 Bir sürü süske büyük sebepler de sosyal, as-time'in atlı aileler, ondan sonra manşların kişiyi olması, işsizliğin ülkede büyüğü olması, çok çok sebepler. Uşak pullarnın verilmemesi, dübletin ailenin, kadının ve ailenin dünyaya gelen körpesinin arkasında bir baba kimi dayanmaması, bunlarıncısı ciddi şerh verdi. Ama göre boşalmaların sayı artır ve ben düşünürüm ki hele bir müddet daha tartıya gidecek. Değerli zileciler kanalın olsun Efe'nden her birinizi salamlarıyorum. Efe'de ben Şamo Yemin sizi dinleyeyim. Bugünkü konuğum ise yâlsı, publicist, hürmetli, mihriban ve zevklerim. Mihebakanım, hoş gördük sizi. Hoş gördük Şamo Bey. Teşekkür ederim. En zamanda hoş gördük, onun için kanalı onun için izleyicileri, dinleyicileri, severleri ve emeğini çekip bu yere kadar yürüdüğünleri sizler. Varlasınız mihebakanım. Mihebakanım, bugün sizinle Azerbaycan insanının son vakit'la menevi değerlere sadikliği, eklak, meneviyet, mesele ile bağlı meselelere tokunmak isterdim. Bili siz ki Azerbaycan insanlığı değerlerimize, kususuyla, aile değerlerine önemli bir kıyili derecede aşağı düşüp, sizin bakış bucağınızdan bu meseleye bir münasbetinizi bildirmenizi isterdik, ikaç ederdim ki, bir yatsı publicist kimi? Bugün bu değerlerimize Azerbaycan insanın ne derecede sadikti, ne derecede önemli? Marağıl sualdı, bu suala göre teşekkür ederim. Ama bizim bir yanlış ölçümüz var bilirsiniz, Şamu Bey. Biz Azerbaycan, ümmetle onu diyeyim ki, Azerbaycan toplumu, Azerbaycan halkı, Azerbaycan Türkü, ümmetle Gafgaz Türkü, bütünlükte götürende değerlere önemli bir ekladlı bir cemiyette ve bu değerler bugüne kadar da devam ediyor. Ama biz Azerbaycan toplumunu, Azerbay, bugünkü Azerbaycan ehalesine Gafgaz Türklerini biz 100 iler verki şartlarından ölçebilmelik, 100 iler verki şartlarından ölsek biz gitsek 19. sıra, 15. sıra orta çağları, elbette diyecekler ay haray, meler yatelden gitti, ekladelden gitti. Bu düzgün ölçü olmaz. Ölçebilir siz neyle götürün be? Dünyanın bugünkü halklarıyla, bugünkü göstercilerle. Mesela Gürsüstan'a hâlesi, Gonsu'da Elmez'dan'a hâlesi, ondan sonra Ukrayna'da Avrupa halkları, Amerika halkları, Afrika halkları, yani bizim yakın, Elence'ye de Türk toplumları olan Türkiye ve Diger Türk Devletleri ortaysa halkları. Biz ölçüler ancak bunlarla götürebilerek ve özümüzü onlarla mügâheseyle yiyebilerek. Elbette o dediğim uzaktan baksak 20. esir, 19. esir orta çağlarından baksak, doldan da ay haray, gayret elden gitti meselesi de. Ama bugünkü, evet düzgün ölçü de bu ölçü olan, bugünkü ile deyir ki atandan, atandan danışma özümle özümden danış. Bugünkü ölçülerden götürsek, Azerbaycan'da feziyet yakışıldı. Azerbaycan'da aile değerleri de çok yüksekti. Ondan sonra cemiyatın toplumun ehlâgı, toplumun meynebiyatı çok yüksekti. Toplumun ruhu çok sağlandı ve bugün bu gıç dört günlük, Karabak muharbesinde de göründü ve gayrâdi derecede mühteşemdi. Ama kısırlarımız da tabi ki var. Ve uzmanlar, elecede iştim ayetçiler, elecede siyasetçiler, bu kusurlar hakkında, bu uçakışmazlıklar hakkında ucadan danışmalıdılar. Bunu iştim ayetin dikkatine çaktırmalılar, bunu feltlerin, düşünen insanların ve insan davanda hakimiyetin dikkatine çaktırmalıdılar ki tedbirler görülsün. Sonrası bu şekilde cevap verdim. Ümum öbür şekilde ama istesez gerisini kırdalayabilerek. Meyve bak hanım, konuşur ölkelerle bir gayse de değerlerimizin normal sergede govunduğunu geri ettik. Ancak bilirsiniz ki bu günlerde daha doğrusu öten ay, imişli rayonunda böyle bir hadise başvermişti ki netbaatta giden mealmata göre özüst üyemsizden atalığı kız şu anda sataşmıştı. Şak hamile kalmıştı. Bakın bu halda değerlerimizin yüksek sergede olmasından danışmalar mı? En zamanda size bir fark diyeyim. Diğer ikinci bir fark ki bu da sosyal şebeke de en zamanda bu matayal ve kanal onun üstüne yarımlanıp dümdeli dört yol bir gesebesinde yaşadığını geleyiden Veli ve Hayal'e bahadığı kızı adlı bir kadının şikayeti getirmişti kanal onun üstüne. Atılır bu şikayeti hayatansız dinleme yol mu? Kadının dedilerine göre o hemen arazinin saher reisinden evlenmek, eee merkezdeyle münaspete olup ancak yine de özüst üyemsizden hemen saher reisi kadının dedilerine göre ona derman çekip onu zorlayıp. Kadın hemen çıksın da dizini yere koymuştu. Nazir'e Nazir'in diye yalvarıyordu ki beni bu adamdan klas edin, kömeğedin bana, beni tehdit edildiğin bu adam beni aldattı, benden evlenmedi. Bakın bu cü cemiyette Nagistihler var. Ataların kızına tutak ki o cü tecavüz metbahta giden aynı zamanda bu saher reisinin eee hansı da bir kanıma bir tecavüzü biz eee nece eee bu faktağından başa tıkmalık, nece bu hallardan mübaz yapar malik? Eee bilirsiniz ilk növbede onu deyip ki bu eee atanın atalıkın eee bu övvada uşağı olan münasibete çok eee pis bir halde. Eee çok eee aşagılık bir halde yani had olmayan eee bir halde. Ama bu böyle bir hadisenin başvermesi bir yok ve hatta çok olur çok olur. Çok duper. Ben indim meyem etbahta giden meyem var ki gittim. Metbahta giden bilerek, yetmeyen bilmelik ve eee sayısız hesapsız bu cüre evlerde neler başverir. Hadiseler var ki biz bilmeyelim. Ve dünya var olanlar böyle hadiseler olup. Dünya var olanlar. Bu yenilik değil. Hem işe olup eee cemiyetin bizim cemiyeti ümmiyet ve bütün toplumların ehlagi o zaman ve ehlagi değerleri hiç olur ki o zaman ki bu hadiselere değiller ki növler olup olup da ne olur be olsun da onda o demekteki toplumun ehlagi sıfırlanıp. Ama bakın görün bizim toplum nece reaksiverir? Toplumda reaksiverir, gezeb bildirir, iştimayetçiler gezebim bildirir, polis bu adamlardan meşgul olur, prakornluk bu adamlardan meşgul olur. Yani hem kanunlar bu işin ele yine de hem iştimayı şuur, iştimayı fiyaliyet fiyallar ve herkes işiden herkes gezeb yağdırır. Bu demekteki toplumun ehlagi yerim dedin. Toplum bu işi onaylasaydı, toplum eğer bir şeydeki her yaşı ne olur beyefendiğim gibi. Onda diyorduk ki ha biz ehlagi değerlerimizi yitirmişik. Ona göre de böyle hadiselerin iştimaya ehlaga ve ümmetle toplumun ehlagına ııı degli yoktu. Tabi ki ben size söyleyeyim mi evvel bunu dedim ki yüzüyle belki ııı meneviyat, meneviyat demeyim yüzüyle ııı evvelki ııı ehlag şuuru, ehlaga bakır. Bugünkü ehlaga bakışla bütün toplumlar değilin değil. Amerikalı da da değil, ingilizce değin değil. Ama ııı dünyanın bir gaydası var. İster ingiliz olsun, ister Amerikalı ister, Vietnam'lı ister, ne bileyim kim olur olsun, atalık, kızla böyle davranımsa, övladığıyla böyle davranımsa, beyakta övladık olmasını her anse bir uçakla toplumuna gezebleyin yanaşır. Ingilizce de buna gezeblen nifretini bildirir. Iıı ne bileyim Fransızı da en azad ve ehlagi cehenneden en rahat ııı azad diyeyim de ehlagları nezerede turum. Ve biz de Türkler de biz ııı onu göre de düşünüyorum ki ııı bu göstericiler toplumun ehlagına ait değil. Bu istisnai göstericilerdi ve istimayet buna gezeblenir, bunu gınıyır, bunu beğenmir, bunu megbul saymır, hatta dehşete gelir. Demek bunu ııı bu ölçüler götürsek biraz rahatlayabilirik. Mesela bu dediğiniz o bilimesele de o ııı Sahi reisinin bir kadınla davranışında. Zaten dünya var olanla istimayet bu kadın kişi mesela var olanla ııı her yerde bucur davranan kişiler ve kadınlar bu. Her yerde böyle ııı kurban ııı mağdur kadınlar olup hemşe olup hemşe var hemşe olacak dünyanın bütün halklarında var. Ama dediğim kime toplum buna eltiraz ediyor. Ve bu ııı kadın da dizini yine koyup nazire bir aceteliyse demek o nazirden nazire bir eltimadı var. Ve ben çok eminim ki ııı her ansi bir nazir ister bu ııı ııı dağın işleri nazir olsun ister. Medeniyet nazir olsun. Her anısı nazir. Böyle bu başbelen bu hadislere ııı böyle yakışı olduk diye bilmez. Mümkün değil. Hiç vakit demez. Onun ne? Eklahı buna yol verer. Ne ondan sonra ııı nece diyeyim görevi mensuriyatı buna yol verer. Lütfen o adam cezasını çıttapacak. Ve toplum da buna sert eltiraz edilir. Bu şeyler ııı benim bilirsiniz ııı Şamo Bey ııı beni biraz ne rahatlıyır ııı toplumun bile bir şeylerle, bile hadiselerle, bile cinayetlerle barışmaz olması. Ege toplum bu cinayetlere, bu eklahsızlara karşı barışmazsa da demek değerlerimiz hele yerindedir. Ama menele gelir ki bu cühadiseler sokluk teşkiliydi. En zamanında ııı kişilerin kadınlara işkenceleri, getli hadiseleri de medbaatta testi yayılır. Bu hadiselerin atması da bir ııı eee meyle gelip narat verici megamıdır. Çünkü bununla narat olmasa cemiyet olarak bunu ııı istimalleştirmesek daha da ııı karşı da alınmaz olabilir. Çok haklısız ve öyle o ümit ümit vereceği yani benim memnunluk duyduğum işin memnunluk duyduğum tarafı da budaki ııı medbaat buna karşı gizemini bildirir, et razımı bildirir, iştim ayakçiler bildirir, fertler bildirir, ııı ümmiyetle kanun bildirir. Yani bu bu böyle oldu bitti, her şey oldu bitti diye keçmiyor. Iıı buna her zaman et razı, ben her zaman Azerbaycan toplumunun ııı bu kimen yıgati hadiselere düz artır. Mesela artmakta ııı siz çok haklısınız ki artmakta artmakta devam ediyir ııı bu hadiseler. Ama ne kadar artsa da ııı mühim olan dikkatinizi bir meseleye cerplere istiyorum. Mühim olan odu ki ııı halkımız cemiyetimiz bu negatif hallara verdiş edemir. Alışkanlık yoktu. Alışkanlık bakın siz ııı bir ııı jurnalist olarak cemiyetin ııı fikirini sözünü diyen aktif fiyal bir vatandaş olarak bu görün biz neçedeyi geldi bu mövzeye ııı söz sertleyirik ve siz neçedeyi dedi ııı sualları tegriben tekrar edersiniz. Demek bu sizin arahat edilir bu sizi gezeblendirir. Ve bu gezeb de tek şefsinin fikrinizde çok geniş bir toplumun fikridi. Ona göre bu gezeben olması çok mühimdi. Iıı halkın cemaatın pis şeylere verdiş elemesi o bak artık millet bitir faci olur. Pis şeyler olacak, olup olacak. Ama insanlar ona verdiş elemezsin. Onlar ona et razı versin gınasın ve sözünü desin. Kanun da cezalandırsın. Kanun da boş bırakmasın. Mühim olan budur. Yine ııı aile değerler bize ııı sadikli meselesine gayet mahsideye mihevvan hanım ııı Zahir'in onayı erzinde olan mealmata göre elli bin ııı yedi yüz yüz beş nicak bağlanıp on dört bin üç yüz sesem bir ııı boşanma hala giydi alınıp. Bu ııı evvelki illerle ııı müvahisede hedinden artık büyük üregeniz. Otuz baresinde var. Iıı siz özünüz de ııı Savit dövründe yaşamış bir insansınız yaşınız ııı bunu demeye esas veriyor. Yani evvelkillerle müvahisede bu ııı boşanma halları ııı çok değil mi ümitle bu ııı ailelerin dağılmasının karşısına almak için ııı neler etmeliyiz? Buna ııı hükümetin ııı ııı yanaşması ne zor mu aldıysa ailelerin sosyal temnatı mı buna bir ııı sebepti? Bu meselelerle bağlıfı çillerinizi karşıydı. Bilirsiniz ııı ııı bazen insanlar ııı ııı süsilemenin ııı dövrümün insanları Savit dövrüyle bağlı çok ııı televizyallar getirir o dövrükü tecrübelerinden danışır. Bazıları da ııı bir nostalji gibi bir şeyler tersip ki ifade ediyler. Savit dövründe bu belediydi o öyleydi. Birincisi ııı Savit dövründe ııı Savit dövrünün şuuruyla son otuzünün şuurunu mügahiselerim işte mayşugundan sonra ııı mügahiseler emeklik kökünden yanlış bir şeydi. O vakit biz demir perdeler arasında yaşayan kapalı bir devlet idik, kapabili bir halkıydık ve sesi dünyaya çatmayan, dünyanın tanımadığı eşitmediği bir halkıydık, bir devlet idik, devlette değildik. Yani bir bas sal ölkeydik. Bugün ise artık başka cürdü bugün Azerbaycan insana dünyaya açılıp Azerbaycan kızları Amerika'da, Avrupa'da okuyunlar, dünyanı görürler. Azerbaycan'ın eee Azerbaycan vatandaşım her evinin kimin kapsını dövses evden bir adam karıştı. Bir adam ııı hardasa çalışır iş değil, dünyanı görür. Bu ııı o göstercilerden bu göstercileri mügahisel emek kökünden yanlışdı. Elbette sosyaloloji bir araştırma olursa, sebepler gösterilirse biz de maraklı okuyarak çok mu ııı maraklı bir ııı tedgat olur bu. Ama ııı hiç mügahisi olunmasın. Mesela ııı teservüreliyim ki ııı Savit dövründe bilmiren belki siz gençler bilmiyorsanız. Savit dövründe boşanmayla bağlı bir yasaklar var. Iıı mesela memurlar süs ile bu parçayışında olan birisiz ki yukarıtebege ııı memurlar hamsı kamuist olmalıydı, kamuist partasının yüzü olmalıydı. Ve onlara bir evlenme boşanma yasakları var. İki şert yüzde, iki şerptolarsa boşanma olardı. Onun bir şerpti, ondan ibaret idi ki ııı gerek hayat yoldaşı deli olsun. Bu süsle kişilere ait idi. Hayat yoldaşın deli olsun. Hekimden kâzı olsun ki bu ruh yıkası dedi. Ve ben onu boşuyorum. İkinci sebeb de o gösterilebilirdi ki övladımız olmur ve ben onu boşuyorum. Bu iki sebeb altında boşanma olabilirdi. Iıı bunun da müddeti vardı. Yalnız sekiz yilden sonra. Yalnız sekiz yüklikten sonra senin evladın olmursa boşanabilerdim. Şimdi benim bir problem yoktu. Ne yakışaki yoktu? Tamam boşanmaları atın meyhebankanın. Bu yakışı tersi var sana. Boşanmalar artır ııı bu elbette ııı hiç ııı hoş bir hadise değil. Hiçbir ya hiç de yakışa hadise değil. Ama birinci yaksaklar ortadan götürülüp ikinci ııı şuur değişip mesela ııı elli evvel ııı insanlar gençler elli ııı elli evvelki dövrün gençliği bu bütün dünyada beledi ister Türkiye'sinde ister İran'ında ister Avrupa'sında ııı gani olduğu hayat şartlarıyla aile hayata aile ters şartlarıyla bugün gani olur. Bugün iştahlar büyüğü elbette bu ııı belki de bu yanlıştı. Yani bunun yanlış yahut ııı doğru olduğu hakkında bir fikrim yoktu. Belki de bu yanlıştı. İstekler, ihtiyaçlar, iddiyalar, arzular, büyüyüp ve tabii ki bu ııı gelir çıkar ııı boşanmalarının sayının boşanmalarının sayın artmasına. Ülmü ııı çok sebebiler var. Çok maraklı mevzu da gerek elimi araştım, elimi insotlar bu meseleyen üzerinde iştahsınlar gerek sebebileri ııı ortaya boyusunlar. Söz süzgü büyük sebeblerde sosyal sosyal sebeblerde. Az time'ın atlı aileler. Ondan sonra ııı manşların küçük olması, işsizliğin ülkede büyüğü olması ııı çok çok sebebiler ııı kadın kadın uşak ııı pullarının verilmemesi ııı dubletin ııı ailenin kadının ve ııı ailenin dünyaya gelen körpesinin arkasında bir baba kimi dayanmaması. Bunların hepsi ciddi şerhtlerdi. Çok ciddi şerhtlerdi. Ona göre boşanmaların sayı altın ve ben düşünüremki hele bir müddet daha tartak edecek. Yani böyle düşünsek ııı on dört münden çok ııı bu gıydolunan ııı boşanma hal varsa burada da her ansa ailede bir iki uşak varsa bunların bir valinsiz büyüğü. Ya atanın yanında dedeten uşaklar kalır, ya ananın. Bunlar da ııı zemiyet için psikoloji olarak zederli uşakların büyümesi demektir. Bunun özüyle bir ııı narası kıyaradığı ki zemiyette sabah tam ailede yetişmemiş uşaklar ııı meydana geldi ııı uşaklar büyüğü. Eee bilir siz ııı sizin bu sualınızı ııı düşüne düşüne benim yadıma ııı bir şey düşür. Iıı biz mektepde okuyanda benim mekteple olan da ııı tezahür edelim bu 70 incilerin sohbeti de. O vakit ııı bizim sinirte ııı üç ııı değilsin üç yedi üç uşağı natası yokuydu. Tesebelin 30 neferlik bir sinirte Cemil üç neferin natası yokuydu. Onun ikisi ikisinin natasa ölmüştü. Bunu da Cemil'e çok normal ve çok kaygıyla ve şefketle yakınlaşırdı. Mektep de ııı sinif arkadaşlar da herkeste sadece Birce Nefer'in bir ııı ııı oğlan okuyordu. Onun natasıyla anası boşalmıştı. Bu bize çok böyle heyret almış geldi. Çok onunla tesebelerin atası o vakıları prokrol muhteşir de prokroluydu. Anası da hekimiydi. Neyse ııı boşalmıştılar böyle bir hadise başvermişti. Ve biz bilirdik ki her bazar günü hemen ııı oğlan atasının evine gidiyor. Atasının aidesine gidiyor. Yani ııı ııı indiyle değil indiye gün bir siniflerde mekteplerde bu araştırmanı yaparsak görerekki bu daha çoktu. Gene de değilim. O dövrünle bu dövrün mügayese olabilmez. O dövürde ııı bir şert var idi. Bir gadağalar var idi. Bir ne bileyim ııı ııı hele ııı eski enelerinden terk etmeyen bir cemiyet var idi. Mesela ııı bir ııı kadının boşalmış olması çok utanç verici bir şey idi. Ata ana utanırdı. Kardeşler, atalar, ııı boşanma isteyen kızdan ne gider boşanma isteyen kadınlar var idi. Ama onların ne gidecek yeri var idi. Ne aile arkalarında dururdu. Ondan sonra ııı ııı teseverinize getirin ki ııı hiçbir kömehleri yokuydu. Bir de gınak var idi. Kuhu Mehrebe atalar ııı kardeşler. Analar hatta dayanır ııı bunun karşısında dayanırdı. Değirdi ki ııı cemaat bize ne diyer? Bir de ııı bir şey var idi. Bir şuur var idi ki ııı gittin gelin duağıyla gittiğin evden bir de kefeninden çıkabilirsin. Bütün dünyada bu şuur var idi. Bütün halklarda bu şuur vardı. Bugün yok da o şuur. Bugün değiller ki ııı insanlar ııı mesela cevan adamlar ister kişi olsun ister kadın. Değil ki ben bir defa gelmişim hayata. Niye ben zulüm yaşamalıyım ki? Niye ben günümü karayla meryem? Ve en zamanda atanalar da artık şuurları değişim. O diyor ki ııı benim evladım ben onu zulümle büyütmüşüm. Niye orada ahlıya da yaşamaldı? Çıkın gelsin eve. Ben oğula nasıl diyor ki benim evladım niye? Niye? Ve her gün niye dava dava şavan içinde olmadı? Bir de bilirsiniz bu düşünce bizim mentalistiyetimize de yattı değil. Tesebirelim bir halk değil mi var? Halk değil mi? Bunu halk değil. Bu halkımızın felsefesi de. Gördüğün yarın yer değil. Tergün kılmak ağır değil. Ege bu adamla uygun gelmirsense ve sen bu iki uşağı üç uşağı veya beş uşağı bir uşağı bu evde kalma gala altında büyüleceksinse onun tek büyümesi atasız anası veya tanasız büyümesi daha uygundu. Tesebirelim siz her gün savaş olan evde uşağın stresi uşağın ııı uşağın hayatı, övulanın hayatı büyüklere o stresi aşırılabilir. Buradan dalaşınlar oradan da oturup tık tık tık zilifonlarıyla o oynuyor. Ama özür dilerim o atasız anasız kalan uşağın stresi de hiç ııı gavalalede olan ııı uşağlardan farklenmene göre. Eee buna da haklısız ama mene göre ııı her gün ana ata evde kavga eyleyirse bu daha ahır bir şeydi. Her gün ana atanın dalaşmalı bilirsiniz ne demekti? Uşağın bağlı çaktı doldur. Ben azımsın. Görmüksüz yoksa görmemsiz. Ben görmüşüm. Eee ben ııı herkesin hayatında okuduğum yazılarda ııı öz rast geldiğim hadiselerde görmüşüm. Meğenme kavlalığı tabii ki görmüşüm. Ve Hamız'ın evinde bir kalma galı olup tabi o Hamız'ın evinde bir savaş olup biz değişme söz süpet olup Hamız'ın evinde olup ve o evde olan o anda o uşağın halını gözünüzün kabağına getirin. Varding'lerin gözü kızanda uşağı görmürler. Birbirine süzatınlar deyinirler, dalaşınlar, hatta birbirinden el savaşına çılgalar. Ama çok sildi sefirli. Ama tabii sefirli. Ama uşağın halı. O uşağın titriği ölür, mene nödür, dahili ölür, boyu balaca kalır, inkişafı zehif kalır, zekansız edelendir. Kompleks dolu herhalde. Berli berli beri. Ona göre de ııı düşünürüm ki ııı ailelerin dağılması çok pis hadisede. Kaşk insanları uzlaşılar ve güle güle yaşayalım albaceralar. Ama güle güle yaşayabilmirse, dalaşa dalaşa her gün kavga, her gün benim komşularım var tesebirliğin, her gün üst komşuda, her gün dalaşma sesi gelir. Ne düşünüyorsunuz? Ne düşünüyorsunuz? Ya bu evde uşak, uşak büyünmez bu evde artmaz, inkişaf edemez. Ve uşak görün ne kadar zerbalar, meyenevi ve ne kadar agresyası olur. O uşak büyüyenden sonra cemiyete karşına kadar agresif olur. Ona göre de ııı yine ben bu fikrin kalgımızın bu felsebesinin taşı yüce sıyan. Gördün yarın yar değil, terkim kılmak ar değil. Miri bakanım ııı bayağı müsabiyanın evvelinde giydiğiniz ki ııı evvelki ııı esirlere nisbette ııı Papak düşüp sehbetmemse namus gedip bile bir söz. Bu ay haray gayret elden gittik. Gayret elden gittik, bile bir söz dediniz böyle. Bunu ııı hansın megamları ismin edildik, bu sözler değil siz. Şimdi gayretin eee gettiğini neyle ııı izah edersiniz? Bilirsiniz, eee her dövürsün bir gayret anlayışı var. Size bir şey diyeyim. Bin ııı dokuz yüz beşinci yılda ııı gence hanımları bir araya gelip teşkilat kurmak istiyorlar. Bunu da ııı gencede Hesem bey agayi görkemde Cumhuriyetçi'imiz o ııı teşhebüz, tesisçilik yani bir ııı o durur bu işin arkasında indeki dinlendiği ve gencenin bütün kocuları yıkışınlar ııı o yerdeki bu kadınlar o taktaki buda kadınlar geçiriyor. Basılar kapını ve değiller ki dağda cihzat buranın ay haray gayret elden gitti. Kadınlar teşkilat kurur. Bu bir. Ikinci ay haray gayret elden gitti. Nin dokuz yüz on üçüncü yılda Kedice Hanım agayiva, Kedice Hanım Ali beyliği Allah ona genigeni rahmet edersin. Allah'a emredin. Işık gazetinin Işık kadın gazetinin ııı tesisçisi ııı veri redaktırım. Tesiscilerden biri hayat yoldaşı ııı şekili demeli ııı Mustafa bey Ali beyli ııı hanımıyla Kedice Hanım'la bir yerde tesiselir gazet Işık gazeti ve Hedice Kedice Hanım'da onun ııı redaktırı da ilk defa kadın gazete çıkar hazır baycağında. Iıı mullalar ııı meşitlerden ay haray gayret elden gitti. Ona göre ki eğer değil kadın gazet çıkardırsa, gazet redaktırlı verirse demek kıyametti. Demek biz gırlacıyız, cehennemde yanıcıyız. Harada kimin evinde bu gazet varsa o cehennem oduna yanacak. Gayret elden gitti. Hatta Molla Nesreddin kimi o vakti müterakkı bir jurnalı, böyle o gazeti ııı tengedeliği. Demek ııı hatta Molla Nesreddin kimi bir jurnal böyle ııı ele salılar kadınları. Iıı böyle şey tengede bir ııı şey karikatura çafeliyler. Ve hacı Zeynaldın kimi, kadımı ve ııı teseli marifin müdafiye diyen bir mesinat ııı olarak maliye yardım edilebilir. Korksunlar çünkü toplum ayağa kalkıp ki ay haray gayret elden gitti. Teselvileliğin bak mükdelik misallar getirebilirim size. Her dövürde gayretin elden gitmeyi hansı ııı meganları ifade edilir. Mesela bakıda ııı bin dokuz yüz yedincilde hemide hamcı avançları Karabağ'dan davet ediller ki Hesem Bey ııı Ahmet Bey, Ahmet Avoglu'yla ııı hacı Zeynaldın hemide hanımı devlet edilir bakıda komprensa gelsin ııı demeli Karabağ'daki veziye hakkında mevruz eylesin. Karabağ'da ağırlıydı vakıtlıydı ve tendaş muharbesi var idi. Teselvileli bakı boçuları kestirirler ki bir kadının kişilerin karşısında iclas da üzu açık, başa açık, çürş elemesi, gıyamet elelameti de ay haray gayret elden gitti. Yeni bu gayretin elden muhtelif megamlarda muhtelif ııı ihtimalle şuuru ifade edilir. Ona göre de indi bizim bugün gayret elden gitti dediğimiz şeye ellilden sonra nece biz bugün ııı gülürük aa on yedinci on altıncı da on beşinci de bakıda kabloklu ayakkabı giyinen topuklu ayakkabı giyinen kadınları koçular biçeri saklayıp ayakkabılarına ayakından çardırlar ki kadın ayakına çarık giyer nereliğin giyiler bu kabloklu ayakkabı ne demedi var ay haray gayret elden gitti. Ona göre de ııı o iştimayet şuur, iştimayet düşünce ııı toplumun yanaşması ııı inan gayret elden gitti meselesi ııı çok hella geldi. Bugün ııı kadınlarımızın davranışında ııı bezlerinde ııı meyan kişiye çıkanda gösteriyorlar görsene ki çok atık ııı satsık giyeniler ııı bu da ııı bazen hoş gelmez bir şeve uyar da insanlar da ııı buna ııı yanaşmanız neyse ve bu indiki dövüşün de bu gayret elden gitti ııı sözünü bu ııı megamlara dahil etmeyolar mı? Bu edilecek her zaman bir de bilirsiniz ııı her zaman hedler diye bir şey var. ııı hedleri bilmek güzel bir şeydi. Hem giyimde hem oturmuş duruşta hem danışıkta, danışıkım hecminde ııı çok şeyde çok şeyde davranışta goşuyla davranışta, gohumla davranışta, aile davranışta hedler. Tabii ki her dövdünde öz hedler, anlayışı var. O hedleri bilmek çok zarur edin. O hedler o zaman bilinir ki Hedsizlikler olur. Hedsizlikler olmasa hedler bilmez, görünmez. Yani bir sorun sayakçı da bilinmez. Değerli. Değerli. Tesebbirinize getiren biri yarışı ufak küçüğe çıkmazsa o hedini bilen insanlar ııı görünmez ve hedlerin değeri olmaz. Eee mesela ek pul giyin meselesi tekçik adına ait değil ki kişilere dahil. Yeniyle tamamıyla doğusunuz. Ben evet, böyle. Hele geri gelmişken ııı bazı ııı kişiler var ki ııı siz ııı ile megamında geleyiniz ııı saslarına çok ödül becül ııı Azerbaycan ııı değerlerine uygun olmayan formada lentinen bağlı yıllar, yahut uzadıllar, ııı yahut cübbel cübbel ııı sırra filan takanlar var. Bakın bu ııı veziyetle bağlı sizin ııı fikirleriniz ne dedi? Eştme mahalloladı mire bakanım. Sırga meselesinden başlayayım. Siz sırga takan ııı şimdi dünyada da çoktu. Bizim ülkemizde de çoktu kişiler. Siz onlara deseniz ki niye sırga takırsan o derin esiminin de sırdası var iyiydi. Ondan sonra ııı bizim patışakların eski de örde patışakların da kulağında sırda var iyiydi. Birisi dek garibi şeydi. Bir dek gelir dünyaya toplumu kapısı yır. Herkesine uyur. Ve bir de görürsüz ki o dek geçiyir. Iıı artık hiç kim sırda takmır. Kişiler için bir ııı anlayış var ki kişinin kulağında sırga olmaz, var saçı koyalı olmaz, ııı barmağında yüzüğü olmaz, sinesinde ne bileyim sine bende olmaz bile bile bu formalaşır. Ve sonra bu yavaş yavaş da olmaya başlayan da artık hedilerin pozulması kimin bakılır bunu? Ona göre de ııı biz benim düşünceme göre sadece bile kıymetlendirebilerek şu toplumun bugün köşe uğruna göre toplumun bugünkü anlayışına göre toplumun bugün mesela biz böyle bir şey var ki Azerbaycan değerlerine uygun değil deyir sizde. tutak ki mesela bu birinci hadisinde Söylpeter'e deyip Azerbaycan ııı değerlerine uygun değil. Iıı bu ııı Aher'in o ata kız münasilatı. Tabii. Aykırı'dı. Yürüs vayçı bıktı. Sizce bu Amerika değerlerine uygundu Amerika halkının. İngiliz halkının değerlerine uygundu. Tabi bütün değerlerle uygundu değerlerine uygundu. Veyahut ııı öler dünyanın her yeri hiçbir halkın değerlerine uygun. Mesela eşcinsellik. Hiçbir halkın değerlerine uygundu. İngiliz'in değerlerine uygun değil. Ama dünyada birçok ülkede ona desteği olup oğluna imkan yaradılar, dörekler, kanunlar, kabiliyle bulmamalı. Yani ona göre de hansısa görünmez el. Herin güvvelere ocur düşünen ocur taşıcıları hakimiyetlere getirir. Hakimiyetlere getirir ve onlar da bu işi büyük destek verirler. Ama ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o ııı o Yani ona göre de bir daha giydirilme istirahım o giyin meselesine gaydak ki, yani dediz Azarbaçan'da eğerlerden uygun olmayarak sırgaf olan beş mekanı yani bu dövre göre belediye. Dövre göre bu gaybol olumlu bir de dediğim gibi giydirilediğim gibi hetsizlikler var, hedler var ve hetsizler var. O hedler hem de bilirsiniz ne hansı, bir de hedlerin hem hetsizlik tedbifi var hem de bu biri tarafı var akşırı, akşırı, o da çirkin görünür, akşırı olan her şeyde çirkin görünür. Mesneye göre değilir, Kur'an'da birinin içine defa 5-6 defa belki tekrar olur ki hedleri gözlüyün, hedleri gözlüyün. O 8. serinin 15. serinin hedleri başkadı, bugünkü 21. serinin hedleri başkadı, 21. serinin özünü de hedleri var, o hedleri görün. Hetsizlikler var, dediğim gibi o hetsizlikler var ve o hetsizlikler, hedleri, değerlileri, ölçüleri bir daha gösterir. Ve hem zamanında o hedlerin o biri tarafı var, çok gattığı, çok kuyu, çok medvol olmayan bir şeyler. Merhaba kanım, bayağı öter olarak pis davranışlardan söylersiniz. Bugün Adab-ı Aziz'in cemiyetinde en çok naranat edici mekan pis davranış diyordum ki, gençliğin nakamanya belasıdır. Biliyorsunuz ki gündelik metbaatta izleseniz, ne kadar insanın her gün bu mesele ile bağlı nakotik istifade ettiği 3. zelbonduğu alıp sattıkları için, mesulete zelbondukları bari de melmatta gidip, gün ağzında belki bir 10-15 adamın, bakılsan ki il ağzında tonlarla nakotik vasitelerin dövüyesinden sepetkili. Bu beladan biz neyse kurtulmalıyız ki bu gençliğimiz bu belaya düşer olup çok arav durumlara düşmesinler. Bilirsiniz ilk dövbede düşünceme göre devlet programı olmalıdır. Devlet maraklı olmalıdır ki onun erazisi narkotrafik olmasın. Ama bile devlet yoktu dünyada. Yok kim idi? Yani devlet bu mesele de maraklıdır ki narkotrafik kimi azerbaycanından istifade olmalıdır. Narkotrafik'in karşısına alacak bir devlet ben görmüyorum. Teseverin Afganistan'dan, Niran'dan, Azerbaycan'dan, Gözistan'dan, Nebelim, Ermenistan'dan, Ukrayna'dan, Rusya'dan, Keçen, Avrupa'ya gider giden, Türkiye'den akan bir trafik var. Bu trafik ne acaba? Tonlarla bak ince bir söz dediniz, tonlarla görüyorlar. Tonlarla dövüye kadar kesilir. Bir şak, en çok da tutulurlar mesela. Astara'dan filan kes, Celebat'dan filan kes, Herhalde ne bileyim. Astara'dan filan kes, Celebat'dan filan kes, Tonla narkotrafik getirebilir bu ülkeye. Getirer cibinde biraz 1 neç gram getirirdi. Bu ne olur, neci olur? Bu ton nece akır sizce? O ton bir neferin değil, sefetmemize. Ona yazında 2 tonla çok dövüyeden sepet geliyor değil mi? 2 ton da, o 2 ton da az bir şey değil. Bir şeyin ki gramı puldan ölçülür, gramı. O az bir şey değil. Ve o yüksek memurlarını himayes olmadan hiçbir ülkeden geçebilmez. Bilmez, bir menel olabilmez. Her bir ülkede istisnasız, her bir ülkede. Bu kara işleri himayel yiyen yüksek gurum var, gruplar var, fertler var. Ben bilmiyorum oların en son hâlde hânsı ete direnir. Elbette her birimizin mübarede bir düşüncelerimiz var. Ama elimizde delil yoktu. Denizsiz danışabiliriz. Zenlerimizi söylüyoruz. Ve bizim zenlerimiz, bizim müşahedelerimiz değil ki... Mesela katılırsız, Azerbaijan Gürcistan gömrüğünden 3 ton narkotik tutulmuştur. 3 ton narkotik. Orada gider. O sınıh körbüye gider. Sizce nice gelebilir. Maşrında 500 kilo avma getiren polis saklıyor yolda. Gelir. Ona göre de... Ölmetli Şamu Bey, ilk növbede devletin marahı olmalı. Devlet bu işi dayandırmalı. Devlet burada menâfe gütmemeldi. Veya ki devletin memurları buradan menâfe gütmemeldi. Vicdan. İşi de vicdana bırakmak olmaz. İnsan vicdanına işi bırakmak olmaz. Çok demir kanun... Gerçekten isteyen kanunlar olmalı. Narkotrafik meselesinde bütün dünya ülkelerinde... Demiyorlar ki bütün dünya ülkelerinde bu demir kanunlar yoktu. Hemşe bir balaca yol var. Bir açık kapı var. Ama hükmet mübazep azın değil bu meselede. Yani bütün hükmetler aynı zamanda mübariz yaparır. Ben ona da inanırım. Onu sen mi ettin nedeni inanırım. Aynı zamanda bütün hükmetler mübariz yaparır. Bu taraftan kafa çıktı. O kapını kapatmak mümkün değil. Mümkün görünmür hele. İndiyediler mümkün olmayıp. Çünkü yüz yıllerde bu taşılır. Ama mübarize de var. Lakin bu nece olabilir? İsterler neticede olabilir mi? Gençliğin hayatı zehirlenir. Çok işsizliği olan ülkelerde. En çok... Bu işle mübarize aparacak güvvelerin eliyle bu yayılır. O güvveler ki, o telsaplar ki... Bu işin karşısında durmalılar. Olan neyin yıllar? Tonlar, Azerbaycan bu bakıdan şeye... Sınıhköpye 500 km'de. O birissel hedderden de bu tarafa 300-400 km. Metraşa yukarı 1000 m'de. Trafikle. Tonlar taşılır. Yerlerde 3 gram, 5 gram sohbet ile mübariz haklı olur. Çetik mesele de. Ama ben sevdiğim şey diyeyim ki... Dünyanın problemi de. Bütün dünyanın en ciddi problemlerinden biridir. Zemakraat senece tüm dünyanın ciddi problemi de. Ekalogeni ciddi problemlerinden biridir. İstileşme dünya alınacak. En zamanda narkotika dünyanın belki... Birinci onluğa düşen... Hatta birinci beşliğe düşen problemlerinden biridir. Merhaba kanun. Bir meseleyi de dikkatinizi sekime isterdim. Bili siz ki, öten ay yazısı... Tsingiz Abdullayev'in bir fikiri... Azerbaycan istimayatında gündem oldu ki... Hemen fikirdogu ileriyordu ki... Birinci gara bak muhabbesi olmayıp... Söylediğiniz için... Sosya şebeke hesabınızda... Buna karşı bir itiraz sesinizi... Uzatmıştınız. Bakın, Azerbaycan zemiyetin de... Narkomanya kimi bela var... Boşanma kimi büyük problemler var. Yani çok sayılı zemiyetin... Problemler var. Ziyallar daha çok... Bu problemlerle uğraşmak... Yazdığı reserlerde... Bu problemlerden insanları... Ses mehdi... Bir mahallendirme yolu... Ses mehtense... Bu üç üfşirlerle niye gündeme geldiler mahallede? Bir ses mehdiyle geldi ki... Tsingiz Abdullayev... Biraz hakimiyete yaramaması istedi... Ve özünü batırdı. Bu hiç, bu başka mesele. Ama... Mesele onda ki... 88. ildemili azadlık... Erekatı başlayan da... Ki biz o günlerde... O büyük tarifin... Şerefli tarifin şahitleri... Ve Azerbaycan'da... Bu şahit... Tebegehele sağladı. Ve aynı zamanda... Araştırma isteyenler... Metbuat'ta var. Demiyorlar ki... İstisna... Edebiyat hadimleri... Edebiler, gelem adamları... Çok istisna olarak o... Erekatın içinde oldular. Akademisyenler falanlar... Çok az saydı oldular. Ve bu da çok tebiydi. Kalkın esninde bir 10 paiz iştirak gelese... Yeterli diki o vakit... 10 paizden çok iştirak geledi. Ama bu... Yazıçılar birliği değilen... Yazıçlar ittifakı değilen... Mesela sen... Hükümet'e bağlı... Rusya'ya bağlı... Tebegehe... Müeyyen... Hatta Rusya'ya bağlı olmayan tebegeler de... Bilirsiniz... Bir ülkede bir... Salet Şur'u vardı. Bir KGB Şur'u vardı. Onlar korkurdular. Düşünürdük ki o meydanda... Toplaşanların hamsının akrına çıkacak bu hükümet. Korku vardı. İnsanlar her biri o adamların 37. yaşanmıştı. Her birinin atası... Anası, emisi, dayısı, babası... Sürgün olmuş, öldürülmüş... Küçelerde etkin düşmüş insanlar. Genetik korkuyordu. Siz de sevgirelim. Mesela bir hadise de anladım. 89., 88. Yani 88'de diyeyim de... Ben... Televizya'da işleyirdim. O vaklar böyle bir... İndi de var. O bir haftalık... Yıkışıdılar, gelirdiler. Takili enker ana... Ekskursiya... Ben böyle bir grupla gitmiştim. Otelin foyesinde... 5-10 adam, ne bileyim... Bizim rehberimiz falan... O sürücü de biz... O sürücü de bizden oturuyor. O bir hadise de anıştı. Görbüyü hadisinde. 100 km serhetten mesafeye... Geçikim gelebilmezdi. O bir hadise de anıştı. Ben o hekayen... Sonra hekayen şekiline saldım... Ve yazdım. O vak... Televizya'da işleyirdim. Televizya'nın en görkemli yazıçları... Jurnalistleri. Piridun Agaya vardı. Bizim ustadımız. Elekber Merlim var idi. Elekber Abasof. Çok görkemli jurnalist. Çok büyük insanlar idi. Büyük geleyim adamlar idi. Onların ikisi de... Geldi, ben de genç bir... Uşak redaksiyasında... Uşaklar için program redaksiyasında... Merlim jurnal elinde geldi. Gözleri dolmuş aldı. Ve bana bile bir şey dedi. Bu benim genç uşaklığımdı. Sen bunu nereden bilirdin ki yazımsa? Başka bir şey diyebilmedi. Ve Elekber Merlim'in... Bizim o tara gelmesi özü bir hadiseydi. Ve ben o sözleri demesi bir hadiseydi. Sonra... Piridun Merlim. Piridun Merlim birisiz geldi ne dedi. O da o vakton görkemli yazıcısıydı. Bizim hanımızın ustadımızıydı. Çünkü ben o serhette... Özdeleyen kananlığıydı. Ama bakı bir hediye atındaydı. O serhette değil o yerde. Serhette değil de serhetten arada olan yerde. Rus... 20 yaşında saldatı tarafından... Saklanmış ama tefelerden. Yazıçılar itifagının vesigesini göstermişim. Litfond'un... edebiyat fond'unun vesigesini göstermişim. Değip olmaz. Ondan sonra... Eseseri yazıçılar itifagının vesigesini göstermişim. Değip olmaz. Eseseri Litfond'unun... Bunlar büyük devlet kurumlarıydı. Değip olmaz. Ama dedi... Ben bu yazını yazabilmemişim. Bunu yazmaya cesaretim olmayayım. Demeli... Sonra ben bu hadisene... Ebrufe Zedici Bey'e danıştım. Dedim ki... Menehamı o hikayeden sonra... dedi ki sen çok cesaretli... yazmışsan onu... gözel şekle salmaya çalışmıştım. Ben dedi ki... Her 30 gırk hilden bir... gözünün odu alınmamış nesil yetişir. Oların gözünün odu... İngilabı da o nesiller eliyir. Hem... devlet de toplumda... hem edebiyatta... hem elimde... gözünün odunu alınmamış... Şimdi bu... heminde hür de 88. yıl dolan... edebiler görkemle edebiler. Şimdi... Çinize Abdullah'a yakar. Tüstobak Hocavanıydı. Bunlar gözlerinin o da alınmış nesil olduğu için... o da alınmış nesil olduğu için... o da azadlık meydana girmediler. Ve milli azadlık herekatına anlamadılar. Bugün de... et de mühasek yazıçlarım. Ben bu bari de da kusus fikirlerim var. Ben bu bari de... elefkileşrem gibi bir yazılar yazın. Belki de bir gün sizle sohbet ediyerek... Azerbaycan yazıçısı... 2. müstehirliği... demiyorlar ki anlamır. Tek tek sizin ağzısınlar. Ne büyük hadisi olduğunu anlamır. Devletin içinde... Cumhuriyetin berpasını anlamır. O milli azadlık herekatını derkelemir. Çinize Abdullah'a... hemen o derkelemmeyen milli azadlık herekatına... şüphabıyla bakan... onu KGB'nin yarattığını hesap ediyenler... bütler herekatın içinde KGB de olacak. Her şey de olacak. Ona anlamayan tebegeye ait de... 1. garabah muharbesi ise... milli azadlık herekatının... tepki bir sesidir. milli azadlık herekatını... danan tebege... 1. garabah muharbesini... diyebiliyor. Şuru da... gelip... Çinize danıştıran... bu inkar... bu derketmeme... bu gözünün oda alınmışlık. Ama şimdi o 2. garabah muharbesi... garabah muharbesini... 4. günü bildi, gördü. 1. garabah muharbesinde... 30.000 şehit var. Var. Hele resmi. O kadar... kaçkım var. O ordumuz ki... ayağında ayakkabı yokuydu. Vietnam kaynağı vuruşurdu. Televizyada o röportajların o görüntülerinin şahidi yapıyordu. O ordumuz ki... eskeri... o halkın üstüne gelirdi. O ordumuz ki... misilsiz kahramanlık gösterip... kahramanlıklar gösterip, hesapsız. O... khan kendinin 12 km'liğindeydi. O'ra çatmıştı. Çingiz ona imkâr eviyir. Ve o tek çoğu değil. O tebe. O gözünün oduğunu alınmış. O savet şuğru taşıyan... o şuğru bugüne kadar getiren... insanlar buna imkâr eviyir. Ve... diminished. Ne President'ın ekrandaki önündeki dip President'e issuing vamos... falan kesin masasında oturum. Marak bundan ibarehte. Ticari maraklar, şeysi maraklar. Ona göre de ben o tebeganın ne milli azadlı hareketini, anlamasını, ne birinci karabağ muharibesini, dert gitmesini, rehinin yalgısıyla görmesini normal hesap ediyorum. Bunlar gözlerinin odunu alınmış, o da alınmış bir tebegadi. Çok sağolun bir yere bakalım. Teşekkür ederim diğer emsabesim. Ben de sizi teşekkür ederim ve tam hoşlaştılarımı da bir daha teşekkürlerimi ve hürmetlerini bildiririm. Valla.