 Salam, deyəlizləyicilər, 12 noyabır kimi 22. tariqdə Baki vakti asad 22. 0-3 dəyqədir. Kanunc şifrin də açıq söz proqramının canlı bağlantısını sətəlmirik. Nəzəmcəş hattır ki, bir işimiz başqa kanallarda da canlı təqdim olunur. İngiz zamanda Facebook seifəmizdə də sətəlmirik olunur. Hər haldi, biz kanunc şifrinlə canlı olaraq bugün açıq söz proqramının nöbət buralışında artıq iki ayı haqlayan və tənimizin güdəyində və bir tövbüklə girəmiz o rəfəyəsindəki proseslərə. Nəzəv səlacıyıq, ölkə prəzidenti səmərqəntdə unikal bir açıqlama verir. Bu açıqlama indiə qədər 30 il ərzində, məsələn, mən cesarətlə deyə bilərəm ki, 1993-ci iddəki əbifəzil çibəyi dönəmdə, 1993-ci iddə sonra iki dəfədirdir ki, bu şəkildə İran'a qarşı biz açıq dövlət başçısının mövqeyini görürük. Zaman-zaman Azarbaycanda müqalif düşərgən təmzətçiləri, journalistlər, alimlər, güne ilə bağlı, təbrizləm bağlı, İran'daki insanaklar ilə bağlı mövqeyi görürlər. Arma bu dəfə, bəyanat, ölkənin biriniz şəqsı dələfindən qəldir. Bak, bunu biz bugün rüzak eləyəcik və İran'daki proseslərin perspektive aqtında danışacaq, və ünvanımız yəgin ki, sizin də hər biriniz, 14 gözəl tanırsız, bu hünkü eləşimizin qonağı, profesor doktor, yəni tarqərinlər doktoru tanınmış alimimiz və en zaman da Azarbaycanda Resul Qasın, 1992-93-ci iddərdə İran-İslam beysi hulkasında, Tehran'daki səfri olmuş, dəyərili nəsib ocağımızdır, dəsib nəsibdir. Nəsibbəyq, hoş gördünüz sizə. Salam olsun size, salam olsun sizin izləyicilərinizi və özəlliklə biz güne yazıbaycandan danışacaq, bizim güneydəki həbste olan o insanlarımıza özəllikləm buradan sizin vasitənizlə salam göndərməyə özmək boş verirəm. Salam olsun, və ilk öncə proqramımıza güneydəki durumdan bağlı, İran-daki proseslərlə bağlı başlıyaq, son söhbətlərimizdən birində nəsibbəyq demişdiniz ki, güne-Azarbaycandaki proseslər, bugün İran prosesləri çərçməsində davam etməlidir. Sinir Aziyam, təbii ki, bugün İran'dan farsıda, kördüdə, loru da, giləkidə, bəloşu da, ərabi də eyni şuarları verir ki, Rəddosun diktatur, Mərqbər diktaturətdə deyirlər, ölüm olsun deyirlər. Eyni zamanda qadın haqları məsələri, sosial problemlər, mən sizə bir şey etraf ediyim ki, mən 2013-ci inin dekabırında İranı tərk ediyəndə, o zaman doğulların rəala nisbəti, məsələn, bir doğullar 2.500 tümən idi, yəni, 25 məzəri alıydı. Bu gün həmin nisbət gəlip, hartsıqlıq münhaqlıdır, yəni, təsəbbür edin ki, bir 20 dəfiə yaxın inflasiyə olup, çox ciddi problemlərdir İran toktorun üçün, ona görə insanlar zaman zaman ötən bu özəliklə, 5-6 il ərzində çoxla itirazlar edədər, amma heç bir itiraz bu qədər, 2 ay uzanmadı, bu gündə, mən 3-5 gün Tehranla alagədiydim, yenid ateşçəsləri ekşidilir, yenid ateşçəsləri sencimir və bu dəfə biraz fəqli davranır hakimiyyət orqanlara, təhək hakimiyyətin təmsidəsülərindən biri general etraf ettik ki, bu günə gəl biz üçədə insanlara öldürmürüksəyə, halbuki öldürürlər, bunu da deməyələzimdən, 300-an altında insan öldürük, çərisində körpələr var, qadınlar, şahlar, qocalar var, demədi, bunlar daha gündə və qırıqını nəzərdə tuturmuşlar ki, deyirlərini döldürmürük. Bu, rəhbəri iradesdir, yəni, biraz fəqli də bir durum, sanki rejim özdə hiss edir ki, artıq bu itirazlar əvvəlçülərdən fəqləncə, sizin ilkin yanaşmanızı eşidmək istəyərdin və təbii ki, kanun üç izləcilər üçün də maraq olaca ki, bugün itirazlar hansəd dədir, və bu itirazların perspektivləri necədir, dayandın bu itirazlar, və bu itirazların sonucu necə oldu, mən bu, sualların ilin və qırıqını dövmürə deyirəm ki, eyni kontekstə cevaplandırma daha rahat olsun. İzləcilərdən xayrış edəm, efil paylaşın beynin, efirimizdə profesor tarixəlimdə doktoru hürmətli nəsib nəsibdir. Buyrun nəsib hocam. Rüfək beyi, siz bu İran valytasının hiyyada o riyalı dolara bu məzənnəsinin deyişməsi haqqınlədirdiniz. Və buradan elə yola çıxsab, görəcək ki, İran həyqətən son illərdə deyir, son on illərdə yasdaq nas yə deyə biləlik yə də iqsadi böhran halını yaşayır. Bu, bu yünki İranın yaşadığı böhranın birisəsdir. Yəni, iqsadi böhranlı. Bu, yalnız hükümetin izah etdiyi kimi, bu, nədir? İran'a tətqüq olunan 1980-an, embargo'nun təsiri deyik. Bu, çox köklü bir səbəpləri var. Bu, rejim hakimiyyətə gələndə, qalqı çil, əvvəl hakimiyyətə gələndə bir doktorin ilə edəsiniz. Tohit, bu təməli iqsadiyyəti. Və, hətidlə ki, İran hər şeyi özlü istəyisə alayacaq. Və, dünyadan asılığı minim və indiricik. Qulaq hoş gələ, çox yaxşı bir belə deyik, o fikir kimi qabır edə bilərik. Amma, dünya tariqı göstərir ki, özəlliklə, bu modern dövrün, 16. əsirdan bu yana ki, tariq göstərir ki, dünyadan təcid olunmaq, enində sonunda ölkənin tənəzölünə gətirir, çıxamış. Yəni, baxın, biraz da dərinə yetmiş olsak, 16. əsirdan bu yana bütün ölkələr ya da bölgələr yeni deyərləri istəyisə aləmək. Və elə ölkələr var idi ki, bu deyərləri əxsilət. Başqa ölkələrdən özlünə mal elədi və getirdi. Japonya, bu çox klasikdir. Bakməyərə onun təcid olunma dövrü də var idi. Çin onun bir başqa belinin mühünəsidir. İqtisadi Şpiyanar, Cansustok və adı da buydular. Və diğer deyərləri də, ək məsələ iqtisadiyyətdə deyik, indi iqtisadiyyətdən başladıq sözümüze, diğer deyərləri də eqər alabilmirsə, yəni yüksək deyərdə alabilmirsə bu ölkəyə və yaxud da millət, bu millətlər və dövlətlər yarışında qəri qalacaq. İranın laqbaşından bu təqiq və etdiyi, bu siyasəti yanlışı. Eri zamanda biz görürük ki, mənim ən çox xoşma gələ bu hakim ideologiyanı, təmsil eləyən şəxslərin cəmiyyətdə mövqeyini ya da nüfuzunun aşağı düşməsin. Bunun da o ifadəsi adamlar, gençlər gəlir, ahundun başındakı bu ənmağməni vurup saldırı yeri. Yəni, buna münazibətini bildirir. Artıq İran məncə o siyasi İslamını təmsil etməkdən, İran o dəyərlərini iğraç etmək bir yana qalsın. Hətta ölkə dalxınında vələ o ideologi bövrən keçirir və dövlətin idaresindəki o din daha doğrusu siyasətə tabi elə o olunan din nüfuzdan düşür. Aşınır. Bu da məsələnin ikinci tərəq. Sosial tərəq nə baksaq. Bu İslam dinində egalitarist bir prinsip var. Yəni, bu aşağları bir zamanlar Khomeini nifadə elədiyi kimi müstəzəflərin haqlarını müdafiə eləyən bir rejim gəlir. Hətta bir font yaratılır, o varla adamların şirkətlərini, ənməklanır, filanlarına verilər, müstəzəflər fonduna ki, bu kəsip insanlar, bu varlara nisbətən aradakı o fərqi azalsınlar və sosial nə ədaləti bəq etsin. Bu da olmaz. Bu gün çövməşur bir rəqam var. 200 ailəri, 75 milyonluq bir ölkənin, sərvətlərini sömrənlər. 200 ailəri, 75 milyonluq. Və bunu keçən veli işlə də biz demiştik. O c-indəksi deyilən bir iqsadi, bu indəksi var. Bu da yuxarı un faizinə, aşağı un faiz arasındakı fərklərdir. Hətta o resmi rəqəm belə İrandaki o bərabərsizliyi göstərir. Bir sözlə, xarici siyasət də artıq dirəni, çıxmaza edir. Bunun ən yaxşı ifadəsi odur ki, qonşu ölkələrinə münasibəti, ərəp dünyasından, də iki Türk dünyasından münasibəti, çox bərbət. İllərlə, hətta on illərlə dəsək, daha doğru olan bu milyarhtarla bu işə pul qəşdədilər. Livanda, Irakda, Yeməndə, Azərbaycanda, digər ölkələrdə öz tərəbtarlarını yaratma uçurdu. O da gəldi, bu uğursuz dövət uçarıldı. ən yaxşı ifadəsi Livandaki o Hizbullahın, bu İran əlihinə son açıqlamaları elə buna çox gözəl bir məncə bu subut olurdu. Yəni, bugün İranın yaşadığı hala biz ümum görən deyə bilər. Ona görə, əlli neçə gündü davam edir. Səntiyabur Eydidə, 16-da başlayan hərəkət bugün belə yatırılabilmir. Məsələ, onda da ki, hakimiyyət fövqala da və eziyyət e ilan eləməyəm. Ordunu deyək ki, küçələri tökməyə də bir bəxanə də axtarır, amma tapabilmir. Nəcə iləsin bu? Və bunun perspektivini soruştunuz. Bilmirəm. Və məncə bilən də yoxdur. Sabah necə olacaq? Yədə bir əftədən sonra necə olacaq? Amma keçən məlişlərdə dediyim fikiri bugün də təklər eləmək istəyirəm. Bundan sonra İran əvəki qaydada idare olunabilmək ki. En azından bu siyasi strukturda çox böyük dəyişiklərin olması mütuləktir. Yə deyək ki, bu əxalak polisi milag olunacaq, qadınlarla bağlı daha liberal, daha açıq, bir siyasətmə uğrulanacaq, tətbiq olunacaq, ona demək kəstirmək çətindir. Amma baxın, bunu deyək ki, bak bir ay əvəl ya da bu məhsa əmininin ölümündən sonra başlanan ilk tokuşmalardan sonra bu islahatlara getmiş olsuydu, deyək ki, bu insanların əhvarlı hüyesini bir anlayı, islahatlara getmiş olsuydu. Əlbət də ki, bu qədər dəlinlə işləməzdir bu proseslər. Hər halda bizim gördüğümüz odur ki, hər iki tərəf bu gücəşdə getmək istəmir. Son zamanlar artıq İnglab adlandırırlar. Bunu da məncə məntikli deyək. Mənim qatirəmə gəlir, yadıma gəlir. Bu anti-imperialist, anti-amerikan ya da hal-i İnglabı o zaman biz deyirdik, sovet-i itfanı. Sonradan adrın qoydular İslam İnglabı, çünki o İnglabın nəticəsində hakimiyyətə gələnlər dedilər ki, bu İslam İnglabıdır. Və o proseslər davam eləyəndə 78-də bir gün vəremə o programında birisi çıxdı, dedi ki, nə yıxtışar, nə də çatışma filan. Bu əsil İnglabı. Bizim gördüyümüz də, əsil İnglabıdır, çünki kütlə artıq, bu qaydalarla yaşamaq istəmir. Və bu birisi tərəfdə, bu çox hər biləşmiş, yəni, bizim gördüyümüz bu sepaxtı, və sepaxtdan başqa bir gəl hər biləşmiş, və yaxud da o silahlı qurfələri təmsil eləyən o birliklə bilanlar var. Və İran qücəsinin böyük isəsi də ora gedir. Bunlardan son dövür də gördük ki, ayırmalar ya da qoxmalar da idə olsun var. Amma kütləvi şəkildə hələ, timəli silahlı qurfələ, ümumiyyətlə qüquq mühamzə organları dediyimiz. Polisti, bəsişti, sepaxtı, ordudur filan kütləvi surətdə xalq tərəflə keçmələ yoxdur. Bu qədər uzun çəkməsi elə bəkisisində qeyd elədiyiniz kimi, 1979-dən sonra ilk dəfə bu qədər uzun çəkirik. Biz 2-3 ildən bir bu dalanın şahidi olurdu. Bir həftiyə 10 günə 2006-ci ildə yanınıza gəlir və o lokal bir hərəkətiydi, əlbətdə. Yəni, Azarbaycanın reaksiyası idi, o həşəratı filan məsələsində və etnik təklilərə qarşı olan bir həftə 10 gün çəkirikdir. Yəni həmək, yatırttılar onu. Yada deyək ki, bənzinin bağlanmasına bağlı 2019-u idi, deyib mi? O zaman da bir müddət və artıq insanları qorqutmaq mümküdür. Qorqu hissini itilmiş bir kütlə məncə hakimət üçün ən təhürdükəlik bir kütlədir. Dedim kimi, İran deyişməyə məhkumdur və İran da o qədər çox problem var ki, İran çox millətli bir dövlətdir. İran klasik bir çək dövlətidir. Yəni, bir az əvvəl ifadə etdiyim kimi, deyək ki, bir problem yaranan kimi, Avropa ölkələri o zaman problemin üstünə gedir. Problemin üstünə daş koymuş. Susən, 1840-daki o ingilablardan sonra Avropa anladı ki, problemin üstünə daş koymaq, onu gizlətmək, belə bir problemimiz yoxdur deməkdən, heç inə olmaq. Yəni, onu həlləyə bilmirsən və bir müddətdən sonra daha ağır bir şəkəlidə özünü göstərim. Qamniyi de durub, dedi ki, bu xarici qüvvələrin təxribatıdır, bizim millətimiz belə deyil elədir. Bu, elbətdə ki, bizim bölge üçün də çox dramatik bir ortam yaradır, eyni zamanda, eyni zamanda çox açıq deyik, bizim üçün bəzi perspektivləri də vədəlir. Çünki, Azarbaycan bizim ölkəmiz, Tehran, Masqla, dekin Antutürk üçün mücahının dalxıl indədir. Bu, İran-Turan savaşı bugün başlamır, yüzyillərlə bir savaşı görmüşük, bəzən artıb, bəzən azalıb, bəzən hətta silahlı bu çatışma o seviyəsində çatıb ya da şəkilini alıb. Biz onu görük və bugün İranın zəyifləməsi, Şımalda da Rusiyanın zəyifləməsi, bizim ölkəmiz üçün də bəzi perspektivləri ortaya qoyur. Əslinə qalandı Rüfət bəyi, bizim izləyicilərimiz də məncə bunu təsdiq eləyələr, biz çox maraqlı bir dövdə yaşadık. Son dəricə maraqlı bir dövdə yaşadık. Daşpaş üstündə qalma bilmək. İndi sistem, o İngilizcədə bir yaxşı var, sistematik başqada, sistemik başqada. Yəni, alt yapıda sistemin özündə dəyişiklər olur. Niya olur, tək bu Rusiyanın yapuhtinin hərəkətindən bağlı deyil. İllərlə mənim yazdığım və ona inandığım bir məsələ var. Bu də nə deyil? Bakın, bu 19. əsirdə özünü göstərə və əsasən tamamlanmış, 20. sünəvəllərin də tamamlanmış, Millət dövlət kurculuğu dövdü. O proses şəhərli qavru bekişdir. O proses tamamlanmadı. Sövvəklə birləyi qaldı 1991-də. Amma 10 ildən sonra Rusya yenidən toparlanır Rus imperialisminin, o, bizə bəllə olan xisləti yenidən demələ, o siyasi həyatın xaraktiyarını məyən elməyə başlanır. İndi bu yaxın doğu dədiyimiz ya da orta şərt dədiyimiz bir bölgəlikdir. Burada eyni zamanda bir millətləşmə süreci yaşlıdır. Və arada bir Türk dünyası var. Bu qayneyan bölgədə biz dürəndə şahid olduk, böyük ehtimaldan sizin sualdınsa olacaq o barədə də danış açayım. Elbətdə ki, Azarbaycan, bu siyasət nə maraqlanan o kəsim cəmiyyətin, o kəsimi dünən sırayın, səmərgətlə nə danışlar, nə dedilər, nələr oldu deyə. Ramadan ki, ki, siis kəcid etbiz, onla davam edəyirə yəmiyəmək, hocam? Davam edəyirəyimmiyəm? Ölke President İlham Eliyyemin simərgətdə sesləndir deyil, yəni, 19 iddik İlham Eliyyemi presidentliyi dönemində, mən şəxsən iki dəfəydir. Bu şəkildə bəya anataraq iz kəldim. Əta ondan öncədə, 10 idər eliv dönemində də anlıcı bəya anataraq görməmişdir. görməmişti. Həydərəliyib xəcərdənzir mazandaran, dənizi adlandırılmasına, dəriyi ayı mazandaran deyilməsində qatəmiyəyi trazət etmişti. Bu əddolmuştu, amma burada artıq sistemini şəkildə... Yox, məram Həydərəliyib bir dəfədə demişti ki, mən 50 milyonun prezidentiyan yalnızə gəlir isə... O mu ilhaməl yəbdir, işte şəfələməzdir. London-da səfəri zamanı, London-da səfəri zamanı, o ödədi və İran çox ciddi bir reaksi göstərdi, ondan sonra o münasbətlərdə gərginlikdən sonra, hə, yenidə yumuşalmaqlanı oldu, onu bən dəqiq xatırdı İran. Doğru. İlhaməl yəvində, dünya Azərbaycistanların qurul tayında, Azərbaycanın 50 milyonu Azərbaycandan vətəndir. 2005-ci də səfələmələrsə, o zaman səfir, qariciçlər naziliyinə gedmişdi, orda etiraz etmişdi, o zaman səfirlə də son günlər Azərbaycan TV ekranlarında da olan Afşar Süleyman idi, səfələmələrsək. O zaman belə bir şeylər olmuştu. Mən cəablandırdı, İranla vaqlı məsələrin bundan sonraki gedişatı necə olacaq hakimiyyət islahta gələcək ya da daha dağma gərginəcəcək, ölkə daxilində və xaricində münasbətlər, buna da biz döneciyik. Mən istəyərdim, belə işimizin sonuna doğru bir daha həm soydaşlarımızın ordu cimi barizəsi, həm İran'da yaşayan Türklərin durumu vizim üçün həm milli maraqlarımız açısından çok önəmdir. Amma İlham əliyəvin o bəyanatı və ondan öncə Azərbaycan sərədlərində İranın təlim görməsinə bağlı ölkə başçısının sərt təngil etməsi. Azərbaycan televizyalarında bugün, inanım, mən 10 ildi Azərbaycana dömüşəm və 10 ilin bir 9 ilindən başlayara soydaş proqramı var. Mən elə sevdirəm ki, bizim də yükümüzü götürdü ölkə daxilində iki televizyalar. O zaman siz də bir 5-6 il günahsitəvi də belə işiniz olur. Yəni, hədə sizin eni bürəst istirahati zamanınız var. O zaman mən xatırlayıram. Amban ya 2-3 saat belə işləriniz olurdu. Nə yaxşıq ki, bugün Azərbaycan televizyasında, günü Azərbaycanın şəhərlərinin hava proqramı zəyələn olur. Bu vizə çox xoşdur. Amma bir az digəransılıq var məndə, ölmətli nəsibbəki. Bir az digəransılıq var ki, bu proses hara qədər gələcək. İranla bağlı geri şeydən müdüyümə basılıq. İranında siyasi sistem deyəşəcək mi? İranda münasibətlər Azərbaycanla güzələndə. Çünki son günlər xəzərtibində qəribə bir yanaşmanı gördük. İran bizimlə münasibətləri pozduq üçün, biz Azərbaycanlı soydaşlarımızı da sağlamdırıq deyə aparızı öz başına budur demir. Yəni, redaktörə elə deyiblər ki, onlara bu məsajı verin. Yəni, bu, sanki məsələrinin bir az daha geniş perspektivini yox. Daha bir müəyyən zaman kəsində olması problemini qarşımıza qoyur. Nizə düşünürsünüz? İran Məliyyibin bəyanatı. Yün-i Azərbaycanında gələn həftədə də tazqlar mələdə göndəriblər fotoları. Fotolarda İran Məliyyib, Bütöv Azərbaycanın prezidenti kimi təqdim oldu. Bütün bunların gerçək tərəfini mən istəyərdim sizdən eşidə. Nə baş veririz? Nələr baş verəcək məntəlidə ki? Bak, bunların biz bu günlər şahid olmalıdır. Biraz da məsələrin patoloji tərəflərdə sizdən istəyərdin toxunası. Buyurun, Nəsib bəyi. Babam bəndə aşağı yıxarı eləyi, eyni hisdərləyən yaşayıram. Çünki Azərbaycan və tanıdaşı olup da bu gəlişmələri görməməm mümkün deyir. Öz də 180-dərəcəli bir fərqri bir yanaşmaları biz görürük. Nədir bu? Bir tərəftən ümit yaranır və deyir ki, nəhayət Azərbaycan iktidarı milli bir müvvəyə. Yəni, milli bir bu sələmlərin məsəllərə yanaşıdır. Bunu on illərlə biz Arsu eləmiş. On illərlə demiş ki, Azərbaycan müstəqil Azərbaycanın niyə milli hakimiyyəti yoptu? Niyə milli məsəlləri edirə gətirmək bir övvət? Bu tərəftən də biz bunu görürük. Buna sevnirə, hətta ümit məyən ümitlər yaşıyor. Amma eyni zamanda əndişələrim də var. Birinci, biraz evəl dədiyimiz, bu ikili minasibətlərdə ki, o bəyanatlar, İranın reaksiyası və Azərbaycan hakimiyyətinin gerin çəkirməsi. Yəni, bu siyasətin davablı olmanız. Yünə, Azərbaycan məsələrisinin bizim xarici siyasətdə daimi, dəyişməyən bir amilə kevirməsi haqqında danışmaqa bizim əsasımız yox. Tam tərisi, təxminən 30 il dövründə, yəni 90-an işdən bu yana, bən bunu demişəm, indi, demək, bəncə yerinə düşərdik. Azərbaycan bir təhər İranla kecinmək. Bir təhər, yəni, ondan komklikdə getməmək xəkti yeridir. Çox zamanda gücəşdə getir. Və İran tərəfinin şıltaklığından ödözük, ən Bariz numune və ən Rezil numune və bunu başqacır deyə bilmərə, bu da ocaq neşat mısınız? Müstəqir Azərbaycan Resul qasında rəhbərin resmin numandasını qəbul etmək nə demək. İllərlə bu gəldi burada, o təxribat, o şəbəkəsinə vurdu. Bən ahaya sonda aydılar ki, bu çox təhrikəliymiş. Və biz bunu dəfələrləm də bir şey yenə deyək, bizim izləyicilərimizlər məncə ular da bucur düşünürlər. Nici olur? Bizim gənşlərimizi yüzdərlə, minlərlə, gənşlərimizi aparıb İran'da təhsil versinlər, fəslətsinlər, özdərlərinin adamına çevirik, geri göndərsinlər, bazı bacan hökuməti da onun fərqində olmasın. Bunu biz dəfələrlə təngid etdik, dəfələrlə dedilər ki, iki ölkə arasında münasbətləri elə pozanlar sizsiniz. Hət dağızı bacan resupasının İran'daki keşmiş səfələrindən birisi bunu dələ getirir. Amma məsələ, bir daha təkər olaraq deyil. İki ölkə arasında münasbətləri, mən ona kör düğün deyirəm. Düğünə üçün, onu açmaq mümkün deyil. Nətəri açıcaqsan, bəz iləri ideya eləyirlər ki, bir zamanlar hət da dedilər ki, bu xatəmi deyib, bundan sonra o liberal görünüştü, bu prezidentlər hakimətə gələndən sonra münasbətləri düzərəcək. Nə yox düzərmədir? Yox Azərbaycan tərəfindir, nə qədər iki ölkə arasında mehriban qonşuluq o siyasətinə demələ, o uyğun hərəkət etməsinə baxma yox düzərmədir. Nə yox düzərmədir? Çünki bizim iki dövlət arasınday ki, o ziddiyyətlərin çox əsaslı köklü səbəbləri var. O da bilinən bir misiniz. Günəy Azərbaycan var. Günəy Azərbaycan, məzlum durumuqa. Bu tərəftə də Arazın şımalında müstəqil Azərbaycan resmikası var. Ora təhsil ediyən bir resmikası var. Və şüffəsiz ki, 85 milyonluq bir devləti idare ediyən hakimsini bunun fərqində olmalıq. Və bura Azərbaycan resmikasına, livana, münasbətdə o ayırdığı, o diqqətdən daha artıq diqqət ayracaq. Yəni, bunun fərqində olmalıq üçün müdəqəsiz olmalıq da gələk yok. Yəni, İranı qədib gəlməyə gələk yok. Amma, dədiyim kimi bizim Azərbaycan hökuməti bunu görməməzdiyə saldı. Hətta dəfələrlə biz bunu dilə gətirdik ki, Azərbaycanla bağlı özəl bir siyasətimiz olmalıq. Nəsə olmaq. İndi, çox gəzər 40 milyonluq bizim soydaşımız orada ana dilində təssid almaq imkanında məhrumdir. Deyiləcik. Həyqətti, doğrudur. Amma bu lazımdır mı, demək bu başqa birməsi. Bir zamanlar, bir zamanlar ben Rəhməti Yeçibəyi təngi dəlirdim. Dirdim və siz xalq çöpəsinin sədrisiniz. Siz bu məsələnə nolur demiyiniz? Sonra da president olandan sonra da dirdim. Çünki onu təngid eləməkdə üzünə ondan bucur çöpə təngid eləməkdə mümkünəydir. Və o da deyirdik ki, bəkim təngid eləsin. Və dirdim ki, akacəm ya da işləyənlər var. Dizməru, şövqət haın var, Rəhməti, digərləri var. Bu lazım olanla, doğru olanı demək, birəs xətli bir şeylə. İmdi gəlir 40 milyonlu bizim soydaşımız analilində okumak imkanından məhrumdur. Məndə şüphə də əndişə də var ki, bu siyasət davamlı olacaq mı, olmayacaq mı? Niyə bunu bən o şüphiyinə yanaşıram? Bize yazıbaycanın özündə 350 mehtəp yoxdur, 340-də deyəz. Biz dəfələrinə bu məsələrinə danışmışır, eləmi? Rostili məşdərdən şövbət gedirək? Vəl, vəl, vəl, vəl. Yə Rus, mehtəbdən ya da bölmədən, mehtəbin o bölmədən. Onda fərdi yoxdur, yəni, o bölme olsun yədəm təbə olsun. Yəni, Rusiya münasbətdə bir xoş rəxtdik, bu durumu yaratmaq. Yəni, biz mənəvi vaxtmından, kültür vaxtmından da, həsizdən qopmamışır, demək. Və məsələrinə bir tərəfi var. O minlərinə adamı bu Rusiya kültür vaxtmından ən azından bağlayız. Məsəli dildə deyik. Bizim insanlarımız bir zamanlar ona bələ yoxardan aşağı baxırdıqlar. Önəmsəmədlər, ehmiyyət vərmədlər. Amma elə deyik ki, dil, məsələ, hətta bunu deyiyim. Azərbaycanda xaricirlərini öğrenilməsiniz, çox bərbaq və esədir. 10 il ya da 11 ildi bəncə, elə birinci sınıftən Rus dili dərisləri var. Amma bizim xüsusən də bu bölgələrdə yaşayanlar, həllətdə yaşayanlar Rusça danışabilməkdir. Rusça əvzə yazmaq sədiyyəsində deyək ki, nədir? Bu birikləri yoxdur. İngiliz dili də o cürdi. Bu da bir başqa dəkti. Və belə bir durumda, cənab prezident 40 milyonluq, ha, bu arada onda deyiyim. Bir zamanlar borçaladakı o məhdəplərin taliyyindan bağlı, Diyasporu qamitəsinin sədri, durdu dedik ki, o məhdəpləri lərmə edin, cürcü məhdəpləri elmək lazım. Bəndə o zaman o bildi məhdəlisi deydim. Gəttim onun yanına, dedik ki, bu mənlih deyik. Bizim, yəni dövlət isyəsədik. Biz gəttik ki, o gürcüslana və oların da xəbəri varıydı. Bizim bu qədər kadronumuz ardadı ki, o gürcü məhdəpləri eləyək. Dərbəttə bir dənə belə məhdətimiz yox. Diğəri yerlərdə yox. İndi nə oldu? Və hamsı bir yana qalsın. Məsələrin en ciddi tərəfi məncə bizim mətbaatında, bizim o siyasətlə məşğul olan insanların da, güneydə ki, bizim o milli fəyallara təhrik etməstik. Mənə qorkudan budur. Biz Rüfət Veyd dəfələrlə bu barədə danışmış. Hətta son vəlişdədim, mən dedim. Əlbəttə ki, bizim soydaşlarımızın orada aktiv olmasını isteyənlərdən birisin. Aktiv olmasan haqqlarına sahib olabilməyəcəksin. Fərd olaraqda, grub olaraqda, millet olaraqda. Eləmək. Aktif olmağıma yetmir. Eyni zamanda keçən yüz ellik azı təcrübənin dərisi var. Aktivlik yetmir. Haqqarlıq yetmir. Eyni zamanda təmkinlə olmaq zorundasın. Bu, ayrı bir mevzu. Bu, Məşrutə dövründə də. 1920-i, bu, Təbriz Rüsyanı dövründə də. 21 Azər hərəkəti dövründə. Hər qı müsarmalı hərəkəti dövründə də biz, milli yeni yetişmiş qadrolara əldən vəyik. Hər qatir, Təbriz Rədəymişkə, İranın gələcəyi üçün. Aktiv oldu. Məşhur bir ifadəd. Bu, mənim ifadəm deyil. Təbriz bir il az qaldı ki, bu, İranın konstitusiyasını, ana yasasını xilas eləsin. Bir il yonca il. Həyqətə. Səttərxan dövründə. Aqrın oldu. Aqrı, bizim o Səttərxana həvələn həranda öldürdülər, bildən bir işdir. Və milli o insanlarımızın çox suda xarıca gedib, demələ bu, xarıcaq etməyəm əcru. Yədə, o da çox qəribə bir təzaddir. Paneralis bir mövqəyə keçdir. 1920-ci ildə elə. İmdi, bu aktivlik deyil ki, yetmir, en zamanda təmkinli olma və ümid eləyirəm ki, təmkinli de olacaqlar. Keçən və ilişkidə bizim başlığa çıxarttığımız, daha doğrusu sizin başlığa çıxarttığımız bir fikir də var idi. Mən yenə də həmin fikirdə emkid ümum İran prosesindən irali çıxmamalı. En azından bu səviyyət. Hocam, biz də orada yaşayan Türklərin durumuna istəyərdim ki, təkiçə bizim ümum İran prosesləri deyirik. İranın yarısından çox Türklərdir, belə deyik. Bu da bizim üçün mübəlisə və müzakirə bir ekti olabilər. Hər halda, deyik ki, yarısı Türklər deyib, o Türklər təkiçə 10-15 milyonu Azərbaycan coğrafiyasındadır. Tühran, Sağvək, Kərəc, Sonra, Qum, o bir tərəftən tam əşədə qədər, Türklər yaşayır. Bəli Uçistan'da mən gördüm yüzlərlə ailəni. Ahvazda da yaşayır, Qisada da da və Çurdustan da da Quzistan da. Bunların da taliəyi istəyərdim ki, sizin oların taliəyi ilə bağlıba, İran da gədən proseslərdə onların yerini olacaq və Günya Azərbaycanın siyasi taliəyi müəyyən olanda onlar artıq alacaqlar. İstəyərdim ki, bu məsələdə bir referens şəxslərdən biri kimi yaxud səm mənim üçün, sizin böyük mögənizi eşidək. Təşəkürə. Bakın, bu artıq o məsələnin dərinlikləri emmək deməkdir. Yəni, bizim o şımalda bu təsəbür elədiyimiz kimi məsələ o qədər də bəsik deyik. O qədər də bizim düşündüyümüz kimi hər şey alacaq deyikdir. Nədir bu? Çox doğru deyirsiniz. Azərbaycan dediyimiz o əyalətlərdə yaşayanlar İrandaki Azabaycanlaya, Türklərin yardan azıb. Yardan azıb. Təhranda milyonlarla insan yaşadır. Mən keçəm verilişdə, sizin verilişdəmi dedim. Hətta mən düşünürəm ki, o Təhran deyildi. Bəqfarçada onun bir izada yoxdur. Tarhanlıydı. Və o bizim bu etnik zonanın elə bil ki o səhəddində yeriş. Sağvətərəfti, onun canı bunda sağvədi. Və bir zamanlar, bə bu da höy günası tvdəki verilişimdə demişdim ki, bə eski Azərbaycan eyalətlərin səhəddərini aşan bir diməli birlikdə sığı yaşayan ona bir termin olaraq Ankav deyil. Demələ, bir çişik bir zona da yaşayanlar Türkeliyə o zaman demişdir. Bunla adır da bəsin olsun. Tariqı Azərbaycan eyalətindən daha geniş bir sayedəyə. Təkbularda deyil. O sağvədi, əraqdı, o tərəflərdə xəleşlər var. Xəleşlər türkdülər. Azərbaycan türki demək yəni, lehçələr nə görə. Biraz doğru olmaz. Çünki çuvaşdar kimi xəleşlərin də o lehçəsi ən qədim ən azdəyişmiş deməli Türk dilinin lehçəsi. Çok qəribə bir o Ankavdı və bən olarla görüşmüşətik. Kəmali Rəhməttik tanırdızda onu. Advaqat. Çox qalariqdir bir adamı idi. Çox fədaqər bir milli adamı idi. Faklor toplayırdı. Həlsiflər olsun ki, onun topladığı Faklor da itibattı. Hanımı vermədin. Nəsiz, bu da bəşka azı bir hekayə idi. Və oradan Cennuban gəldik ki, xəleç, o dediyimiz bölgədən, orada da Qaşqaylar var. Ya dünən ya o biri gün oların milli bayrağı demələ, o təkrif olundu 8 gün şəli olduz Ayfarada qırmızı dəmələ 4 kucağın ya da rom şəkilində arasında və qöy fonda yani Türklük fonunda bədə oların anda, oların dümayəndələr də ilk dəfə o gənşik dönəmində tərcumətçi kimi İsvahında işləyəndə da onlarla görüşmüştüm. Olar azı bəlçandan uzaxta qalın. Tək siyasi baxımdan deyil. Eri zamanda kültür baxımdan, ləhcə baxımdan uzaxta qalın. Qorasan da Qorasan da Türkmənlərin yanında Türkmən ali. Çünki Türkmən biraz özünü fərqləndirir. Yenə də bizim azarbaycandan köçmüş və yaxud o Kasya'dan köçmüş və azarbaycan Türkçəsi ləhcəsində bizim ləhcəmizdə danışan nə o əhali var məşhətli, ətrafı da üflanır. Hə, bunu niye deyirik? Oların azarbaycandaki Türklərlə, yəni Türklərlə, İranın gələcəyində münasibəti fərqlədir. Və fərqli doğulmalıdır, çox təbi idi. Tehranda doğulmuş, büyümüş bir insanın təbrizdə büyümüş, təbiz uşağı deyirlər. Ya tehran uşağı deyirlər. Hə, onun münasibəti fərqli olmalıdır. Amma bunun yanında mən elə burdaca deyim bütün İran deyilən o anlayışı qəbul etməkdən çoxuza. Bizim millətin əsas yeriləşdiyi o bölgənin adrın çəkdiyi, əski azarbaycandan əyalləti var, onun ətrafı. Eləmək. Və oran bir lakamativ olmalıdır, bütün o Türklək üçün əslində lakamativ rolunu da oynuyor. Bu etnografik məlumatı, amma məhətdən baxısaq bu İranda-Türki məsələsinin boyunçu. Azabaycand məsələsinin qoiluşunun o yeni nüanslarına ortaya vurur. Yəni, orada birmənalı şəkildə deyək ki, istiqlal məsələsi, deyək ki, federasiya məsələsi və digər bu şəkildə məsələlərin qoyulmasında fikir ayrılığı da ula bilə. Burada mənim bu akşam vurulamaq istədiyim bir məqam var, onun haqqında biz cümlə dedim. Biraz da onu artırmaq istəyirə Rüfət bəyi. Nədir bu? Dedi ki, təmkinli olmaq zorundalar. Niyə təmkinli? Təcrübə var. Və mənim düşüncəmə görə qorquma görə qorqı isini, yəni Azərbaycan tərəfə, resmin televizyaların qıvlanı oradaki gənçliyə çox güzəl təsir edik. Yəni, gurur hissi yaranır. Ümit yaranır. Nəhayəd, Azərbaycan resmikası bizim arxamızda durdu. Nəmək, çox güzəl. Ama bu hissi o siyasət meydanına daşım. Hazır olmadan demək ki, o hədəfə çevirməyə Azərbaycanı doğru deyik. Bizim o insanlarımızı hədəfə çevirməyət doğru deyik. Son 30-40 il də yəni bu İslam ingalabı deyilən ingalaptan sonra yeni bir nəsil yetişim. Milli fiyal dediyimiz, yeni bir nəsil yetişim və onu bu qəddar rəpresiyal aparatının qurbanına çevirmək doğru olmaz. Və ümid eləyirəm ki, bizim oradaki axtsak qallarımızda genç milli fiyallarımızda bunun fərqində olacaqlar. Ha, bu arada iki də bir niye oların arasında bir lider çıxmır deyə, hətta bəl sən sünnü şəkirdə lider də axt arışındadılar. O gün sizin vəlilişiniz deydi bəlkədə. Atatürkün bir sözünər az gəldim bugünlərdə. Onu isteyirəm bizim izləyicilərimizdən bir müzakir eləyək. Mustafa Kemal Ansatürk gönlünə gözəl bir bir kitaflıq o mətləbi də ifadə eləyik. Deyir ki, əgər ölkəni qurtaracaq bir lidir bəkləmək deyirsən gözləyirsən sən mən size heç bir şey öyrətməmişim deməkdir. Yəni, səni qurtaracaq aminin bir lidərə bağlı olduğunu deyirsən sən yəni, sənə lider gələk qurtaracaqsa, gələcənmə, ona bağlayacaqsa sən, atatürk rəmətlik deyir ki, demək ki, mən size heç bir şey öyrətməkdir. Çox ciddi bir məncə, o yanaşma hərəkətozul liderini deyirsən zaten o lokal lideri də var bilinən lideri də var və axtsakalları da və onlar da öz işini görürlər öz məsuliyyətini dərkelilə və sünni şəkildə bu məsələni gündəmə daşılmaq və bir az da məncə bir kompleksdən irəli gələn bir məsələdi. Və insanların əhbarı o hüyesində məncə doğru təsililən. Və bir ölçülmüş ölçülük biçilmiş bir taktika izləmək lazım. Bu günə qədər bu taktika izləmək. Bu günə qədər o dediyimiz şuarlar yəni deyək ki bu azadlıq ədalət milli hökümət. Milli hökümət deyirsən sə burada hər şeyi iqadə olur. Və məncə bu dalha gedişində də həm təşkilatlanma baxmınla həm öz qayesini, öz mənafirini ortaq qoymaq baxmından bir xeyli irəlləme oldu. Bunun yanda onda deyək əks tərəfdə, yəni əks tərəfdə edəyim bu farz ilçiliyində bu yer aldı mı, yer elədi mi ona təhsil elədi mi baxm bu çox ciddi bir məsələdi. Məncə hələ hətta xarişdə olan o səltənət pərestər və ya da deyək ki, o mücahiddər hətta o əksəriyyət əqəliyyət bir gürəmi keç kaldılar mı, kalmadılar mı o fədaylərdə belə fədaylərdə belə İranın çox millətli bir struktura malik oldu. Və qeyr farzlarında sahib olduğu bir şuğuru mu deyək yəni ona hələ qəbullanmamışdır. Ona görə ona görə bizim millət bu məsələni nəzəri alıb çox təmkilili davranmaq zorundadır. Qarşı tərəfi o iktidari müqalifətikləni birləşdirməməyi üçün və hədəfə çevrilməməyi üçün təmkinli olmaq zorundadır. Çox təşkililər hocam mən izləyicilərin suallarından özəliklə rəfləx hanımın sualları çox diklətimi çəkti həmi şəkimi. Rəfləx hanım soruşur ki, İlan Məliyyəvin eyni vaxtı İranı, Rusya, Irmənsan belə genişçə pasmala düzməyidir. Dürəz böyük oynamıraq mı bu strategiya doğrudur mu? Bu məsələni belə səti şəkildə gündəmə gətirməm bizə problem olabilər mi? Təşkil eləm izləyicimizə texminən ortalarında belə bir ifadə işlətlim ki, biraz sündəni gərançılığı var. İzləyicilər doğundu sanki vəzləri fərqli anladılar. Mən o nə gərançılığı modu ki, bugün güneyini soydaşlarımıza bu şəkildə mənəbi dəstək veririk isə onun altını doldurmasaq, mən belə düşürürə. Sonra, məsələn, gələn həftəyə artıq şuarlar vurulur güney Azərbaycan'da bir daha təkirə edirəm. Məsələn, o şuarlardan vəzlərinə teqdim eləyəcəmizləyicilərimizi. O şuarlarda İlham Məliyev kevaz Azərbaycan'ın prezidentikini teqdim olur. Bak, bu precesə hocam, bunun bir patoloji tərəflərini sizdən ona görə bayaq istədim ki, bu precesə, güneydə gədən precesə, bu bir davasda Azərbaycanın qüzeyindən idara olunur kimi belə bir rəng verə bilərlər. Mən özü bunu yaşamışam. Azərbaycan'da millə fəallardan görüşlərdə demişəm ki, çalışın mənə söz vermeyin. Çalışın mən pərdə arxasında olum, kölyədə olum ki, çünki sonra deyəcəyələr ki, buların xəttirini qüzey verir, qüzeyindən giyim bir olması bu bizim mənəbə haqqımızdır. Amma geri şeydən bir güneylər özlər bir şeyləyə bilmir. Bizdən bu problemi ortaya çıkarabdə. Nizə düşünürsünüz? Bələ bir problem yaranabilər, Niz deyədilər. Mətensiyal problemlər haqqındadır fikənizi eşidək. Rüfət beyik, siz bir sual soruştunuz. Ritoriq bir soru alıydı məncə. Amma eyni zamanda bu sualtan gəlin sual şekilində qoym ya. Dediniz ki, olabilər mi? Yəni, oları itəam eləyə bilər, itəam edilir. Mərkəmə də rəsmən ilə bulan turkistlər. Rəsmən qərar çıxardır ki, bu azərbaycanından emr alır və buradayız, çarşılardır də dətürə edir. Rəsmən məhkəmələ qərar çıxardır ki, bu Türkiyə bağlı bir casustu və onların adamımız, o lisallı yəni digərləri, barışdı, obirləri deyil. Bu dil məsələsinə qəri nədir bu dil məsələsi? Bunlar ya azərbaycanından ya da Türkiyədən emr alır deyilir. Və bizim sovet dövründə pan-türkist deyib, onlarla na adamıq, susam 30-ci illərdə, o həbsə zindana gəndərdikləri, Sibirə gəndərdikləri hal, indi bizim izləyicilər bunu bilməlidilər ki, İranda yaşandır. Və artıq bir bəhane vermək, eyni zamanda baxın vermək doğru deyib, eyni zamanda nəzərə almaq lazımdı ki, məh, bilirsiniz, bunu bən deyib, mənim bu İranı hansısa o tərəfini müdafi eləyələcək halı müyudur. Mən, ömür bir la, ona nifrətimi bildirmişə, hərətə la ilk bir dövlətdir. Nə sosial baxımdan, əcaloşu baxımdan, nə milli baxımdan, onun müdafi eləmək mümkün deyil. Amma bir şey nəzərə alaq ki, 43 ildi, Amerika üləşmiş ictatları kimi, hər cümə günü, mərkdər Amerika diyəmdir ölkədir. Yaxşıdır fizisi tərəfindəmi, və farz, o irççiliyi bu öz məqsədindən, düşmənçiliyin nə, çəkimək elə halı da yoxdur, o düşmən axta. Və bugün xarici düşməni əgər tapabilsə, ona gönələcək, və o, nəcək ki, o gücdəri, bir az əvəl dediyim, o müxalifəti də, iqtidarı də bir yerdə, həmin gücə qarşı yönərməcək. Nəcək ki, 1946-da ol. Nəcək ki, 1980-da ol. Və bunu mütləq dənzərə alma məcburiyyətindeyim. Bir də baxın, bu son sözümüzü əvəldə demək doğru deyiyim. Addım, addım yetməli. Və bizim bəlzəm adamlarımız hətta siyasilətmərim biz, elə bir ortam yaradılar, güya ki, bizə təklif olmuş. Siz gələcəyinizdir, Nəcəm məyin eləmək istiyirsiniz. Elə bir təklif, filan yoxdur. Və bu mübarezə yolundan, və burada bir sual var idi, güne yazıbaycanın gələcəyini necə görürsünüz? Və güne yazıbaycanın gələcəyini öz müqrətdə rahatını təyin edəcəyi çəkildi görür. O da bir başqa bir məsələ. Və bu işin həgətən zabana ihtiyacı var. Hadisələr sürətləndirmir. Addım, addım biz öz demələ, istəyimizə, milli istəyimizə elbət də çatacıyı baxın burada bir fikir də deyim, adətən dövlət adamı yumuşak tanışır, amma sərt hərəkət eləyir. Və bunu da məncə nəzərə almak lazımdır. Arzu eləyərdim ki, 6 doldurursun. Amma amandan Azərbaycanı bir müqalisiydi. Hətta bugün baxın, həc anlamakta zoru çəkdiyim. Çetin da anlamak yani. Amerika deyəsən xarcı işlərin nazirliyinin numayında surprise bir söz deyir. Biz istədiyimiz şəkildə onu deyişdirib, tırajlıyırıq. Amerika demiyim ki, biz Azərbaycanın yanındır. Amma düşünün müfət məyək, onu dırnaxtan təməli başlara çxardırlar və deyirlər ki, anə güzel Amerika dedik ki, Azərbaycanı yoxdur elə bir şey. Və özümüzü də allatmayalım. Və Azərbaycan öz müddəfətlərini məyən eləyir. Və bir bəyanatla, özdə ona yönəlmişim bəyanatla və xarici ölkələ iranın düşmənləri olsa belə əlbətdə oğulların əni itfakda olmaq lazımdır. Amma bizim ən böyük problemimiz həl-əhəl olunm yox. Bu təxminə ona bənziyir ki, biz 2020-dən sonra deyik ki, Qaraba problemi həl-əhəl olunm. Nəcə həl-əhəl olunm? Bu gündə orada Minlərinə Rusə iskələm. Bu gündə orada arayıq meydan sulu yox. Onun adı nədə Vardanian vardanian filan qətirdik. Orada bugün birisi paylaşıq deməyələ, Qilaskar, Rusə iskəri və ərməni çocuğu. O ruhta bunları silahlandırırlar, tərbi elirlər, nifrət yaililər. Biz o problemimizi həl-əhəl eləmək ki. Bu gün Azabaycan resmukasına bizim soydaşlarımız gələ bilmir. Amma əriməllə Azabaycan resmukası ərasisə istənlən vəqt qələ bilirlər. O karedor, dediyimiz, lastu karedor. Bizim bu halımızda bu əlbətdə ki, biz onların arqasında durmalıyım. Azabaycan resmukası dövləti onların maraqlarını, bizim soydaşlarımızın maraqlarını müdafi eləmək. Amma bu cür seysən 5 milyonlu hətta zəifrəmiş belə olsa onun üstünə gətmək çox böyük bir riskli adlımdı deyə düşünürəm. Və xanımın o sualını da bizim isləyici, hürmətləyici isləyici sualını da bən belə cəvablandırılmaz. Bu çox riskli bir işdir. Ən azından riskli bir işdir. Əslində xanımın 3. ritori ki idi. Onun içerisində cəvab da vardır. Əmən son suallan size müraciət yedirəm. İzləyicilərdən xarşıya vərəmək pəlihaşın bəyanın. Gəliddik ki, bugün 57. gündür artıq iki aya az qalır, bir nəsə gün sonra. Amma gələn həftiyyə yenə də Günya Azarbaycanın şəhərlərin də o fərəxan deyirlərdə, yəni bildiriş veriblər ki aksiyalar keçirləzə. Bu dəfə aksiyaların biraz yönü fərqlədi. Bəyanatları öz təsirini göstərir. Nəsip bəyi, uzun idilər həyatınızı güney məsələs nəsir edəmisiz və artıq Günya Azarbaycanın öz taliyyinə sahib çıxması zamanı gəlib çatırıq. İlilərdə sahib çıxımlar, amma bu dəfə siyasi taliyyinə sahib çıxması zamanı gelib. Bak, belə bir vəziyyətdə soydaşlarımıza deyəcəyiniz nədir sonunda? Nə etməlirlər onlar? Və daha çox eşidirlər. Buna cesaretlə deyirəm. Çoğutu şəkkür elə rüfət bəri məni çox öydünüz. Sağ olun. Bakın, bən bunu dəfələrlə demişəm, yen etmişim. Çünki, önəmli bir məsələ. Bunu Azarbaycanın kültür dərinəyində ilk dəfə orda ifadə elədim Ankara'da. Bizim mənim sevdiyim hörmət elədiyim Aqsaqqalı, bildiyim insanlar belə buna yetirəz elətməm. Dedim ki, Cernvazıbaycanın talini, bərim təbrizdi, zəncanlı, ərdəbirli, urmulu, qəzbini, tehranlı qardaşçım meyən eləyəcə olun gələcək. Və altını cızaraq dedim, bu onun müstesna haqqıdır. O haqqı heç kəs alabilməz. Və beynə haqq uyubda də belədi və işin mənciqi de oldu. Və insanlar bu keçmiş təcrübəni də nəzərə almaq sorumdalar. Biz bu vaxta qədər çox acılar çektik. Bir millət olaraq çox kurbanlar və edik. Bundan artıq, kurban vermək haubası yoxdur. Və öz yolundan gedir. Bizim millət bəncə bu dəfə səhv eləmi yənişək və öz haqqına sahib olacaq. Bən buradan bizim insanlarımıza, bizim o milli fəyallara salam göndərmək istəyirəm. Sa olsunlar, var olsunlar. Əsnə qalandan onu da deyim çürk dünyasının ən aktif ilə uğradı. Yəni, bən bunu 2006-da də demişdim, eyni fikirdəyəm. Bu ne idi əsas şuar? Haray, haray, mən, türkin deyən türk dünyasının yeganə bölgəsin. Və bu da bir həyqətti. Türk dünyasının bütünləşməsi ən bizim oradaki bütünləşməsi problemi həm də bizim oradaki vətən bu soydaşlarımızın ahılı müvvət tutunasından taftik izləməsindən asılı. Eşk olsun onlara və bu mübarisədə onlara uğrlar arsələyirəm. Bizə də, nə tüşürsə, boyunum zə nə tüşürsə, ona eləməyə hazır. Fəq, dəyət izləyəkidər, bugünki vədəşimizdən tarxilmələr doktoru profesor və mövzuya görə bir dağını təklə edəməyə özümə borcu dürəm ki, Azərbaycanın müstəqildiydən sonra İran-ı İslam vizhul qasındakı ilk səfir olmuş, ürmətli, nəsib, nəsibdir idi. Nəsibdik, çox təşəkürlər var olun hocam. Nət təşəkürlər. Bini Azərbaycana salam olsun kardeşlarımıza, hər zaman qanlarında dıq və qanlarında olma özümdə bir soydaşlı borcu kimi hesab ediriz. Sağ olun, sağ olun laqalım. Tanrı güniydi, guziydi və təlimizi qorusun Tanrı, Türk mülətini və bütünlükdə Azərbaycana coğrafəsində yaşayan insanları qorusun. Sağ olun, Allah amandı.