 Deel 26 van Schetsen uit Amerika door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Hoogtstuk 14, naar de Watervallen van de Niagara. Deel 2. Daar erlangs de weg die wij wensen te volgen, de volgende dag geen diligensen afreed, zo huurde ik tot billige prijs een extra, om ons naar Tiffin te brengen. Een klein stadje van waar een spoor loopt naar Sandusky. Dit zogenaamde extra was een gewone diligense met vier paarden, zoals ik die reeds beschreven heb. Een rijtuig dat gedurig van paarden en kutsiers veranderde, maar voor deze reis uitsluitend ter onze beschikking bleef. Het einde ons ervan te verzekeren dat we aan alle pleistagplaatsen paarden zouden krijgen en geen overlast zouden hebben van verendelingen, stuurden de eigenaars een aangempt op de bok mee die ons de hele weg over gezelschap zou houden en onder dit geleiden, nu en buiten dien, een sluitmand volgeurige koude vleespijsen, vruchten en wijn meenemende. Reden we de volgende morgen om half zeven welgemoet af. Ook niet weinig in onze schik dat we onder ons waren en met de ernstigste voornemens dat we ons, zelfs door de ruwste teleurstellingen der reis, niet uit ons humeur zouden laten brengen. Gelukkig voor ons dat we in zo'n goed humeur waren, want de weg die we die dag langs reden, was zeker reeds voldoende om gestellen die juist niet op mooi weer stonden, zo daarnig te schokken, dat ze een duim of wat beneden stormachtig kwamen. Zo werden we in het ene ogenblik achter in de wagen in een hoop bij elkaar gesmeten en het volgende ogenblik beseerden we onze hoofden aan de hemel. Nu eens zat de ene kant van het rijtuig diep in de modder en klemden we ons aan de andere zij vast. Dan weer lag de koets op de staarten van de twee achterste paarden om zo aanstons als in een vlaag van razernij in de hoogte te vliegen, terwijl al de vier paarden op de top ener onoverkomelijke hoogte staande hun kop omdraaien en er doodbedaard naar kijken. Als ze wilden zeggen, kom, span ons maar uit, het gaat toch niet. De koetsiers op deze wegen, die zeker op een bepaald miraculeuze wijze dit terrein overrijden, draaien en zwijen bij het forceren van een doortocht die wel iets heeft van een kerkentrekker. Zo daner met hun paarden door al de poelen en morassum dat er, keek men het portierraampje uit, volstrekt niets vreemds in stak wanneer men de koetsier met de endenlijtsels in zijn handen als of hij niets meende, maar louterpaartje speelde, terwijl het voorspan dat stond aan te gapen als of het er enig idee van had om zo aanstons achterop te gaan staan. Een groot deel van de weg lag over datgene wat men Corduroyroop noemt, een weg die hiervan wordt gemaakt dat men blokken hout soms hele boomstammen in een moeras neersmijdt, waar ze dan maar uit zichzelf vast moeten gaan liggen. De lichtste van de schokken waarmee de zware wagen van het ene blok op het andere viel was genoeg naar het scheen om al de beenderen in het menswerk lichaam te hebben ontfricht. Het zou dan ook onmogelijk zijn in andere omstandigheden een dergelijke reeks van gewaarwoordingen te ondergaan. Dan zijn misschien als men het eens ging proberen om per omniebus naar de top van de Palskerk te rijden. Nooit, nooit of ten nummer, was onze wagen die dag een enkel ogenblik in enige stelling of soort van beweging. Waar men in Koetsen gewoon aan is. Nooit onderfond men iets dat zelfs in de verste verte zweemde naar dat wat men gewoonlijk ondervindt. Onverschillig in wat voor voertuig dat opwielend gaat men ook reizen. Niet te min, het was een mooie dag en lievelijk was de temperatuur en of schoon wij de zomer achter ons gelaten hadden in het westen en op het punt stonden om de lente te verlaten waren we op reis naar de Niagara en naar huis. Tegen de middag stappten we in een mooi bos af, dineerden op een omgevallen boom en vervolgden weer vrolijk onze reis nadat we onze beste klikken achter gelaten hadden voor een hutbewoner en onze slechtste voor de varkens die tot grote troost van ons commissariat in Canada als zandkorrels aan het zeestrand zo talrijk in deze landstreek aangetroffen worden. Toen de avond viel begon het pad al nauwer en nauwer te worden totdat het zich eindelijk zo onder de bomen verloor dat de voerman instinctmatig zijn weg scheen te vinden. Tenminste hadden we de troost te weten dat er geen gevaar bestond dat hij in slaap zou vallen, want ieder ogenblik kon eenderwielen op zo'n onzachte manier in botsing komen met een ongezien blokhout dat hij er als de kippen bij moest wezen om zich even gauw als tevig aan de lijts als vast te houden. Wou hij niet par douche van de bok tuimelen? Even min behoeften we er bang voor te wezen dat de paarden op hol zouden raken. Het was al mooi genoeg voor de dieren om over zo'n oneffenweg stapvoets te rijden en wat nu het schichtig worden betreft, daar hadden ze geen ruimte voor. Een kudde wilde olifanten kon in zo'n bos met zo'n koets achter zich niet aan het Holland gegaan zijn. Zo schochten we dan maar zonder de minste ongerustheid voort. Deze boomstronken zijn een opmerkelijke bijzonderheid als men in Amerika reist. De verschillende begrogelingen die zij zodra het Madonka word het daar aan ongewone oog aanbieden zijn waarlijk verwonderlijk wat haar getal en werkelijkheid betreft. Nu eens verbeeld men zich een Griekse urn te zien die daar opgerecht is in het midden van een eenzaam veld. Dan weer een vrouw, wenende bij een graf. Nu eens een alledaars oud heer met een witvest aan, met een duim in elk armschat van zijn jas gestoken. Dan weer een student die ijverig in een boek leest. Nu eens een kruipende neger. Dan weer een paard of hond of kanon of gewapend man of bogel die zijn mantel afgegooid en in het licht aankomt stappen. Dikwijls vermaakte ik me daarmee evenzeer als met zo menen glas in een toverlandtaren en nooit namen ze die vormen aan op mijn bevel, maar schenen zich tegen wil en dank bij me op te dringen. En hoe vreemd niet waar, soms herkende ik tegenhangers van figuren erin die mij eens gemeenzaam waren uit prentenboekjes waar ik al lang niet meer omdacht. Zelfs voor deze vermakelijkheid werd het echter gauw te donker en zo dicht stonden de bomen naast elkaar dat hun droge takken aan weerskanten tegen de wagen aanraadelden en ons allen noodzaakten onze hoofden niet uit het portierraampje te steken. Drie uur achter elkaar weerlichte het ook. Edere bliksemflits was zeer helder, blauw en lang en daar de velle stralen door de dichte takken heen schoten en de donder somber bovende kruinen der bomen rommelde, dacht men er onwillekeurig om dat er op zo'n tijd betere buren waren dan zulke dikbegroeide wouden. Savons tussen tien en elven daagden er echter een stuk of wat flauwenlichten in de verte op en oppersandiski, een indiaans dorp waar we tot de morgen zouden vertoeven, lag voor ons. In de blokherberg, de enige restauratie der plaats lagen ze al te bed maar nauwelijks hadden we geklopt of ze stonden op en haalden wat thee voor ons uit een soort van keuken of gelachkamer behangen met oude kranten die tegen de muur waren aangeplakt. De slaapkamer die mijn vrouw en mij aangewezen werd was een soort laag, spookachtig vertrek met een massa door het takken op de haart en twee deuren zonder de minste sluiting tegenover elkaar waardoor men de stikdonkere avond en de woeste landstreek kon zien en die beide zo gemaakt waren dat de een altijd de ander opendeed waren een huisbalkundige nieuwigheid die ik me niet herinner vroeger gezien te hebben en waarvan de ontdekking me niet al te plezierig stemde toen ik in bed stapte daar ik een aanzienlijk zon in goud voor onze reiskosten in een kistje bij me had maar doordien ik één en ander van onze bagage voor de deur zetten was dit bezwaar gauw achter de rug en sliep ik die nacht tegen alle verwachting vrij rustig mijn bastonnervriend kroop ergens op de zolder onder de dekens waar een andere logeergast al lag te snorken als een os maar daar hij zo vreselijk gebetend werd dat hij het niet langer uit kon houden stond hij weer op en zocht een goed heenkomen in de wagen die voor het huis stond te luchten politiek was deze stap niet gelijk van achteren bleek want nauwelijks hadden de varkens de lucht van hem gekregen of ze zagen op de koets als een soort van pastijmeer met één of andere vleespijs van binnen met dat gevolg dat ze er zo vreselijk om heen liepen te knorm dat hij bang was er uit te stappen en er tot smorgens in lachte trillen als een jevrouws hondje ook onmen hem met de beste wil niet verwarmen door middel van een glas brandewijn want met een zeer goede en wijze bedoeling verbied de wetgevende macht aan de kroeghouders sterke drank in indiaanse dorpen te verkopen een voorzorg die echter volstrekt niet doel treft om de doodeenvoudige reden dat de indianen er wel raad op weten om zich van rondventers drank te verschaffen van slechter kwaliteit en duurder prijs deze plaats wordt door een nederzetting van de viandot indianen bewoont onder het gezelschap waarmee we ontbeten was een goedhartig oud heer die jarenlang gebruikt was geworden door de regering der verenigde staten als bemiddelaar bij haar onderhandelingen met de indianen en die juist een tractaat gesloten had met dit volk waarbij ze zich voor een zekere jaarlijkse som verbonden om het volgende jaar te verhuizen naar een zekere landstreek bewestende Mississippi en een klein eintje achter St Louis hij hing me een aandoenlijk tafreel op van hun sterke verknochtheid aan de plaatsen waar enige herinneringen uit hun kinderlijke leeftijd aan verbonden waren en vooral aan de begraafplaatsen hun nabestaanden ook gaf hij me in niet minder treffende bewoordingen te kennen hoe zij er tegen opzagen al dergelijke plaatsen van wel te moeten zeggen zulke verhuizingen had hij meer dan eens bijgewoont en altijd met tegenzin of schoon hij wist dat zij tot hun eigen wel zijn vertrokken de vraag of deze stam gaan zou of blijven was een dag of drie geleden onder hen besproken geworden in een opzettelijk voor dat doel opgerichte hut waarvan de blokken nog voor de herberg op de grond lagen toen de beraadslagingen afgelopen waren werden de ja en neestemmers op twee rijen tegenover elkaar gezet en bracht ieder volwassen man op zijn beurt zijn stem uit zodra de uitslaag bekend was onder wie op de minderheid een aanzienlijke minderheid zich gewillig aan de rest en onthield zich van de geringste tegenstand naderhand kwamen we sommigen van deze arme indianen op ruige hitten tegen ze hadden zoveel weg van zich geuners dat had ik er een stuk of wat van in Engeland gezien ik de gevolg trekking zou gemaakt hebben als iets dat vanzelf sprak dat ze tot die omswervenden en rusteloze volkstand behoorden daar we deze stad ter stond na ons ontbijt verlieten zetten we onze tocht weer voort over een weg die zo mogelijk nog slechter was dan die van gisteren en kwamen tegen de middag te tiffen aan waar we met de extra vertrokken om twee uur gingen we per spoor maar aangezien ook deze weg alles behalve goed gemaakt en de grond vochtig en moerasig was ging het reizen nog niet zeer vlug en kwamen we eerst avonds tussen duskie aan toch nog juist bij tijd om daar te kunnen dineren we stapten af aan een goed ingericht plein logement aan de oever van het eeriemeer sliepen daar die nacht en hadden ging andere keus dan om tot de volgende dag te wachten totdat er een stoomboot voor buffalo op kwam dagen de stad die er nog al armzanig uitzag had wel iets van de Achterhoek ener Engelse badplaats als het seizoen om is onze kastelijn die er niet weinig op uit was om het ons zo gemakkelijk mogelijk te maken was een knapman van middelbare leeftijd die naar deze stad was toegekomen uit Nieuw-Engeland in welk gedeelte des lands hij groot was gebracht als ik er nu melding van maak dat hij gedurig met zijn hoed op de Kamer in een uitliep dat hij dan weerstaan bleef om op dezelfde vrijpostige manier met ons een praatje te maken of zo lang als hij was op onze karnapeging liggen de krant uit zijn zak haalde en ze op zijn dode gemak las zie dan maak ik er alleen daarom gewacht van om de lezer enige mate de eigenaardige gewoonten des lands te doen kennen in de verste verte niet om mij erover te beklagen als iets dat me eigenlijk hinderde thuis zou ik me door dergelijke handelswijze ongetwijfeld beledigd gevoeld hebben omdat het bij ons geen gewoonte is en het in dat geval onbeschoft zou mogen heten maar in Amerika koestert een goede best de vent van dit calibre geen andere begeerte dan zijn gasten gastvrij en goed te bedienen en ik had niet meer recht en gerust mag ik erbij voegen niet meer lust zijn gedrag naar de Engelse regel en standaard te beoordelen dan met hem aan het kijven te gaan omdat hij niet precies de lengte had om opgenomen te kunnen worden bij de grenadiers van de Gardener koningin even weinig trek had ik om ruzie te maken met een potcierlijke oude jevrouw die één der eerste dienstboden van dit établissement was en als ze ons bij de een of andere maaltijd kwam bedienen op haar dode gemak plaatsnam op de allergemakkelijkste stoel en dan een bakker spelt voor de daghaalde om er haar tanden mee uitpeuteren die kiezenplechtigheid zonder ophouden doorbleven richten en ons ondertussen met alle deftigheid aankijk ons nu en dan aansporende om haar tafel wat meer eer aan te doen totdat het tijd was om op te staan en af te nemen het was ons genoeg dat men al wat we begeerden even beleefd als prompt deed ja, dat men er zelfs op uit was om zoals men dat noemt onze gedachten te raden de dag na onze aankomst een zondag gebruikten we wat vroeg ons middagmaal toen er een stoomboot in het gezicht kwam en dadelijk aan de Kaai aanlag daar het bleek dat ze op weg was naar Buffalo repten we ons zoveel mogelijk om aan boord te komen en niet een spoelig zanduskie ver achter ons er was een groot schip van 500 ton en vrij gestoffeerd of schoon met machines van hoge drukking iets waarbij ik altijd dat soort van gevoel had dat ik mensbedunkens ondervinden zou als ik eens op de eerste verdieping van een kruidmolen logeerde ze had een ladingmeel in waarvan een stuk of wat vaten op dek waren opgeslagen de kapitein die naar boven kwam om een praatje te houden en een vriend voor te stellen ging als een andere baggers met zijn voeten dwars over één deze vaartje zitten haalde daarop een groot knipmes uit zijn zak en begon het toen onder het praten te schillen door dunne spaandertjes van de randen af te snijden en dat schillen ging hem zo fix en zo vlug van de hand dat was hij niet heel gauw ergens anders geroepen geworden van het hele vaartje niets anders zou overgebleven zijn dan meel en spaanders nadat we aangelegd hadden aan een paar vlakke plaatjes met lage dijken die zich in het meer uitstrakten waar, even als windmolens zonder zeilen plompe vuurtoorns opstonden een toneel dat veel weg had van een Hollands vignette kwamen we snachts om 12 uur te klevelend aan waar we de hele nacht en tot smorgens 9 uur bleven liggen ik was nog al nieuwsgierig ten opzichte van deze plaats men moet namelijk weten dat ik te Sandusky een proeven van haar letterkundige zien had in de vorm enerkrant die zich ijselijk druk maakte naar aanleiding van Lord Eichbertens jongste aankomst te Washington om de geschilpunten te regelen tussen de regering van de Verenigde Staten en groot Britannia en zie hier nu wat ze haar lezers deed opmerken had Amerika toen het nog de kinderschoenen aan had Engeland afgerost en het nog eens afgerost in zijn jeugd nu was het klaar blijkelijk nodig dat het dans op rijperleeftijd gekomen Engeland nog eens afrosten daarbij gaf ze alle echte Amerikanen de verzekering dat als meneer Webster maar zijn plicht deed in de ophandezeinde onderhandelingen en de Engelse loord 1, 2, 3 naar huis stuurde zijde Amerikanen binnen 2 jaar Janky Doodle zouden zingen in Hyde Park en Hel Columbia in de Scharlaken rode zalen van Westminster ik vond het een aardige stad en had het genoegen het bureau te zien wel te verstaan van buiten van het dagblad waar ik zo even gewach van gemaakt heb maar het onuitsprekelijke genoegen om de verstandige kop te aanschouwen uit Wingsbrein de bovenvermelde volzinnen voortkwamen smaakte ik helaas niet ik twijfel er echter geen ogenblik aan of in zijn soort is hij een genie een man die bij een uitgezochte kring zeer in tel is er was een heer aan boord wie niks zonder het te willen of te weten veel hard zeer scheen te veroorzaken toevallig vernam ik het door het dunne beschot dat onze station het schijde van de kajuit waar hij en zijn vrouw samen zaten te praten waar het vandaan kwam weet ik niet maar het scheen dat hij me maar niet uit zijn gedachten kon verzetten en daar nog het land aan me had het eerste van al wat ik hem hoorde zeggen en het grappigste van de zaak was dat hij het men niet directer had kunnen meedelen al had hij op mijn schouders geleund en het me ingefluisterd het eerste nu van al wat ik hem hoorde zeggen was boss is nog aan boord lieve na een vrij lange pauzering vroeg de hij er op steenende toon bij boss laat zich in het geheel niet zien iets wat maar al te waar was want ik was niet al te wel en lag met een boek in mijn hand te bed nu dacht ik dat hij me met rust zou laten maar ja wel alweer verliep er een minuut of wat in welke tussentijd ik mij verbeeld had dat hij erg aan het woelen zal gegaan zijn en zijn best zal gedaan hebben daar barsten hij opnieuw in een jammer klacht uit weet je wat ik denk boss is bezig met een boek te schrijven en zet er al ons namen in op welke denkbeeldige gevolgtrekking van zich aan boord te bevinden met boss hij steende en stil werd die avond kwamen we 8 uur aan de stad Eerie aan en vertoefden daar een uur smorgens tussen 5 en 6 arriveerden we te Buffalo waar we ontbeten en daar we al te dicht waren bij de grote watervallen om geduldig ergens anders te wachten dezelfde morgen om 9 uur naar de Niagara het was een ellendige dag koud en guur was het weer er viel een natte mist en kaal en winterachtig zagen de bomen er in die noordelijke streek uit waarde trein ook stopte naar het geruis en gestadig keek ik de kant uit waar ik wist dat de watervallen moesten zijn daar ik de rivier in die richting zag stromen en zo verwachtte ik ieder ogenblik het schuimte zullen zien een paar minuten voordat we stopten niet vroeger zag ik grote witte wolken die langzaam en stater uit de dieptende aarde oprezen dit was alles ten laatste stopten we af en toen hoorde ik voor het eerst het geweldige bruis van water en voelde ik de grond onder mijn voeten dreunen de oever is zeer stel en was glibberig van regen en half gesmolten eis ik weet ter nauwe noot hoe ik beneden kwam maar het duurde niet lang of ik was op de bodem en doof van het geweld half blind van het schuim en klettsnat klouterde ik met twee officieren die zich bij me aangesloten hadden over een stuk of wat gebroken rotsen heen en zie we waren aan de voet van de americaanse waterval ik kon een onmetelijke waterstroom van een zeker grote hoogte eens klaps afzienbruizen maar had geen idee van vorm of lichting of van wat dan ook behalve van onbepaalde onmetelijkheid toen we in het kleine overgaalbootje zaten en de gezwolle rivier vlak tegenover beide watervallen overstaken begon ik te voelen wat het was maar zo bedwelmd was ik dat ik de omvang van het toneel niet begrijpend kon eerst toen ik aan de tafel rots kwam en daar grote hemel wat een val van licht groen water voor me zag eerst toen deed het zich in al zijn macht en majestijd aan mij voor en toen ik nu voelde hoe dicht mijn schepper stond was de eerste en de blijvende uitwerking van het ontsagwekkentoneel vrede zilevrede rust kalme herinneringen aan de doden grote gedachten van eeuwige rust en geluk niets wat naar somberheid of schrikgeleg nee het was op eens in mijn hart afgedrukt als een beeld der schoonheid om daar te blijven onveranderlijk en onuitwisbaar tot zijn slagaderen voor altijd ophouden te kloppen hoe week de strijd en moeite van ons dagelijks leven al meer en meer wat gedurende de tien gedenkwaarde gedagen die wij op die betoverende grond doorbrachten wat als stemmen spraken vanuit het donderende water wat al van de aarde verdwenen gezichten keken mij vanuit zijn flickerende diepte aan wat hemelse beloften glinsterde in de engeltranen de veel kleuren gedroppelen die in de ronde neerstroomden en zich kronkelend verenigden met de prachtige bogen die de steeds afwisselende regenbogen vormden in al die tijd bewogen ik me ging enkel ogenblik van de kanadeese zijde waar ik het eerst naartoe gegaan was en nooit stak ik de rivier weer over want ik wist dat er aan de overkant mensen waren en op zo'n plaats is het natuurlijk dat men vreemd gezelschap meikt de ganse dag heen en weer te lopen en de water vallen uit alle gezichtspunten te beschouwen aan de rand te staan van de Great Horse Shuvall en het dan op te merken hoe het zich repende water kracht schijn te verzamelen als het de rand nadert maar ook een ogenblik schijn te wachten voor en al eer het zich werpt in de afgrond daar beneden van de effen water vlakte staarend op te zien naar de vloed zoals die naar beneden stroomt de naar buren gehoogten te beklimmen en de val door de bomen te bespieden en te zien hoe het water zich al draaiend en kronkelend haast om zo aanstond met vreselijk gedruis om laag te ploffen te drentelen in de schaduw ter staat te gerotsen drie meilen beneden en dan de riviergaden te slaan zoals ze door geen zichtbare oorzaak in beweging gebracht zwol en draaide en de echos wakker maakte de Niagara vormen te hebben verlicht door de zon en door de maan rood als de zon van lieverleden ondegaat en grauw als de avond langzaam invalt er alle dag naar te kijken en snachts wakker te worden en zonder ophouden zijn stem te horen dit was genoeg en telkens als het dans rustig om mij heen is en de natuur denk ik er aan dat die zelf de wateren nog altijd rollen en springen en de ganze dag bruisen en ruizen dan denk ik er aan dat schijnt de zon erop ze glinsteren en blinken als gesmol te goud en dat bij somberweer als het voorste gedeelte van een grote krijgberg schijnen af te bokkelen of als dicht de witte rook langs de rots schijnen af te rollen doch altijd schijnt de machtige stroom te sterven als hij naar beneden komt en altijd verrijst uit zijn onpelbaar graf dat schrikkelijk spook van schuim en damp dat nooit verdwenen is maar altijd doors blijven spoken met dezelfde ontzettende plechtigheid zeer dat de duisternis broede over de diepte en die eerste stroom voor de zondvloed het licht op godswoord zich over de schepping kwam verspreidem einde van deel 26 deel 27 van schetsen uit Amerika door Charles Dickens deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten opname door Marcel Koemders hoofdstuk 15 Canada tegenover de verenigde staten deel 1 in Canada Toronto Kingston Montreal Quebec St John's weer in de verenigde staten Libanon het Quakerdorp en West Point ik wens er mij van te onthouden de geringste vergelijking te maken en de enige parallel te trekken tussen de kenmerkende eigenschappen van het maatschappelijk leven de verenigde staten en die van de Britse bezittingen in Canada om deze reden zal ik me dan ook bepalen bij een zeer kort verslag van onze uitstapjes naar het laatst genoemde grondgebied maar voordat ik de Niagara verlaat moet ik op een zekere stuitende omstandigheid wijzen die bezwaarlijk ontsnapt kan zijn aan de aandacht van elke fatsoenlijke reiziger die de watervallen bezocht heeft op de zogenaamde tafelrotts staat een hut die aan een gids behoort waar kleinere liken van de plaats verkocht worden en bezoekers hun naam schrijven in een boek dat er express voor dat doel opna wordt gehouden op de muur de kamer waar een grote menigte van deze boeken bewaard worden is het volgende verzoek aangeplakt de bezoekers worden verzocht van de aantekeningen en dichterlijke ontboezemmingen uit de hiergehouderen gisters en albums nog afschriften nog uittreksels mede te nemen zonder die zijdelingswenk had ik ze later liggen op de tafels waar ze even als boeken in een gezelschapskamer met zorgvuldige naatigheid door elkaar verspreid lagen ik had toch rijkelijk genoeg aan de verbazende zouteloosheid van zekere versen met een anticlimax aan het einde van ieder couplet die een lijstjes gezet en aan de muur opgehangen waren maar daardat bericht mijn nieuwsgierigheid geprikkelt had om eens te gaan zien wat voor geestesproducten zo zorgvuldig bewaard werden sloog ik een stuk of wat laden om en vond ze toen vol gekrabbelt met de velste en smerigste liederlijkheid waar twee voetige zwijnen ooit schik in hadden is het nog niet vernederend genoeg te weten dat er onder mensen zulke liederlijke en nietswaardige dieren gevonden worden dat ze er schik in kunnen hebben hun ellendige profanatium tot zelfs op de trappen de grootste alternatuur neer te leggen maar dat deze zwijnen rijen ten plezieren van hun medeswijnen opgehoopt en op een openbare plaats bewaard worden waar alle ogen ze kunnen zien kijk, dat is een schande voor de Engelse taal die ze ingeschreven zijn of schoon, ik hoop dat maar weinig Engelsen zich aan die velheid hebben schulden gemaakt en een verwijt voor de Engelse kant waar ze bewaard worden de kwartieren van onze soldaten bij de Niagara zijn mooi en luchtig gelegen sommige daarvan zijn grote op zichzelfstaande huizen op de vlakte boven de water vallen die oorspronkelijk voor logementen bestemd waren en avonds als de vrouwen en kinderen over de balcons leuden om naar de mannen te kijken die op het gras voor de deur aan het ballen en met andere spelen bezig waren leverden ze dikwijls zo'n vrolijk en opgewekt tafereelt je op dat het een plezier was die weg langs te komen het spreekt vanzelf dat er op elke garnizoensplaats waarde demarcatielijn tussen het ene land en het andere zo allersmalst is als bij de Niagara menigmaal gevallen van desertie voor moet het komen en redelijker wijs mag men veronderstellen dat koesteren de soldaten de wildste en dolste verwachtingen dat daar aan de overkant voor tuin en onafhankelijkheid voor hen weggelegd zijn de impulsie om de verrader te spelen die zo'n plaats laaghartige gemoederen instort er niet zwakker opwoord maar seldom uiterselden gebeurt het dat de mensen die deserteren na de hand gelukkig zijn en het naar hun zin hebben er zijn zelfs voorbeelden van inmenigte dat ze hun smartelijke teleurstelling bekend en meteen hun ernstige begeerde tekenen gegeven hebben om tot hun oude dienst terug te keren als ze maar verzekerd konden zijn van pardon of tenminste van hun lichte straf verschijden hun kameraden maken er zich echter af en toe schuldig aan en voorvallen van soldaten die bij hun pogingen om de rivier over te zwemmen er het hartje bij inschieten behoren waarlijk niet onder de zeldzaamheden het is nog niet zo lang geleden dat verschrijdende mannen jammerlijk verdronken toen ze probeerden om naar de overkant te zwemmen en één die de doelheid had om zich op een tafel als op een vlot te vertrouwen werd naar de draaikolk heengesleurd waar zijn gehaavend lijk dagen achterheen rondrijden ik voor mij geloof dat men het gedruis der water vallen er overdreven heeft voorgesteld en dat zal des te waarschijnlijker voorkomen als men de diepte der groter kom waar het water in opgevangen wordt in aanmerking geliefd te nemen zo lang wij ons hier ophielden was de wind geen enkel ogenblik hoog of ontstuimig en toch hebben we van drie milen dat gedruis nog nooit gehoord zelfs niet bij ons ondergang wanneer alles zo rustig om ons heen was en wij onze oren der degespitsten Queenston van waar de stoomboten naar Toronto afvaren of ik moet liever zeggen want hun aanlegplaats is Telubesten aan de overkant Queenston ligt in een lievelijk dal waardoor de Niagara donkergroen van kleur haar loop voortzet men komt aan deze plaats langs een weg die zich slingert op de hoogten waar de stad door beschut wordt en leverd van dit punt gezien een buitengewoon mooi en schilder achter gezicht op op de verhevenste deze hoogten stond een gedenkteken opgericht door de provinciale vergadering ter ere van die na de overwinning te hebben behaald in een gevecht met de Amerikaanse legemacht sneuvelde de één of andere vagebond men veronderstelt dat het een deug niet een zekere let is die nu zit althans wegend zijn zwaar vergrijp in de gevangenis was deze nu heeft dit monument voor een paar jaar in de lucht doen vliegen zodat de tans een nare puinhop is met een lang stuk van een ijzeren leuning dat er boven aanhangt en evenals een wilde klimoptak of geknotten wijngaardrank heen en weerslingert het is van veel hoger gewicht dan men bij oppervlakke beschouwing zou veronderstellen dat dit standbeeld op algemene kosten weer hersteld werd iets wat trouwens al sindslang had moeten geschieden ten eerste omdat het benedende waardigheid van Engeland is een gedenk teken dat er ere van eenzijner verdedigers op de plaat zelfen waar hij stierhof opgericht is geworden in deze toestand te laten ten tweede van dat gedenk teken in zijn tegenwoordige toestand en de herinnering aan de ongestrafte belediging die daarvan de oorzaak was waarlijk niet zeer geschikt is om beter gevoelens onder de hier wonende Engelse onderdanen aan te wakkeren of hun twisten en onenigheden over de grensbepaling bij te leggen ik stond hier op de kaai naar de passagiers te kijken die zich inscheepten in een stoomboot dieden door ons verwachte boot voor afging en deelden in de ongerustheid waarmee de chancevrouw haar armzadig boeltje bij elkaar legde strak hield ze haar ene afgetrokken oog gewestigd op de kruijers die haar goed aan boord gooiden en haar andere open wastobben zonder hoepels waren ze al was het ook het geringste stuk bijzonder veel van schijnt te houden ondertussen kwamen er een stuk of vier soldaten met een militiaan die aan boord gingen de militiaan was op het oog nog pipjong steven gebouwd en wel gemaakt maar was behalve nuchter ja had zelfs al het voorkomen van iemand die dagen achtereen min of meer beschonken was geweest hij droeg een klein bundeltje over zijn schouder dat aan het end van een wandelstok was vastgemaakt en had een korte pijp in zijn mond hij was even stoffer en vuil als militiaans gewoonlijk zijn en aan zijn schoenen kon men zien dat hij al een aardig eindje te voet had afgelegd niet te min hij had niet weinig schik in zijn leven zo schudde hij de ene soldaat de handen en klopte een ander op zijn rug en praten en lachten onophoudelijk kortom maakte een drukte als een dartelen speelse keffer de soldaten lachten eerder met hem en zo als ze daar hun rottingen rechtstonden te buigen en hem koeltjes aankeken schenen ze wel te zeggen ga je gang maar jonglief doe maar net of je thuis bent langzamerhand zal je wel ontgroengd worden daar viel de nieuweling die in zijn brooddronkenheid achteruit naar het gangboord gelopen was voor hun ogen paradox in het water en spartelde niet zo'n klein beetje in de rivier tussen het schip en het dok nooit zag ik iets dat me zo goed deed als de verandering die ik ergens bij deze soldaten bespeurde bijna voordat de man erin lag was al hun stijfheid en stroefheid hun stand zo eigen in een omgezin verdwenen en legden ze de grootste geestkracht aan de dag in minder tijd de geest wordt om het te vertellen hadden ze hem er weer uit eerst de voeten met de panden van zijn jas die hem over zijn ogen fladderen terwijl alles hem verkeerd aan het lijf hing en het water uit iedere draad maar op hetzelfde ogenblik dat ze hem op de been hadden geholpen en merkte dat alles goed afgelopen was waren ze weer soldaten en keken stijver en strakker dan ooit de half ontnuchterde milicien keken ogenblik rond als of de eerste opwelling bij hem dit was zijn redders te bedanken maar toen hij zag hoe dood onverschillig zij er bij stonden en dezelfde soldaat die zich gedrukst bij de karwij geweerd had hem met een vloekwoord zijn natte pijp terug af toen stak hij ze in zijn mond stopte zijn handen in zijn vochtige zakken en ging zonder zelf het water uit zijn kleren tussen schudden al fluitend op en neer lopen precies als of er ik zal niet zeggen niets gebeurd was maar als of hij het voor de grap gedaan had en de grap volkomen was gelukt zodra deze boot weg was kwam de onze aanstomen en bracht ons schaal naar de monding van de Niagara waar de sterren en strepen van Amerika aan de ene kant wapperen en Engelans nationale vlag aan de andere zij en zo nou is de ruimte tussen hen dat de schild wachten in ieder voort dikwijls elkaars par rol kunnen verstaan vandaag stroomden wij het meer Ontario in een binnenlandse zee en waren tegen half 7 te Toronto daar de landstreek rondom deze stad zeer vlak is treft men er ook geen opmerkelijke natur tonelen aan maar de stad zelf is voldeven en beweging en draagt alle kenmerken dat er veel om en voor uit gaat de straten zijn goed geplaatheid en met gas verlicht de huizen groot en goed de winkels uitmuntend in verschijde winkels was de uitstelling van dien aard dat men het op de drukste plaatsend van Engeland niet beter kan vinden sommige magazijnen zouden zelfs de hoofdstad niet ontzieren er is een gevangenis hier buiten dien een mooie kerk een gerechtshof openbare bureaus tal van geriefelijke particuliere woningen en een goeverne mens observatorium om de magnetische veranderingen op te tekenen en een vervolgens verslag van uit te brengen in het college van Opper Canada een van de openbare instellingen der stad wordt een gezond onderwijs gegeven in alle vakken die tot een beschafde opvoeding behoren het leergeld is zeer mate gesteld eerder leerling betaald namelijk jaarlijks niet meer dan hoogste sneegepontsteurling deze school is nogal rijk in land en bekleed onder de nuttige maatschappelijke instellingen een eervolle plaats het was maar een dag of wat geleden dat de groeveneur generaal de eerste steen had gelegd voor een nieuwe school het zal een vrij ruim gebouw worden met een lange laan tot toegang die al geplant is en als een openbare wandelplaats zal gebruikt worden de stad is wel geschikt voor een gezonde beweging in elk seizoen want de voetpaden in de passages die achter de hoofdstraat liggen zijn met planken beschoten evenals een vloer en worden goed en zindelijk onderhouden wel is het grotelijks te bejammeren dat staatskundige geschieden te deze steden zo hoog kunnen lopen dat ze de alle treurigsten en alle nadeligsten gevolgen hebben zo is het nog niet lang geleden dat er een raam geschoten werd op de gelukkige kandidaten bij een verkiezing bij welke gelegenheid de kutsier van eenhunner een schot in zijn lijf kreeg dat godank niet dodelijk afliep maar er was een man die bij dezelfde gelegenheid gedoot werd de raam waar hij het dodelijk schot uit ontving werd diezelfde dag die zijn moordenaar beschermde niet alleen in de uitvoering zijn er misdaad maar zelfs tegen haar gevolgen opnieuw uitgestoken bij gelegenheid dat de openbare plechtigheid waar ik zo even op gezins speelt heb door de Goeverneur generaal geleid werd van al de kleuren in de regenboog is er maar één die zo gebruikt kon worden ik behoef niet te zeggen dat die vlag de oranje vlag was van Toronto vertrekt mensmiddags naar Kingston de volgende morgen is de reiziger om acht uur aan het eind zijn reis die per stoomboot afgelegd wordt op het Meer Ontario de boot legt de poorthoop een cowburg aan deze laatste plaats is een vrolijk en bedrijvig stadje ook de lading deze schepen bestaat voornamelijk uit mil zo hadden wij tussen de cowburg en Kingston niet minder dan 1080 vaartjes aan boord Kingston tans de zetel der regering in Canada is een armzalige stad die er nog armzaliger uitziet omdat er onlangs een brand geweest is die op haar marktplein nogal wat verwoestingen heeft aangericht ja, waardelijk van Kingston mag gezegd worden dat de ene helft er van verbrand schijnt te zijn en de andere helft niet schijnt opgebouwd te worden het Goeverne Mensgebouw is nog zeerlijk nog gemakkelijk en toch is het het enige huis van ene gewicht in de buurt en vindt hier een uitmuntende gevangenis die met veel beleid bestuurd wordt en waarvan de inrichting in ieder opzicht voor treffelijk mag heten de mannen worden er aan het werk gezet als schoenmakers touwslagers grofsmeden kleermakers, timmerlui en steenhouwers ook waren er sommige bezig met het bouwen van een nieuwe gevangenis die op een kleinigheid na afwas de vrouwelijke gevangenen waren met nijwerk in de weer onder haar was een mooi 20-jarig meisje dat er al bijna 3 jaar geweest was tijdens de opstand in Canada diende zij overbrengst er van geheimen depeches voor de zogenaamde patriotten op Navy Island bij welke gelegenheid zijn nu eens als een meisje gekleed was en dan de depeches in haar corset verstopten dan weer jongensklerendroeg en ze tussen de voering van haar goedverborg in dit laatste karakter reed ze altijd zo goed als de beste jongen iets wat niets voor haar was want ze kon rijden tegen de besten ja, kon met de zweep in de hand zelfs een vier spanmennen op één haar er patriotische zendingen eigende zij zich het eerste het beste paar toe dat ze machtig kon worden welke daad haar daar bracht waar ik ze nu zag zij had een allerliefst gezicht of schooner gelijk de lezer uit deze schets van haar geschiedenis op kan maken een duiveltje in haar helder oog op de loer lag waarmee ze nog al scherp tussen de traalis van haar gevangenis zat te gluren er is hier een verbazend sterk bomvrij voort waarvan de positie uitnemend is en dat zonder twijfel in oorlogstijd van grote dienst zou zijn of schoon het mij voorkomt dat de stad te dicht bij de grenzen ligt om in zo'n tijd aan zijn doel te beantwoorden ook vindt men hier een kleine marinewerf waar een paar governements stoomboten gebouwd werden iets wat daar vlug van de hand scheen te gaan smorgens om half 10 vertrokken we van Kingston naar Montreal omden de Sinclaurentius rivier af bezwaarlijk kan men zich een denkbeeld vormen van de schoonheid van deze edelis tron op bijna ieder punt maar voornamelijk in het begin deze reis als hij zich te midden van al die honderden eilanden heenslingert het getal en gestaardig voor de dag komen van deze eilanden al de schoen en verbazend houtrijk hun afwisselende omvang zodat sommigen zo groot zijn dat ze een half uur lang de overkant de rivier schijnen te wezen en sommigen zo klein en groter keltjes zijn in haar brede boezem hun oneindige verscheidenheid van vormen en de ontheilbare mengelingen van schone vormen die de daarop groeiende bomen aanbieden dat alles maakt een schilderij uit die geen alledaas genot oplevert in de naamiddag schoten we langs enige snelvlietende punten naar beneden waar de rivier op een vreemde manier kookte en borrelde en de plotzelingen heftigheid van de stroom geweldig was om 7 uur bereikten we de landingsplaats van Dickensen vanwaarde reizigers een uur of 3 per diligence reizen daar de rivier hier zo snelvliet dat het te gevaarlijk en te moeilijk zou wezen voor de stoomboten om hier de overtocht te wagen het getal en de lengte die portages waarover slechte wegen lopen en het reizen dus langzaam gaat maken de weg tussen de steden non-triol en Kingston min of meer vervelend onze weg lag over een weide open landstreek op een kleine afstand van de rivieroever van waar de helderwaarschuwende lichten op de gevaarlijke punten van de Sint-Lorenziens rivier ons tegen glinstelden donker en guur was de avond en de weg nog al eentonig het was bij Tienen toen we aan de stijgen kwamen waar de volgende stoomboot lag hier gingen we aan boord en naar bed zij lag daar die ganze nacht en vertrok zodra de dag aanbrak de morgen werd ingewijd met een geweldige donderstorm en was erg nat maar van lieverleden klaarde het weer op toen ik na het ontbijt opdek ging keek ik vreemd op een reuzachtig flot met een stuk of 40 houten huizen erop en tenminste met een reuze en tenminste met even zoveel masten met de stroom naar beneden te zien drijven zodat het wel iets weg had van een straat op zee na de hand zag ik verschijdenen van deze flotten maar nooit één dat zo groot was al het timmerhout Lumber en dit in Amerika dat de Sint Laurentius rivier passeert wordt op deze manier gevlot bereikt nu zo'n flotte plaats zijn er bestemming dan wordt het opgebroken het materieel verkocht en de flotters keren huiswaarts om nieuwe vracht te halen om acht uur landen we weer en reisden vier uur achtereen per diligence door een lievelijke en wel bebouwde streek die er in ieder opzicht geheel op zijn Frans uitzag de houten de houding taal en kleding van de boerenstand de uithangboorden voor de winkels en kroegen nissen met Maria beelden erin en kruisen langs de weg bijna iedere gemene landbouwer en jongen al had hij geen schoenen aan zijn voeten droeg een scherp van de een of andere lichte kleur om zijn middel gewonelijk rood en de vrouwen die aan de velden en tuinen werkte en daar allerlei arbeidverrichten hadden allemaal grote platte strohoeden op met alle breedste randen er waren romse priesters en liefdesusters in de dorpstraaten en beeltenissen van de zaligmaker aan de hoeken van kruisstraaten en op andere publieke plaatsen smiddags gingen we aan boord van een andere stoomboot en bereikten tegen Drien het dorp La Chine negenmel van Montreal daar verlieten we de rivier en gingen overland Montreal ligt heel aardig aan de oever der Laurentius Rivier en heeft van achteren een stuk of wat beduidende hoogten waar bekoorlijke rij- en wandelwegen zijn aangelegd Over het algemeen zijn de straten nou en onregelmatig zoals in de meeste Franse steden die een beetje oud zijn maar in de nieuwe gedeelten zijn ze wijd en luchtig de winkels die men daar aantreft bieden nogal wat verschijnenheid aan en zijn heel goed en zowel in de stad als in de voorsteden zijn tal van uitmuntende particuliere woningen de granietsteen en kaan vallen in het oog door een schoonheid stevigheid en uitgebreidheid er bevind zich hier een zeer grote Roomse hoofdkerk die eerst onlangs is gebouwd met twee slanke torenspitsen waarvan de ene nog niet af is op de open ruimte voor dit gebouw staat geheel op zichzelf een sombere vierkante stenen toren die haar erg vreemd en in het oog lopend uitziet weshalve de wijsneuzendeerplaats dan ook besloten hebben hem onmiddelijk onder de voet te halen het goeverne mensgebouw is veel beter dan dat de kengsten en de stad volledeven en fratier in één der voorsteden is een plankenweg geen voetpad die een mel of zes lang is en een weg waar wat omgaat ook al de rijwegen in de omtrek waren hier zo druk geworden door het invallen der lente die hier zo opeens verschijnt dat men als het ware binnen een dag uit de barren winter de bloeiende jeugd de somers voor zich ziet de stoomboten op Quebec leggende reis nachts af dat is te zeggen om zes uur verlaten ze Montreal en de volgende morgen om zes uur zijn ze de Quebec tijdens ons oponthoud de Montreal dat ruim 14 dagen duurde hebben we dit uitstapje eenmaal gedaan en waren verrukt door al het belang wekkende en schone dat we daar aantoffen met zijn duizeling wekkende hoogten zijn citadel die als het ware in de lucht hangt zijn schilderachtige stijlestraten en dreigende poortwegen en prachtige gezichten waar telkens en telkens weer het oog opstuit is de indruk die dit Gibraltar van Amerika op de bezoeker maakt en enig in zijn soort en duurzaam het is een plaats die niet vergeten of in onze geest met andere plaatsen verwacht of maar een enkel ogenblik in gewicht verminderd kan worden te midden van de massatonelen die een reiziger in zijn gehoor terug kan roepen daar gelaten de werkelijkheden deze alle schilderachtigste stad hecht en erzig zoveel belangrijke herinneringen aan dat het zelfs een woestijn belangwekkend zou maken de gevaarlijke afgrond bij welke rotsachtig vond wolf en zijn dappere metgezellen het pad der glorie beklommen de vlakten van Abraham waar hij zijn dodelijke avond ontving de vesting door Montcalm zo riddelijk verdedigd en het graf van zijn soldaat door het springen van een bom nog tijdens zijn leven voor hem gedolven zie daar enige van de herinneringen die waarlijk niet onder de onbeduidendste kunnen gerekenen worden maar in tegendeel tot de gewichtigste episode de geschiedenis behoren meteen is dat een edel gedenk teken en twee grote natie en waardig dat de nagedachtenis van beide dappere generals verewigt en waar hun namen gezamenlijk opgegriffeld staan de stad is rijk in openbare instellingen en in Romese kerken en gestichten van liefdadigheid maar het is voornamelijk in het gezicht dat men van het oude Goevende Mensgebouw en van de Citadel geniet dat haar weergaloze schoonheid gelegen is de evenvoortreffelijke als uitgebreide landstreek rijk in akkers en in bossen in berghoogten en in water die daarvoor u ligt terwijl meilen ver kan naar deze dorpen u tegen glinsteren in lange witte strepen even als anderen die door het landschap lopen de bonte massa spitse gevels daken schoorsting toppen in de oude heuvelachtige stad onmiddellijk bij de hand de schone Sint Lorenzis rivier vonklend en flickerend in de zon en de niet te geschepen daaronder aan de rots van waar ge het toneel aanstaart waarvan de tergage op zo'n afstand beschoud wel iets weggeeft van spinnewebben terwijl de grote en kleine vaten op hun dekken tot speelgoed incrimpen en aan de gangzijnde matrozen zoveel poppetjes worden dit alles omlijst als het is door een ingezakte raam in de vesting en beschoudt vanuit de beschaduwde kamer daar binnen het vormt een der helderste en bekoorlijkste schilderijen waar mensen oog op rusten kan in het voorjaar trekken grote massa's landverhuisers die onlangs uit Engeland of Irland kwamen tussen Quebec en Montreal door op hun weg naar de zwarte wouden en nieuwe nedersettingen van Canada is het gelijk ik heel dikwijls ondervonden heb een aardig tijdverdrijf als mensen morgens op de Keite Montreal rond slentert en ze dan bij groepen van honderden op de stijgers ziet bij hun kisten en koffers een allerbelangrijkste zaak hun medepassager te zijn op één deze stoomboten en vermengd onder de grote hoop ze dan onopgemerkt gade te slaan het schip waarmee we van Quebec naar Montreal terugkeerden kreioelde van dat soort volkje en snacht sprijden zij hun bedden tussen deks zij althans die een bed rijk waren en sliepen zo vlak naast de deur onze kayuit dat de passage heen en terug gestremd was bijna allen waren ze Engelsen grote deels uit Ploutchestershire en hadden een lange winterreis gehad verwonderlijk hoe zindelijk de kinderen waren gehouden en hoe onvermoeid al de arme ouders in hun liefde en zelfverlogening waren laten we op dit punt nog zo'n huigelachtige ons in uitkramen en we zullen dit wel doen tot aan het einde der dingen het is veel moeilijker voor de armen om deugdzaam te wezen dan voor de rijke en het goede dat in hem is schijnt daarom deste helderder in menige aardelijke huizing woont een man de beste echtgenoot en vader wiens voor treffelijkheid in beide lijge zicht terecht hemelhoog verheven wordt en breng hem eens hier op dit volgepropte dek ontdoe zijn mooie jonge vrouw van haar zijde Japanen en Juwelen maak los hergevlochten haar groef vroeger rimpels boven haar wenkbrouwen druk op haar verflenstenwang de stempel van zorg en veel ontbeering hul haar uitgemergelde gestalten in een armzalige opgelapte kleding laat er niets anders dan zijn liefde wezen om haar te prijzen of op te schikken en gezult hierwaarlijk de som op de proef zetten verander buitendien zijn stand in de wereld zodat hij in deze jonge kinderkunst die daar klauteren op zijn knieën geen dragers van zijn naam en rijkdom ziet, maar stumpertjes met hem worstelend om hun dagelijks brood eigenlijk zoveel stroopers op zijn dak die zijn schrale pot nog schraler en de zorg nog banger maken stapel op zijn hoofd in plaats van al datgene wat voor de rijken de prille jeugd hun er lievelingen tot een edetoverd al haar noden en behoeften haar ziekten en gebreken haar knorrigheid en luimen en wat er al meer of ochtige kelde woning of bedompte verleering binnen sluipt en nestelt laat geen ochtoe papa geef me dit ochtoe mama geef me dat of zortelijk gesnap zijn oren kittelen maar de naren alle naarste tonen die gorgelend uit de zwakke kiltjes komen vader, ik heb zo'n honger en dorst moeder, ik ben zo koud zijn vader hard als van één rijten als nu zijn vaderlijke liefde dit alles uit kan staan en hij geduldig waakzaam teder blijft altijd bezorgd voor het leven zijn kinderen zij delend in een vreugde en smart wel nu stuur hem dan terug naar parlement en kansel en rechtbank en hoort hij dan van die mooie honingsoete praatjes over de verdorvenheid van de zulken die van de hand in de tand leven en hard werken om er op die manier te komen laat hem dan als iemand die er nu alles van weet zijn mond open gaan doen om die wouwerlaars in de oren te donderen dat zij die in zo'n gans andere klasse dan die der armen verkeeren aartsengelen in hun dagelijks leven konden zijn en moesten wezen en dat vergeleken bij haar de klasse der armen de weg naar de hemel hun zo even gebaan is dat zij hem als het waren maar voor het grijpen hebben Einde van deel 27