 Dang magandang-magandang tanghali sa inyong lahat. Sana po na sa mabuti po kayong kalagayan. Alam ko po ang dami po kung may sakit ngayon at saka nakakabahala talaga yung pagtahas ng COVID-19 cases sa ating bansa. Ilang taon na po tayong may hirapan dahil sa pandemiyang ito kaya maraming salamat po sa pagtangkilik pa rin punin nyo sa webinar natin ngayong tanghali. Napakalaga po ng webinar natin ngayong araw kasi pag-uusapan natin yung kinabukasan, yung hinaharap ng ating bansa. Atalakayin natin ang pahalagahan ng political literacy, isang bagay na napaka-importante sa nalalapit na 2022 national elections. If I'm not mistaken, sa February 8 po magsisi mula ang official campaign season. Pero napansin nyo ba na ngayon palang punong puno na yung inyong social media feeds ng mga videos, campaign jingles, may pasong and dance number pa yung mga kandidato. Kung kayo po ay active sa TikTok, sa YouTube, sa Facebook, makikitanin yung kanya-kanyang gimmick yung mga kandidato, parang wala na nga silang pinag-iba sa mga artista, influencers, and vloggers. Tila ba, magkasinkakulogan na yung entertainment at electoral campaigning? Mapapaisip ka tuloy, ano bang hinaharap natin sa isang leader ng bansa? Yung may kakayahan at talino o yung magaling lang mga leo at mag-pacute? Mas matimbang nga ba ang popularity kaya sa credibility? Ilan lamang po yan sa mga tanong na sa sagutin at hihimayin ko natin? Sa ikaanim na installment ng National Forum on Communication and Democracy, Philippine elections 2022, ang title po ng ating programang ngayong araw over-entertained, under-informed, are we politically literate? Magandang hali po sa inyong lahat, ako po si Cara David, isang mamamahayag mula sa GMA Network at guru sa Departamento ng Periodismo sa UP College of Mass Communication. Ako po ang mag-silving host at moderator ninyo para sa programang ito, na kasalokuyon po naka livestream sa TV, UP, YouTube channel, shout out po sa lahat ng mga nanunuod via YouTube at sa Facebook pages po ng TV, UP at ng Philippines Communication Society. Sa mga aktibo naman po sa Twitter, gamitin lamang po ang hashtag PCS Forum Series sa inyong social media post kasi meron po tayong live tweeting, so hashtag PCS Forum Series po. Ang webinar series na ito ay hatid sa inyo na University of the Philippine System, Office of the Vice President for Public Affairs, ayam po, nakikitaan mo po, maraming salamat po sa inyong suporta, Philippines Communication Society, UP Information Technology Development Center at siyempre ang TV, UP, the Internet Television Network of the University of the Philippines. Maraming-maraming salamatin po sa lahat ng tumutulong na ma-isa katuparan po ang ating buwan ng Forum Series na ito. Dahil maraming po tayong faculty and students na nanunod sa ating ngayon, nakikita po po ngayon we have on Zoom, 557 participants already meron ng galing ng Iloilo, CDO, May Tagala Union, May Tagavalentsuela City, andami kung may Tagabatangas, ang dami-dami may Tagadabo del Norte. Wow, thank you, thank you for watching. Alam ko, maraming po sa mga nanunod sa ating ngayon ay faculty and students, nice namin ipaalam sa inyo na ang mga PCS members po ay makatatanggap ng, hindi po rafon, yan po, nakikita nyo po, certificate of attendance, ganyang po ityuran ng certificate of attendance na inyong matatanggap bilang bahagi ng inyong PCS membership. Kung kayo naman po ay hindi pa nakakapag-applyo, nakakapag-renew ng inyong PCS membership, ito na po ang pagkakataon para maging bahagi ng isang pangunahing samahan na kumakatawan sa disciplina ng komunikasyon sa Philippine Social Science Council. Ang online membership form po ay makikita sa website ng PCS, nakikita nyo po yan, failscomsock.org slash membership. So, mag-renew na po ng inyong membership or mag-apply na po ng inyong PCS membership. Guys, alam ko, meron tayong magagaling na speakers mama yan, nakita nyo naman po sa posters, di ba? Pero I want this program to be very interactive. Mahalaga po ang inyong opinion. Gusto ko rin siyempre na magtanong din po kayo at makibahagi sa ating discussion. So whether you're on YouTube, Facebook, or on Zoom, pwede po kayong magbatun ng inyong mga questions mama ya, ha? Kasi na ko, ang gagaling po ang ating mga speakers magiging masaya talaga ang ating talaka yan, lalo na kapag sumali kayo. Okay ba sa inyong yan? All right? Okay. So para simulan ng ating programa, gusto ko muna makuhang inyong opinion kung ko sa ating topic. Okay, so kayo muna ang unang utatanong yan, okay? For this part, gagamit po tayo ng Mentimeter. Okay, ganito ang gagawin nyo po ha, magbukas po kayo ng bagong browser. Wag kayong mag-out nun sa Zoom ha, magbukas lang po kayo ng bagong browser at pumunta po kayo sa www.menti.com. Okay na po ba? Tapos, pag ating punin nyo dyan po sa site na yan, itype nyo po yung Menticode, hihinyan po kayo ng code, 82618340. Okay, hindi po yan mga number sa loto ha, yam po yung code natin, 82618340, or gusto nyo mas madali, pwede ninyong scan yung QR code na nakikita nyo ngayon sa inyong screen. Okay, pag nakapasok na po kayo at na type nyo na po yung code, makikita nyo po dyan, merong dalawang tanong. Pakisagutan po, madali lang po ito, madali lang po yung sagot, yung yung tanong, hindi po ma. Okay, pakisagutan lamang po yung dalawang tanong, tapos mamaya ipapakita po natin yung top answers. Iiwampun namin yung nakabukas kasi mamaya nga po, hihimayan natin yung mga sagot na iyan. Muli ang paksa natin sa hapong ito, over-entertained, under-informed, are we politically literate? Para simulan po ang ating programa, na rito po para magbigay ng pambungad na pahayal. Kasama natin ang datin BC Presidente ng Philippines Communication Society at kasaluku yung dekana ng Higher Education Unit ng Miriam College, isang virtual clap para kay Dr. Maria Margarita Alvina Acosta. Magandang tanghali sa inyo, Doc Marge. Magandang tanghali, Kara. Good afternoon to all and welcome to the sixth of the Philippines Communication Society series of webinars on the National Forum on Communication and Democracy. It is but fitting that this organization of communication scholars, researchers, information officers, communication professionals and students has started these timely conversations amidst a political climate that may seem divisive, confusing, and sometimes unnerving. For today, the topic of political literacy are Filipinos over-entertained and under-informed intends to discuss what we in the academy want to explore, understand, and share knowledge on. Dr. Dante Velasco, chair of the PCS webinar series, said that voters who are politically literate must be able to separate the chaff and the grain when on the trivial or flippant from the substantial and serious. Only then can our voters make wise decisions on issues raised during this election season. We may be inundated with political candidates doing the usual song and dance na sabi mo yan, Kara, in their campaign ads using social media to the hilt. Never mind if the information they share is real or not. We wonder why many still believe, hook, line, and sinker misinformation and disinformation. As they say, historical revisionism has been on the rise with many from all classes of society accepting and sadly believing, which brings us to the political exercise in less than four months. We hope that those going to the polling places to vote for their candidates have been critical, knowledgeable, discerning, and understanding of the issues of government and platforms of candidates. For how can we exercise our democratic duties well if the infotainment that has seemed to be the norm in campaign strategies will favor more than deeper issues of governance, leadership, and trust? With our resource speakers, Mr. Verhell Santos, Dr. Jean Encinas Franco, and Bibeth Orteza, hosted and moderated by Kara David and later on synthesized by Dr. Julian Baldo-Cobelo, we are hopeful that those in attendance, professors, students, political personalities, and the media, we will be on our way to political literacy with higher standards for our leaders. Because we, the voters, the citizens in a democracy like ours, do have a powerful position. Let us use that. Maraming salamat po, and please stay healthy and safe, everyone. Kara, over to you. Maraming-maraming salamat po sa inyo. Palakpakan natin, Dr. Maria Margarita Alvina Acosta ng Miriam College. Thank you very much, Dean Marge. Tama po kayo. Yung election, isa ito sa pinakamahalagang bahagin ng isang democracy at napakalaki ng papil na ginagampanan ng mga botante, yung kapangyarihan natin, yung iisang boto natin, napakamakapangyarihan ito. Kasi ito yung pagkakataon natin na makumili ng mamumuno sa ating gobierno. At, tama yung sinabi ni Dean Marge kanina, kailangan pag-isipan po natin mabute at suriin talaga yung mga kumakandidato. Kailangan maging mapanuri tayo. Sabi nga niya, nagkala tang misinformation, disinformation at historical revisionism ngayon. So kailangan maging mapanuri tayong lahat at suri ng mabuti ang platamforma, sabi nga di Dean Marge, beyond the infotainment. Kaya, importante yung mga ganitong classy ng webinar para mas maging mulat yung mga tao sa nalalapit na election. Nagpapasalamat din kami kay Dean Marge at sa buong Miriam College community sa inyong support na sa webinar series na ito. Sana nga po maraming matutuhan ng ating viewers ngayong helpful. All right. Horos na para sa ating mentimeter poll. Sinagutan nyo ba? Nakasagut ba kayo kanina? Kung hindi papunin nyo na sasagutan yung dalawang tanong, pwede pa punin yung sagutan ngayon? Pwede pa po kayong kumabul, punta po kayo sa menti.com tas ilagay ang menti code na 8261-8340 pero meron na tayong mga sumagot. Ito yung unang tanong. What are the words that you associate with political literacy? Ayan po, nakikita natin yung word cloud. Kiningan po kayo ng tatlong salita. Ang nakikita ko dito ay awareness, democracy, informed information, critical, well-informed, political awareness. Yan yung mga common words na ina-associate natin with political literacy. Knowledge nakasulit jahan. Critical thinking. Sana nga kapag gatapos ng itong webinar na ito. Ito maas pa yung ability, skill for critical thinking. All right. Thank you very much. Meron pa po tayong isa pang tanong mas madali-dali yung sumunod na tanong eh. Ayan. Nako. Ang tanong ay, sa tingin mo ba? Political literate na. Ang mga Filipino botante. Ayayay. 184. Nako, dumadame. 195 of our participants. Nako, dumadame. 200 na ang nagsasabing hindi do tayo political literate. Pero merong 30 na nagsabing o-o. Ay. Nako, ano ba ito? Dumadagdag pa. 250 na po. 219. And counting. Ay. Medyo nakakabahala po yan. Kasi kapag hindi political literate yung ating mga botante. Nako. Ano kaya ang kahihinat na ng election, jos ko. Okay. Maraming-maraming salamat po sa lahat ng mga sumagot sa ating menti meter. Sa puntong ito, mas palalimin pa natin yung pangkuha ng pulso ng publiko. Nagsagawa po ng person on the street interview, ang TVUT. Okay. At ito yung tinanong nila dun sa kanilang mga na-interview. Ang tanong nila, paano nakakaapekto o nakakaapekto ba sa inyong pangboto? Yung ganda ng campaign materials ng isang kandidato, yung ganda ng videos niya, yung mga tarpulin, flyers, campaign ads, mati mga vlogs, at saka mga TikTok videos, yung at saka yung mga sari-saring merchandise tulad ng t-shirts. Basta kung anong mga pakulok ng mga kandidato, nakakaapekto ba ito sa istilo ng inyong pangboto? Ito yung tinanong ng TVUT sa ilan natin mga kababayan, panuwarin po natin ng kanilang sagot. Paano nakakaapekto ang mga campaign materials sa aking pangboto? For me, to answer the question, kasi, actually hindi Lisa sa ganda ng materials, kasi parang subjective naman yung ganda, but how relatable are the campaign materials to the public? Personal, Lisa, naka-katulong yung ganda ng campaign materials, para mas mainganyo ako malaman, mag-search patong cool dun sa kandidato. Nakakatulong silas aking sa dun sa moment na yun nakakapuna ako sa isang school chair habang nagsasyed ng ballot, tapos maalala ko yung pangalan ng mga kailangan kong iboto. Although it lasts na parang it doesn't educate the people about the platform of the candidate, it helps them na may remember yung pangalan, yung pace in pangalan, everything. As a comms person myself, whether we like it or not, para ma-benta itong idea, yung idea na nila represent nung kuliti kong ito. Kailangan natin i-package sila o i-present sila sa public in a way nakayang makarelate ng mga tao. Pagpinakage mo yung isang kandidato, mas madali siyang pag-branding yung kandidato, wuna-wuna, mas madali siyang tandaan. May impact din yung branding na yung towards consumer products. To recognize the candidate. Itong campaign period ano talaga siya, parang marketing, laban na nang marketing people. Part na rin ng campaign dapat nalaga is to read different credentials of the different candidates. For everybody na boboto, wag ka lang boboto para sa sarili mo. Not just to benefit oneself but also for the rest of the country hindi lang siya vote wisely pero vote someone that will help for the good of all. Maraming salamat sa TV UP para sa person on the street interviews na iyon. So, almost all of the people that they interviewed ang sinabi ay nakaka-affecto sa kanila yung ganda ng campaign materials. At very striking sa akin na may ilang mga salita na mention sila over and over again. Ilang besos na mention yung mga salita branding, name recall para mabenta yung idea relatable, marketing at siya packaging. Para, pag-iramdamong ngayong parang product kung binibenta yung mga kandidato, di ba? Meron tayong mga comments na ngayon from some of our viewers sabi ni sabi ni ano Marlet Villapando ang ganda po ng plataporma ang hinahanap ko at ang performance ng kandidato, good for you di ba? Tapos may mga nagsasabi na saan na rau mabago na yung ganyong estilo na ang tinitingnan lang ay yung marketing. Depende rin daw sa butante, sabi ni Jessica Makatangay. Hindi lang pangalan ng mukaang tataan na mga tumatakbo sa halalan. Plataporma kung paano ibango ng Pilipinas. Ayan. Pero the way I see it doon sa mga interviews parang parang akala mo producto yung binebenta, kaya babalik tayong ayun ulit doon sa una nating tanong kung tutuong marketing game ang election mas matimbang nga ba ang popularity kaya sa credibility o puwede rin naman sagutin ito na hindi ka naman siguro magiging popular kung hindi ka credible parang hindi yata. Para tulungan tayong sagutin ang mga tanong na yan. Nag-invita po kami ng 3 batikang speakers na-experto sa kanika nilang larangan. Ang unang speaker natin para sa ating round table discussion na over-entertained, under-informed, are we politically literate, ay isang kanyag na mamamahayag at media critic. Legend na po ito, si Sir. Siya po ang kasaluku yung miambron ng Board of Trustees ng Center for Media Freedom and Responsibility, virtual clap at magandang tanghali po dinoong Verhell Santos. Hi Verhell. Nan jyan ba si Sir Verhell? Sir Verhell. Hi. Hi. Hi. I need you to turn on your video on. Yes, yes, yes. Nakusorit mo. Salamat, salamat, Kara. Salamat, Kara. Oh, oh, oh. Magandang halipo sa inyo. Ako, Kara, hindi ako hindi ako-expertong matandalang. Sir Verhell, gukuni ko na ito pag-gakataong ito before I move on to our next speakers. Kasi mukang parang sa social media ang labanan ngayon ng election. Ano assessment ninyo? Very briefly lang po assessment ninyo doon sa mga nakikita ninyong gimmicks and strategies sa social media ng mga tumatak mong kandidato. Are you optimistic? Mukangang ganun at ang kamuka ng sinabi nung mga nag-commento ryan. Iyang hinahanap yung mercado, yung malaking mercado, di ba? Ano yung malaking mercado? Ang tingin ko, yung malaking mercado yung hindi naman sa hindi nakakakintinde. Pero disparado, alam mo, pag-desperado ka, mahirap kang makakintinde. Pag-desperado ka ang inahanap mo quick fix. Eno ang araw pa yan ay inahanap natin. Kasi nabi sa inyo ng isang kandidato na pag-guising subukas maayos na buhay mo may iingganya ka niyan. So ang pinag-usapan natin ay yung binibenta mo ang sarili mo sa mercado. Hindi na, hindi mo sinasabi, hindi mo tinutulungan ang tao na mag-isip. Ano? Dahil malaking tulong ang kailangan ng taong disparado, para mag-isip. Kasi kung disparado, yan ay rapang mag-isip yan. Pag ikaw ay apat na generasyon ka na na hindi ka pa na iaahun sa kairapan, ay mahirap mag-isip sa yung political literacy. Merong at, merong attitude na kailangan para ma-achieve mo yung political literacy. Hindi sub, di akademik sub-ject yan eh. Kailangan merong, merong, merong kang sense of detachment, at sense of fair judgment, at sense of objectivity, paano magiging objective, paano magiging detached, yung mga tao na generasyon ang nag-ihirap. So mahirap. Napakahirap kara. Tama po kayo server hell. Nakohihimayan pa po natin yan mamaya. Alam mo, much as we would like everyone to be political literate, pero yung situation niya, tama yung sinasabi ni server hell, ang hirap din, pero sano huwag natin kalimutan na hindi shampoo sa bone o magic product ang bitwet na. Hindi kinakukasan ng bansan natin. Sama. Thank you server hell, mamaya merong patayong mga katanungan. Salamat din. Hindi gyan pa tayo ng malaling na pagsasurit na politika. Kasama naman din natin ngayong. Dr. Jean Encinas Franco, Associate Professor mula sa Department of Political Science ng College of Social Sciences and Philosophy, CSSP ng UP, Diliman. Magandang hapon po Dr. Jean. Dr. Jean, kung musta po? Magandang hapon sa mga nakikinigat mga nanunul. Oh, oh. Kusapan na namin iverhell na mukhang labanan ng marketing at branding at talagang parang the candidates are also parang ginagamit nila itong desperation ng mga tao para mangaku ng kung anong magical things sa ating ano. But this is not something new. Dr. Jean ano. Hindi ito mago. Matagal ng may mga estilo. Tila, kung titing na natin ang kasaisaya natin, marami talagang, maraming kumakagat sa ganyong klasi ng pangangampanya, kasi katulagin ang sinabi ng Mr. Verheels Santos. Kailangan na, pag-good na yung pag-good na yung tawong maging critical thinker kasi gusto nilasigin. So, the simpler the message the Florida campaign material the better for them so parang ayaw na nilang magsalixik pa, kasi sa wahanan sila. Hindi nila lang. Gusto nila yung tawong may ko-connect sila sa mga nawalan sila ng connection para makaahon sa hirap alimbawa. Kaya popular alimbawa yung mga may radio program na may justice, kahit hindi tamang yung ganoon. Naging popular yung mga doctor alimbawa na merong sinasabi kasi wala ng doctor, wala mustisha sa bansa, malayo ang malaya ng mga populasyon ang abogado, ang doctor. So kaya simple mga naging popular. Correct. And speaking of popularity, medyo naging kaakibat na rin ng electoral campaigning, or means on show business para bigyan naman tayo ng perspektivo ng scening sa upusaping ito. Kasamarin natin ngayon isang mulat na artista ng bayan malugod nating batihin, ang critically acclaimed award-winning actress, writer, director of theater, film and television, at kasi lukuyang chairperson ng concerned artist of the Philippines, Bibeth or Tessa, magandang tanghali sa iyo Bibeth. Magandang tanghali din sa iyukara at sa lahat nang nakatuon ngayon umaga. Bibeth, kanina bago tayo nag-on air, nagchichikahan tayo ng mga bambito. Tapos nakuento mo na even before, even ng time ng martial law, marami ng artista yung gumagamit ng theatrical and show business at platform for political commentary. Pero ngayon napansin ko, kapag may artista nagpapahayag ng tanyang opinion sa politika, ang palahing sinasabi ng mga tao, taka na lang, huwag ka na sumausaw. Kasi biglang nagkaroon ng voice, akala nung mga critics sa ganyan, nagkaroon na sila ng voices dahil sa social media. They don't even have to use their real names or their real pictures at na rito na ngayon ang situation na mayroon palang gumagawa ng mga tinatawag na boiler accounts, gagawa ng isang account na hindi naman siya talaga, at napos yung mga boiler accounts binibili ng mga certain politicians at yun ang kanilang sources ng trolling. So, hanimbawa, tinamayon ginawa ka Angel Oksin. Nagkasabita, tumutulong sa kapua na troll ng gusto. Alam nila matapang na sila. Alam mo yung armchair na ito. Big lang na mga mayagpag na, but they never really there in the center of it all. Akala nila, big time na sila na sabi na nila. Pero kung tinin mo naman, yung ibanga, nag-apply alambawa na friends sa akin. Tapos pagkinek mo naman yung account, tatato lang ang kaibigan. Tapos ang trabaho manager sa Frosty Crab. Papan mo ia-add na na magkakarong kayo ng exchange of ideas. Correct. Ang daming nag-re-recruit na yun ang damit kung na tatanggap na mga text message na. At hindi mo naman pwede ang patulan kasi talagang as soon as they respond and they know who you are talagang di ka na nilatatan tanan. At the responsibility na ating lahat yan pati yung mga nagkatrabaho sa networks kasi ang isa pang nangyari kaya din alake na ikiribin kinabawas ng ating political literacy yung pansinin mo na wala na yung talk show sa TV noon na tumatalakay sa political reality. Na wala na yung maria at pare na wala na yung show ng takay mo na wala na yung na wala na yung world tonight with Dong Pono yung mga ganyan. Parang we've all been pushed into a world of teleseries and so this is a teleserie nightmare that we are leaving now. Alright. May question ako sa ating panellists you think social media will really play a big role kasi yung sinasabi kanina ni Bebe yung masyadong matapang ngayon yung mga taon mag-comment ng anything if I'm not mistaken ng tawag dito is the online disinhibition effect na because you're anonymous because you're anonymous you're emboldened to just type in anything kasi wala ka na mga accountability eh wala ka na mga accountability kaya laganap yung fake news misinformation disinformation you think pati hate speech pwede-pwede kasi you're anonymous. Sa akan lang pag-aberun akong pinapush na issue kung meron akong crinitizize sa kandidato nila I get messages like bakit hindi ka pa na matay sa cancer mo lecheka that's how bold they are you know and I suppose di ba they get worse Doc Jean, anong itong social media parang malaki siyang game changer pagda ting sa politics lalo pa it has created a generation of young people who are obsessed with themselves di ba may maraming ang nagsabi that social media created a selfie generation and the way I see it parang yung mga kandidato they're banking on this style of communication na very personalistic na rin Very personalistic at ano na rin parang kailangan makita ka rin yung everyday circumstances mo katulad ng napakita sa Instagram, sa Facebook pero once again dapat natin isipin na iwi napakita nila yung gusto lang nilang ipakita kaya pag may sinasabing candidate na authentic laging sinasabi perceive to be authentic kasi kung best friend natin yung kandidato do lang natin asawa natin di ba kasi do lang natin malalama na talagang yung pinapakita nyo sa social media ay yun talaga sila so dapat maging critical din tayo dyan Verhell, you're a media critic and a veteran journalist sabi mo matanda lang pero anto toong galing-galing nyo kung mama mahayag anong naman po ang pahayag ninyo ito po may tanong ko kasi yung isa sa mga viewers natin si Camilo Nogoy sabi niya, how should the public respond or react to media personalities or so-called journalists who act as PR people for politicians kasi hindi natin maitatanggya meron talagang ganyan di ba or may journalists who act like showbiz celebrities Ang hirap nito meron talagang hindi naman journalist nagpapanggap na periodista meron naman mga periodista hindi naman talaga nagperiodista dalo ang klasian tunay na periodista pero tinoy na periodista tunay naman mahayag hindi naman mahayag ng tama at hindi naman mahayag nagpapanggap na mamahayag so marami tayong problema dapat malahan mo as to be able to determine kung sino sila pero paano ang gagawin mo para malahan mo kung sino sila alam mo at another time may forum lage ang tinatawag na media nation no nung araw alam mo, taon-taon maatenda ko nyan at taon-taon si nasabi ko saang puntao na yanta may it might be time for us to draw the line and them tunay naman mahayag at yung hindi na tunay naman mahayag at yung mamamahayag na hindi naman umaakto na tunay naman mahayag sila habi ko na nung araw hanggang hindi mo mailabas yan at maihayag yan sa publico kung sino ang tuto at sino ang hindi italagang malolo ko ang publico talagang madaling malolo ko at siya kayong technological tool iso attractive alam mo yung tunay na yan ang uto kaya technological tool ka nakamuka na pwede kang salika because it feeds your own natural sense of narcissism nilbame sa visa really para pa yung clinical na narcissist talaga yung natural lang baka nakita mo pwede pala ako dito so gagamitin talaga nila for their own purposes which is what's happening napakalaki nang dapat ipaliwanag sa madla tayo sinasabi natin lahat ng mga botante tingnan ninyo ang plataforma wala yan plataforma lahat ng plataforma na sabi na yan pumunta ka sa kia po hindi kailangan na nang kailangan iso determine hindi character at track record of a candidate dapat yun ang iprovoke ang mambuboto ang mga botante iprovoke na tingnan ang character at ang track record hindi ang plataforma wala plataforma madali gagawa ako sila kung gusto nila so mali ang tiniting na natin yung plataforma pareparehu lang yan hindi na yan na importantin napat tingnan natin yung talagang track record surihin talaga yung character ng kandidato you agree with that? mahirap kasi yung pagsuri ng kandidato kasi also we need to go back at people have really stopped reading even the online paper even the people who man the online editions of certain newspapers tinamag na rin magsulat in this day and age of 2022 ang spelling basic lang ito nansaritang na lang dalawang saritayo na na at lang isang saritan na lang at yung kandilang ugari sa mga diario pahaya nating online isang English line diya translated na sa Tagalog mali yung translation so if you read online and you get things wrong how will you want to improve yourself eh lahat na mga sa paligid mo mali gagawa yung binabaso mo makit yung paggaguhan ka rin malaking bagayon kasi ang yung paggalang sa yung wika dalayan ang yung pagkamakabayan ibaliwala mo yung baliwala na lahat ano pang magiging pundession mo sa pagapilipino mo kung sarili mong wika hindi mo maigalang at tinatawag mo kung sarili mong mamamahayag hindi mo maedit nantama ang translation from English into Tagalog dun sa yung online na newspaper nakakalungkut yung sinabi mo na pero tutuusya na people have stopped reading infact, kapag kapag nagbasakang ngayon ng ng online articles may nakasulat pa this is just a one minute read this is just a three minute read para bang bazahin mo na please isang minuto lang to ng buhay mo parang ganyan yeah yeah so doc jean I want your reaction on this kung sigay go ahead ang ano rin kasi yung medium like for instance unlike before yung broadcasting na sabay-sabay yung papanawarin yung news for instance so kapag kami reaction ka at least you can discuss it within the setting of the family kasi karang narrow casting yung pwede mong mapanod yung yung movie ay yung yung news at your own pace and at your own time so react kakaagad say yung react kakaagad kahit na na wala kapang napakikwentohan at sinong mapakikwentohan mo yung echo echo chamber mo di ba so that also worsens the situation plus yung facebook di ba may facebook data na libre ano siya eh so yung tao kasi alam mo na may susunod pang susunod pang nag-scroll na lang nag-scroll ka na lang so yung unang mong makita kahit fake niyo sa niniwala ka na parang nawaw so it also it also has something yeah so ako nga actually nung na-invita han ako dito para mag-host at moderate nito webinar na ito ang binasa ko kakaagad yung title sabi over-entertained under-informed tapos biglang din ano ko yung serili ko are we really under-informed sa damin ng mga informasyon na kumakalat ngayon sa internet isang click na lang access to information is actually just one click so naturally iiisipin mo we would be super informed kasi di ba dati kailang mo pangpumutan ng library pero parang kabalik taran ng nangyari bakit tayo mas under-informed e ang access to information is so easy right now na tamas your health you're not having your health na tamas your health kung disperado ka you do not want to confront what is true Desperate Desperate people will never ever feel over-entertained never hindi wala wala no anyone who does not care anyone who who is desperate will never feel over-entertained ako I don't feel over-entertained at all because I cannot even feel entertained in a situation that we are in now how can you ever feel entertained at all no entertainment can make me forget the desperation and the malady that has affected this nation kaya hindi po pwede may be under-informed but I am never over-entertained or entertained at all I don't feel entertained at all but I imagine pahit na dyan na yung informasyon ang dalidaling makuha ang dalidaling mag-research i-google mo lang hindi pa rin gagawin hindi kasi ang tendency nila ang unan nilang mag-google at medyo naga-agrena sa situation nila sa kalagayan yun na lang ang unan nila ng pasien hindi na hahanap ng point of comparison hindi na hahanap na ibang opinion basta yun na lang you're up against a mindset you're up against a mindset yes and people like I mean you know you know painful it has for people our age but I have to clarify amas bata ako nang kwan take over health can you imagine this is a generation after watching a movie like Henry Luna or Goyo ang question reaction ang mga bata bakit po si Mabini lagi na ka-upo oh, talaga, to-to-upo yun yun, bingan ang anong question nila hindi po ang sakit noon ay salamat talaga sa langtanggal ng Philippine history sa high school at siya sa college Philippine history na dating bahagi ng aking anong ng NGEP isama muna yung pangtanggal ng Pilipino sa college exactly, exactly pa't ipapangtanggal ng Pilipino kasi daw tinuturo na naman at sinasalita can you imagine mag-aalol ka ng history kasi nung bata ka ang anon ni when is the fall of Bataan walang why did Bataan fall walang how did Bataan fall who is responsible for the fall of Bataan walang ganon yun ang situasyon na balikan ko lang yung balikan ko lang yung sinabi kanina ni Doc Jean na sabi niya parang parang ang nangyayarin lalo na because of social media parang nagkakaroon ng echo chamber na madalas yung mga information na nakukuhan natin kinukuhan natin from social media from Facebook madalas kinukuhan natin from our group of friends so ang pinakinggan lang natin at ang nalalaman lang natin ay yung galing lang sa ating echo chamber so paano nga ba natin matuturo ang yung mga Pilipino na makinig sa ibad iba pang mga pananaw para naman lumawak yung pangunawa at kamalayan nila malaki ang tinalaman ng mamamahayag saka academics jan eh okay kasi yung mga mamamahayag are fixated on the on the myth of objectivity kaya hindi magkapanong yan ng malakasay yung sharp questions kaya timide laging iniisit ng mamamahayag baka antingin nito nandun ako sa kabila baka antingin nito na may pinapanigan ako sumantalang may natural biases ang mamamahayag at academics anong natural biases nila truth freedom injustice yung lang naman ngayon yung objectivity that's a myth hindi totoo yung sa science sa lang yan at sya kasi matematical processes nang meron yan pero pagdating sa politika pagdating sa sa buhay ng tao ay walang objectivity hindi ka po yung objectivity ang kailangan mo e fairness ang mamahayag hindi kailang maging objectivity kailang maging fair the mere fact na ito ang gusto mo ilabas na balita yung nag-decide ka na hindi ka na objectivity bakit ito ilalabas mo hindi iyon bakit itong itatanong mo hindi ito so hindi iyon ang dapat e ang dapat naintindihan ng mamamahayag na merong tempo na ikawin dapat pumanig sa isa dahil iyon ang katutohanan yung ang usticia at yun ang tama pero hindi ginagawa natin takot na tako tayo either tako tayo na maging masabi hindi objective o tako tayo sa sa regis, sa remen na na naghahari ngayon dala walang yan e I think dagdag ko pa yan yung natatakot na baka mabash ng mga tao o mawalan ng viewers kasi that's related to my next question kasi maraming ayon na finifeature na rin at nagiging news item na rin pati yung mga infotainment tactics and tiktok videos na nagboviral ng mga kandidato na yung mga things na nagde-trending sa social media ng mga kandidato parang na isasama na rin bilang news item supposedly dapat very curated yung lumalabas sa balita parang nabobler na yung lines between the trending on social media at siyong nandoon sa traditional traditional media may I respond kasi yung ang naghahari kasi saang social media is 24 hours so content is king content is king so kailangan lagi kang merong kakaiba na mailalaga ito so kapag may nag-viral hindi naman pwedeng yung traditional media ay ano niya ano hinyay pabayaan niya yun so kailangan niya rin ikohor so may natural marriage yung social social media at siyong traditional media with regard to infotainment hindi lang dahil din sa social media ito ito rin yung nagbunso like we're talking about over entertained electorate kasi nung araw kahit nung wala pang social media nung araw separate yung separate yung discussions ng so curious news at saka yung yung show biz manunod kaka yung mga kaedad ko kaya inday ba diday at saka ala ito ni pwede at saka kaya Harry Gasser na very stoic very stoic mag ano ng news ano so hiwala ay post-edsa naging Filipino na yung news na okay naman kaso the networks are also invested in movie stars so inang ano nila nilalagay din nila sa news yung movie stars nila so kung ang news agenda setter so ibig sabihin sinasabi rin ng news media na parang importante rin ng ang mga artista hindi ba those today ano ng bansa so it's also easy for actors now to go to politics and at the same time mga political gusto rin nila mag entertain parang ganon would you like to react on that ikaw ito yung nagkakaroon nagdumadami na yung mga artista pumapasok na rin sa politika at yung iba naman sa kanila nagiging endorsers pa ng mga politico ano personal view mo ane this alam mo marami may mga Rohelo Del Rosso was a movie actor and then dunag simulayon pero meron mga taon na they have been trying to they've been they've tried to be consistent at alam mo naman kung sino yan alambawa people will criticize na will criticize tito soto kasi galing lang sa subin nila galing lang yan sa school vocal fellow alum na ni Bibet Ortese yan sa one ball high but he's proven to be consistent and medyo maganda yung management niya sa sa sa senate of course as I say di sasabit kasi na Bibet ang mga soto no but there is a difference between tito soto and the others in the in the senate do I name names to dance to get elected and you know meron talaga makikito alam mo alambawa Vico soto galing from Shobie's family pero bukasang isip and Tony is very proud of him and then nag-upi college of loyan daloan taon so depende talaga kung ang artista nakapag-aral kasi education talaga is really really a big part of this set up pero yung di ka nag-aral tasang artista ka tapos sikap ka tapos kumandidato ka wala I mean yeah pag napanggal na yung bottom bag saka So makikita mo ito kung if they're just banking on their popularity makikita mo makikita mo talaga makikita mo talaga dun sa ano okay okay okay but some people really work hard to get it so that's why I cannot be overly critical na lahat ng artista na na gano palpak dahil hindi naman din fair yun pero kasi meron din mga na sa senado tapos alalay so hindi na artista pero you know what I mean Pinagusapan natin yung social media pero Doc Jean as a political scientist yung ganitong uri ng pangangampanya na very personalistic this is not a thing of the present I mean matagal na ito nung panahon pa di magsaysay hindi pa ako buhay noon pero alam ko lang na nung 1953 when he was elected for president parang sumikat yung mambo mambo magsaysay di ba our democracy will die kung wala si magsaysay di ba may may ganyan siyang campaign jingle and it was quite successful nagaroon siya ng recall at ito yung naging branding nya so hindi ito bago yung ganitong klasing mga gimmicks at entertainment as a tool for campaigning hindi siya bago pero talagang may merong akong isang coleg na inaral niya like alimbawa nung 90s yung mga kampanya na may sinaling artista nung hindi mga artista ang senatora talagang enhance kung bagam inendore siya ng isang artista enhance yung kampanya nila at nakatulong sa kampanya nila yung mga peace nag-endore sa kanila so hindi pero dahil sa social media nag-i-sabi nga kanina ni mam ggl-con so nag-i-ing artista na rin yung hindi ng artista di ba because kahit sino pwede nang magdicto kahit sino pwede nang mag what do you call this mag-gay ng content sa youtube and it will forever change the way we campaign and we relate to our audience yung yung magiging trajectory ng mga politico at ginagamit din nila ito hindi lang sa election hindi as they govern nakita naman natin lalo na post 2016 ang daming mga government officials na may kanya kanyan ng facebook pages youtube channel so yung padilang pangamaraan and by the way yung sinabi kanina ni Bebeth to-to-on na niniwala ko because I also worked in the senate and I saw for myself that hindi purke artista hindi na ay palpok na in fact merong mga hindi artista na ang tingin ko kung karoon ng seriosong pagaaral ng performance masangat pa yung ibaang artista I think the ano there is yung unang-una yung nakakapagsalitaka articulate ka enough because kung galiberative chamber ang senado kung hindi ka nakakapagsalita hindi mo maarticulate yung sinasabi ng constituents mo panong mo sa sabihin sa mga pagdangangampanya ka na ipapatupad ko ito makakaroon ang batas na ganito eh hindi naman ikaw lang ang mga babatas it's a different religion ipaglalaban mo yun so kung hindi ka nakakapagsalita napat yun nung ano may isip na yun ng mga butante yeah, yeah, yeah so okay go ahead Bivette you were gonna say something yung, yung, yung ano kasi yung yung reality sa trabaho sa senado at sa kasano meron isang artista na bumoto for the for the cancellation of the ABS-CBN franchise and at least and then tina nung siya privately bakit ka bumoto for the cancellation kasi ang paggawa ng batas hindi ka kailangan mahirap pagpalagi ka nakikipagawa kasi pag meron ka na mga personal na batas na tinutulak mo hindi ka makakahanap ng kakampe kung yung mga ibang ano mga ibang groupo hindi mo sinamahan nung ginigingin nila yung support mo so yung yung antingin nila bigger picture yung pagpasa ng batas hindi yung yung mas malaking malakang picture so we go back to what Verhell said a while ago na na yung mga plataporma pwede naman magik lang hugutin sa sa hangin pero yung track record ibayon hindi po yung character yung character at track record yung can investigate that yung can investigate that at siyong yung it cuts both ways sabi nila yung mga merong hindi nagaral na magadaling merong mga nagaral so yan eh because it's one thing to be one thing to be schooled and another to be educated napunta ka lang sa school yung iba yan napakatagal sa school pero tingnan mo para hindi itukado talakang dalo ang klasiya schooled and educated are two different things ang problem ang problem malang natritoware up against a mindset alam mo yan mindset siya siya context kung ano siya nabi mo yung kimag sa isay panalo ang contextunon at the time ang mga tao na tatakot sa growing supposed scourge of of the hooks and communism at the time and therefore kaya inelect nila an American candidate ganun lang yan eh na dapat nakita natin yung context do nung panahon gusto niya Filipino first tayo mauna so kailangan manalo si makapagal tao na naman ang Americano dahil gusto niya the control supposedly firm a free market may mga context kung bakit na nanalo yung tao pero ibig gusto nga pero kung ano manaman mo yan kailangan mag research ka kailangan mag research pero kailangan magturo hindi lang mag research ang mamamahayag at ang mga academics dapat watch dogs yan watch dogs makasinabi watch dogs yan ang unang dapat na role ng mga media at academics ay watch dogging kailangan pag nakita nilang ganyan pag sinabi sa inyo na si marcos mamamahagi ng mga nilakaw niya sa nasyon na to dapat pagusapan nyo yan hindi po pwedeng ganyan hindi pwedeng bayaan na lang yan dahil yung mga tao bibili nyan dahil disperado nga may mga nakatika ako sa chat pero kahit naman po ganun si ano si bbm dahil po sa kanya nang kainteresta kung maalaman kung ano yung taliyano para ma-outang nalot yun namin niya I just like to bring in this comment from two of our viewers na nagsisinabi ni verhell kanina na responsabilidad natin na palaganapin yung kamala yan para mas lumawak yung critical thinking ng mga tao magsalixig at magtururin tayo pero sabi ni tsnhs abram benedict san migelata ito sabi niya how should we inform and spread knowledge if cancel culture is after us every time related to that sabi naman ni marwin ignacio sa ngayon very visible at nagkakaroon ng social division between political supporters kasi nagkakaroon ng smart shaming na yung mga matatalino at elitista yung supporters ni ganyan binaban sa ganyan so kapag nagbigay ka ng sources nagkorek ka ng misinformation ng fake news esa sabihin nagmamatalino nagmamagaling na naman parang may smart shaming sa kamerang mga ano rin may mga sumasagot sa mga trolls sa ganyan ayusin mo muna English mo bago keta patulan na hindi naman kailangan pumuntaron di ba i-engage mo nalang kung i-engage mo ang kailangan ipay alam sa tao na ang kailangan nila at kailangan ng bayan ang pagusapan kaya ang issue kasi pag sinabi mo ang issue ay ito kung po nang pakailangan kung sino yung nagsabi niyan that all that is beside the point dahil yung issue niyan kung yun ang sinabi niya lalabas niyong kulay niya sa sinabi niya tungkol sa issue niyan so never mind that pero pagusapan natin itong issue na ito anong ito ang sinasabi sa inyo ng mga tumatakbo for public office itong sinasabi itong pagusapan natin no hindi yung ngayon dahil nga sinasabi niyo ako naman ang sinasabi ko lang sa panahon ngayon dahil masyadun alam mo kala sa damina ng eleksyon na nakita ko ang nakikita ko pag may gumawang maayos na presidente actually hindi makagawa ng maayos ang isang maaaring maging maayos na presidente dahil wala siyang ginawa kung dilinisin yung kawalang niyan at kabawo ang naginawa nung sinundan niya kaya hindi tayo makabaan si Eklene apang ginagawa e ang pagkatapos pagkatapos niya naman may isa na naman magkakalat maglinis ka na naman magkakalat sa wala na tayong pinuntahan kayang sinasabi ko tingnan mo yung character kung pwede mo naman tingnan e alam mo nang magsaanang galing si Paquiao alam mo ko saanang galing si si Isco alam mo ko saanang galing si Ping alam mo ko saanang galing si Lene alam mo nang saanang galing si Lyodi alam lahat siya ne ang dalang establish niyan at may track record din public madali ang establish niya bakit hindi pagusapan yun so na mention niverhell kanina yung issue based sana yung pagpili ng kandidato pero doc Jean do you think this is even possible right now given that as mentioned mo kanina yung yung communication yung mode of communication natin right now is very very yung short yung at attention span ng mga tao the way we live our lives based on social media is parang alam mo yun napakaikli ng attention span natin tapos puro clickbait yung hinahanap ng mga tao do you think yung issue based na electoral campaigning is this even possible I think it's possible pero hindi hindi din mawawala talaga yung personality lalo na kung social media kailangan lang talaga kasi yung kailangan ipahayag mo inanan technocratic language yung mga gusto mo gusto mo nga gusto mo yung gawin kasi para mas mabilis mo pick up merong merong kong create na language para maging ang popular hindi hindi nga pwede yung napakahabang explanation na parang mala world bank or UN report hindi hindi nito so kasi alam nga natin yung pinoy out kung kaibigan ang while watching the youtube coverage sabi nga kasi naman sa elementary, sa high school walang critical thinking tuto o para panememorization and diti dito ang teacher Kasi kung 80 o 100 students napakadali ng objective na exam, hindi ka na mag-critical thing, so imememorize mo nalang yung facts but that will not lead to citizenship and political literacy. Diyel kang ibig sabi ng political literacy, alam mo ang mga nangyayari sa bansa mo, alam mo ang current events, alam mo ang trabaho ng senador ng Presidente, nang barangay captain and you are able to critically think about their policies. So yun yung mahirap eh. So kaya kapag naging issue-based yung campanya, mas at ang politically literate, maka-engage yung cities and yun yung ideal para sa atin. So hindi enough na kailalam mo lang yung kandidato at yung mga katangian niya para masabing politically literate ka, kailangan alam mo kung anustan niya sa issue, ano ba magiging implication ito, kapag ganito yung kanyang trap na nakitahap. It's more than just knowing them by their names or ano yung kanyang campaign jingle or ano yung kanyang branding. Okay, okay. May tanong dito si Jazelle Lanelli Manabat at si Adrian Benedict Manalaisay. Medyo related yung questions nila, sabi niya. How can media literacy, related do ba or connected do ba ang media literacy with political literacy? Tapos, how can the lower levels of reading comprehension, ito yung si dasabi ni Bebek kanina, lower levels of reading comprehension and communication skills in the Filipino populace cost intellectualism and prevalence of fake news. You agree with two of our viewers na palagay nila yung dahil mababang communication skills, at reading comprehension or tinatamat, magbasa yung mga ganyan, mas lalu pang kumakalat yung mindset na smart shaming, anti dun sa mga matatalino yung yung tinatawag. Now being intelligent is a bad thing parang ganun. Anyone who wants to? Yung ano kasi yung like I'm just recently we did an episode of Damay At Dangal which is an online memorial thing. And then ang host namin si Ryan Kayabyab. And then there was a publicity material na Damay At Dangal remembering our loss January 9, 2022, 5pm, picture ni Ryan Kayabyab. And then sa ilalim, host. Without reading the entire publicity material, it went on Twitter. Ano ba? Bakit yung pinapatay si Ryan? Rabi kayo, akala ako, may nangyari na sa National Artist. Ganun na reaction na hindi binasa ng buo kasi na misunderstand nila na ang feeling ko naman, when I was reading all those reactions, what makes you think that a person as esteemed, as popular and as well-loved kay Ryan Kayabyab, pag may nangyari sa kanya, sa Facebook talaga i-announced, hindi man lang sa ANC, hindi man lang sa ANC. Yeah, I actually saw that post yesterday in one of my Viber groups, yung Damay At Dangal remembering our loss. Tapos picture ni Ryan Kayabyab. Thus under his name, nakasulat, host. Yeah, some people read it. Like si Gerard Salonga, kapatid diliya Salonga. He was explaining. Nakalagay naman po, host. So yung iba, I've had arguments with Sam and sabi ko na nakapanood ka baman lang kung ano yung Damay At Dangal, kung ano siya samam sa usapan, apakat defensive ni ninyo. Yung sabi pang, yung ganon, it's just really, yung parang makakita lang ng picture, impact na. And yun I think dumating, naging kasama yan ng packaging kasi na mga ibang cell phones na may data, pero wala talagang access sa flowing na internet. So ang kumbaga, headline lang, may opinion na sila. Declat na, may reaction na sila. At galit pa. I mean little things na. Sabi, may tinano ako ikaw, sino bang binoboto mo? Pula po ako, pula. Di akala po, activista. May tanong dito si, may tanong dito si Gabriel Santos, should we engage to enlighten or educate with trolls or disengage to save time? Ang sabi natin parang meron din tayong responsibility na magturo, magturo at palaganapin yung kaalaman. Pero sabi ni Gabriel Santos, to the point ba na mag-engage tayong with trolls at enlighten at educate sila, or wag na lang pan-sinen, dead mahin na lang. Anyone willing to listen should be talked to. Anyone willing to listen, the willingness, the readiness to listen is by itself an indication of interest. Okay lang yun, but I can understand na meron talaga na, ako ganoon eh. Pagka talagang nakita ko na medyo mahirap ka talagang kausapin. Lalo itong idag ko, pasensya na lang, iba na lang ang kakausapin ko. Wala akong ganyang, I don't have that kind of residual energy. Pagka ka guys, ang pwede ninyong tingnan, tingnan ninyo yung profile nung naggaan. Ito yung ginagawa. Yes, oh yes. Hindi tingnan yung profile mismo nung nagkokoment. Kasi dun pa lang makikita mo kung kaka-join pa lang niya sa social media, kung wala siyang profile picture, yung mga ganyan. Pero ang red flags na ito na uy, mukhang binayaran lang ito. Ako I bothered to ask, I would call up, I would message or call up Joel Pablo Salud. Kaya ibigin mo nga ba ito, nakalagay dito friend ganyan, nag-apply na friends. Umami naman si Joel. Hindi kasi inano ay kasi meron siyang friend na, may mitigation pangalan na friend ko rin, kaya inad ko. So ko huy, tingnan mo uy, kasi yung friend niya, na friend mo ay wala na sa kanyang friends list. But ako, I start quite simply with the people who work for me because they have their own little spheres of influence. Pancagaan mo kahit kasambahay mo. Pinapaliwanag mo, bakit ito ang dapat iboto, bakit ganyan ito ang ganyan. Kasi it's when you take people for granted na, mga hindi bali na hindi nga, hindi nga makakakintindiyan. Hindi, may arong silang pagkasabihin. Lamukara, I have an experience na. Nung nakarang election, I had never anything like that in my life. I became so afraid that we were going into something truly fearsome. That I thought I needed to go out, hindi lang ako pwede, hindi lang ka lang ang magsulat. But I went out and whoever would listen, nagsalita ako, some people, some groups. We're booking me, some people are booking me for assemblies. Sabi ko okay lang, alamong ginagawa namin. Pinopol mo na namin ang groupo, kusino ibobotonin nila. Pakatapos, magsasalita ako. Wala naman ako kakakampiang kandidat. Kusasabihin ko lang ito ang dapat gawin, maaring ito ang dapat gawin para malaanin nyo. Alam mo mas maayos ang lumalabas sa poll e, very heartening ang nangyari sa poll. Except na wala naman akong tempo talaga, at wala naman means. At wala naman means both in material and energy to do much of such a thing. But nagagawa yun. E, ako kasi, I prefer na assembly. Total medalang po palakay jammer, palakay 50, okay lang. I mean, sa oras ano ba naman nyo? Basta ibig sabihin ang sinong mga umatend doon, may chance at tinitig na namin kung umatende echo chamber by having a poll before the engagement. So meron talaga sila, iba ang ano nila. So it worked for a while in a small way, I suppose. So ako ganoon na naggagawa ako. So ayun nga, may tanong dito. Ano sa tingin nyo ang dapat gawin? Between now up to election day para tumasangantas ng political literacy ng mga botan ting Pilipino. So natalaka'y na natin ang sinasabi ni Verhell kanina na you go out of your way to talk to people, engage them, kawasapin talaga sila. Hindi kaylangan may panigan sa agar na kandidato pero ipakita mo lang kung ano yung posibling maging epecto at ano yung mga issue na dapat pansiyen sa pangboto. May iba pa ba tayong pwede pang gawin para tumasangantas ng political literacy ng botan ting Pinoy? Dr. Jean, baby. Karam may, may, may, meron lang akong response doon sa iwan ang dapat gawin. Isang alimbawa naman sa sabihin ko, ang isang kaibigan ko nag-post siya about sa Nutriband. Siya nasabi iton. So makakarun ulit ng Nutriband pag kananalo CBBM o. Pero siya ang pinos niya, sabi sinasabi niya hindi si Marco sa nutriband ko DUSAID. Ang sinagot niya ano, isang makapal na report ng Virginia Tech sa U.S. Makapal yung report na yun. So kailangan kasi ano rin natin ang ilegay din natin sa katayu ang sinasagot. Kung baga nung kinakausap natin yung ating sagot para mas mayintindihan nila kasi dun siguro nang gagaling yung antiintellectualism kasi Tesis ang ipinakita mo, natural, medyo, mo-off sila di mas. So kailangan medyo, pakibugayan din natin. Hindi natin yung pinang gagalingan nila. Alimbawa, mayarong isang laborer akong kausap, sinasabi niya ayaw ko ng human rights. Hindi naman ano yung human rights, hindi naman makakakaitin. Pero sabi ko, alam mo malapit sabi to kayon papano, ikaw laborer ka. Kung gusto mo ng mataas na sahod, kung minamaltrato ka ng ano mo, minamaltrato ka ng amo mo, paano kayo magbagtata yun ang union, paano kayo maga, kung walang magpuprotesa, kung walang human rights. So siguro iframe lang natin yung sagot dun sa kung ano yung mahalaga sa kanila, hindi yung mahalaga sa atin. Correct, correct. I agree with that. Ako actually ang pet pee's ko, yung kapag ina-engage mo yung isang tao pero parang sinishim mo siya na parang ang... Hindi tama yun. ... tinitiram mo yung tanyang grammar, yung mga ganyan parang lalo kang hindi makakapagturok at lalo kang hindi pakinggan kung sinimulan mo yung argumento mo na bobo ka kasi eh. I mean, sinasabi natin na dapat issue base. So dapat pagsumagot din tayo, wag din yung masyadong personalan. Dapat maliwanog sa atin, ang pinakawalang kasalanan dito ay yung mahirap, yung mahirap, yung walang puder. Dapat yun ang nasa ulo natin lagi. The least to blame in the situation today, the poor. Dapat maliwanog yun. At hindi nilakasalanan kung malipo ang grammar nila. Unless you're in a private chat and with a group of friends and you're pointing things out to this group of friends but in the public world, mahirap yun. Like in the last senatorial elections of 20, yung ocho derecho time, may isang campaign person sa ocho derecho team na sinabi. I'm done now with posting the posters of our candidates. Now I'm going to go to the spotters area. So we had, some of us reached out to her and said, di na ginagamit yung squatters area na ngayon. Of course. Ang sagot niya, she meant well pero ang talagang perplex na sagot niya was, what else do we call them? People. By calling people disadvantaged or underprivileged, does not end up any to their name. It's not true. So ating mga viewers kung nais niyo po sumali sa ating discussion at meron kayong mga tanong, if you're on Zoom just type it in the Q&A box. If you're on Facebook just type it in the comment section or on YouTube din po sa comment section. I'll start reading some of the questions kasi na overwhelm ako ang dami. Meron dito ang tanong, what do you think of Comilec collaborating with Facebook and other social media sites? The politicians, PR and ad agencies to register with Comilec and election spending on these ad and marketing materials should be regulated, monitored and approved by the Comilec. Anong palagay ninyo dito? Kailangan daw i-register sa Comilec yung mga Facebook and social media sites ang mga kandidato? Do you think this is a good idea? Kasi datin i-register ang television pa yung main of advertising, you had to submit to us to the Comilec how much you spent, how many tens per viewer ang ginastos mo and actually there's no way of finding that out now. Kasi until you establish the reach kong YouTube ads ang tinulak mo, or yung mga ads sa ginagwan na lang built in alimbawa sa inquirer, so mahirap kasi even if you registered, there is no way of finding out right now. Yung kong igagraph mo yung rich expenditures kong how much? May tanong si Iris Boulos, a lot of fake news and biased websites are being shared and accessed on social media. It is also one of the most convenient channels people can get information. Paano daw nilang malalaman, paano daw nilang may verify kung tama or hindi, paano nila may discern kung tama or hindi yung information? So, importante nga yung media literacy dito. Pero yung din nga, ever hell, yung din ang problema natin. Legitimate media outlets for co-publish. Kasi media literacy kasama sa political literacy. Necessarily yung media literacy. But you have an idea somehow because you are literate enough that what you are consuming is something good for your health. Ganon naman talaga yan. But yung kailangan, it develop yung basic literacy kasi nga yung political literacy calls for a certain for a more basic literacy and a certain attitude. Ngayong kung ino mo na, it develop mo. Kasi alam mo yung if you look at some small and poor countries in Europe, ang literacy napakatahas, political literacy. Kasi maaga pa kasi inayos sa kanila, inayos sa kanila. You look at the polls, you look at the dystonians. Pero kasi na umpisahan nila na ganon. Nang umpisahan nila, it's atin napakagulo ng even before we could begin, pinapatay na yung initiative. Before we could begin, pinapatay na. So kaya nga sinasabi ko na meron ka isang magandang administration. Hindi nga naman magawa ang potential ng administration na yun ay napakalaki. Pero ang kailangan yung gawin, elinisin muna yung lahat ng kalat ng nakaraan. Ganon din ang nangyari sa atin. Ang potential ng tao for literacy is mataas naman. Pero kinikitil agad, even makapag-impisaman lang, to become literate, sinusuppress na, at saka yung talaga yung kabuhayan, yung hirap ng buhay. Alam mo, Berhel may mga magkokot sa iyan. Ako po ay janitor, nagpasya po akong kumandidato bilang pangulo dahil sabi po ni Berhel de Dios ang kailangan. Actually yung sinasabi ni Berhel is related to this question of Gerard Martin. Sabi niya, on the topic of the affordances of media, what are your opinions on why different countries are affected differently despite having the same or more media available to them. Sabi niya, nagkaroon ng democratic crisis sa US and UK because of this information supposedly. Pero in countries like Canada and Germany, hindi sila ganun ka affected despite being targets of this information campaign as well. Kasi every press does not guarantee that the truth will prevail. It does not guarantee. Ang ginagaranta niya, plurality of views. Nakalali naawin nyo. Marami lang klasing media. In fact, yung mga memory ng media niya may kanyakanyang interest is then. We are just hoping na magkabanggaan sa pabanggaan ng mga interest na to, ilalabas ang katutohana. Yung lang naman ang inhoop natin eh. Pero sabihin mo na, dahil yan hindi. At yan na nasa mama mahayag. Kung ikaw ay mama mahayag, you always try to probe the limits of your freedom. Kasi may limit yan eh. Kasi ang kamagpunta, pag ikaw ang nagsusulat sa isang periodiko, may sariling interest yung mga mime, ay ang periodiko, yung mga gatekeepers yan. Pero pinubush mo, yung limit ng freedom mo within your potentials. Yung ganun lang, dapat ilaban. At yan din yung point ni Dante Perez, sabihin niya actually, even before social media polluted the communication landscape, sabihin niya. Wala naman daw demarcation anymore between entertainment, politics and politics. Sabihin niya, Neil Postman's amusing ourselves to death is very applicable to the Philippines. Our TV networks allow its news and public affairs personnel to endorse certain products. Is this a clear admission that mass media in the Philippines is really about economics of survival, entertainment for numbness of intelligence and never about providing information for better decision making? Pero ng araw ang movies, meron ano, meron critical content, social, political content, meron yung mga ganun, yung mga loom, yung mga loom, kahit nagpapatawalang, meron ano, meron social, meron mga social commentary ba, pero ngayon wala, wala naman eh, wala wala masaklap, masaklap. Ano lahat tayo yung nago contribute dito sa political heritage ng mga tao. Tuto o yan, Sarah. Tuto o yan. All of us. That's true. May interesting na tanong dito si Marwin Ignacio. Sabi niya ang politika sa Pilipinas ay may concepto ngayon ng voting for the lesser evil. Paano ito nakakaapekto sa political literacy, sabi ni Marwin Ignacio? Eh, lahat naman yan sila magnanakaw eh. So the voting nalang natin yung hindi masyadong nagnakaw. Doc Jean, you want to comment on this? Pweli maggandang tanong yan ano, pero kapat isipin din natin, yung nalang ba ang dini deserve natin? Tuto ko. We deserve someone better, we deserve the best, sa grado yung pagboto. So, awag tayong makontayon to dun sa lesser evil. Again, it also has a function of having too many candidates for a president. At kumag-anaro yung political candidacies, especially sa president napakanaro, masikip. So, yunat yun nalang din. Dahil nga walang partidong sumasala, kahit na halimbawa nagnakaw ay magiging kandidapo. Parang sa ibang contacts ko hindi pwede yan. Pasagusong kandidato at may resources ka, kandidato. So andami, so people are left with yung ganyong discurso na ado na ko sa lesser evil. Na hindi kapat magkaroon ang ganun pananaw. Pero any election, any election is a contest of comparative qualities. Tuto naman yan. Anong election, comparative qualities. Ang masamalang, maliagad yung premise, na lahat naman yan magnakaw. Pwede ka malang. Kung ako ang sinabihan ng ganyan at ako kandidato sa pukapisidente, hey, mula akong ninaakaw. Ano ay maraming ano. Hindi bali, there are certain qualities na pwede mo ikon para, merong hindi. Ikon para mo yung pinagaralan, di ba? Ikon para mo yung track record. Correct. Parang mo yung kumpano na mo. O sa mga issues. Merong ka pwede yung kumpara. Yung sakin ang comparative qualities should be confined to those issues. Hindi yung mga ganun. Lesser evil. Related to that, may tanong si John Paolo Kalaghi. Sabi niya, do you agree na dapat i-amend na ang qualifications for being president? Pagawala. Pagawala. Pagawala. Pagawala. Not only that, napakaraming problema. Bakit pag-uusapan natin kung yun ang batas? Alam mo ba kung kandukaraming batas natin? We have such an amplitude of loss na hindi naman pinapairal at wala naman. Pag tinig na mo talaga, mas marami pang useless na batas eh. At ang masaman ito, ang batas is supposedly loss to be founded on moral philosophy. Hindi naman eh. Dapat tingnan lang, ang unan natin tingnan yung mga batas na yan. Hindi dapat na yan. Hindi yung magagawa ka na naman ang bagong batas. Pagong batas na ang laging nilang nilalagay just before the signatures is if this law falls into cont... ... it will automatically blah blah blah. Umpisa pa lang din na nila, alam ang ginagawa nila. Umpisa pa lang. All right, all right. May tanong dito si Adrian Benedict Manilaysay. Can the law require political candidates to publish their platforms, track record, statement of assets and liabilities and net worth or sal n? Pwede ba? Yes. Pag hindi po pinapublish yung sal n ay. Yung requirement yan. Ang problema, walang batas na nagsasabi na in certain cases, pwede ka bang parusahan ang batas? Pag ikaw ay nagsinongaling, hindi pinaparusahan ang batas yan. Ian ang problema natin. Ngayon yung sal n. Kailangan yan at yan pwede kang, pwede kahabuli ng batas. Mayan yung ibang kasinongalingan mo hindi. Paano ka naman makakapag-require na mag-crial ng sal n ang mag-reveal ng sal n alimbawa? Kung mayanong isang ombudsman na nagsasabi, he is thinking up of ways and means para ang pwede naman mag-inquire tungkol sa mga sal n, ikaw pama kukulong. Kasi sabi kong iba yung schooled, iba yung educated. Nalang mga kategoriya lang ang binanggit mo, Pero El, mayro pang isa, hindi edukado, schooled at yung hindi ginagamit ang edukasyon. Okay, okay. Mag-tagamang yung sal n, mag-agandang ano rin yung for political literacy. Alimaw, may kumakan dito, ganito yung sal n, imatch mo dun sa kung ano ang alamong naging trabaho niya. Correct. All his or her life. Ngayong kung wala ka na mag-alam na naging trabaho niya, bakit ganito siya kaya? Mani di ba mag-tagam? Parang ganoan, sana yung pwede rin yung magamit na tungkol sa education. So ang tanong dito sa mga viewers natin, o siga ay papablish yung sal n, babasahin nyo ba? Sana basahin at suri n, di ba? So the way to read the sal n is you look at it, tignan mo yung net worth niya, tapos kontin research. Kaya ba ng existing swell dun niya, or mga assets niya? Pwede niyo rin tignan niyo sal n niya in the past kasi may iba diya na ay pumasok lang sa politika, bagayang nag-jump na kagad. Yung income, these are telltale signs na makikita mo kaagad na ay parang may problema ngayon. Tapag ayong magbigay ng sal n, ay, isa pa yan. Yan yung isa pang something that we should watch out for. Sigo, I think this is for Verhell. A question from Romelle Lopez of Press1.ph, what can you say about some TV and radio networks who only interview pro-administration candidates and throw softball questions at them? Ibig sabihin ngayon, ay hindi mamamahayag yung mga iyon. PR, PR. Mahap PR yun at ginagamit yung buong program ang pam PR, yun ang problema natin. Merong mga stations na naminili talaga ng guest naman. I remember being told at one time, a few times actually sir, hindi na natin tutulu yung interview kasi ayaw pumunta nung ano eh. Nung Kabila, ay sabi ko pano kung naging kasalanan nyo. Ayaw pumunta nung Kabila. Yung sabihin yung mga ganun bagay kung wala ka yan ay pagusapan ka rin namin kasi binigyan ka naman ang chance na pumunta pero hindi ka pumunta, pagusapan pa rin. Yung mga ganun dapat ano eh. Hindi kasalanan nyo nung gustong ma-interview. So, mga ganun eh. Hindi ibig sabihin na po kaya in-interview mo yung pro-administration candidate ay pro-administration ka na nasa manner of questioning. Yes, of course. Even if you gave platform or airtime to this candidate, ask the hard questions. May basic rule yan kaya. May basic rule in journalism dan. Paka ikaw isa lang ang interview mo, you are a challenger. You are a challenger. Pag dalawa you are a moderator. Correct. Or a challenger to both. Ganun ang dapat. Correct. Pero hindi pwedeng pareho kayong nasa pareho na yung kandidato. And this goes for pro-administ or anti-administration candidate. Yes, yes, yes. Even if interviewin mo anti-administration candidate, you should still challenge. Always ask the hard questions whether or not nasa kapareho mo siya ng panic or hindi. We have some more questions from actually comments from YouTube. Sabi ni Love Nufable. Sabi niya it's important to encourage the youth. Ito ata yung sagut niya para mas maging politically literate ang mga tao. To encourage the youth to get involved in the community and each of the LGU should have youth program awareness. Kaso lang problema, minsan yung mga LGU parang very template yung mga youth awareness nila. Diba mga paliga o kung anuman. Sabi naman ni John Lorenze, John Lorenze nagiging taken for granted daw ang freedom of expression. Freedom of expression. Kailangan daw yung freedom of expression. Kailangan it comes with responsibility. Kailangan i-promote din daw ang pagiging responsible sa paggamit nito ang freedom of expression. Sabi niya. Pero hindi responsibility ang problema ngayon eh, dahil sinisiil kay, so hindi responsibility ang problema. Ang problema ay sinisiil ang mamamahayag, potinatakot, yun ang problema di responsibility. Diba din dinay naman nila na sinisiil kaya nga daw hindi deserving si Maria Reza ng kanang Nobel. Exactly. Can you imagine that? Ay, jos ko. Okay. Kanina, nagkaroon tayo ng Mentimeter at tinanong natin yung ating viewers na ano sa tinigin nila yung mga salita that they usually associate with political literacy. Pakita natin yung, ayan. Ito yung mga words that they usually associate with political literacy. Critical thinking awareness. O yung nagbago na kanina knowledge lang yan na. Critical thinking awareness democracy. Critical government information understanding participation. I'd like to ask our panel, when someone asks nyo ano ba ang political literacy, how do we define it? What does it mean to be politically literate para masabi mo politically literate ka na? I'll start with Dr. Jean. Well, as I said earlier, ito yung kalagaya na alam mo ang mga nangyayari sa yung parash. Alam mo ang trabaho ng gobyerno. Dahil alam mo itong mga ito, you are able to think about your situation and political literacy na ito would also yield to political participation. Ang nakikita ko, given that ang attension natin mababa ang political literacy ng Philippines, alam mo ang danger kasi kung inan mo yung datos, mahilig tayong bumoto. Laki ang voter turnout natin compared for instance na United States. So parang may disjoint. Sana maganda yung political literacy pero mahilig tayong bumoto. Bibiya? Paakan ang political literacy yung mga alam, ang hindi alam, mina alam. Ang dapat basahin, basahin. Pag halimbawa nagsabi kasi inaantok ako pang nagbabasa ako ng link, okay lang ang antokin ka pero pag nag-ising ka balikin mo yung binabasa mo. Pagahanap ng tamang taong pausap. Kasi makikita mayan all the way dun sa isyo na dapat bako magpabakuna o hindi. Ganon din yung mga attitudes eh. Meron mga naninawala. Alam bawa na if you take time to engage with people na worth in a man of engagement in the sense na meron doon sila sa got at meron talaga kayong dalu yan. Meron mga tao halimbawa na ayaw magpabakuna dahil naninawala sila na yung bakunaraw meron Satan's chip na pag-in-inject sayo at hindi ka makakat ng langit dahil meron ang patat na ito ay nakisitanas. I wish I would always patiently say that what makes you think granting na may Satan's chip, what makes you think na pag-akat mo sa langit si Satan pa rin ang mga kapangyari. Hindi kayang alisi na jos yung Satan's chip na yung sayo. So meron yung mga mahilig sa mga got at nakikipag-ayaw si nasagot ko. Pero meron mga iba kasi na alam bawa may nagpadala sa akin na nang min sila. Sila Marcos, pero ginambit yung word ninya. Mga Marcos ninya akaw na x ang mga kag-billions pero napunta naman yun sa pagtatayaw ng cultural center, metropolitan theater, giningin nila. Ang maginang akino 98 trillion ang ninya akaw binursal ang nila. So tina nung ko siya, pano mo nalaman? Sinug sa abisir ninyan sa got basta. Gusto ko yung sagot ni Bebec kasi parang tama yun ay yung have the humility to accept that you don't know everything na hindi mo alam ang lahat kaya kailangan mo pang magsalixi. You must be aware. You must achieve. Yung political awareness, yung political literacy, ang ibig may awareness that everything that happens in your community, indeed in the larger society affects you and that you know how it affects you. Yung gusto ka lang pag-alala, awareness that whatever happens in a society affects you and knowledge how it affects you, yan ang literacy. So dapat talagang isipinto. The election is not just a show. It will really have an impact in your life. It will have an impact to sa you. I don't know mo naman kung ang kausap ay gumagawa lang na excuse because somebody told me that the reason why she could not read was because now, wala naro siyang pambili ng libro dahil mahal. May laptop siya at may cellphone na iphone pa. Andami li bring e-books. Andami li bring e-books. Ang sagot sa akin, di ko ba download. Ang nakamitin mo gumagawa lang ng lahat. Pag gusto may paraan. Merong maraming mga nagtanong sa akin dito about the presidential debates. Sa tingin nyo ba nakakatulong ang mga presidential debates para tumaas ang political literacy ng mga tao? Well, the one who won in the last presidential elections barely participated in the debate. There were two vice presidential candidates who at each others' throats na actually nung nagkaalam na magkakampipala sila. So where do these debates bring us? No, defectivity. The usefulness of debates depends exactly on the level of political literacy of a nation. So ano man yung pag-debatter yan yung yan. Kung gulang ka sa political literacy at hundirin wa po-process yan, gula yan yan. Kaya kong di, ay sabi mo malalad pa ako ng debate, di na eh. Mas ang alam gula, di tina ko yung karakter siya track record. Nakikita ko naman yun eh. So dapat, this is not oversimplifying. This is simplifying for basic usefulness. Simplify mo para maging magamit mo. Nga yung kung mag-debatter ka, di mo naman pa po-process yung di-debatter. Kulang ka sa political literacy, bakit pa mag-debatter yan ang mga yan? Ngunit ang nangyari parang sabong, parang sabong. Like a show na parang sabong. Another show, exactly Kara. It's just another show. Hindi, pag hindi show man yung iba baka matalo pa yan eh. And that's exactly what we have seen in the past debates. Parang kung sino yung maraming pakuelang sound final, na mga sagot, parang sila yung parang. Okay. You are actually, at tinutulungan mo pa yung mga hindi naka-entindi. Correct, correct. May tanong dito para kay Dr. Jean? May tanong dito si CSC, CSC Trends Esther? Sabi niya, what does it imply when you said that even though we have low level of political literacy, we have high voter turnout or political participation? What should our political education be about then? Okay, Kara, before I answer that yung sa debates naman, ako naman gusto ko yun. Gusto ko siya maging institution. Kaya lang ang nangyari, kaya siya nagiging parang Miss Universe question and answer portion. Aso yung format din? Aso yung fit andami. So hindi talaga siya nagiging debate. Hindi siya nagiging debate, yun yung ano. Pero kaya lang nangyari sa atin, since hindi ko siya institutionalized, malang shame doon sa kandidato na hindi atin ng debate. Yung nakakainese. Lalo na pag yung job panalo ka na, why the boat, di ba? So alam niya na hindi siya mababawasan ng boba kong hindi siya umatik ng debate, no, I'm not with other country. Yung sa political literacy and voter turnout, actually yun yung atin problema, hindi mahiin ang political literacy, mahiin bumoto. Hindi yung binomoto mo, hindi yung... I'm not saying ng male, pero hindi nang surely yung the brightest and the best candidate. Hindi mo na sasala, damahina yung political literacy mo. Yung when I was reading about yung political literacy, isa pasanap napansin ko na yung the world value survey, mahilig kaya yung bumoto, pero ang konti rin ang nagnem-rembro ng mga kong, ano-ano organization. Kasi part din yung journey mo sa political literacy, hindi lang yung pag-watch ng moves. Because if you're a member of a labor union, if you're a member of an organization, of a movement, dun ka rin mag-reform ng iyung ano, pero wala, almost parang ano natin voter turnout 78% ganyan, pero yung members ang, o lahat 20%, 15%. So dun mo yung makikita yung makulangan. So iisipin mo ngayon, ano yung ginagawg gamit nila na criteria o basihan sa pag-boto nila? Which is related to our, a question or a comment from Facebook, sabi niya, let's face it, we have the value of utang naloob. At minsan ito talaga yung isa sa mga basihan kung bakit binoboto ang isang kandidato kasi may utang naloob ka dito, ay supo siguro nakatanggis ka. Ninakawang ka ni Marco sa naloob mo. Pero nangyari yan, dinakawang ka tapos may utang naloob. Nagtayo naman daw kasi ng mga building at hospital. Dahil kasi mas malaki tinatayo mo, mas mahaba ang daan na ginagawa mo, mas malaki ang nakukuha mo yung corruption. Kaya ganun, pag malaki building, malaki corruption. Tapos sabi naman ni Eunice Corazon, sabi niya ang mga politicians natin gusto talaga nila maging mga mga tao para madili silang mauto pagdating ng election. Ito yun. One of my favorite books na in it, atak ako kung bakit hindi paginagawa ang pedicula sa Hollywood is Jonathan Stroud Trilogy. Ang mga magicians ang nasa gobierno na ma-magic nila yung isip na mga tao para manipulan nila ang election. At akong atak ako bakit anggang ngayon, di pa nagagawang pedicula yun. Kasi ang ganda nung pakakasula ng libro until the people finally learn to do their own magic. Nice, nice. Kasi napagalado ang meron na ano eh? There's a comment on Facebook, a quoting Denzel Washington, made by Mark Macarro. If you don't read the newspapers, you're uninformed. And if you're reading the newspapers, you're misinformed. Paya na nga hindi lamang sa isang source kakukuha ng bayita. Cross check. Palaging the king is always to cross check. Don't just watch one Q1 on video and then insist that Biden is a pedophile based on that. Kita mo? Kita mo bibet how sad, how sad. Akala ako nage-check ang gatekeepers ng media organizations eh. Ngayon ikaw na lang ang mag-che-check. Kasi nga sabi nyo nga kanina ang dami ng pseudo, media. So blurred, right now ang hirap pwede ba? Ang hirap ng i-desert. Anyway kanina meron pa tayong isa pang tanong dun sa Mentimeter. Tinanong natin yung ating viewers at the start of the program. Sa palagayin nyo ba, politically literate na ang mga botanting Pilipino. Let's look at their answers from the Mentimeter kanina. Kanina kasi nung lumabas yung poll parang overwhelmingly sinabi na hindi pa politically literate ang mga Pilipino. Ito ng ngayon yung latest na sa God na results. 265 people, viewers said hindi daw politically literate ang mga Pilipino and 38. I'm surprised actually may nagsabi pang 38 that we are politically literate. You're not surprised or are you surprised about this? If that's anything reliable, we are in deeper trouble than we think. We are in deeper trouble than we think. This is truly an existential time. If that is anything reliable. It will go from bad to worse. It will go from bad to worse because the trolls who are watching this now will put great input na 265 pink ang kulay. They react to that eh colors and shades. Without understanding the complexity of what's being discussed. Pink ang kulay kasi nga hindi sila politically literate kaya ibo-boton nila si Lugaw. Oh my, oh my, oh my. Ito lang po yung napile ng graphics artist na kulay pero wala pang ibig sabihin yun. Just to be very clear about that. So given that a lot of people from our viewers think that we are not politically literate. Kayo, our panel, do you think we are in that level of political literacy na? Or pababan ng pababapa yung political literacy ng mga butanteng Pilipino? We are, they are not politically literate but not through their own fault. That's what I'm saying. People, majority of the people probably are not politically literate enough but not through their own fault. Alam mamakasalanan niya yun yung mga tao na nagpipretend na literate. The political yun ang may kasalanan. They are actually capitalizing, taking advantage of the vulnerabilities of the society. So bayaan na lang natin. Yung sinasabi mo kanina, bayaan na lang yan, nagganyan mas mabuti. Mas mabuti pa yan para sa atin. Yeah, yeah. Doc, do you think the Filipinos are already politically literate? Yeah, if we base it on the fact that the candidates who won, at least for me, in the 2016 elections would be the candidates that's not really the brightest. We're not politically literate but sabi nga ni Gabriel, it's not just their fault. Alam mo, it's also at the level of education. No, it's crowded. ABC, ABC Demographics, they're all going for instance for BBM. We'll think that if you're politically literate, you won't be BBM or you won't be Dudu Tertin in 2016. But it's also a question of your level of tolerance for rhetoric and also the level of what you want. What is good politics for you? It's clear that political literacy doesn't have anything to do with your social status or education. Hindi ibig sabi na po, kanakapag-aral ka ng kulehiyo, mayarong college degree, master's degree or whatever, ay pwede ka naring maging politically literate. Depende ito sa level ng skill mo at ng kagustuhan mo na talagang magsaliksik at alamin talaga yung track record ng mga kandida ato. Which calls for basic literacy. Ang tinggo yung parang may portion of the populace who are not really into human rights discourse, you know what I mean? Hindi nila it's something that especially, I mean it's something that they cannot, I don't know whether they refuse to believe or they cannot grasp or it's something that's not important to them, it's something super esoteric. Hindi na kakaapeg sa akit, I don't care about it. Not only sad, that's appalling. And the perfect Filipino word to describe that is kalunos-lunos. So this is our room for one final question. Ano ang magagawa natin para mas maging politically literate ang mga butante? Wag mong pabayaan ang gubierno ang may educate politically sa tao. Wag mong pabayaan ang gubierno kasi ang gubierno ang bumubu sa gubierno karamihan ay mga tao Ang gusto ay ganyan na lang ang na maging illiterate ang mga tao. Alam mo itong political literacy ang effort ay kailangan ang mangaling sa civil society, mga civic groups, pero hindi sa LGU, na ko, hindi sa LGU. Dapat yung civil society at yung mga professional organizations, academics, yan, yan, yan talaga dapat mangaling yan, hindi dapat dun sa gubierno ko hindi lalong lalalalang yan. Okay. Thank you. Dr. Doc Jean. Ang political literacy ay hindi nagsisimula at natatapos to wing election. True. It's a daily process. At siguro yan yung pwede kung masabing take away dito sa buong ano na poong forum na ito. Para mabuo yung political literacy ng isang tao, it doesn't happen overnight. Malalim na problema, it doesn't happen overnight. Hindi iisang sectorang may kasalanan kung walang political literacy, but it's a daily, it should be part of our daily conversations. Yun lang. And be back. Nasta kung tayong sumo po. You know, when I was diagnosed with breast cancer in 2004, ang feeling ko naon. Pwede na muna ako mag-retire sa pagiging activista, dahil total naman, activista na ako na college, tapos we were active in the anti-censorship fight, mother in law ko, Sir Mida at si Carlitos. And then, nung ako ay nandun na at na-diagnose kong at na-opterahan, manong kami dapat reading ng tula ng Gabriela sa Sea Wall. This is the time of the US war against Iraq. So sinabig ko emi di Jesus hindi ako makapag-basan ng tula. Sabi kasi nung magbabasan ng tula. And then my husband suddenly said, ako. I'm not really floored me. Kung tatahakin ng pagiging activista ng pamangkin ni Juan Ponce Enrile, ang lagay siyang nandun ako wala. So I went back to working, not only for my family and for my immediate community, but for on a wider scale because napakarami pa na mga trabahoong dapat gawin bilang Pilipino sa matakaraming aspeto. Ang hindi payo talaga pwede. So buduminsan, sadly, ang ating kalabandan is also within a ranks, is when we claim that I'm the better activist than you are, Verhelle. It's not like that. May pago-orange kaya, may kongtikang bahay dang yellow, may kongtikang. We start the name calling and we have to stop doing that. Because dapat ating tingnan. Alambawa, just put in your mind kung ano talaga ang greater mindset. Check out the forest, don't look at trees. Very nicely said. Maraming salamat sa ating panelist, pero hindi pa muna namin kayo papakawalan. Sorry, kasi meron tayong zoom evaluation. Before we end the program, gusto ko pa kayong higyan ng your final message to our viewers. Ang dami-dami nilang mga tanong sa inyong story hindi na natin nabasa lahat. Pero higyan ko kayo mamayan ng inyong final message to our viewers. Pero before that, meron tayong zoom evaluation poll. Nakikita niyo po. For those who are on zoom right now, nakikita niyo po ng inyong zoom evaluation poll. Pakisagutan lang po, limang ano lang po ito. Oh my gosh, sumagot na pala yung maraming tao. Nakikita po natin ngayon, may limang katanungan lang po dito. At tinatanon lang basically kung gano kayo naging satisfied o gano kayo natuto sa ating mga panelists ngayon. The panelists demonstrated thorough knowledge of the topic. Wow, 91% strongly agree. Meron 1% na strongly disagree. Tapos, the panelists were well prepared and organized. 86% said na paka organized and well prepared daw. The panelists spoke clearly and audibly 88%. Wow, thank you. The panelists used appropriate language with technical jargon adequately explained. Okay, 82%. Tapos finally our last question. The panelists contributed to the perspectives and knowledge on political literacy. 88%. Nakok, thank you. Thank you very much po sa lahat ng mga sumagot at maraming salamat din sa ating mga panelists. Nakok, 22a po sa inyo ang ating mga viewers. At syaka kanina, we started with 500 participants here on Zoom ngayon. Hindi bumitaw yung mga tao, 749 na mas marami pa ang ano. And I'm sure on Facebook and YouTube mas marami pa. Nakok, sana nga talaga yung marami kayong natutuhan ngayong araw na ito. At sana, kahit pa panong makatulong tayong lahat sa pagpapalaganap ng kaalaman at mga pataas pa natin yung kaalaman ng ating mga kababayan para sa nalalapit na election. And with that, I'd like to hear finally from our panel of speakers, your words or your message to all our viewers. Alapit na nang election at kanina lahat tayo sinasakala. Everybody can do their part sa pagpapalaganap ng kaalaman. Let's start with our help. I suggest that we all look over the immediate term, yung election because this is an existential election. If you choose the wrong person this time around, I cannot imagine the setback that it will cause. It will be setback to our own politically primitive times, I think. So dapat talagating na nating maigit kung sino ang ating dapat iluklok, napakadami na ng ating problema. Ang problema sa ekonomiya, problema sa health, problema sa crimen. Kala natin wala nang crimen in there. Medyo atatakpan lang dahil because this is a regime, a militarized regime. So you don't know kung ano nang yayare. So I suggest na nating maigit sa pagkatayon nagtamale ng decision sa darating na election. Hindi na natin. Alam kung ano nangyayari sa ating pagkatapos niya. Salamat. Thank you very much, Verhell Santos. We now move on to Dr. Jean Encinas Franco. Dr. Jean. Thank you so much and congratulations to the Philippine Communication Society. Ang ganda ng format niyo, very informative and napakarelax ng atmosphere. I also learned from my co-panelist, Bibeth and Verhell. Salamat sa mga nanonood. Siguro yung pwede kung sabihin, like Thomas and Verhell, yung elections napakimportante na ngayong darating na May 2022. Sakin yung simple lang ang dapat natin batayan sa pagpili. Ang taong kailanman di tayo pinaglaban. Ang taong kailanman hindi tumayas natin. Nagsisinungaling kung sa mga pangako niya sa ating. So, wag natin iboto yun. Ang iboto natin yung from the very start tumayana sa ating. Pinaglaban tayo di ba? Track record pa rin ang importante. Yes, and finally, Bibeth. Okay. Isang beses napasala ko sa Senado. Lobby for a certain bill. May isang senador na kumahusap sa atin. Tinanong ako, Miss Bibeth, ano year po ba kayo na sa UP? Ito yung issue kung kailangan bang payagan ang mga tao kailangan bang e-abrogate yung treaty sa UP with the DND, ano year ba kayo na sa UP? Sabi ko, pumasok ako 1970. Ayong di nyo alam kasi nung palang mga panahon na yun. Mayro ng pumapasok na mga NPA sa UP, minumura ang professor, and then he said the curse word, lumabask ka dyan ako na mag-DDG sa mga estudianti mo. Sabi ko, in a very polite tone, imposible po yun. Kasi naalala ninyo yung diliman kumiyun. Sabi ko, yung diliman kumiyun, ang bumarer doon sa isang estudianti ay isang professor. Papatunay lang na mismang sa teaching staff na UP. Iba-ibang klasi ang isip. May pro, may auntie, mayro mga fansita at sagit na. So you cannot take that as an argument against the entire university. Yung mga ganong chance encounters just makes me keep to want to continue with what I do. Ipagpatunay lang. As we say in our invasayas, padayon. Padayon. Maraming salamat. Maraming salamat sa ating panelist, Bibeth Ortessa ng concerned artist of the Philippines, Dr. Jean Encinas Franco ng CSSP at for Health Santos ng CMFR. Maraming, maraming salamat po sa masaya at makabuluhang talaka yan. Ang dami-naming natutuhan. Sana nga yung mga pangarap natin para sa butanting Pilipino at para sa ating bansa. Sana yung efforts natin para mayangat yung antas ng political literacy sa ating bansa, magbunga nga talaga at magreflex na nalalapit na election. At hindi lang po sa election, sabi nga ni Dr. Jean, abasingilin natin, pinangan panbayang parin natin, sila hindi na tapos sa eleksyon ng kapangyarihan na magsalita. Hindi na tapos sa eleksyon ng kapangyarihan natin sa democracy ang ito. So may bosses tayo at kapangyarihan even after the elections. Kasi accountable sila sa ating. Again, thank you. Thank you, thank you very much sa ating panel of speakers. Maraming salamat sa inyo. At tulad po nang nabanggit ko kanina merong post test sa ating mga viewers. Gusto lang namin malaman kung nadagdagan ang inyong kaalaman at pangunawa sa ating paksaon political literacy. So pakisagotan lang ko ulit yung mentee meter. In the meantime, let's move on to our synthesis and closing remarks. Nagyong mahirap ang trabaho ng ating speaker, kung sunod na speaker kasi ang daming yang isi synthesize na mga ideas. Pero malugod ko pung ipinakikilala sa inyo nang galing po nito, kaibigan ko rin po siya at ating chairperson ng Department of Communication Research sa UP College of Mass Communication para magbigay ng synthesis and closing remarks. Virtual clap for Dr. Julian Tessa Baldo-Cubelo. Hi, Julian. Nagandang. Hapon, Miss Cara David. Sabi ko nga, my heart is already palpitating and I wish I could be as calm as you have been this entire time and as engaging. Ang marap ng trabaho mo, Julian. Bukit nga, sabi ko, good luck na lang sa aking. Muti na lang nakatukaps of coffee na ako ngayon. But anyway, I am provoked in a good way to use Aver Health's word earlier. I am provoked in a good way because as much as my thoughts are scattered and excited talaga. I started out listening to the discussion, feeling desperate. And that's one of the first words that I heard this afternoon. Parang kaya hindi tayo nag-i-isep, kaya tinatamat tayo mag-isep kasi desperado tayo lahat. Okay? And so when we, when I kept hearing the word nila, nila, I slowly identified with that nila, the nila. Sabi ko parang kasali ako do'n. Kasama ako sa other na yon. Kasi nagiging desperate, I have been, siguro that's why my immunity really broke down this past few days because I have been in this web of ano na ngayon mga besh. Okay, so I will not objectively synthesize, but I will try my best to be fair. From the word of a qualitative, subjectivist researcher, I will try to be fair. But I will be coming from a position of highly selective kind of pinpointing of the highlights brought this afternoon. So the tone of the discussion and conversation, and I really appreciate the fact that this has been a conversation. Napaka intense ng batuhan, pa balik-balik ako here in our Zoom chat, the Q&A cell box, and then the YouTube comments. It has been an intense conversation, but we were kind of dancing around this notion that it's a vicious cycle. Correct me if I'm wrong. It's a vicious cycle, and we are in this quagmire of powerlessness. We are talking about political illiteracy of the Filipino voters of audiences, and this includes us. So, you know, I'm very glad that we kind of avoided the blaming game. We kind of started that way this early in the afternoon, but we thankfully we fortunately avoided that. We are in a vicious cycle, there's the technology, the platform of technology that unfortunately, because of audience commodification, monetize kasi naman kasi ang hackot ng audience, right? It's central in this trap that we are in, because although there have been many content creators in social media who did not start out as politically, highly political partisans at the beginning, they kind of caught upon this, the audience commodification. O'y, pwede ko palang pagkakitaan to. Pwede pa laho maging PR manager, for certain people. So, there is that, right? And we also talked about the structure, di ba? Talagang agenda, palpiti talaga yung puso ko, kasi kasama ako yun guru ako e. I've always had this moments of existential to use again the panelists words existential, you know, reflection na, kasama ako dun na, saan nga ba ako nagkulang in the way that I relate with my students. So, binangga natin ang instructora, ang kakulangan sa edukasyon, ang anga ba ng galing ang historical revisionism. Okay, we also looked and this is very self-reflective what we did here, the echo chambers that we belong in. Okay, so I like how this conversation, this whole thing has really gone because hindi tayo naghugas kamay. Meron akong ganoon. Unlike the tones of academia you know, years ago, tayo hindi na tayo naghugas kamay. When we say na may pagkukulang kasama tayo doon, right? And so we are continually reflective, no? Si no nga ba itong, si no nga ba, si no nga ba ang ating sabi ni ni Dr. Gino hindi to isang sector, right? Hindi itong isang sector because even the other you know, merong smart bashing because I guess many of us here have also been guilty of really sounding condescending yung my lecture, yung my pontification na kasi naman, di ba, ito basahin yung mga link na ito and you know, I can count one, a few moments when I've had that tone in the past. Okay. There's also this despair again about the current generation. Kasi naman, kasi di ba, there's a comparison of kasi dati gan ito, tapos ngayon yung generation but I can also hear the voices of my students, the current generation and I used to think that oh, kasi hindi naman hipag magbasa, dinatamat na, napaka, napaka prone to click baits but I also realize that this current generation is also the most woke. It is among them that we can talk about, you know, LGBTQ, you can talk openly about things that used to be so difficult when I would talk these matters with the boomers. But my children think I am part of the boomers and I correct them accordingly. Okay. So, I like how this ended because we ended with recommendation and I really like how we become compassionate with one another. I like the recommendation of going out. This is very inconvenient because as academics, as thinkers, as people in media, we're often accused of just sitting on our laurels and just be very comfortable with the metaphysical parlance and the target of ontology. And, you know, when I talk to my brothers or not in academia, they would say, no sweet. So, I like that. I would like to end my wrapping up in that sort. I like the tone of us that sabi nga ni Bibeth, wag tayong sumuko. Okay, wag tayong sumuko. I'd like us to go back to the idea of community that is beyond the digital public sphere. Although the digital public sphere gives us this notion that it is expansive, that it is intense, that it is inclusive, it kinda also gives us the illusion that there is nothing more to it. I guess let us go back to community and community for me is recognizing, very important. Our panelists said that political literacy is knowing everything, that everything in your community affects you. And community is high touch. It should be high touch more than it should be high tech. So, we go back to that neighbor, to that tambay in the canto. I would say, who is the authentic member of your community? I'm sorry, I'm pointing my finger like this one. At least, I will stop doing that. Who is the authentic member of your community? For me, it is that person or that group of people or that family who would wake you up in the middle of the night when there is fire. And they may not be your Facebook friends. They may not even tag you. Their Twitter accounts because they don't have Twitter accounts. So, let us give that chance to compassionate sitting down with the other without really the condescending tone, facial expression, body movement that they are the other other. Let us start with what do we share in common? Do we both believe in these very same things? Deba katahimikan, trabaho. And so perhaps it's good, I've heard this many times from our families and from our audience members that what are the questions perhaps instead of who are you voting for? What are you looking for? What are our aspirations? It can be very difficult in times of despair like this one, but I still believe in that. So, I will take heed to the recommendation of going out. It is very difficult now that we are in this Omicrome way but I can open my window because I don't have air conditioner. I can open the window because in this I have neighbors who do not share my political views but because I know that there is an affinity among us. I share with them may ula, may ginataang bilubilo in the afternoon. There is that connection and there is that engagement and there is that face-to-face knowledge that this person whose political affiliation is different from mine is still a person that I can like. And this is true for me. My family members, my relatives who are voting for a different candidate when I go to them, when I call them I have this genuine compassion that they are good people. That they are good people and I guess it's good to start. That is my version of not giving up of still engaging ourselves in the conversations and as an academic I need to go out of my Zoom classrooms. I don't know if I did justice to this synthesizing job for this afternoon but saludo po ako sa ati mga panalist and scarid of it and to all the Philippines Communication Society. Thank you. Thank you, Dr. Julian Feza Baldo Cubelo. Galing-galing mo talaga na miss nakita. Ang ati mga love me love me to the hand sa mask. Ang pinakagusto ko sa sinabi mo yung sabi mo tayo pero may magagawa tayo. Tuto ko kasi yun and also tandaan po natin ito lahat ng mga nanunod sa atin ngayon we should always have the humility to accept na hindi tayo may monopoly ng kaalaman sa buong mundo. Bakingig, okay, makahagin ng kaalaman pero makinig din sa mga pananaw ng ibang tao and yes we really started off parang blaming social media for for the mess we are in pero alam nyo guys nung inimbento po ang social media nung inimbento po ang internet it was supposed to be a democratizing platform. It was supposed to be a platform para maging mas accessible accessible ang information. The technology is here to stay. So, gamitin natin yung platform na ito yung platform ng social media to our advantage. Hindi naman pwede sila lang gagamit niyan, di ba? Let's use social media as a tool for education, a tool for civic engagement. Di ba? Kasi kung may ganito ka powerful ang social media pwede rin natin iharness ang power na ito. Di ba? Maraming, maraming salamat po ulit sa ating speakers. Bibeth or Tessa, Dr. Jean Encinas Franco over Health Santos and our our closing remarks yung nagsintesis sa atin si Dr. Julian Tessa Baldo Cubelo. Maraming salamat din kay Dean Marge Acosta ng Miriam College for the opening remarks kanina. At this point gusto kong ipakita sa inyong screen ang ating post test results kanina, pinasagot namin sa inyo. What are the words that you associate with political literacy? At ito na po yung mga lumabasa ating word cloud, knowledge, awareness, critical thinking. I'm happy that critical thinking is now there. Kasi kanina ano e it's really more on just knowledge ngayon, pero dahil dun sa mga sinabi na list natin. Talagang it's not enough that you know your candidate di ba kailangan alam mo kong anong magiging impact ng kandidatong ito at decision at stand ng kandidatong ito sa mga issue sa iyong buhay. Right. Our second question is do you think the Filipinos are politically literate? Hindi pa rin po na bago. Had jo overwhelmingly mataas pa rin yung nagsasabi hindi. Again, I'd like to comment na hindi po wala po political meaning yung kulay, baka mamaya may mag-malisha na naman dun sa mga kulay jaan. All right. So nakikita po natin na may karagdagan kaalaman sa mga issue na talaking ngayong araw ang ating viewers based sa ating post-test results. Maraming salamat po sa ating panelist, maraming salamat po sa ating speakers, maraming salamat po sa lahat ng mga aktibong lumahok sa ating programa, paumanhin po kung hindi ko po na basang in yung mga tanong, baka pag may panahon yung mga speakers natin pwede nilang sagutin on the Zoom chat box. By the way, kung nais niyo po mapanood ang mga naunang webinar ng PCS, ito po, number six na po, so andami po kung magagandang mga webinars in the past, maari niyo po mapanood sa YouTube channel ng TVUP yung webinar na ito at yung mga past episodes as well. At tulad ng nabangkit ko, yung webinar na ito ay bahagi ng National Forum on Communication and Democracy, Philippine Elections every second Wednesday of the month hanggang may 2022 na po ito ha magkakaroon po tayo ng PCS webinar. Mas maraming kaalaman pa at marami pa tayong mahihikayat para mas tumaas pa yung ating political literacy. Sa buwan po ng February yung seventh installment po natin para sa webinar series na ito, na po ito po ang title Data Analytics Beyond Surveys, Data and Sentiment Analysis Beyond the Surveys hosted by na ko idol ko po ito si Mr. Ed Linggao siya po ang magsisilbing host and moderator para sa webinar series number seven ng PCS. Ang tabayanan nyo po ang mga updates sa PCS website or sa Facebook page. Save the date na po ha every second Wednesday of the month. Muli maraming salamat po sa ating panel of speakers Bibeth Orteza, Dr. Jean Encinas Franco, Berhell Santos, salamat din kay Dean Marge Acosta at kay Dr. Julian Baldo Covello. Alam nyo po, madala sabihin na ang eleksyon ang pinaka importanting bahagi ng isang demokrasya. At na niniwala ako na ang political literacy ay nagsisimula sa tamang pangintinde ng kung ano ba ang ibig sabihin ng demokrasya, the word democracy comes from the Greek word demos which means people and krata which means power. So ang kapangyarihan ay nasa atin, nasa tao. O-o, ang ibuboto natin sa eleksyon ang susunod na pinunon ang bansa, pero let us not forget kung natin kalimutan ang tunay na kapangyarihan ay dapat nasa tao pa rin. So siguro dohing natin na yung ibuboto natin ay igagalang yung kapangyarihan iyon ng tao. Igagalang na nasa atin pa rin dapat ang kapangyarihan nasa tao pa rin. Makapangyarihan po ang ating voto pero sana hindi po magtapos sa eleksyon ng paggamit natin ng kapangyarihan ito. Sana pagkatapos po ng eleksyon kung sinuman ang manalo yan patuloy tayong maging mula sa mga issue patuloy tayong magpalagahanap ng katutohanan at patuloy tayong magsalita laban sa katiwala, katiwaliyan. Kahit pang mabash tayo ng mga tao let's go for the truth. Di ba? Magwag tayong sumuko patuloy tayong magsalita laban sa injustice, laban sa katiwaliyan. Kasi yun ang tunay nakahulogan ng demokrasya kapag ang tinakang makangpangyarihan tayong taong bayan. At nito po formal nang nagtatapos ang ikaanim na National Forum on Communication and Democracy, Philippine elections 2022. Samahan yung po kami every second Wednesday of the month. 12 noon manila time. Muli ako po si Cara David sa ngalan po ng Philippines Communication Society let us strengthen our country's democratic foundations through communication. Maraming salamat po sa inyong lahat, magandang hapon. At sana po meron kayong natutuhan. Salamat po sa inyong paikinig. Gingat po kayo palagi. Paalam.