spannen alom als een sluier van zwijgen of na de lange middag siesta de avond rust zonder overgang van leven begon over de stad weer wit gepilaarde vila huizen laag wegscholen in het geboomde der lanen en tuinen hing een donzende geluid loosheid in de winst tille benauwdheid de avond lucht als was de mat de avond moe van de zonneblakende dag der oostmoeson de huizen zonder geluid doken weg doodstil in het loven van hun tuinen met de regelmatig oplankende rissen de grote kalkte bloempotten hier en daar werd een licht al ontstoken plotseling blafden hun hond en antwoorden een andere hond en verscheurde de donzende stilte in langer ruwenvlaarden de neidige hondenkelen hees ademloos schoorvijandig plotseling ook zweergezijstil aan het einde der lange laan lag diep in zijn voortuin het residenciehuis laag dadelijk in de nacht der Waringenbomen zich zachter het zijn de pannendaken het ene achter het andere naar de schaduw van de achtertuin toe met een primitieve lijn van dak tekening over iedere galerij een dak over iedere kamer een dak tot ene lange dak siloet voor echter rezen de witte zuilen ervoor galerij met de witte zuilen der partiek hoog blank en aanzienlijk op met brede tussenruimte met grote openheid van ontvangst met een uitbreiding van indrukwekkend paleisportaal door de open deuren verschoten midden galerij vaagde achteren toe met een enkel licht opgeglimt een oppasser ontstakte lantaarens terzij van het huis halfcirkels van grote witte potten met rozen en grisanten met palmen en kaladiums bogen links en rechts wijd voor het huis naar trazijden uit een brede grindlaan vormde de oprit tot in de wit gezelde partiek dan strekt zich uit een wijd door gazon met potten omgeven en in het midden op een gemetseld voetstuk een monumentale vaspot met een grote latania een groene frisheid was daar de kronkelende vijver waar de reuzebladeren ener victoria regia als dofgroene presenteerbladen zich ronden tegen elkaar met een enkele blankende lotusachtige bloemer tussen een pad kronkelde langs de vijver en op het met kiezelsteengeplavijde ronde plek rees een hoge vlaggestok de vlag was reeds neergehaald als iedere dag om 6 uur een eenvoudig hek sneet het erf af van de lange laan het ruusachtig erf was stil er brandde nu langzaam om slachtig aangestoken door de lampenjongen één lamp van de kroon der voorgelderij en de neergedrijde lamp binnen als twee nachtliggies in het paleis van zuilen en van kindelijk naar achterverschiet in de daken op de trappen van de kantoorkamer zaten enkel oppassers in een donkere uniform fluisterend wat te praten één van hen stond na een pose op en begaf zich met een rustige pas van zich niet te willen overhaasten naar een bronzenklok die hoog ging bij het oppassershuisje geheel terzijde van het erf toen hij na een honderd pas genaderd was luid hij zeven langzaam weer echoende slagen de klepel bronst de bonsende in de bel van de klok en de slacht telkens zich zag de naam met een zware trilling van nageluid de honden blaften weer op de oppasser langzaam met zijn lennige pas jongensachtig slanken in zijn blauw laken jasje en broek met gele banden en omslag liep zijn honderd passen naar de andere oppassers rustig terug nu was het kantoor licht ontstoken en ook in de aangrenzende slaapkamer waren door de jaluzi geschemerde de resident een grote zware man in zwart jasje witte broek liep de kamer door en riep naar buiten oppass de hoofdoppasser in zijn laken uniform brokje de banden breed geel omzoomd naderde met geboog knieën hurkte neer roep de nonna de nonna is al uit gegaan kajeng fluisterde de man en schetste met beide handen de vingers tegelkaar het erbide gebaar van de samba waar is de nonna naartoe dat heb ik nog niet onderzocht kan jeng zei de man als voor onschuldiging dat hij niet wist en schetste weer de samba de resident dacht even na mijn pet zei hij mijn stok de hoofdoppasser steeds in komende knieën van zich erbide krimpen in elkaar scharrelde even door de kamer en bood hurkende aan de klein uniform pet en een wandelstok de resident ging uit de hoofdoppasser haast er zich achter hem aan met een taliapi in de hand een lange brandende lond waarvan hij de gloeiende punt swaaide om aan wie voorbij ging in de avond de resident te doen herkennen de resident liep langzaam met erf af naar de lange laan aan die laan als een avenu van tamarinde bomen en flamboyans lagen de vilaas der voornaamse notabelen flauverlicht doodstil schijnbaar onbewoond met in de avondvaagheid oplankend de rissendegen kalkte bloempotten de resident wandelde eerst langs het huis van de secretaris dan de andere zijde meisjeschool dan de notaris een hotel de post de president van de landraad aan het einde van de lange laan stond de romse kerk en verderop de brug over de kali laag het station bij het station was meer verlicht dan de andere huizen een grote europeese toko de maan hoger geklommen zich heller zilverende bij haar stijging bescheen de witte brug de witte toko de witte kerk dit alles om een vierkant square meer open zonder bomen en met in het midden een spitsmonumentje dat de stadsklok was de resident ontmoeten niemand nu en dan kwam echter een enkele javaan zich donker bewegende even uit de schaduw en dan zwaaiden de oppassen achter zijn heer met veel ostentatie het gloeiende punt van zijn vuurtouw meestal begreepte javaan en maakte zich klein en kromp ineen aan de rand van de weg en ging als loophurkende voorbij een enkele keer onwetend pas uit zijn dessa begreep hij niet diep angstig voorbij zag angstig naar de oppassen die maar zwaaien en zwaaien en hem in het voorbij gaan achter de rug van zijn meester een vloek toedoede omdat hij de dessa kerel geen manier had als een karretje aankwam of zado zwaaien hij weer en zwaaien hij zijn vuursterretje door de avond wenkte de voorman die of stil hield en afsteeg of neer hurkte in zijn voertuig en hurkend doormende aan de uiterste rand van de weg de resident liep somber door met de flinke pas van een besliste wandelaar hij was rechts van het squertje afgeslagen en liep langs de hervormde kerk recht op een mooie vila toe met slanke vrij correcte ionische pleisterzuilen en helvelicht met petroleumlampen in kronen het was een societie concordia een paar bediende in witte buisjes zaten op de trappen een europeaan in een wit pakje de kastelijn liep in de voorgalerij maar om de grote bittertafel zat niemand en de weiderrie de stoelen opende hun armen afwachtende als te vergeefs de kastelijn zien de resident boog en de resident tickte kort aan zijn pet en ging de societie voorbij sloeg links om hij wandelde een laan af langs kleine donkere huisjes in kleine ervjes weggedoken sloeg weer om en ging langs de uitmonding de kali die was als een kanaal prau aan prau lag vastgemeerd een eentoonige neuri van madorese zeeluiseurde droefgeestig langzaam over het water waaruit een vissige wadem op rees langs het havenkantoor ging de resident naar de pier toe die het eind uitstak in zee en waarop de punt een kleine vuurtoren als een kleine eifel zijn ijzeren kanten labervorm verhief met zijn lamp aan de top daar bleef de resident staan en ademde op de wind was plotseling opgestoken de grongong blies uit de verte waayende aan als iedere dag omdat uur maar soms zakte hij ineens onverwachts neer in één als met een onmacht zijn er waayende vlerken en de opgeheven zee strookte haar maanwitte schuimkrullen glat en fosforiseerde even met strepen lang en bleek over de zee nadat de droefgeestig een eentoonig ritmischeuren van zingen een zeil donkerde aan als een grote nachtvogel en een vissers prau met hoog opbeugende voorsteven met iets van een antiek schip gleed het kanaal in een weemoed van levensgelatenheid in de berusting in al het kleine donkere aardse onder die eindeloze hemel aan die zee van fosforiseerende verte treef om en toverde enige heimzinnigheid die beklemde de grote stevige man die daar stond wijdbeens opademend langzaam met vlagen aan waayende wind moe van zijn werk van zijn zitten aan zijn schrijftafel van zijn berekeningen der duiten kwestie die afschaffing der duiten door de gouverneur generaal zijn er persoonlijke verantwoordelijkheid opgelegd als een kwestie van belang die grote stevige man praktisch cool van denken kort beslist van langdurige zax uit oefening voelde misschien niet die donkere geheimzinnigheid drijf over de indische avondstad hoofdplaat van zijn gewest maar hij voelde een begeerte naar tederheid vaag voelde hij de begeerte van een kinderarm om zijn hals van kleine hoge stemmen om zich heen de begeerte naar een jonge vrouw die glim lachend hem wachten zou hij dacht die sentimentaliteit in zich niet uit hij was niet gewoon zich over het geven aan mijming over zichzelf hij had het te druk zijn dagen waren te veel gevuld met belangen allerlei aard dan dat hij toe zou geven en wat hij wist dat zijn vlaagjes van zwakte waren de onderdrukte opwellingen van jongeren jaren maar al mijmerde hij niet de stemming was onafweerbaar als een druk op zijn brede borst als een ziekte van tederheid een malaise van sentimentaliteit in zijn anders heel praktisch gemoed van hoofdamtenaar die hield van zijn werking van zijn gewest die hard had voor de belang ervan en wie het bijna onafhankelijk gezag van zijn betrekking geheel in harmonie was met zijn heersers natuur die met zijn krachtige longers in atmosfeer van wijde werking en ruimveld van zo verschijde arbeid met evenveel genot gewoon was te ademen als hij nu ademde de wijde wind van de zee de begeerte het verlangen een heimwee waren die een avond vooral vol in hem hij voelde zich eenzaam niet alleen om het isolument dat een hoofd van gewestelijk bestuur altijd min of meer omrengt wie men of na het conventioneel glim lachend erbiedig om conversatie of kort zakelijk erbiedig om zaken hij voelde zich eenzaam hoewel hij vader was van een huis gezin hij dacht aan zijn grote huis hij dacht aan zijn vrouw en zijn kinderen en hij voelde zich eenzaam en alleen gedragen door het belang dat hij stelde in zijn werk het was hem alles in zijn leven het vulde al zijn uren er overdenkende sleep hij in zijn eerste gedachte was voor het een of ander gewestelijk belang in dit ogenblik moe van het cijferen op ademende in de wind ademde hij tegelijk met de frisheid van de zee de weemoed van de zee in de geheimzinnige weemoed ter indische zeeë de opspokende weemoed ter zeeë van java de weemoed die aandruist van verre als op zuizende weekend van geheimzinnigheid maar zijn natuur was niet om zich over te geven aan mysterie hij ontkende het mysterie het was er niet er was alleen de zee en de wind die fris was er was alleen de walm van die zee als iets van vis en van bloemen en zeeweer walm die de frisse wind uitwoei er was alleen het ogenblik van heraardeming en wat hij onafweerbaar voor geheimzinnige weemoed voelde toch sluipen in zijn dienavond wat weken gemoet dacht hij te zijn om zijn huiselijke kring die naar lieve wat nauwe gevoeld had dichter sluitende om wat in hem was vader en echtman was er van weemoed nog iets dan was het dat uit de zee kwam het niet uit de lucht aan van verre niet hij gaf zich niet over aan een allereerste sensatie van wonderlijkheid en hij planten zich steviger welvde zijn borst richten op zijn flinke militaire kop en snowf en snowf de walm in en de wind de hoofdoppasser neergehoorkt met zijn gloeivuurtouw in de hand gluurde aandachtig op naar zijn heer als dacht hij wat doet hij hier zo vreem te staan bij de vuurtoren zo vreemt hij olanders wat denkt hij nu waarom doet hij zo juist op dit uur op deze plek de zee geesten waren nu om er zijn keimanen onder het water en iedere keiman is een geest zie daar heeft men aan ze geofferd pizang en rijst en denk denk en een hart eitje op een vlotje van bambou onderaan bij het voetstuk van de vuurtoren wat doet de kanjeng toan nu hier het is hier niet goed het is hier niet goed tjelakka tjelakka en zijn speedende ogen geleden op en neer langs de brede rug van zijn heer die maar stond en uitzag waar zag hij naartoe wat zag hij aanwaaien in de wind zo vreemd die hollanders vreemd de resident plotseling keerde zich om en liep terug en de oppasser opschrikkend volgde hem blazende aan de punt van zijn vuurtou de resident liep dezelfde weg terug nu zat er een heer in de societie die groeten en een paar jonge lui in het wit wandelde in de lange laan de honden blaften toen de resident de ingang naderde van het residentie erf zag hij voor aan de andere ingang twee witte figuren een man en een meisje die zich echter uitwiste in de nacht onder de warringins hij ging recht naar zijn kantoor een andere oppasser naderde en hij gaf hem pet en stok dadelijk zette hij zich aan zijn schrijftafel hij kon nog een uur werken voor het diner twee meerdere lichten waren opgestoken eigenlijk waren overal lichten ontstoken maar in de lange brede galerijen was het maar even licht op erf en in huis branden zeker niet minder dan 20 30 petroleumlampen in kronen en lantaarens maar het was niet meer dan vage lichtschemer die geel waasde door het huis een stroom van manen schijn vloot in de tuin deed de bloep potten op blanke tintelde in de vijver en tegen de blanke lucht waren de warringins als mollig flueel de eerste gong voor het diner was geslagen in de voorgalerij wipte een jonge man op een wipstoel op en neer de handen achter het hoofd zich vervelend een jong meisje neurjend liep door de middengalerij als in afwachting het huis als gemobileerd volgens het confessionele type van residenci woningen in het binnenland plechtig en banaal de marmeren vloer van de voorgalerij spiegelde gladwit hoge palmen in potten stonden tussen de pilaren om marmeren tafels rijden zich wipstoelen in de eerste binnengalerij die in de breedte evenwijdig liep aan de voorgalerij stonden stoelige rij tegen de bewand als voor een eeuwige receptie de tweede binnengalerij die zich uitstrekte in de lengte vertonen aan het einde daar wijzen zich weer verbreed tot een galerij in de breedte een ruusachtige rode satijne portiëren en gouden kronlijst in de witte vlakken tussen de deuren de kamers hingen of spiegels in gouden lijst staan door op marmeren consoles of lithografures schilderijen zoals men in indie zegt van dijk te paard paal veronees op de trappen van de finitian parlais ontvangen door een doge Shakespeare aan het hoofd van elisabeth en tasso aan het hoofd van esten maar in het grootste vak hing in een koningskronen lijst in een grote ads portret van koningin willemina in kronings ornaat in het midden der middengalerij was een rood satijne otomanen bekroond door een palm verder vele stoelen en tafels grote lampenkronen overal alles was netjes onderhouden en van een pompeuze banaliteit een onhuizelijke afwachting van de eerst volgende receptie zonder een enkel intiem hoekje in het halflichter petroleumlampen in elke kron was een lamp ontstoken strikte de lange brede weidegalerijen zich in een lege verveling uit de tweede gongsloeg in de achtergalerij was de te lange tafel als steeds wachtende gasten gedekt voor drie personen de span en een zes tal jongens stonden in afwachting met de dientafels en de twee bevetten de span begon reedsborden met soep te vullen en een paar van de jongens plaatste de driebordessoep al op tafel op de gevouden servetten die op de borden lagen toen wachten zij weer af terwijl de soep lichtjes dampte een andere jongen vulde de drie waterglasen met grote brokken ijs het jonge meisje was naden gekomen neuriënt zij was misschien 17 jaar en zij leek op haar geschrijde moeder de eerste vrouw van de resident een mooie nonna die nu de botafia woonde en naar mijn zijde een stil speelhuis hield zij had een olijfbleke tint met soms even de bloos van hun vrucht ze had mooi zwart haar dat natuurlijk groesde aan haar slapen en in een zeer grote vrong was vastgestoken haar zwart pupillen met fonkel iris dreef in een vochtig blauw wit waarom zware wimper speelde op en neer op en neer haar mondje was klein en een beetje dik en haar boven liep donsde even met een donkers weempje van haar ze was niet groot en al te vol van vorm als een haastig roos die te snel open bloeid ze droeg een witte piqueerok en een witte linde bloes met entre deux en zij had om haar hals een schelgeel lint dat heel aardig stond bij haar olijfbleekte die soms oploosde plotseling als met een stroom van bloed de jonge man uit de voorgalerij was aangeslentert hij leek op zijn vader groot breed blond met een dikke blonde snor hij was nauwelijks 23 jaar maar hij zag er wel vijf jaar ouder uit hij droeg een wit pak van russieslinnen maar met een boortje en een das eindelijk kwam ook van oudijk zijn beslisten trap naderde aan als had hij het altijd druk als kwam hij nu even eten tussen zijn werk door alle drie zetten zich zonder een woord en lepelde de soep hoe laat komt mama morgen, vroeg Theo om half twaalf antwoorden van oudijk en zich wendende tot zijn lijfjonge achterzicht cario denk er aan dat de nonja bizarre morgen om half twaalf afgehaald moet worden van station kan jeng, fluisterde Cairo, een gerecht van vis werd rondgediend Doddy vroeg van oudijk, met wie was je zo even aan het hek? Doddy keek haar vader langzaam verwond het aan met haar vonkelirissen aan het hek, informeerde zij langzaam met een zeer mollig accent ja, aan het hek, met niemand? met Theo misschien? was jij met je zuster aan het hek, vroeg van oudijk? de jonge fronzen zijn dikke blonden brouwen kwam wel, weet niet, herinner me niet ze zwegen alle drie, ze haasten diner af, zich vervelende aan tafel de vijf, zes bediende in witte baartjes met rode linnen omslagen liepen zacht op de platten tenen bediende vlug en geruisloos men had nog biefstuk met sla, en podding, en vruchten hee weer biefstuk, mopperde Theo ja, die kockie lachte Doddy met haar keellagje ze geeft altijd biefstuk als mama niet is, kan haar niet schelen als mama niet is zij verzint niet, te erg toch? ze hadden in twintig minuten gegeten toen van oudijk weer ging naar zijn kantoor Doddy en Theo slenten er naar voren vervelend, gaf de Doddy, kom wij billiarden? in de eerste binnengalerij achter de centijne portiere stond een klein billiard kom dan, zei Theo, zij speelde waarom moest ik samen met je aan het hek geweest zijn? ach, thee, zei Doddy nu, waarom? papa hoeft niet te weten met wie was je dan? met Addy natuurlijk, zei Doddy, zeg, is stadsmuziek vanavond? ik geloof wel, kom, wij gaan, ja? nee, ik heb geen lust ach, waarom dan niet? ik heb geen lust ga mee nou nee met mama, jij wil wel, ja? zei Doddy boos, ik weet heel goed, met mama jij gaat altijd naar stadsmuziek wat weet jij, klein nest? wat ik weet, lagte zij, wat ik weet, ik weet, wat ik weet hey, plaagde hij, een karrenboll mikkende met een ruwe stoot jij met Addy, hè? nou, en jij met mama hij haalde de schouders op je bent gek, zei hij hoef niet te verbergen van mij trouwens, iedereen zegt laat ze zeggen te erg toch van jou? ach, stik hij smeet zijn keu driftig neer en ging naar voren zij volgde hem zei Theo, niet boos zijn dan, ga nou mee naar stadsmuziek nee ik zal niets meer zeggen, smeekte zij lief zei wat bang dat hij boos zou blijven en dan had ze niets en niemand, dan verveelden ze zich helemaal ik heb Addy beloofd en ik kan toch niet alleen gaan nu, als je dan niet meer zulke idiot dingen zegt ja, ik beloof, lieve Theo, ja, kom dan ze was wel in de tuin van Oudeik verscheen op de drempel van zijn kantoor, waarvan de deur al dit open stond maar dat met een groot schudsel afgesloten was van de binnengalerij doordy, riep hij ja, pa zou je morgen kunnen zorgen voor wat bloemen in mama's kamer zijn stem was bijna verlegen en zijn ogen knipte doordy hield haar gegiegel in goed, pa, ik zal zorgen waar ga je naartoe? met Theo naar stadsmuziek van Oudeik werd rood, boos naar de stadsmuziek, maar dat kun je me toch wel vragen, riep hij plotseling razend doordy preilde ik hou er niet van dat je uitgaat, zonder dat ik weet waarheen vanmiddag ook was je weg, toen ik met je wandelen wou nu, soedda dan maar, zei doordy, en helde je kan wel gaan, zei van Oudeik, maar ik wil hebben dat je het me eerst vraagt nee, ik heb geen trek meer, helde doordy soedda maar, geen stadsmuziek in de vechten, in de tuin van Concordia, hoorde zij de eerste klanken van Oudeik was teruggegaan in zijn kantoor doordy en Theo weerpen zich in twee wipstoelen in de voorgadderij en wipte met razen nei met de stoelen schaatsende over het gladdenmarmer kom, zei Theo, laten we maar gaan, oudie wachtje nee, mocht zei, kan niet schelen, ik zal Oudei morgen zeggen papa, zo onaardig, hij bederft mijn plezier en, ik zet geen bloemen in mama's kamer Theo grinnigde zeg, vluisterde doordy, die papa, hé zo verlieft altijd, hij had een kleur toen hij mij vroeg van die bloemen Theo grinnigde nog eens en neuriede met de verre muziek mee einde van de eerste twee paragraven van hoofdstuk 1, van deel 1, van de stille kracht van Louis Coupérez voorgelezen en opgenomen in Rotterdam op 4 augustus 2010 door Karola Jansen www.karolajansen.nl paragraaf 3 en 4 van hoofdstuk 1, van deel 1, van de stille kracht dit is een LibriVox opname en dus vrij van noteursrechten opgenomen door Karola Jansen, de stille kracht van Louis Coupérez, eerste deel, eerste hoofdstuk, 3 de volgende morgen ging Theo om half 12 met de landdouwers een stiefmoeder afhalen van de station van Oudeik die opdat u meestal de politierol af deed had zijn zoon niets gezegd maar toen hij uit zijn kantoor Theo in het rijtuig zag stappen en wegrijden vond hij het aardig van de jongen hij had Theo als kind afgodisch lief gehad, had hem als knap nog bedorven was met hem als jonge man dikwels in botsing gekomen maar nog dikwels vlakkerde de oude vader passie onweerstaanbaar op hij had zijn zoon op dit ogenblik meer lief dan Doddy die die morgen nog steeds geboedeerd had en geen bloemen in de kamer zijn een vrouw gezet had zodat hij aan Cario had bewolen haar voorbloemen te zorgen het speet hem nu in dagen geen vriendelijk woord tegen Theo gezegd te hebben en hij nam zich voor straks dat toch waarlijk weer eens te doen de jongen was wispeltuurig, in drie jaar was hij employé geweest op zeker vijf koffieondernemingen nu was hij weer buiten betrekking en hing thuis zoekende naar iets anders Theo aan het station wacht enkele minuten toen de trein van Surabaya aankwam hij zag mevrouw van Oudeik dadelijk en de twee kleine jongens René en Rikus in tegenstelling van hem twee kleine signa's die ze van Batavia meepracht voor hun grote vakantie en haar lijfmijd Oeriep Theo helpt zijn stiefmoeder uitstijgen de stationschef goede erbieligde vrouw van zijn resident zij knikten met haar glimlach terug als een welwillende koningin zij dulde met haar glimlach even dubbelzinnig dat haar stiefzoon haar kusten op de wang zij was een grote vrouw, blank, blond, over de dechtig, met die lome staartigheid van in Indië geboren vrouwen, dochters van geheel Europese ouders zij had iets waarnaar men dadelijk keek, het was om haar blanke vel, haar tent van melk, haar heel licht blond haar, haar ogen, vreemd grouw, soms even geknepen, altijd met een uitdrukking van dubbelzinnigheid, het was om haar eeuwige glimlach, soms heel lief en inneemend en dikwijls onuitstaanbaar, vervelend men wist niet bij een eerste zien of zij achter die een blik iets borg, enige diepte, enige ziel of dat het maar was kijken en lachen en beide met die lichte dubbelzinnigheid spoedig echte merkten men op haar glimlachend afwachtende onverschilligheid als kon haar heel weinig schelen, als stelde zij geen belang, zelfs al zou de hemel boven haar instorten, als zou zij glimlachend dat wel aanzien komen haar tret was langzaam, zij droeg een roze piqueerok embolero, een wit satijne lint om het middel, en een witte mateloo met wit satijne strik, en haar zomers rijspakje was zeer correct, vergelijken bij dat van een paar andere dames op het perron, drentelende in stijf uitgestreken baby's als nachtjurken, met tulle hoeden en pluimen erboven, en in haar zeer europese verschijning was misschien alleen die langzame pas, die lome staatigheid de indische nuance, dat wat haar onderscheiden van een vrouw pas uit Holland. Theo had haar de arm toegebogen en zij liet zich leiden naar het rijtuig, de wagen, gevolgd door de twee donkere broertjes, zij was twee maanden afwezen geweest, zij had een knik over en een glimlach voor de stationchef, zij had een blik over voor de kutsier in de staljongen, en zij zette zich langzaam, loom, blanke zultane en steeds met haar glimlach neer, de drie stiefzoons volgde haar, de meid reed achter in een karretje, mevrouw van Oudeik zag eens naar buiten en vond dat la bouwwangy en nog steeds uitzog als vroeger, maar zij zeiden niets, zij trok zich langzaam weer terug en leunden achteruit, haar wezen vertoonden een zekere tevredenheid, maar vooral die lichtende en lachende onverschilligheid als kon niets harderen als was zij beschermd door een vreemde macht, er was in deze vrouw iets sterkst, iets machtigst van lauter onverschilligheid, er was in haar iets onquetsbaars, zij zag er uit of het leven geen vat op haar zou hebben, niet op haar tent en niet op haar rezieel, zij zag er uit of zij niet kon leiden en het was of zij glimlachte en zo tevreden was, omdat er voor haar geen ziekte, geen leed, geen armoede, geen ellende bestond, en de uitstraling van glansend egoisme was om haar, en toch was zij meestal beminderlijk, zij nam meestal in, zij panden in omdat zij zo mooi was, deze vrouw met haar glinsterendezelfde vredenheid was bemint, hoe men verder ook over haar sprak, als zij sprak, als zij lachte ontwapende zij, en meer nog was zij innemend, het was trots en misschien juist om haar onpeilbare onverschilligheid, zij stelde belang alleen in haar eigen lichaam en in haar eigen zieel, al het andere, al het andere was haar totaal onverschillig, om machtig iets van haar ziel te geven, had zij nooit gevoeld dan voor zichzelfen, maar zo harmonisch en zo innemend glimlachend, dat men haar altijd beminderlijk vond, aanbiddelen. Het was misschien om de lijn van haar wangen, de vreemde dubbelzinnigheid in haar blik, haar onuitwisbare glimlach, de gratis van haar figuur, de klank van haar stem, en haar altijd zo juiste woord, en als men haar eerst onuitstaanbaar vond, merkte ze dat niet op en werd juist allerinnemendst. Als men ja lures was, merkte ze dat niet op en preesjuist, intuitief, onverschillig weg, het kon haar totaal niet schelen wat een ander in zich minder vond. Zij kon met het liefste gezicht een toilet bewonderen dat zij afschuwelijk vond, en uit laute onverschilligheid was zij later niet vals en brak zelfs later die bewondering niet af. Haar mateloze onverschilligheid was haar levenskracht. Zij had zich aangewend alles te doen waar zij lust toe had, maar zij deed het met haar glimlach en wat men ook praatte achter haar rug, zij bleef zo correct, zo bedoverend dat men het haar vergaf. Zij was niet bemind als men haar niet zag, maar zodra men haar zag, had zij alles weer gewonnen. Haar man bat haar aan, haar stief kinderen, eigen kinderen had zij niet, konden het niet helpen onwillekeurig tegen zich in van haar te houden. Haar bediende waren alle onder haar invloed. Zij bromde nooit, zij beval met een woord en het gebeurde. Was er iets verkeerd, brak er iets, haar glimlach bestierf even, en dat was alles. En was haar eigen ziel zijn lichaamsbelang in gevaar dan wist zij het meestal af te wenden en nog zo voedelig mogelijk te schrikken zonder dat de glimlach zelf bestierf. Maar zij had dit persoonlijk belang zo om zich gecerreerd dat zij de opstandigheden ervan meestal beheersten. Een noodlot scheen om deze vrouw niet te drukken. Haar onverschilligheid was glansend, was geheel onverschillig, zonder minnachting, zonder afgunst, zonder emotie. Haar onverschilligheid was eenvoudig onverschilligheid. En de takt waarmee zij instinctmatig zonder ooit veel na te denken haar leven, leiden en beheersten was zo groot dat misschien als zij alles verloren zou hebben wat zij nu bezat, haar schoonheid, haar repositie bijvoorbeeld, zij nog onverschillig zou kunnen blijven, in haar onmacht om te leiden. Het rijtuig reed het residentie erv in juist toen de politierol begon. De Javanse officier van Justitie, hoofd Jaksa, was reeds bij Van Oudeik in het kantoor. De Jaksa en de politieoppassers leiden de stoeddeppeklaagde. De inlanders hiel elkaar aan een punt van hun baartje vast en liepen op een trippelgangetje, maar de enkele vrouwen ertussen liepen alleen. Onder een warringinboom, op enige afstand van de trappen van het kantoor, hurkte zij allen neer in afwachting. Een oppasser, horende de klok in de voorgalerij, sloeg half één met de grote bel bij het oppassershuis. De luide slag trelde als een bronzentong door de middagblakende hitte na. Maar Van Oudeik had het rijtuig horen aangrollen en hij liet de hoofd Jaksa wachten. Hij ging zijn vrouw tegemoet. Zijn gezicht klaarde op. Hij kust haar teder, met effuzie, informeerde hoe zij het maakte. Hij was blij de jongens terug te zien en zich herinnerende wat hij over Theo had nagedacht, had hij voor zijn oudste een vriendelijk woord. Dodie nog met haar boerderend dik mondje zoende mama. Zij liet zich zoenen, gelaten, glimlachend. Zij kusten kalm terug zonder koelheid, zonder warmte. Juist doen de wat zij doen moest. Haar man, Theo, Dodie bewonderde haar zichtbaar, zijde dat zij er goed uitzag. Dodie vroeg haar waar mama dat aardige reispakje vandaan had. In haar kamer zag ze de bloemen en daarzij wist dat van oudijk hiervoor steeds zorgde, aarde ze even haar man op de arm. De resident ging terug naar zijn kantoor, waar de hoofd Jaksa wachten. Het verhoor begon. Door een politieoppassen opgeduwd kwamen de beklage de een voor een hurk op de trap, voor de drempel van het kantoor, terwijl de Jaksa hurkt op een matje. De resident zat voor zijn schrijftafel. Terwijl de eerste strafzaak behandeld werd, luisterde van oudijk nog naar de stemzennigvrouw in de middengalerij, toen de beklaagde zich verdedigde met de luide kreeg van botten, botten, nee. De resident fronste zijn wenkbrouwen en luisterde met aandacht. In de middengalerij zwegen de stemmen, maar vrouw van oudijk was zich gaan uitkleden, om sarong en kabai aan te doen voor de rijstafel. Zij droeg het coquet, een solose sarong, een transparente kabai. Juwelen speltjes, witte leren meldjes met een klein witstrikje erop. Zij was juist klaar toen Dordie aan haar deur kwam en zeiden, mama, mama, daar is mevrouw van douche. De glimlach bestierf even, de zachte ogen zagen donker. Ik omdadelde kind, maar zij ging zitten en oeieriep, de lijfmijd, sprenkelde parfum op haar zakdoek. Mijn vrouw van oudijk fleide zich uit en mijmerde wat na, in de loomheid naar haar rijst. Zij vond Labouwangi wanhopig vervelend naar Batavia, waar zij twee maanden gelogeerd had bij kennis en familie, vrij en zonder verplichtingen. Hier, als residentvrouw, had zij herenigen, ook als schoof zij de meeste van zich af, op de vrouw van de secretaris. Zij was in zichzelf een moe ontstempt, ontvreden. Trots haar algehele onverschilligheid was zij menselijk genoeg om haar stille buien te hebben, waarin zij alles verwensten. Dan verlangden zij ineens iets dolst te doen, dan verlangden zij Vaagweg naar Parijs. Zij zou dat nooit aan iemand laten merken. Zij kon zich bedwingen en ook nu bedwong zij zich, voor zij zich weer vertoonden. Haar Vaag, bagantische verlangen, versmold in haar loomheid. Zij strekte zich gemakkelijker. Zij meijmerde met bijna geloken ogen. Door haar bijna bovenmenschelijke onverschilligheid kulde soms een vreemde fantasie verborgen voor de wereld. Het liefst leefden zij in haar kamer haar leven van geparfumeerde verbeelding, vooral naar haar maand in Batavia. Na zo'n maand van perversiteit had zij behoefte haar vagebonderende roze verbeelding te laten krullen en wolken voor haar knippende ogen. Het was in haar verder geheel dorrezieel als een onwerkelijke bloei van ansure bloemetjes die zij kweekte met het enige sentiment dat zij ooit zou kunnen voelen. Zij voelde voor geen mens, maar zij voelde voor die bloemetjes. Zo te mijmeren vond zij heerlijk. Wat zij had willen zijn als zij niet behoefte te zijn die zij was. De fantasie wolkte. Zij zag een wit paleis en overal cubidootjes. Mama, kom dan toch. Daar is mevrouw van douche. Mevrouw van douche, met twee stopflessen. Het was Dodie aan haar deur. Leonie van Oudeik stond op en ging naar de Achtergalerij, waar de indische dame zat, de vrouw van de postcomies. Zij hield koeien en verkocht melk, maar zij deed ook een andere handel, zoals een dikke dame, even wat bruin met fruit stekende buik. Zij droeg een heel eenvoudig kabaetje met een smal kantje er omheen, en haar dikke handjes streeelde de buik. Voor zich op tafel had zij twee stopflesjes staan, waarin iets glinstelde. Wat was dat van suiker, cristal, dacht mevrouw van Oudeik vaag, toen zij zich plotseling herinnerde. Mevrouw van douche zeiden dat zij blij was haar weer terug te zien. Twee maanden weg van Labuwangi. Toch te erg. Die mevrouw van Oudeik maag, en zij wees op de stopflessen. Mevrouw van Oudeik glimlachtte. Wat was het? Geheimzinnig legde mevrouw van douche een dik na achter omkrugend slap geleed wijsfingertje tegen één der stopflessen aan en zij fluisterend, in ten, in ten. Diamanten. Zo, vroeg mevrouw van Oudeik. Dordy met grote ogen en Theo geamuseerd, duurde naar de twee stopflesjes. Ja, u weet wel van die dame, van wie ik u gesproken, haar naam wil zij niet noemen. Cassian vroeg haar man een grote piet en nu ja, toch zo ongelukkig. Zij heeft niets meer, alles op. Alleen nog deze twee flesjes. Al haar juwee leeft ze uit laten nemen en de stenen bewaart zij hierin. Alles geteld. Ze vertrouwt mij toe om te verkopen. Door mijn melk heb ik relatie. Wilt u zien, mevrouw van Oudeik? Ja, mooie stenen. De resident, hij koopt voor u, nu u weer thuis is. Dordy geeft mij een zwart lapje als flueel, is het beste. Dordy wist een stukje zwart flueel door de gyde, naaiste, te laten zoeken in een kast met naarommel. Een jongen bracht glazen met tamarinde, stroop en ijs. Mevrouw van douche, in haar slap geleed vingertjes en tangertje, legde een paar stenen voorzichter op het flueel. Ja, riep ze uit. Zie toch die water, mevrouw? Prachtig! Mevrouw van Oudeik zag toe. Zij glimlachte alle liefst en zij toen met haar gezachte stem. Die stenen is vals, lieve mevrouw. Vals, kreeg mevrouw van douche. Vals! Mevrouw van Oudeik zag naar de andere stenen. En die andere mevrouw, zij boog aan dachtig en zijde toen zo lief mogelijk. Die andere zijn ook vals. Mevrouw van douche zag haar aan met plezier. Toen zij ze tegen Doordi en Theo leuk. Die mama van jullie, Pinter, zij ziet dadelijk. En zij lachte luid uit. Alle lachten. Mevrouw van douche deed de cristallen weer in de fles. Een aardigheid, ja, mevrouw. Ik wou alleen maar zien of u verstand had. Natuurlijk u gelooft mijn erewoord. Ik zou u nooit verkopen. Maar deze, kijk. En plechtig nu, bijna godsdienstig, open zei het andere stopflesje, waarin slechts enkele stenen waren. Ze legden ze met liefde op het zwarte flueel. Die is prachtig voor hun leontienen. Zij mevrouw van Oudeik teuren op een zeer grote briljant. Nou, wat zeg ik u? Vroeg de Indische dame. En zij tuurde alle op de briljante, op de echte, die uit het echte stopflesje, en hielden ze voorzichtig tegen het licht. Mevrouw van Oudeik zag dat zij alle echt waren. Ik heb heus geen veld, lieve mevrouwen, zei de zij. Deze grote, voor leontienen. 600 gulden. Een koopje? Ik verzeker u, mevrouw. Oh, mevrouw, nee, nooit. Hoeveel dan? U doet goed werk als uw koop. Cassian, haar man, vroeg een grote pietraat van Indië. 200. Ja, Cassian, 200. 250, maar niet meer. Ik heb heus geen geld. De resident, fluisterde mevrouw van Douche, van Oudeik bespeurende, die nu de rol was afgelopen na de achtergalerij kwam. De resident, hij koop voor u. Mevrouw van Oudeik glimlacht en keek naar de flonkere druppel licht op het zwarte fluïl. Zij hield van juwelen, ze was niet geheel onverschillig voor briljanten. En zij keek op naar haar man. Mevrouw van Douche laat ons een heleboel mooi zien, zei de zij strelend. Van Oudeik voelde een schok in zijn borst. Het was hem nooit aangenaam met mevrouw van Douche in zijn huis te zien. Ze had altijd wat te verkopen. De ene keer gebaat ik te spriën, de andere keer geweven meldjes, een derde keer prachtige maar heel kostbare tafellopers met goud gebaat ik de bloemen op geel gegranslinnen. Mevrouw van Douche bracht altijd iets mee. Zond altijd in betrekking met vrouwen van vroegere grote pieten die zij helpt verkopen voor heel hoge procenten. De morgenversieten van mevrouw van Douche kostte hem iedere keer minstens enige reksdelers en heel dik was vijf te gulden. Want zijn mevrouw had een calme rust om altijd te kopen dingen die zij niet nodig had, maar die zij te onverschillig was om niet van mevrouw van Douche te kopen. Hij zag niet dadelijk de twee stopflessen, maar hij zag de druppel licht op het zwarte flueel en hij begreep dat de visite deze keer meer dan vijftig gulden zou kosten als hij niet heel sterk was. Een vrouwtje schrikte hij. Het is het einde van de maand, briljant te kopen, dat gaat niet vandaag. En nog wel stopflessen vol, riep hij uit, met een schik. Ze nu zien de schitteren op de tafel, tussen de glazen tammer in de stroop. Ja, die resident, lachtte mevrouw van Douche, als was een resident altijd rijk. Van Oudijk haten dat lachje. Zijn huishouden kostte hem iedere maand enkele slordige honderden gulden meer dan zijn tractement en hij teerde in, had schulden. Zijn vrouw bemoeide zich nooit met geld zaken. Zij had vooral voor deze haar glim lachendste onverschilligheid. Ze liet de briljant even flonkeren en de steen schoot een blauwe straal. Hij is prachtig voor 250. Voor 300 dan, lieve mevrouw. 300, voeg zij dromerig, speelend met het juwel. Of het 300 of 400 of 500 was, het was haar alles om het even. Het liet haar totaal onverschillig, maar de steen vond zij mooi, en zij was al beslist in te nemen voor hoeveel ook. En daarom legde zij de steen rustig neer en zij. Nee, lieve mevrouw, huish, de steen is te duur, en mijn man heeft geen geld. Zij had het zo lief gezegd dat haar bedoeling niet was te raden. Zij was aanbiddelijk van zelfontzegging, terwijl zij die woorden uitsprak. Van Oudeik voelde een tweede schok in zijn borst. Hij kon zijn vrouw niets weigeren. Mevrouw zeiden hij, laten steen maar hier, voor 300 gulden, maar neem dan uw stopflessen in godsnaam mee. Mevrouw van Douche keek jubelend op. Nou, wat heb ik u gezegd? Ik weet zeker, de resident, hij koopt voor u. Mevrouw van Oudeik keek zacht verwijtend op. Maar Otto, zeiden zij, hoe is het nu toch mogelijk? Vind je de steen mooi? Ja, prachtig, maar zoveel geld, voor één briljant. En zij trok de hand van haar man naar zich toe, en zij dulde dat haar kust op het voorhoofd, omdat haar een briljant had mogen kopen van 300 gulden. Doddy en Theo knipoogde tegen elkaar. Vier. Leonie van Oudeik genoot steeds van haar siesta. Zij sliep maar een ogenblik, maar ze vond het heerlijk na de rijstafel alleen in haar koele kamer te blijven, tot 5 uur half zes. Zij las een beetje, meestal de tijdschriften van de leestrommel, maar voornamelijk dit zijn niets, een droomde. Het waren vage verbeeldingen die oplouden in haar middageenzaamheden. Niemand wist hiervan, en zij hield ze zeer geheim als een geheime zonde, als een onducht. Ze gaf zich veel eerder bloot voor de wereld waar het een liezon bestrof. Ze duurde nooit lang, ze telden weinig mee in haar leven, ze schreef nooit brieven en de gunsten die zij verleende, gaven de bevoorrechten nooit enig recht in de dagelijkse omgang der conversatie. Zo was zij van een stille, correcte perversiteit, fysiek en briljant. Want ook haar verbeeldingen, hoe flautjes poetisch ook, waren pervers. Haar meest geliefde auteur was Catul Mendes. Ze hield van al die bloemetjes van azure sentimentaliteit, vnieer roze cubidootjes van affectatie, het pinkje in de lucht, de beentjes bevalligvladderend, rondom de meest verdorven motieven en thema's van afdwalende hartstocht. In haar slaapkamer hing er enkele platen, een jonge vrouw achterover op een kante bed en gezoend door twee stoeiende engeltjes. Een ander, een leeuw met een peil in de borst en de voeten van een glimlachende maagd. Een grote reclameprint van odeur, een soort van bloemeninf, weer sluier aan alle kanten, werd afgerukt door speelse parfumeriegeru-beentjes. Zij vond die plaat vooral prachtig, iets esthetischer kon zij zich niet voorstellen. Zij wist dat de plaat mondselijk was, maar ze had het nooit van zich kunnen verkrijgen het onding af te haken, ook al zag men haar met schuinse ogen heen, de kennissen, haar kinderen die in en uit liepen in haar kamer, met de indische gemakkelijkheid die geen geheim maakt van de toilet. Zij kon er minuten heen staren als betoverd, zij vond het allerliefst en haar eigen droomig leken op dieprent. Ook bewaarde zij een bombondoos met een keepsakeplaatje, als het type van schoonheid dat zij nog mooier vond dan zichzelf. Het bloosje op de wangen, de bruine brunette ogen onder onwaarschijnlijk gouden haren, de boezem zichtbaar onderkant. Maar zij gaf zich nooit bloot in deze belachelijkheid die zij vaag vermoeden. Zij sprak nooit over die platen en doosjes, juist omdat zij wist dat ze lelijk waren. Maar zij vond ze mooi, zij vond ze heerlijk, zij vond ze kunst en poesie. Zo waren haren liefste uren. Hier te labowangie dorszijn niet doen wat zij te betavia deed, en hier geloven de men nauwelijks wat men te betavia vertelde. Toch verzekerde mevrouw van Doos dat die resident en die inspecteur de ene bereist, de andere op tournee, en enkele dagen logerende in de residenciehuis smiddags gedurende de siesta hun weg hadden gevonden naar de slaapkamer van Leonie. Maar te labowangie waren zulke werkelijkheden toch zeldzame intermezzo's tussen mevrouw van Oudex Rollers en middagvisioenen. Toch deze middag schenend of zij na een ogenblik gesluimer te hebben en alle matheid van reis en warmte opgeklaard was van haar melkwitte tent, of zij, nu zij keek naar de stoei in de engeltjes van de parfumeriereclame, niet met haar gedachte was bij al die roze poppertjes tederheid, maar of zij luisterde naar buiten. Zij droeg alleen een sarong die zij onder de arm had opgetrokken en op de borst in hun vrong hield samengeknopt. Haar mooie blonden haren hingen los. Haar mooie witte voetjes waren bloot, zij had haar muilen zelfs niet aangeslipt en zij keek door de latjes der geluzie. Tussen de bloempotten die op de zijdrappen van het huis haar ramen met grote bladere massasmaskeerde zag zij op een bijgebouw van vierkamers de logeerkamers waarvan er één was bewoon door Theo. Zij bleef een posituur en opende toen op een keer de geluzie en zij zag dat ook de geluzie van Theo's kamer zich even opende. Toen glimlachte zij. Zij knoopte vaste de sarong en legde zich weer te bed. Zij luisterde. Na een ogenblik hoorde zij het grind even knarsen onder de druk van een mel. Haar geluziedeuren waren zonder gesloten te zijn dichtgeslagen. Een hand opende ze nu voorzichtig. Zij zag glimlachend om. Wat is er Theo? Vluisterde zij. Hij kwam nadig. Hij was in slaaproek en kabai en hij zette zich op de rand van het bed en speelde met haar witte, mollige handen en ineens zoende hij haar met rasanij. Op dit ogenblik sisten er een steen door de kamer. Zij schrikte beide, zagen op en stonden in een ogenblik midden in het vertrek. Wie gooit er, vroeg zij bevenen. Misschien een van de jongens René of Rikus die buiten spelen, antwoordde hij. Ze zijn nu nog niet op. Of iets dat valt van boven? Het werd toch geslingerd. Zo dikwijls raakte er een steentje los. Maar dit is grint. Zij raapt het steentje op. Hij, voorzichtig, zag naar buiten. Het is niets, Leonie. Het moet heus van boven zijn gevallen, uit de groot, door het raam. En toen is het weer opgesprongen. Het is niets. Ik ben bang, meurmelde zij. Bijna luid lacht hij en vroeg waarvoor. Zij behoefde voor niets te vrezen. De kamer was gelegen tussen het boedwaar van Leonie en twee grote logeerkamers die alleen voor residenten, generals en andere hoge plaats te werden bestemd. Aan de andere zijden de middengalerij waren de kamers van Van Oudeik, kantoor en slaapvertrek en de kamer van Doddy en de kamer van de jongens Rikus en René. Leonie was dus geïsoleerd aan haar vleugel tussen de logeerkamers in. Het maakt haar brutaal. Om dit uur was het erf geheel verlaten. Trouwens, ze was niet bang voor de bediende. Oerriep was geheel vertrouwd en kreeg dikwijls mooie geschenken. Sarongs, een gouden pending, Gesp, een lange diamante cabai spelt die zij als een plak van zilver en stenen droeg op de borst. Daar Leonie nooit bromde, vrijgevig was met voorschot en een zekere schijnbare gemakkelijkheid had, hoewel alles alleen gebeurde zoals zij het wilde, was zij niet onbemindt en hoeveel de bediende ook van haar wisten, verhaal haar nog nooit verraden. Het maakt haar desteprutaalig. Voor een doorgang tussen slaapkamer en boedwaar hing een gordijn en het was, eens vooral, afgesproken tussen Theo en Leonie dat hij bij enige vaar rustig weg zou slippen achter die portiëren en zich door de tuindur van het boedwaar begreven zou naar buiten als om de rozenpotten te bezin die op de treden dicht trappen stonden. Zo zou het schijnen alsof hij van zijn eigen kamer juist was gekomen en maar even de rozen bezag. De binnendeuren van boedwaar en slaapkamer waren gesloten in de regel omdat Leonie ronduitzijde dat zij er niet van hield overvallen te worden. Zij hield van Theo om zijn frisse jeugd en hier op Labouwangi was haar haar enige onducht een doortrekgende inspecteur en de roze Engeltjes niet meegerekend. Zij waren nu als stoute kinderen zij lachten stil in een kandasarmen maar zij moesten voorzichtig zijn. Het was 4 uur geworden en zij hoorde in de tuin de stemmen van René en Rikus. Zij namen het erf in bezit voor hun vakantie. 13 en 14 jaar genoten zij van de grote tuin. Zij liepen in een blauw gestreep kartoenebuisje en broek op blote voeten en gingen naar de paarden naar de duiven zien. Ze plaagden door die skakketoen die op het dak daarbij gebouwen trippelden. Ze bezaten een tammer badging, eekhoorn. Ze maakte jacht op tokkeis die zij schoten met een soepitan blaaspijp tot grote ergness der bedienen omdat de tokkeis geluk aanbrengen. Zij kochten aan het hek Katjangoreng gebrande nootjes van een voorbijga aan de Chinees en scholde hem daarna uit Katya Hang Ko Leng An China Mampus nadoende zijn accent van Ke Zij klommen in het flamboyant en wiegelden als apen aan de takken. Zij weerben de katten met stenen Zij hitsen de honden de buren op dat zij zich heesplaggifte en elkaar de oren stuk beter. Zij knoeiden met water bij de vijven maakte zich onthoombaar van modder en vel en wagede het de Victoria regia's te plukken, dat zij volstrek niet mochten doen. Zij onderzochten de stevigheid de groene vlakke Victoria bladeren als presenteerbladen en meenderen op te kunnen staan en ze dompelden onder. Dat namens zijn lege flessen plaatsen die op een rij en keegelden met kijstenen. En daar visten zij uit de sloterzijde van het huis met een bamboo allerlei naamloze drijvende dingen op en smeten er elkaar mee. Hunne fantasie in uitvindingen was onuitputtelijk en het uur de siesta was hun uur. Ze hadden een tockei gevangen en een kat en lieten ze vechten met elkaar. De tockei openen ze mel van kleine crocodile en hypnotiseerden de kat die afdroop zich weg trok uit de zwarte kraalblik met hoger rug de haren stijl van angst. En daarna aarten de jongens zich ziek aan onrijpe manga's. Leonie en Theo hadden door de chaluzie bespied het gevecht van kat en tockei en zagen de jongens nu rustig in het gras de onrijpe manga's eten. Maar het was het uur dat de gestraften, een 12-tal, werkte op het erf onder toezicht van een oude, deftige mandoor met een rietje in de hand. Ze haalde water in tonen en gieters van de devoze petroleumblikken gemaakt, soms ook in petroleumblikken zelfen en ze begoten de planten, het gas, het grind. Ze veegde dan het erf schoon met een luidgeruis van lidibesums. René en Rikus weerpeachterden mandoor voor wie ze bang waren, de gestraften met afgeknabbelde manga's en scholden ze uit en trok een grimasse en apetronisch. Door die kwam aan, uitgeslapen, spelende met haar kakatoe die zij droeg op de hand en die kaka, kaka, riep en ze gele kuif opzetten met snelle lekbewegingen. En Theo, nu, sloop achter het gordijn weg in het boedwaar en toen hun oogblik de jongens elkaar naliepen in een bombardement van manga's en door die naar de vijver wandelde met haar sleeppas van heup, wiegel en de creole, de kakatoe op haar hand, kwam hij tevoorschijn van achter de planten, rok aan de rozen en deed of hij in de tuin had gewandeld, voor hij zijn bad ging nemen. Einde van paragraaf 3 en 4 van hoofdstuk 1, van deel 1, van de stillekracht van Louis Coupérez. Voorgelezen en opgenomen in Rotterdam op 4 augustus 2010 door Karole Jansen, www.karolejansen.nl Paragraaf 5 en 6 van hoofdstuk 1, van de stillekracht. Dit is een LibriVox opname en dus vrij van noteursrechten. Opgenomen door Karole Jansen de stillekracht van Louis Coupérez. Eerste hoofdstuk, 5. Van Oudeik voelde zich aangenamer gestemd dan hij zich in weken gevoeld had. In zijn huis scheen na die twee maanden saaie verveling weer iets van familieleven te komen. Hij vond het prettig zijn twee rakkers van jongens in de tuin te zien ravotten ook al deden zij allerlei kwaad en vooral was hij heel tevreden dat zijn vrouw weer terug was. Zij zaten nu in de tuin in Negligé teet te drinken om half 6. Het was toch heel vreemd, maar Leonie voelde dadelijk het grote huis met een zekere comfortabelere gezelligheid van hield. Dronk van Oudeik anders vlug een kop thee dat Cario hem bracht in zijn slaapkamer. Vandaag al was die middag thee een prettig uur. Er waren rietestoelen en lange mailstoelen voor buiten gezet. Op een rietetafel stond de theeblad en was Pizangoreng gebakken en Leonie in een Japanse roodzijde kimono, haar blonden, haar los lag in een rietestoel en speelde met de kakka van Doddy en voerde de vogel met gebak. Het was dadelijk heel anders, vond van Oudeik. Zijn vrouw gezellig, lief, mooi, nu en dan iets vertellende van de kennis de petavia, van de reesis, de buitenzorg, van een bal bij de goeveneur van de Italiaanse opera. De jongens, vrolijk, gezond, joolig, hoevies ook van hun spelen en herriep ze eens bij zich en rafotten even met ze en vroeg naar het gymnasium ze zaten in de tweede klasse en zelfs Doddy en Theo schenen hem anders toe. Doddy ging zangere grozen nu plukkende aan de bloempotten en Theo sprak ze met mama en zelfs met hem. Een prettige trek speelde om van Oudeik snor. Hij zag er nog jong uit in zijn gezicht en nauwelijks geen hij 48. Hij had een scherpe, levende geblik van vlugopzien, van akut doordringen. Hij was wat zwaar en had aanleg nog zwaarder te worden maar toch had hij behouden iets vlugmilitares. En op zijn toenees was hij onvermoeid hij was een uitstekend ruiter. Groot en fors, tevreden met zijn huis en zijn gezin, had hij iets prettigs van stevige mannelijkheid en lachte om zijn snor de joviale trek. En zich laatende gaan, zich uitstrekkende in zijn rietestool, drinkende zijn kopje thee sprak hij uit te gedachten die meestal in zilke een uur van tevredenheid bij hem opwolkte. Ja, het was toch maar een goed leven in Indië bij het Binnenlands bestuur. Tenminste voor hem was het altijd goed geweest, maar hij had ook een beetje geboft. Nu was het wanhopig met de promotie. Hij kende tal van assistentresidenten die zijn tijdgenoten waren en die in jaren nog geen kans hadden residenten zullen worden. En dat was zeker een wanhopige toestand zo lang te blijven in een betrekking van ondergeschiktheid aan een superieur op dien leeftijd nog bevelen af te moeten wachten van een resident. Hij had dat nooit kunnen uithouden op zijn 48e jaar. Zij zijn zelf bevelen, zelf besturen en geweest, groot en belangrijk als Lubuwangi met zo uitgebreide koffie cultuur zo tallrijke suikerfabrieken met zo vele erfpachtperselen. Dat was een genot, dat was leven. Een leven groot zijn ruim als geen ander en waarmee in Holland geen betrekking een leven te vergelijken was. Zijn grote verantwoordelijkheid was zijn er heers als natuur in genot. Zijn werking was gevarieerd kantoorwerk en tournee de blangen van zijn werk waren gevarieerd mens zufde niet dood op zijn kantoorstoel na het bureau was er de vrije natuur en het was altijd afwisseling altijd iets anders. Hij hoopte over anderhalf jaar resident eerste klasse te kunnen worden als er een eerste klasse geweest open kwam Batavia, Simerang, Surabaya of een van de voorste landen en toch zou het hem aan zijn hart gaan Lubuwangi te moeten verlaten Hij was gehecht aan zijn gewest waarvoor hij vijf jaar al zoveel gedaan had dat in die vijf jaar gekomen was tot zijn bloei voor zoveel bloei mogelijk was in deze tijden van algemene Malaize de kolonia arm de bewolking verarmd de koffie cultuur slechter dan ooit de suiker misschien over 2 jaar een hevige crisis geraande tegemoet Indië kwijnde en zelfs in de Nijvere Oostdoek begon te kankeren een loomheid en zwakten maar toch voor Lubuwangi had hij veel kunnen doen gedurende zijn bestuur was de bewolking in welvaart toegenomen de irrigatie de rijstvelden was er uitstekend nadat hij de ingeneur eerst altijd in strijd met het BB binnenlands bestuur had weten te winnen door zijn tact talrijke stoomtrammen waren aangelegd de sectaris zijn assistentresidenten zijn controleurs waren hem toegedaan al was het zwaar werken onder zijn bestuur maar hij had ook een prettig doon met zijn al was het werken zwaar hij kon joviaal vriendschappelijk zijn al was hij de resident hij was blij dat zij alle zijn controleurs zijn assistentresidenten vertonen dat gezonde blij moedige type van de ambtenaar van BB tevreden met hun leven en werk al bestudeerden zij ook tegenwoordig veel meer dan vroeger de regeringsalmer nak en de ranglijst voor hun promotie het was dan van ouderijks stokpaartje zijn ambtenaren te vergelijken met de rechterlijke ambtenaren die niet vertonen dat opgewikte type tussen beide groepen was dan ook steeds lichte na-eiver animositie ja, het was een prettig leven het was een prettige werking alles was goed, alles was goed er ging niets boven BB het speedt hem alleen dat zijn verhouding tot de regent niet gemakkelijker was niet aangenamer was maar het was niet zijn schuld hij had de regent steeds zeer nauw gezet gegeven wat hem toekwam hem gelaten in zijn rechten hem hooggehouden tegenover de javaanse bevolking en zelfs tegenover de Europese ambtenaren het speedt hem zo inig dat gestorven was de oude pangeran de vader van de regent de oude regent een noble ontwikkelde javaan met die had hij steeds gesympathiseerd hem had hij dadelijk gewonnen door zijn takt had hij niet nu 5 jaar geleden en hij kwam te labuwangi voor de bestuurs overname de pangeran type van de echte javaanse edelman geïnviteerd aan zijn zij de plaats te nemen zijn eigen rijtuig en niet zoals gebruikelijk was de regent laten volgen in een tweede rijtuig achter het residencerijtuig en had hij niet door deze beleefdheid tegenover de oude prins alle javaanse hoofden en ambtenaren dadelijk gewonnen en hij gestreeld in hun eerbied een liefde voor een regent de oude javaanse geslachten de anidin grats vroeger ten tijde der compagnie sultans van madura maar sonario zijn zoon de jongere regent nu hem kon hij niet vatten, niet doorpijlen dit bekende hij zich slechts stilswijkend hem zag hij alleen raadslachtig die nu wajangpop zoals hij hem noemde altijd stijf op een afstand tegenover hem de resident, alsof hij, prins neer zag op hem en daarbij fanatiek zonder oog voor de belang zijn er een javaanse bevolking en alleen maar verloren in allerlei bijgelovige praktijken fanatieke bespiegelingen hij zei dit niet ronduit maar iets ontsnapte hem in de regent hij kon die fijne figuur met zijn strakke kool zwarte ogen niet neerzetten als mensen in het praktische leven zoals hij steeds de oude pangeran had kunnen doen die was hem altijd geweest volgens de leeftijd zijn vadelijke vriend volgens de etiketten zijn jongere broeder maar altijd mede besturen van zijn geweest maar scenario vond hij om eigenlijk geen ambtenaar, geen regent, alleen maar een fanatieke javaan die zich hulden in iets van geheim allemaal nonsense dacht van Oudeik hij lachte om scenario's vaam van hoogheiligheid die de bevolking hem gaf hij vond hem onpraktisch een gedegenereerde javaan z'n gommeu maar zijn disharmonie met regent, disharmonie alleen van karakter en nooit gekomen tot werkelijkheid van feit hij draait het mannetje in maar soms een vinger het was de enige grote moeilijkheid die hem gedurende al die jaren wel eens had laten pikeren en zijn residenst leven had hij niet willen ruilen voor welk ander leven oh hij topde nu al wat hij later zou doen als hij gepensioneerd was het liefst zou hij zo lang mogelijk blijven in dienst lid van de raad van indië vieze president wat hij niet zei de maar stil ambiërde was in het verschiet de troon van buitenzorg maar men had tegenwoordig een holland die vreemde manie om vreemde tot de hoogste betrekkingen te benoemen hollanders waren die toelaal niets van indië afwisten in plaats van getrouw te blijven aan het principe Oud-Indische gediende te kiezen die van aspirantcontroleur waren opgeklommen en die vroeg hij op hun duimpje kenden ja wat zou hij doen gepensioneerd in niets wonen zonder geld want sparen dat ging niet het leven was ruim maar duur en in plaats van te sparen maakte hij beren nou ja dat kwam er nu niet op aan dat werd afbetaald maar later, later de toekomst de pensionering was hem alles behalve een aangenaam vooruitzicht te vegeteren in een hagen met een bittertje in de witte en in de besonjekamer met de oude pruiken brr, hij rilde ervan hij zou er niet aan denken hij wilde aan de toekomst dan maar in het geheel niet denken misschien was hij dood voor die tijd maar nu was het heerlijk zijn werking, zijn huis, indië er was totaal niets bij te vergelijken Leonie had hem glimlachend aangehoord zij kende zijn stille verrukkingen met zijn betrekking zoals zij het noemde zijn aanbidding van baby zij vond het goed, zij hadden niets tegen zij ook waardeerde de luxe van het resident zijn het betrekkelijk isolement kon haar niet schelen zij had meestal genoeg aan zichzelfen en zij antwoorde glimlachend terug tevreden, beminnelijk met haar tent van melk dat nog blanker was onder de lichte bedak de poederedrie, tegen de rode zijde der kimono aan en mooi in de omgolving van haar blonde haren dienmorgen een oogemlik was zij ontstempt geweest had Labouwangi na Batavia op haar gedrukt met zijn verveling van binnenlandse hoofdplaats maar sinds had zij gekregen een grote brillant sinds had zij Theo terug zijn kamer was vlak bij de haren en hij zou nog wel in lange tijd geen betrekking kunnen krijgen dat waren haren gedachten terwijl haar man na zijn prettige ontboezming nog zalig lach na te denken dieper dacht zij niet iets als vroeging zou haar ten zeerste hebben verbaasd dat zij er iets van kunnen voelen het begon zachtjes aan te donkeren de maan steeg al lichtend omhoog en achter de flueelmolgen waringins achter de eef op en neerwijf in de pluim en de klapperbomen die als statiebossen van donkere struisveren hoogfeestelijk staken in de lucht doezelde het laatste licht van de zon een dof gouden weerschein maar tegen de moligheid de waringins, de statie van de klappers afstaken als zwart geëtst in de verte klonken de enkeltonige klanken van de gamelan weemoedig als een van waterhelderen glazenpiano met telkensartussen een diepe dissonant zes van oudeik, plezierig om zijn vrouw en kinderen wilde garene toeren en de landdauer werd ingespannen van oudeik keek joviaal en prettig van onder het brede goud galon van zijn pet reunie naast hem had de nieuwe mauve muslini japon aan uit batavia en een hoed met mauve papavers een dames hoed in het binnenland is een luxe, iets van overgrote elegance en doodie, tegenover haar maar op zijn binnenland zonder hoed was een stilte geergerd en vond dat mama haar toch wel had kunnen zeggen dat zij een hoed zou gebruiken zoals door die staal eigen luiden nu stak zij zo af bij mama nu kon zij niet velen die zacht in de bewuivende papavers van de jongens was René mee in een fris witpakje de hoofdoppasser zat op de bok naast de kutsier en heel tegen zijn heup de grote gouden paillon symbol van het gezag het was over zessen het begon al te donkeren en over labuwangi hing in dit uur die fluvelige luideloosheid die tragische geheimzinnigheid van de schemeratmosfeer daar oost moest zondagen soms blafte alleen een hond keerde een woutduif en verbrak de oneigelijkheid van het zwijgen als van een onbewonende stad maar nu ook ratelde er dwars doorheen het rijtuig trappelde de paarden de stilte in kleine vladen men kwam geen ander rijtuig tegen een onbezeelde mensenloosheid hielte tuinen en galerijen betoverd een paar jongen lui in het wit wandelde en namen de hoed af het rijtuig had een notabele lanen verlaten en reed de chineze kamp in waar in de kleine winkels de lichtjes werden ontstoken de negotie was zo goed als gedaan de chineze rustte uit in allerlei slappe houdingen van benen in de lucht en over elkaar de armen rondom het hoofd de staartelos of om het hoofd gebonden als het rijtuig naderde stonden zij op bleven eerbiedig staan de javanen voor het meerdeel de wel opgevoeden die manieren kenden herkte neer langs de weg stonden nu verlicht met kleine petroleumlampjes de wandelkeukentjes gereid de drankverkoopers, de gebakverkoopers de kleur in de met talloze lichtjes opgegroeide avontuistenis was groeselijk bond de chineze winkeltjes overvol van koop waren en betekend met rode en gouden karakters en beplak met rode en gouden papiertjes met spreuken er ronde het huis al daar met de heilige plaat de witte god gezeten en achter hem de grijnsende zwarte god maar de straat verbreedde zich veraanzienlijkte zich eensklapps rijke chineze huizen als witte vilaas blank te zacht op en vooral trof een blanker palijsvila van een schatrijke ex opiumpachter rijk geworden in de dagen voor de opiumregie een blank palijs van sierlijk stukwerk met talloze bijgebouwen de poorten ter voorgalerij in een monumentale chineze stijl van voorname elegance en zachte, bonte, goud kleur in de diepte van het openhuis het zeer grote huis al daar de platen godig pronkende in licht de tuin aangelegd met gemanieerde crinklepaden maar mooi volgezet met vierkante potten en lange bloemvase van donkerblauw en groen glazuur waarin kostbare dwergplanten erfstuk van vader op zoon en alles gehouden in een blinkende properheid een verzorgde netheid van detail de welvarende, kraaksindelijke luxe van de miljonair opiumchinees maar niet alle chineese woningen waren zo pronkrug open de meeste lagen verborgen in tuinen achter hoge muren gesloten en doken terug in het geheim van hun huiselijk leven eens klaps waren de huizen gedaan en langs een brede weg strekt de chineese graven zich uit rijke graven de gasheuvel met de gemetzelde ingang ingang van dood opgehoogd in de symbolvorm van het vrouwelijk orgaan uitkomst van leven ruim gas valt er omheen de ergenis van van Oudeik die bereken de hoeveel bouwwel voor cultuur verloren was door die begraafplaatsen de rijke chinezen en de chinezen schenen triomferen in leven en dood in de ander zo stille stad van geheimzinnigheid de chinezen gaven er aan het eigenlijk van drukke beweging, van handel van rijkwoorden, van leven en sterven want toen het rijdtuig de Arabische wijk in reed huizen als andere maar somber, maar stijllos maar voor tuin en existentie verborgen achter dichte deuren in de voorgalderij wel stoelen maar de heer das huizen somber gehoorkt op de grond, onbeweegelijk met zwarte blik het rijdtuig achtervolgende scheen dit stad gedeelte nog tragische geheimzinnig dan het notabele labuwangi en scheen het onuitzegbare misterie uit het donzen als iets van de islaam dat zich verspreiden over de hele stad over de islaam was die de fatale melancholie van levensgelatenheid uitduisterde in de huiverende, geluideloze avond zij voelden dat niet in hun raadlende rijdtuig van hun kinderjaren aan die atmosfeer gewoon en niet gevoelig meer voor het zonbare geheim dat was als het naderen van een zwarte macht die hen overheersers en kriolenbloed altijd en altijd had aangeademd, zodat zij ze nooit zouden vermoeden misschien als vanoudijk nu en dan in de courante las over het pan islamisme dat hem iets aanzweemde of de zwarte macht het somberige heim evenopende voor zijn het diepste gedachte maar zoals nu toerenen met vrouw en kinderen in het geratel van zijn rijdtuig en het getrappel van zijn mooie sitneers de oppassen met de gesloten pajon die glinstelde als een dichtgestraalde zon op de bok voelde hij te veel zichzelf zijn heersers zijn overheersers natuur om iets van het zwarte geheim te raden iets van het zwarte gevaar te zien en er was vooral nu te prettig om iets melancholiek te voelen te zien hij zag in zijn optimisme zelfs niet het verval van zijn stad die hij lief had ze troffen hem niet nu ze doorreden die in mensen zuilen vilaas getuigende van vroegere planters welvaart verlaten, verwaardoosd in verwilderde erven een van ingenomen door een houd aankap maatschappij die er de opzichter liet wonen en in de voortuin de balken stapelden treurig blankte de verlaten huizen op met partieken van pilaren die in de woest vergroeide erven spookte in de maan als tempels van onheil maar zij zagen het zo niet genietenen de wiegeling op de zachte rijdtuigveren dommelde leonie glimlachende en doodi spiede nu zeiden de lange laan weer naderden uit of zij niet ardi zag einde van hoofdstuk 1 van deel 1 van de stillekracht van Louis Coupers voorgelezen en opgenomen in Rotterdam op 6 augustus 2010 door Karola Jansen eerste 2 paragraven van hoofdstuk 2 van de stillekracht dit is een LibriVox opname zijn vrij van orteursrechten opgenomen door Karola Jansen de stillekracht van Louis Coupers 2 de hoofdstuk 1 de secretaris Onno Eldersma had het druk de post bracht iedere dag aan het residenciebureau waar aan 2 komissen 6 klerkken waren verbonden tal van Jorie Thullis en Magangs schrijvers, klerkken gemiddeld een paar honderd brieven en stukken en de resident mopperde dadelijk zodra er achterstallig werk was hij werkte zelfig, stevig aan hij verlangde van zijn ambtenaren hetzelfde maar soms was het een stort vloed van stukken, requeste, aanvragen Eldersma was het type van de in zijn geschrijf opgaande bureau ambtenar en Eldersma had het altijd druk hij werkte smorgens, smiddags, avonds, A.C.S.T.A. deed hij niet hij reis tafelde even om 4 uur en daarna ruste hij even uit gelukkig had hij een sterk gestel fris, fris maar al zijn bloed, al zijn spieren al zijn zenuw waren hem nodig voor zijn werk het was niet wat schrijfwerk wat paparassen gedoe het was handenarbeid van de pen spierarbeid, zenuwarbeid en altijd, altijd door hij brandde op hij verteerde zichzelf al schrijvende hij had geen andere ideeën meer hij was niets meer dan ambtenaar bureauman hij had een liefhuis een zondere vrouw een aardig kind, maar hij zag ze niet meer al leefde hij, vaag, in zijn interieur hij werkte maar nauw gezet afdoende wat hij kon soms zei hij de resident dat het hem onmogelijk was meer te doen maar van Oudijk op dit punt was onverbiddelijk erbarmeloos hij was zelf een gewestelijk secretaris geweest hij wist wat het was het was werken het was voortjakken als een karrepaart het was leven, eten, slapen met de pen in de hand dan toonde van Oudijk hem dat en dat werk dat afgedaan moest worden een eldersma die gezegd had dat hij niet meer kon doen dan hij deed deed het werk af en deed dus altijd nog wat meer dan hij dachten kunnen doen dan zeiden zijn vrouw Eva mijn man is geen mens meer mijn man is geen man meer mijn man is ambtenaar het jonge vrouwtje, zeer Europees de Labouwangi had nooit geweten dat men zo kon werken als haar man deed in een land zo warm als Labouwangi was in de Oostmoesson ze hadden zich eerst tegen verzet ze had eerst haar recht op hem willen doen gelden maar toen zij waarlijk zag dat hij geen minuten veel had zag zij van haar recht af ze had dadelijk ingezien dat haar man niet met haar zou meeleven en zij niet met haar man niet omdat hij geen goede man was die veel van zijn vrouw hield post iedere dag 200 brieven en stukken aanbracht ze had dadelijk gezien dat zij in Labouwangi waar niets was haar troos moest vinden in haar huis en later in haar kind zij richtte haar huis in als een tempel van kunst en gezelligheid en zij brak zich het hoofd over de opvoeding van haar kleine jongen ze was een artistiek ontwikkelde vrouw en zij kwam uit een artistiek milieu haar vader was van Hooven onze beroemde landschapsschilder Stella Kauberg onze beroemde concertzangeres Eva opgevoed in een thuis van kunst en muziek en die ze geademd had vanaf klein kindje uit haar printenboekjes en in haar kinderlitjes Eva had een oost in die ambtenaar getrouwd en was hem gevolgd naar Labouwangi zij hield van haar man een flinke frische kerel en iemand genoeg ontwikkeld om belang te stellen in veel en zij was gegaan gelukkig om haar liefde over al het orientalische der tropen en zij had haar illusie willen behouden hoe men haar ook gewaarschuwd had Reeds in Singapore had haar getroffen de bronzenbeeldkleur daar naakt de Malayers en het bonte orientalisme de chinesse en arabische wijken de krizantem poesie de japanse theehuizen die ze voorbij reed maar spoedig al in Batavia was in een teleurste en een grijs neergezeefd over haar verwachtingen om overal in Indië iets moois te zien een sprookje de duizend en één nacht de zeden van het kleine het gewone leef van iedere dag tempte al haar frisse lust tot bewonderen en zij zag ineens al het belachelijke nog voorzij het mooie verder zien kon in haar hotel de heren in Nachtbroek en Cabai uitgestrekt op de lange stoelen de luiebenen op de uitgeslagen latten de voeten, hoewel zeer verzorgt bloot en de tenen rustig bewegende in een gemoedelijk spel van grote en kleine teen zelfs ter welzij voorbijging de dames in Sarong, Cabai de enige praktische morgengedrag die mijn vlucht verwisselt twee, drie maal in de morgen maar wat zo weinige goed staat en waarvan de rechte slooplijn van achteren vooral rechthoeker en lelijk is hoe elegant en kostbaar men het ook draagt de banaliteit haar huizen met al hun kalk en hun teren en lelijke risse bloempotten de groeiden van de natuur het viesige van de inlander in het europees leven al die kleine belachelijkheid het sinio accent met de uitroepjes de kleinstees deftigheid de raden van Indië alleen draagende hun hoog hoed de streng afgemeten etikettetjes op een receptie vertrekt het eerst de hoogst geplaatste antenaar en de andere volgenaar en de kleine eigenaardigheid van tropische praktijk de boekkisten en blikken van petroleum gebruikt voor alles en nog wat het hout voor ramen van winkels voor weldensbakken en eigen gemaakt meubeltjes de blikken voor dakgoot en gieters en allerlei huiselijke instrument het jonge zeer ontwikkelde vrouwtje met haar illusies van de 1009 nacht bij die eerste indruk een niet onderscheidende het kolionalistische de praktijk van de europiaan die zich inburgerd in een land vajander aan zijn bloed een poetische echtindische zuivel Oosterse lauter Javanse het jonge vrouwtje had om al die belachelijkheid en om meerdere nog dadelijk gevoeld haar teleurstelling als in ieder artistiek aangelegd ze voelt in het koloniale indien dat in het geheel niet artistiek en poetisch is en waar men om de roze en witte potten nauw gezet zoveel paarden vijgen maar mogelijk stapelt als mest zodat bij een bris de rozegeur zich vermengt met een fris besproeide meststank en zij was onrechtvaardig geworden als in ieder, echt Hollands, echt Baar het woord voor het mooie land dat hij wil zien volgens zijn voorbedachte visie van literatuur en dat hij met eerst treft in zijn belachelijke kantjes van kolonialisme en zij vergat dat het land zelf, het oorspronkelijk zo heel mooie land, geen schuld had aan die belachelijkheid ze had een paar jaren doorgemaakt en ze had zich verwonderd was nu eens geschikt, dan weer geschokt had nu eens gelachen, zich dan weer geergerd en had zich eindelijk met de redelijkheid van haar natuur en praktische weerzijden van haar kunststiel gewend ze had zich gewend aan het spel der tenen aan de mest om de roze ze had zich gewend aan haar man die geen mens er geen man meer was, maar ambtenaar ze had veel geleden ze had wanhopige brieven geschreven ze had van heimweg geschmacht naar het huis haar ouders op het punt geweest plotseling te vertrekken maar ze had het niet gedaan om haar man niet in eenzaamheid achter te laten en ze had zich gewend en ze had zich geschikt ze had behalve de ziel van een artiest haar pianospel was buitengewoon het hart van een dopperfrouwtje ze was haar man liefbleven hebben en ze wist dat zij hem toch een gezellig huis gaf ze dacht heel ernstig over de opvoeding van haar kind en toen zij zich had gewend werd zij rechtvaardiger en zag zij eensklaps veel van het mooie van Indië waardeerde zij de statieuze gratie van een klapperboom de exkieze paradijssmaak van indische vruchten de pracht der bloeiende bomen en had zij in de binnenlander gezien de grootste adeldom van die natuur de harmonieën der bergholvingen de sprokenwouden van reuzevarens de dreigende ravijnen der kraters de spiegeltrapterassen der liquide savas met de tedere groen der jonge paddy en als een openbaring van artistieke visie was haar geweest het karakter van de javaan zijn de sierlijkheid zijn gratie zijn goed en zijn dans zijn voorname aristocratie zo duidelijk dikwijls afstammeling van edelgesvlacht van een oer oude adel en zich moderniseren tot diplomatische lenigheid van nature aanbiddend het gezag en nootlottig resineerd onder het juk van die heerses wie gouden galonnen zijn ingeboren erbiet verwekken om zich had even altijd gezien in haar vaders huis de ereendienst van het artistieke en van het schone zelfs op decadentie toe Rondelmaar had men haar altijd gewezen in een ongeving van lauter mooie dingen in mooie woorden, in muziek op de gratielijn van het leven en misschien te uitsluitend op die gratielijn alleen en nu was zij te veel getraind in deze school de schoonheid in haar teleurstelling en alleen te zien dat kalk en het teer de huizen, de kleine aanstellerijen de ambtenaren, de de volkisten en de paarden vijgen haar literaire geest zag nu het pleisachtige van die huizen het typische van die ambtenaars hoog moet die bijna niet anders zou kunnen zijn en al die details zag zij nauwkeuriger en geheel die indische wereld zag zijn ruimer tot het haar openbaring bij openbaring werd alleen bleef zijn voelen iets vreemds iets dat zij niet kon analyseren iets van mysterie en donkergeheim dat zij voelden aandonden ze in de nachten maar zij dacht dat was niet meer dan stemming van duister en heel dichtloof dat was als heel stille muziek van heel vreemde snaar instrumenten een mineur harp gerois in de verte een vage stem van waarschuwing een gerois in de nacht meer niet en waarover zij poetiseerden te labuwangi kleine binnenlandse hoofdplaats verbaasde zij dikwijls de verbinnenlandste elementen omdat zij had iets opgewondens omdat zij was enthousiast, spontaan blij te leven, zelfs in indië blij om de schoonheid van het leven omdat zij had een gezonde natuur zacht getemperd en weggedoezeld in een bekoorlijke aanstellerij van niets te willen dan het mooie de mooie lijn, de mooie kleur de kunstgedachten zij was aan die haar kende of antipatiek of zeer sympathisch weinige voelden onverschilligheid voor haar ze had zich in indië verworven een reputatie van bijzonderheid haar huis was bijzonder haar kleding bijzonder de opvoeding van haar kind bijzonder haar ideeën waren bijzonder en alleen gewoon was haar vriendse man bijna te gewoon in die omgeving die geknipt scheen uit een tijdschrift voor kunst daar zij hield van gezelligheid verzamelt zij om zich heen zoveel europeselement als maar mogelijk dat wel zelde artistiek was maar waarin zij toch bracht een prettige toon iets dat alle aan Hollande tenken dat clubje die groep bewonderde haar en volgde vanzelf de toon die zij aangaf door haar een meerdere ontwikkeling heersten zij zonder dat zij de heerses natuur had maar dat alles vond een ieder niet goed en de andere noemde haar eccentric de club echter de groep bleef haar trouw in de zachte loomheid van het inis leven opgewekt door haar tot concerten tot ideeën tot levenslust zo had zij om zich heen de dokter en zijn vrouw de hoofdingenieur en zijn vrouw de controleur Kotta en zijn vrouw en soms van buitenaf een paar controleurs een paar jonge ampollees van de suikerfabrieken dit was om er heen een vrolijk troepje waarin zij heersten met wie zij comedie speelden pik niks arrangeerden en dat zij bekoorden door haar huis en haar japonnen en de epicuristische vrouw zijn van haar leven zij vergave haar alles wat zij niet begrepen haar levensesthétiek haar muziek van wakener omdat zij hun vrolijkheid gaf wat levenslust en gezelligheid in de doodzijd van hun verin die zin daarvoor waren zij haar inig dankbaar en zo was het gekomen dat haar huis eigenlijk middelpunt van het sociale leven van Labouwang die was geworden terwijl het residentiehuis er tegenover zich in zijn Waringin schaduw met deftigheid terugdrok Leonie van Oudeik was er niet evenzuchtig om zij hield van haar rust en ze liet dolgraag alles over aan Eva Eldersma en zo bemoeide Leonie zich met niets, niet met feesten niet met muziek en comediegezelschap niet met liefdadigheid en alle sociale plichten die een residentvrouw anders op zich voelt rusten toch zij op Eva over Leonie had eens in de maand haar receptie sprak iedereen aan ze wachten tegen iedereen en gevoel op nieuwjaar haar jaarlijksbal daarbij bepaalde zich het sociale leven in het residentiehuis zij leefden er verder in haar egoisme in de behaagelijkheid die ze egoistisch voor zich om zich heen schiep in haar roze gedroom van Engeltjes en in wat zij er oogste kon van liefde soms periodeek had zij behoefte aan Batavia en ging zij er een paar maanden heen en zo leefden zij als residentvrouw haar eigen leven en Eva deed alles en Eva gaf de toon aan het gaf soms kleine naaieven bijvoorbeeld tussen haar en de vrouw van de inspecteur van Financiën die vond dat haar de eerste plaats toekwam namen vrouw van Oudeik en niet aan de vrouw van de secretaris dan was het te geharren waar met de indische ambtenaars etiketten en verhalen praatjes deden de ronde vergroot, verergerd tot in de vers gelegen suikerfabriek van de residentie maar Eva stoorde zich niet aan de praatjes en zorgde liever voor wat gezelligheid in Labuwangi en om iets goedst tot stand te brengen hersten zij met haar clubje men had haar gekozen tot presidenten van de toeneelgezelschap Talia en zij nam aan maar op voorwaarde dat het reglement zou worden afgeschafd zij wilde wel koningin zijn maar zonder grondwet men zei daar algemeen dat dit toch niet ging er was altijd een reglement geweest maar even antwoorden dat zij met een reglement niet wilde presideren dan zou zij liever alleen meespelen men gaf toe de grondwet van Talia werd afgeschafd Eva herste er absoluut kooste stukken uit, verdeelde de rollen en het was de bloeitijd van het gezelschap men speelde gedreeld door haar zo goed dat men van Surabaya kwam om de voorstellingen in Concordia bij te wonen de stukken die men speelde waren van een gehaald als nimmer in Concordia was gespeeld het maakte haar weer bemint of in het geheel niet bemint maar ze ging door en zorgde voor wat Europese beschaving om niet al te veel te beschimmelen in Labuwangi en men deed laagheden om toch maar geïnviteerd te worden op haar dideentjes die waren beroemd en berucht want zij eisten dat haar heren in rock kwamen en niet in hun Singaporese jasjes zonder hemd zij stelde rock en witte das in en zij was onverbiddelijk de dames waren als altijd gedekuliteerd voor de koelten en vonden dat heerlijk maar haar arme heren stribelde tegen pufde de eerste maal kreeg ik congestie in hun hoge boord de dokter bewerde, het was ongezond de oudgast te bewerden, het was dolligheid en breeken met alle goede oude indische gewoonte maar toen men eerst een paar maal gepuft had in die rock en die hoge boord vond iedereen de dienetjes van mevrouw elders maar verrukkelijk juist omdat ze zo Europese werden gehouden twee even ontving om de 14 dagen hoor resident het is geen receptie verdedigde zij zich altijd tegen van oudijk ik weet heel goed dat niemand mag resepieren in het binnenland dan de resident en de residenten het is heus geen receptie resident ik zou niet durven het zo te noemen ik hou alleen maar openhuis om de 14 dagen en ik vind het gezellig als de kennis er dan komen het mag toch wel niet waar resident als het geen receptie is van oudijk lachte dan vrolijk met zijn joveel jale militaire snorlag en vroeg of mevrouwtje elders maar hem voor de gek hield zij mocht alles als er maar voortging te zorgen voor wat gezelligheid voor wat comedie voor wat muziek voor wat prettig sociaal samenleven dat was nu eenmaal de plicht die op haar rusten te zorgen voor het mondane element in labuwangi haar ontvangdagen hadden niets indies in het residentiehuis bijvoorbeeld waren de recepties geregeld volgens het oud indies binnenlandse gebruik op de stoelen langs de wanden zaten al de dames naast elkaar en mevrouw van oudijk liep ze langs praten met ieder hun ogenblik staande terwijl de dames bleven zitten en een andere gallerij onderhield zich de resident met de heren het mannelijk element mengde zich niet met het vrouwelijke bitter, port en ijswater werden rondgediend bij Eva Liepman wandelde men door de gallerijen zetten zich hier, daar men sprak met iedereen er heerste niet de statigheid als in het residentiehuis maar er was de chic van een Franse salon met een artistieke tint en het was een gewoonte geworden dat de dames zich meer kleden voor Eva's dagen dan voor de recepties bij de resident ze hadden bij Eva hoeden op de symbool van uiterste elegance in indië gelukkig kon het Leonie niet schelen het liet haar totaal onverschillig in de midden gallerij nu en die van zat Leonie en bleef er zitten met de raden A.U de vrouw van de regent zij vond die oude gewoon te gemakkelijk iedereen kwam naar haar toe ze had op haar eigen recepties al zoveel te lopen langs de rijdames aan de wand nu nam zij haar rust, bleef zitten glimlacht het tegen wie haar zijn compliment kwam maken maar verder was het een woelige beweging van gasten Eva was overal vindt u het hier mooi, vroeg me vrouw van doux en Leonie met een blik over de midden gallerij en haar oog leed verwonderd langs de matta arabeske, als fresco met calcarium op de zachtgrijze wand geveerd langs de jatihouten lambrisering door handige chineese meubelmakers gesculpteerd volgens een tekening uit de studio langs de bronzen japanse vaser op jatihouten pie de stals en waarin bamboo takken en boeketten van reuzen bloemen zacht over schaardoeden tot aan het plafond toe vreemd, maar heel lief eigenaardig mormande Leonie wie Eva's smaak steeds een raadsel was in zich terug getrokken als in een tempel van egoisme kon haar wat een ander deed en voelde niet schelen en ook niet hoe een ander zijn huis arrangeerde maar ze had hier niet kunnen wonen zij hield meer van haar lithografures veronezen en Shakespeare en tasso zij vond die deftig dan van die mooie bruine fotografie en haar Italiaanse meesters die Eva hier en daar op ezel zat staan het meeste hiel ze van haar bonbon-doos en de parfumuriereklame met de engeltjes vindt u die japon mooi vroeg me vrouw van douche weer aan Leonie jawel, glimlachte Leonie lief Eva is heel knap ze heeft die blauwe ires ze zelf geschilderd op Chinese zij ze zei er nooit iets anders dan lieve glimlachende dingen ze sprak nooit kwaad het was haar onverschillig en zij wenden zich nu tot de raden A.U. en bedankte haar met lieve slepende zinnen voor vruchten die deze gezonde had de regent kwam haar aanspreken en ze informeerde naar haar beide zoonjes ze sprak in het hollands en de regent en de raden A.U. antwoorden in het malijs de regent van Labouwangi raden adipatis surio sonario was nog jong even 30 jaar een fijn javaans gezicht als van een laat dunkende wajangpop waar aan zorgvuldig puntjes gedraaid en vooral een staarblik die trof een blik als in een voortdurende trans een blik als pijlende door de zichtbare werkelijkheid en ziende door ze heen een blik uit ogen als kolen soms dof en moe soms opgelooiende als fonke van ecstase en fanatisme hij had bij de bevolking bijna slaafs gehecht aan hun regenten familie een vaam van heiligheid en geheimzinnigheid voordat men er ooit het ware van hoorde hier in evenschallerij maakte hij alleen een indruk van popperigheid van voorname indische prins alleen zijn trans ogen verbaasde de sarong glattom zijn heupen viel van voren lang neer in een bundel van platte regelmatige plooien die open waarde hij droog een wit gesteven hemd met diamanten knopen en een klein blauw dasje daarover een blauw laken uniformbuis met gouden uniformknopen waarop de gekroonde wee aan zijn blote voeten staken zwart verlakten van voren opgepunten muilen de hoofddoek zorgvuldig met kleine plooien gekapt om zijn hoofd gaf aan zijn fijne gezicht iets vrouwelijks maar de zwarte ogen, nu en dan moe fonkte telkens op in trans ecstase in zijn blauw en gouden gordel heel van achteren midden op de rug stak de gouden kris aan zijn kleine slankhand schitterde een grote steen en uit de zak van zijn buis wipt een sigaretten koker van gouden vlechtwerk hij zeiden niet veel soms keek hij of hij slaap had dan weer gloeide op zijn vreemde ogen en op wat Leonie zeiden antwoordde hij bijna uitsluitend alleen met een kort en hakkerig saia hij sprak de beide lettergrepen uit met een hard en sissend beleefdheidsaccent op iedere silbe evenveel toon van nadruk hij vergezelde zijn beleefdheidswoordje met een kort automatisch hoofdknikje ook de radeaio gezeten naast Leonie antwoordde zo saia maar zij lachte telkens even na zacht verlegen ze was nog heel jong, misschien even 18 jaar en zij was een solose princess en van Audeik kon haar niet uitstaan omdat zij solose menieren solose zeggingen invoerden te labuwangui in haar laat dukkende hoogmoed zou voornaam en zuiveraristokratisch zou zijn als wat gewoonte was en gezegd werd aan het hoofd van solo zij gebruikt de hoofdwoorden die de bevolking te labuwangui niet begreep ze had de regent opgedrongen een kutsieën van solo met de solose gala dracht, de puik en de valse knevelbaard waarna de bevolking tuurde met open ogen haar gele tint was nog lichter opgeblankd door een lichte laag van bedak vochtig opgelegd de wenkbrouwen waren even gebogen met een streekje zwart in haar glansende kondee staken juwelen spelden en in het midden een kananga bloem zij droog een kain pajang een lang gebatigd kleed die naar solose hoofddracht langsleepte voor haar voeten een kabai van rood brokaat met galon afgezet en met drie grote juwelen gesloten twee fabelstenen trokken zwaar en zilver gezet haar oren neer zij droog lichte azurkausen en gouden sonket meulen haar kleine dunne vingertjes waren stijf van ringen als gezet in briljant en zat een waaier van wit bluimedons in de hand saia saia antwoorden zij hoffelijk met haar verlegen lachje leonies wegen even moe van alleen te praten als zij de regent en de raden Aayu gesproken had over hun zonen wist zij niet veel meer te zeggen van oudeik die eerst door Eva was rondgeleid door haar galerijen te bewonderen natelde zijn vrouw de regent rees op en de regent vroeg hij in het hollands hoe gaat het met de raden Aayu pangeran hij informeerde naar de weduwen van de oude regent de moeder van sonario heel goed dank u murmelde de regent in het malijs maar mama is niet meegekomen al zo oud, gao moe ik heb u even te spreken regent de regent volgde van oudeik in de voorgallerij waar niemand was het spijt mij u te moe te zeggen dat ik zo pas weer slechte tijding heb van uw broer, de regent van Nengadjewa men heeft mij geinformeerd dat hij deze dagen weer gedobbelt en grote sommen heeft verloren weet u daar iets van de regent sloot zich als op in zijn popperige strakheid en bleef zwijgen deze een oogestaarde al zag hij verre dingen door van oudeik heen weet u daar iets van regent tida u als hoofd van uw familie draag ik op daarnaar te informeren en op uw broer te letten hij dobbeld, hij drinkt hij doet uw naam geen eer aan regent als de oude pangeran ooit had kunnen vermoeden dat zijn tweede zoon zich zo vergooide zou hij groot verdriet gehaald hebben hij droog zijn naam hoog hij was een van de verstandigste en edelste regent die het goevernement ooit op jaren heeft gehaald en u weet hoe het goevernement de pangeran waardeerde al in de tijd haar compagnie is Holland veel verschuldigd geweest aan uw geslag dat haar altijd trouw was maar de tijden schijnen te veranderen het zeer treurige regent dat een oud-Javaanse familie van zo hoge traditie als de oude niet meer getrouw weet te blijven aan die traditie Raden adipati suri scenario werd olijfbleek zijn trans ogen doorstakende resident maar hij zag dat deze ook koakte van woede en hij doofde een vreemde vonk van zijn blik in een slaperige moeheid ik dacht resident dat u altijd liefde gevoeld had voor mijn huis meermal daar hij bijna klagend en u heeft goed gedacht regent, ik had een pangeran lief ik heb altijd uw huis bewonderd en ik heb het altijd hoog willen houden ik wil het ook nu hoog houden met u samen regent hopende dat u niet alleen ziet als uw faam gaat de dingen de andere wereld maar ook de werkelijkheid rondom u heen maar het is uw broer de regent die niet niet liefheb een onmogelijk kan hoogachten men heeft mij gezegd en die het mij zeiden kan ik vertrouwen dat de regent van de kajjwa niet alleen heeft gedobbelt maar ook dat deze maand de tractementen der hoofdde te de kajjwa niet door hem zijn uitbetaald zij zagen elkaar strak aan en de kalme flinke blik van vanoudijk ontmoeten de trans funk van de regent de personen die u inlichten kunnen zich vergissen ik vermoed dat zij mij niet zulke berichten zullen brengen zonder de onbetwijfelbaarste zekerheid regent deze zaak is zeer kies nogmaals u is het hoofd van uw familie onderzoek bij uw jongere broer in hoeverre hij zich vergrepen heeft aan het geld van het goeverdement en herstel zo spoedig mogelijk alles ik laat express de zaak aan u over ik zal uw broer er niet over spreken om een lid van uw familie nog te sparen zolang ik kan het is aan u uw broer terecht te wijzen hem te wijzen op wat in mijn ogen mist dat is maar die u door uw prestis als chef de familie nog te niet kunt doen verbied hem te dobbelen en beveel hem zijn passimeester te worden of anders voor zie ik zeer treurige dagen zal ik uw broer moeten voordragen voor ontslag u weet zelf hoe ongarne ik dit zou doen want de regent van Nika Jihwa is de tweede zoon van de oude pangeran die ik hoog heb gesteld evenals ik uw moeder de raden aju pangeran altijd alle verdriet zou willen besparen ik dank u mermel de scenario bedenk goed wat ik u zeg regent als u niet uw broer tot reden kunt brengen tot zelfbeheersing in zijn hartstocht als de tractementen der hoven niet zo spoedig mogelijk worden uitbetaald dan zal ik moeten optreden en zou mijn waarschuwing niet helpen dus dan zou het ondergang zijn van uw broer u weet zelf een regent ontslaan is een zo grote acceptie dat het schande over uw familie zou brengen werk met mij mee het geslachter Ardini Gratz daarvoor te bewaren ik ben louvertje mermel de regent geef me uw hand regent van oude ik drukte de dunne vingers van de javan kan ik u vertrouwen vroeg hij nog eens in leven in dood laat ons dan nu naar binnen gaan en deel mij zo spoedig mogelijk uw bevindingen mee de regent boog hij was olijfbleek van een stille geheimzienige woede die als een kraatre vuur in hem werkte zijn ogen achterin van de oude ijks rug primde met een mysterie van hater hollander toe de minne hollander de burgemean de onrijne hond, de godderloze christen die niet had aan te roeren met enige voeling van zijn vuilusiel iets van hem, van zijn huis van zijn vader van zijn moeder van hun oerheilige edelheid en atel ook al hadden ze altijd gebogen onder de druk van wie sterker was einde van pargaaf 1 en 2 van hoofdstuk 2 van de stillerkracht van de wicoperis voorgelezen en opgenomen in Rotterdam 7 augustus 2010 door carola jansen www.carolajansen.nl