 Azərbaycan da azər məkimə yox deyik, azər qan verici orqan yox deyik üçünki o hakimətin üst qolunum, ikisi zəxt olunum. Dəyə vizləzlər, qan olsun, əfəmdən sizlər salamlıyorum, əfəddən mən Şamı Yeminəs izinləyəm. Qolanım isə şaib, publicist, ilga ətəbəlidir. İlga Məlum, xoşkə ödü sizi. Sosaoğluun Şamu Məlum, bən əvvəcə tamaşəslərimizi və salamlıyorum. Bu yarım saat ərzində, yəqin ki, biz tamaşəslərimizdən və sizsiniz valları təsasında ünsiyyət kurmaqı bəzərəcə ol. İlga Məlum, sizinlə ilk təqədə görüşürük, yazlarınızdan, stapslarınızdan, fikirlərinizlə, həyata baxşınızla müəyyən qədər tanışlıqımız var. Yazlarınızın birini də qeydə siz ki, milli dövlətin qurması, milli elitanın yaranması anlamına gəlir. Azərbaycan xalqının son kəsirlik qaqında milli elitası olmayıb. Hazırda Azərbaycanın dövlətin milli dövlət hesab etmesiniz mi və hesab etmesiniz isə bunun kökündə nə və yanır? Ümumiyyətlə bütün dünya xalqları, yəni, götürətik dövlət quran xalqlardan səyyibət yedir. Hər biri özünə uygun bir dövlət quruzuluqı, xalqın təfəktürünlən yaranan bir məsələdir. Yəni, xalq hansı təfəktür dədsə, o dövlətin həmin təfəktürü uygun qurulur. Qalq öz elitasına bənzeyir. Elitə nədir? Kim bir elitə? Kimi hesab eləmək olar? Məsələn, ümumiyyətlə transfer elirlər ki, xalqın elitası, məmur elitasıdır, yəni, ufşşey vəzifəd olan məmurlardır. Din elitası, din elitavar, yəni, üfşey din tütulu taşıyan insanlardır, milli burjuaz yetəbəqəsi. Yəni, biz nəsi elitasıdır? Ziyanlı elitasıdır. Yəni, bələ bu kategoriyalar rəzid vermək olar. Lakin bu, Azərbaycan'da son 250-liyi tariqdə, 220-liyi tariqdə bizim dövlətimiz olmayıq. Yəni, bizə uygun gələn milli dövlətimiz olmayıq və burayı Rusya istilqəyilir. Çar Rusyası dönəminlə, 1820-2080-lərdə bağlanan nubavlələlərinə, Azərbaycan istilqə olunur. Və burada Çar Rusyası özünü uygun elit ayaradır. Tələb, əvvəl qan var idi, bəy var idi, belə götürə idi. O tariqdə, 19. sirdə qanlıqlar idi, qanlıqları parçalanmışdır. Və bu qanların çoxun qanlıqların silaulandan sonrasına, bu elit anayı Çar Rusyası məhvələli. Və yerin də özünü uygun elit ayaradır. Yəni, bizdə dəfələrinə 10 də qeyd eləmişəm ki, bunlar Çar Rusya sına boynəyən, yəni, oların dediğin yerinə yetirən bir elit ayarandır. Bu, siyasi idare etmədən ötəri, Çar Rusya İmperiyasına lazımdır. Və çox çək cəndə də çabat qanı öldürdülər, qətlə etdiyi və özünü uygun cəndə qanlıqın tərkibə daqil elə də və yaxud qara bəqla zamanışıdan nəhslindən pənə hala qanlıq çətirdi. Demələ, müqabələ bağladı, razılığı ilə çeşdi, Rusya tərəfində yenə onu da qətlələdi. Bu əslində elit anayı məhvələməyədir. Milli elit anayı yerli, elit anayı məhvələməyədir. İmperiyalar həm bir şək belə eləyir. Bu elit qaların əvəzini özünü uygun elit ayaradır. Məhvələ, sonra savet nönəmi cəddi bilirsək ki, yenə də özünü uygun elit ayaradır. Məhvələ, tariqdə bizim son üçüz elit tariqdə, içəsi elit tariqdə bizim milli elit anı zor məyim. Yəni, bunlar yaratılan elit anı Rusya tərəfindən bizə sırınır. Hazır ki, dönəmdə milli elit anı olduğunu düşünmüsünüz mü? Həzır ki, dönəmdə elit anı, savet dövrətindən qalma elit adı. Savet dövrətindən qalama elit. Və təsəvir eləyək, ziyalı elit ası. Şimdi. Məhvələ, məhvələ, məhvələ, biz ziyalı alaq siz deyin, kimdir? Məhvələ, elit adı yəndə yəni, elit adı yüqarı təbəqədir. Qalbın üst təbəqəsidir. Məhvələ, bizdə ziyalı elit ası yəndə, çüncid Abdullahə, Ananar, Rüzaev. Məhvələ, bu adamlar nəzərə gözümüzün qabaqına gəlir. Bir sfer insanlar təbəqəsi yaranırdı. Və onların çərisindən qalbın önlə çıxan insanlar yaranmalıdır. Təbii ahım budur. Yəni, təbii şəkildə bilə yetişir elita. Amma bizdə elə bir o fiyadəl ənənələrindən miras davançımı ata gəlir. Olur, taqçı yatsıla birini səlirək, ya çatıvək. Sonra eləmin tarzı yəni, mən ziyal elitasını danışılımda, sonra oğlun qətirir yerini. Oğlun qətirir yerini. Bunlar da taqçı Sövvət dövlətinə, Sədəqətinə, Rus Hüçmətinə, yəni İmperiyası, Sədəqətinə, ölçünən insanlar. Yalısaların çıngız adlılar evin adını çəktiniz. Oğluna milli elitə hesab etmesin isə. Niyə, ingenə qədə yaslar, birini sədər olalak, hələ də anlar, davam etdirir? Mən oların necə milli elitə hesab eləyərəməlləm. Yəni, bu adam həm məşə Rus İmperiyasına xilmət edən insanlar. Bunlar milli olub, bu qalqın xeyirinə bir kelimət nanışabilmir. Elitə qalqın qarşısında dedən təbəqədir. Bizdə umyətlə bu təbəqə olmayıb. Azərbaycan qalqı heç vaxt mağrıftilik, hər açı artı çəşmiyib. Yəni, təbəqə şəkilində. Bizim ayrı ayrı mağrıftilərimiz olub. Bir dəfə təlaqın doğrudan başlayıb, barmaq sayı yetişim. Baxçın Finlandi yenən bizim müqahisələ söyləyəm. Finlandiya da vaxt dinə Rus çar Rusiyasının İmperiyasına daqil olan bir ölçolub. Olaqda mağrıftilik hər açı artı yarandı və hətta din xadimlər doğru boşundur. Bizdə yoxdakı milli təfəktürə mağrış din xadimi. Yəni, bu təbəqə şəkilində yoxdur. Bir üçün əfər istəsinə ola bilər. Amma Azərbaycan da dini elitədiyəndə biz kimi nəzərdə tol? Və yaxud da bizim milli Burcuğazi yəni. Yəni, bizim milli Burcuğazi yəni deyilən təbəqəmi seç vaxtda olmayıq baxı. Yəni, buna üçün üçən verilməyib. Bizim mağrı Burcuğazi yəsin hala Azərbaycada. Savıq dövründə qövlət kaptalizmiydi. Yəni, milli Burcuğazi yəni dolayıq. 19-cu əsrədə göstərə bilərik. Tüsləf ilə mürəm isə 270-ə yakın şirkət olub. Onun cəmi 49-u Azərbaycanlıları tərəfindən yaradılır. Bunlar da nəzəru varlamışdı, nəcə varlamışdılar? Kaptalə əldələmişdilər. Yəni, nək çıxmışdı? Bunlar da oturduq yerdə varlamışdılar. Yəni, ismdən bir-ikin əfər milli, yəni görmə bilək təfətçür insanlar olub. Azərbaycada əvcimi, məsələ nəqi əvcimi. Belə götürək ki, o insanların çoxu ancaq umar masasında, mərqasında otururlar və gezən səhərə qədər umar oynuyordurlar və qalı qaqında onlar düşünmirlər. Niyə? Qalıqın şəhərisindən, o bizim dədiyimiz şəkə də intəlləktinən, savadınan, qabliyatinən, zəhmətinən varlamamışdı. İlgəlmələm, mən ilk su alma cava bilmədim. Sual etdim ki, azırda dövlətimizin milli dövlət hesab etmesinizmə və etmesinizsə bunun çökünlə nə dəyanır? Çoxun da o dəyanır ki, bizim indəşi elifamızı, milli dövlət onu görəm, mən hesab eləm rəmi ki, milli elifə hesab eləm rəmi ki, bu Rusya'nın 5. qalonu tərəfindən dar olur. Rusya, mən eləməntar deyiləm, sizə bir sade, bir misal yətirilm. Depto sesçilər vaxtiydi, mən də namizətliyim bir vermişdir. Yəni, misal və partiyası tərəfindən verilmişdir. Hansar önləmdən namizətliyiniz vermişdir? Hansar önləmdən verilmişdir. Demələ, burada biz səhşib sarancın önün səhəri, Cilnovski, Məşhur Cilnovski, Rusya kanallarından eğlan elədi ki, biz Azərbaycanında bir məfər milli təfəktürcü, milli düşüncəli adamı deptat olmağa qoymadık. Sonra o ətək kanalı var, Rusya'nın məşhur dövlət kanalıdır. O da eğlan elədi ki, biz Azərbaycanında bir məfər milli şahsi deptat olmağa qoymadık. Siz neyəcə başardı keç? Azərbaycan, biz musavvasıla təxminən 6-9 məfər səhşiə qatılmışdır və imzaları yerlək, təsdik olunmuşdır. Namizə deyil. Təsdik olunmuş namizətlə bir məfər seçilmək. Bəlar milli təfəktürdə aşırlar, ona görə deptat olabı bilməzdir. Yəni, seçilə bilməzdir. Yəni, qarşısını almalıq lazımdır. Bu, Rusya'dan programdır, tapşırılır ki, falan keç deptat olmalıq. Yəni, sözlərinizdir, belə çıxı ki, parlamentdə eləşən deptat olabı müşətəlidir. Bu, Azərbaycan-ı Şəkir'da Bülücün Oğuzqı də deyir, Ortekanal də deyir və bizdə görür idə. Kim Rusbərəs deyir? Bak, məsələlə, ben bir dənə size çöhnər misal getrimdə, bir 20-30 ilə bilədim. 90-ci illə deptat seçilən adamlar müstəqirli yaktığına imza atmıştılar eləmi. 4 nəfər deptat olmuş deyir. Hənin adamların adı dövlət səviyyəsində pensiyyə vermədilər. Psigaatsı deptatlar? Və s. istiqlaatsı deptata pensiyyə vermədilər. Yəni, təqaib, narmun fəkildə adı qayda da, yəni, adı insan kim vermədilər. Amma 95-ci illə dən sonra sesməni deptatlar, deptat maraşılı 80-85 faizi qədər pensiyyə alır. Təqaibdə alır. Bak, eləmentar buradan götürmək olar ki, bu nə deməkdir? Nizi olabilər ki, və yaxda istiqlal axtına gol çəkən imza atan insan, insan. Sorunun deməli bəları elə bir yeri afarıdırədilər ki, işsiz, güçsüz, yəni pis vəziyyətə saldırlar. Yəni, buradan görünür bə. Yəni, Azərbaycan da milli təfəkdür taşın adamlar, milli düşüncəli adamlar. İncidilir, ortadan çarılır. Yə iki saat cəhətlər, yə siyasi cəhətlər, yə hansı bir vəziyyətdəsə işsiz qoyulur. Yəni, elə bir vəziyyətə sağlamadır ki, o adamların arxası icəm, çütlə qaldı, gedmir. Yəni, bizə, yəni, bu gün milli dövlət aqı belələməs. Rus məhzəbin qutar məni, Azərbaycan niyə iş verilir mi, qox. Mən bir dostum var, eləm adamdı. Vaxt günəm, eləm, indi təbaətlə deyir. Nəvasıq qoyub Rus məhzəbnə. Deyirəm, niyə Rus dilində məhzəbnə qoyursan? Deyir ki, qorbaş, birinci sınıfta oturan da onun kariyerəsi bitir. Azərbaycan məhzəbnə oturan uşaqın. Çələcəydi bunu şvirməyəcəyilər. Bu gün təsərdür elə ki, Azərbaycanda cəmi Rusların sayı 100.000 nəfərd. Amma Azərbaycanda ortam məhzəbbilərin 33-34 faizi təhsil alana Rus dilində təhsilar Azərbaycan uşaqlarına. 300 qəq ortam məhzəbbiləri? Bəli, 4 də yaxın, Rus dilində ortam məhzəbbiləri var. Düniyan hansu ölçəsin de birə bir şey baş verə bilər. Azərbaycan dövlətidir, Azərbaycan dilidir. Və ət dövlət bu dildə oxuyan uşaqların mağalı eləşdirilməlidir. Olarsın ortam məhzəbb. Rus dilində ya qeyr xarici dildə oxmaqısi yəni qedi öz kılıyınan və saiti ilə oxuya bilər. Niye dövlət Azərbaycan dövlət Rus dilində məhzəbbiləri mağalı eləşdirir? Azərbuğ, Taksit, 1992-ci ildə, Abil Fazəlçibəyə, fərbən vermişdə, Azərbaycan yaxın çün qağqları mədən muxtariyyət vermişdir. Və öz dillərin də təhsilələ bilərdir, talışlarıla bilərdir, lazjiləri la bilərdir. Yəni Azərbaycan bütün ətm gruplar etməlsər öz dilində təhsilələrimə hüqran mağalı kəyidir. Elə vəmi? Olara Azərbaycan dövlətinin puluyla və saiti ilə mağalı eləşir. Bu, başa düşülən, 100.000 Rus yaşıyor, 100.000 Rus, biz onu Azərbaycan dövlətin deyirəsə, bu mağalı eləşdirək. Aqib, bu 30-3 faiz suyubət yədəndə, bu 500.000 nəfərdən, 450.000 nəfərdən, mən dəyi gizindir satqan bilmirəm, təhvirim, Azərbaycan orta məhzəbbiləndən milyondan uxadır, 1.000.000-400-500.000 uşa uqyur. Elədmir, Şadir Təhsilələri. Bunun üçlə biri demək. Yəni, üçlə biri Azərbaycanlı ya qeyri Rus, Rus bilində niyə təhsilasın, niyə insanlar dəl olur, yox. İnsanlar bilir ki, Rus maçdan bu oxyanlara daha yaxşı yer verirlər. Onun əslində Azərbaycanlının da oxyan uşaqlar rəqabətədə daha davamlıdır, daha savatlı olurlar. Bu dafələrin əndə qeydil əmşam. Demələ, bizim Azərbaycan sektor un qitaran uşaqlar, tərəslişli üniversitetlərə 67-düz balına gelir. Amma həmin Rus bilində təhsiləli, həmin əbəqvət olaraq da, Taşı Hüyub faqqültəsində, tip üniversitetinin malıcə profilətqə faqqültəsində cidan uşaqlar Rus bilində təhsiləli, üçsüzəli balına gelir. Yəni, çıq at azrı. Sünki Rus bilində oxyan uşaqların marağı yoxdayım. Yorda rəqabət yoxdayım. Amma Azərbaycan məhdələrin də, siz imtiham gələn uşaqlar, təsdəm imtiham gələn uşaqlar olsun da böyük rəqabət var. Azərbaycan məhdələri bu günlə Rus məhdələrin də daha yaxşı qadır hazırlır. Azərbaycandan suibət gedir. Yəni, bir elementar bir şey deyim ki, mənim qızın bir Rus məhdərin də müqavliyələ mələmişdiyim. Olarda o uşaqlarda gəlirdi, əsəbləşirdi. Dedim, nəyə əsəbləşmişsən? Deyir ki, dəmək, səhciz məhdəyir, şuan uşaq günü deyir. Söyvət, 17-18. tədəri səlindən gedir. Və deyir ki, o mələmlərdə gəlirlər. Həmin, yün dəskün olmayıb uşaqlar, gizlublar, yerməni vahadası qoyub oyunu yerlər. Bu adamların qəlbində, yəni, Rus məhdəm, ərməliyə nifrət müoxdur, çoxunun. Mənham yə ediləm rəm təbii ki, ərməliyə elə o dövdürdə biz indiçi vəziyyətdə istəməzdir. İçimizdə qəlbində ərməliyə nifrət olsun. Bizə artıq uşaqna alınmışır. Yəni, uşaqnın işqalı günündə, bular ərməni müoxdur, oyunu yerlər məhdərdir. Yəni, bular üçün ərməliyi, əzərbacanliyi, düşmənsiliyi, anlayışı yoxdur. Yəni, bu şəkildə insanların beyni olur. Olur, əzərbacanlə də anışma qözlərinə sıkışdırmalar. Aqır, bu əzərbacan dövlətidir. Əzərbacan dövlətin arasında yaşıyor. Hər bir insan çinlindən, milliyyətindən əsləmdə əzərbacan də də anışma qoyub, və onun qarşısında bir şəhq qoyulmalıdır. Bir şəhqq qoyulmalıdır ki, sən əzərbacan dövlətin bilmədən burada əzərbacan dövlətin bilməssən, bir şəhqt varmək, əgər yoxdursa milliyyə dövlətin yoxdur deməyir. Bu, amti milliydi. Nəl, Ruslin də bilsən, mənə iş verirlər. Əzərbacan dövlətin də bilinəm. Mənə işlətin tamir eləminlər. Bu, nə deməyir? İləyətdən məsəcə Ruslin-i ölkədə gəli şəhirlərinə edirlər? Əlbət dövlətin bilmədən. Bu dövləsi yəsədir, səbiyəsində yedir. Çünki ben özün görürdümdə, biz dövlətin vasıdəşdir, Əzərbacan'da Əzərbacan'da Əzərbacan'da Əzərbacan'da Əzərbacan'da bilir deyir. Vəqtə bizim qarci işlərinə hazır, 5-6 kesmiş qarci işlərinə hazırı, mənə də yer ol. 5-6 dili bilir də, məsəcə əzərbacan'da normal bilmədik. 1-2 deyir. 5-6 dili bilmədik. Əzərbacan'da Əzərbacan'da, gədin, əh, mənək, istəmərtim onu diyəm, gədin 3-təyə vasıdə dəşənə bilimədik, ələzəz yetmələ bakın, orda görün, hamcə çimlərdir, ələməniya qohum olan, ələməni ordan, bu şəkildə qarşıq ailələrdən töriyyələ, əmələ gelən adamı var. Yəni, vasıdə ilə deyirsiniz ki, qarşıq ailədən töriyyələ?? Ramizm ehtiyer içimiydi və s. və də uzun illə saxlayan Rusya, və yaxud da Azərbaycanla milli mazlisə sədir boylan xanım, qafar oğur. Kirmakova ilşaya yazdırılırdır. Mən də Kirmakova ilşaya yazdırsa, yadır ki, mədə və səvirilir. Yəni, mən bunu vəzimə çıxışdırıb, yazdırsa, müdə də və səviricəyilərdə, çünki bu, gələdir. Yəni, ona görə deyirəm ki, Azərbaycanın böyük problemini milli devlatın qolun amasıdır. Yəni, milli şahsərdən, höçmət milli şahsərdən formalaşmalıdır. Mən burayı ona çəkmək istəyirəm. Yəni, bu günləri biz şurada suçanı aldıq, qarabağın məyəm bir istərisini aldıq. İndi bayaq problemlər qalsada, bu cəhətdən biz höçmətləm, dövlətləm bir yeri dolduq. Yəni, milli məsələlələrdə müxalifat mövqiyi olabilməz. Yəni, mən bunu qəbul eləmirəm. Çünki 1992-ci də biz mən bunu yaşamışam, görmüşəm. Ehtibar mən mədub bunu eləmədi, süvrət feynub qiyam qaldırdı. Yəni, o vaxtı biz 62 faiz, Azərbaycan ordusu torparların azə beləmişdir. Lakin, daxil dolan, o sapqın müxalifat imşan vermədi. Onu biz akraç çatdırabilək. Rusiya qoşuranlar doldu, Rusiyanı dedin eliyənler doldu. Çünki, o dövür insanların çoxu da təfəktürcə komünist təfəktür idi. Yəni, əqadı saba insanlar. Biz o insanları başa salmalıq. Oları milli dövlətin nə olduğunu anladınmaq. Yəni, mağarifləndir məc lazım idi. Bizim vaxtımız olmadı bəlar eləməyə. Mən o səfi görürəm, 1992-ci də elədiyi. Mən bu yolu gədmərim, heç vaxtı gədmərim. Bu günlə, höşmətin başında kim olur olsun? Mən milli məsələdir, onun yanındı ya. İram məsələsindən mən höşməti elədiyilərin midafiyyəl. İram məsələsində, Rus məsələsində, Rusya qarşı ilə, nə eləsələ, mən hazırım midafiyyə. Asıl şeydə midafiyyə hazırım. Amma ilə məsələlələr var ki, mən dağxili siyasətdir, mən razılaşmıyor. Dağxili siyasət, hakimiyyə dağxili siyasəti baştan əyaqı dəyişməlidir. Baştan əyaqı dəyişməlidir. Yəni, bu insanlarla, bu eləyi təyilən dövlət, normal qav, normal cəmiyyət qurma olmaz. İlqəlmələm, bövlətin formalaşması üçün müxalifətin səhini görürsünüz mümumiyyətlə, bugünkü müxalifətin fəaliyyətin necə deyələndiniz siz? Mən müxalifatın fəaliyyətin, həməşə müxalifatı təngil eləyən adamlardan biriyim. Mən müxalifatın fəaliyyətin demək olar ki, normal qeymət dəndərə bilmirəm. Çünki normal vəziyyət də deyil. Bilisəcə cəmiyyət zəif olanda, onu müxalifat da zəif olur. Ha, cəmiyyət də zəif olur. Cəmiyyətin də özündə zəifliyi var, bici analiyi var. Yəni, bu vəziyyətə sağunub cəmiyyəti. Əslində bu aparılan təbliğatın nətəkcəsi deyil. Vaxt təsəvvür elə önki 80-ci ilə, sonları 90-ci ilə nəvvəllərində böyük bir hərəkət yaranmışdır. O demək deyil. Daha bütün qalq bu hərəkətin tərki bində deyil. Bütün qalq deyil. Ləm və uyum bir tabədə var idi. Və çütlənin bir isəsi. İnsanların bir isəsi oradaydı. Təsəvvür elə önki, dini sətqaları saldırlar bura. O çütləni, çox şey bilər beləf çıraşırdı ki, qərbiyon ömrün insanlardır. O çütləni, deməli, bu qalifatın əlinlə nə aldılar? Aparlılar dini cəriyanlara qoşdılar. Yəni bu aparılan siyasətin nətəkcəsi idi. İran-Pərəz çütlə, oların çoxu demokratik bir şərdiyad idi. İran-Pərəz insanların məkləyəkədə çoxdur mu? Ölbət de çoxdur. Yüz minlərinə deyil. Bunlar 90-an cildə İran'a yaşılışır yandırıldı. Bu Rusiyanda göstər şeydə, eləbət də çünki Rusya bilir ki, mənim burda ki, agentura, bunların da say, bəzi versiyədürə 80 minləfərdir, bəzi versiyədürə 100 minləfərdən çoxdur. Bunlar nə baxsa? Çünki bunların tərəfində deyil. Bunlar ancaq vəzifəyə nə, fuləni nə, Rusiyanın arxasında olmaq ilə nəsə elə bilərlər. Ansaq cüzə malış olabilərlər. Bunları ideolojiz cəhətdən ne iləmək lazımdır? İranı bura bırakmaq lazımdır. Çünki biz əhəlinə əksəri yəti, şiə inansıda malış olduğunu görə, yani İranından da Rusya müddəfəq dövlətdir. Bilir ki, şiir İran rejmi Rusya haçimdə də qətirib vaxtinə sovet ölçəmətik, 70-90-lə haçimdə. Deməli, bunlar İran'a yaşılışıq yandırdılar. Ocağın eclatı, cətirib cənziləyik mətir olsun, yəni 30-20-dürmüşdürlər. Bunlar da asıq şəkildə İran tablaratı quurdular. İranın böyük cüzə malıçiydi, 5-10-lə biləl. Çüncün qarabağın mağarbəsində biləl. Bunlar böyük, onlar laqal şəkildə hərdən orada-burada görülürdürlər. Taşa, Hizrab davasıyı, Nəqadə qasıyı, Nardaran haçəsi. Çütləvi şəkildə orucu rəyəqi qafmurdular ki, Rusya faktor var idi. Rusya mükum vermirdi, hizadə vermirdi. Ədə Rusya barmağım duymaya bası edir ki, İran prəsər qaqsın, Rusya deyir bura mənimdir. Yəni, sən burada məyən işlər verə bilərsən. İranın çəmi vermirdi ki, gəlib bu çütləvi şəkildə, yoxsa çütləvi şəkildə qəm qaldırardılar. Bu qarabağ müharbəsi İran nüfuzuna, Azərbaycanında son qoydu. Və bunu bir manis tam son qoydu, manma çox böyük bir zərbə vurdur. İranı idi, yasında, qanizdən, qanize, İranistan qaranma idi, yasında da zərbə vurdur idi, bir də İranın nüfuzuna, Azərbaycanında son qoydu. Və türkəyə ona çıqdı. Yoxsa biz İran perəslərinəlində məhvul qədərdik. İlhaməl yəvdə açıq şəkildə İran nələyində çıxış elədi, bu da ona yəngədər çömi elədi və İranın burda çəkiyən torasının baxşıların qoldu ölkədən. Elədməyik, həşməl. Ondan sonra İran perəslə, bura sakin təşim. Hələ də sakin təşmi bilər. Hətta bizim müqalifatının ismində İran perəs adamların bir dafiliyəm bir təbədə var. Təsəb verəliyim. Fətiha sədirlədi yoxsa? Bəli, bəli, bəli. Mən açı çəkmək istəmirəm, bilirsiniz nə tərdək. Açı çəkəndə müqalifat arasında sözövbəti yaranılır, hərəm öz çüncəsi var, hərəm öz fir var. Məsələ, mən fikirəşirəm ki, olmamalıdır. Mən insanların həps olunmalının ələhiniyəm. Susan, dünya görüşünə görə, baxşıdərinə görə insanların həpsinin ələhiniyəm. Yəni, mən amma İran, Pərəs, Təfəkçürrə adamlara, İran düşüncəsində olan adamlara dolayıra Rusya xidmətəliyən adamlardır bunlar. Tək İran məsələsi deyib bu. Yəni, İmperializməxidmətəliyən adamlardır. Azərbaycan yalnız və yalnız, arxasında olan BQV, bizim çöməkimiz Türksiyad. Və biz qərbiyonumlulü siyasətə parmalı. Niyə qərbiyonumlulü? Mən demrəm ki, biz İngilizcisərinə gedib oturubdurmalı, qərbiyon yaxşı deyərləri var. Ona azərbaycanı getirməliyik. Bak, burada insan hüquqlarından sohbətcə deyir. İnsanların yaxşı yaşamasından, yüksək texnolojyalardan, yəni, mən oları nəzərdə turam, sosyolojaya, sosyolojaya, bütün o predmətlərin hamsı insana xidmət ediyəndə varsa qərbdə inşa feliblar. Bu qərbdən biz onu getirməliyik. Biz Amerika nə düşmən olub, heç nəyən nəil olan məri üçün ki, Amerika lə bir dövləttik. Çinlə nə Amerika nəmi qoyasə ediyədə, elemental öz aramızda. Amerika lə bir dövləttik ki, biz nə istəyəsələ edirsək, Amerika onu alacaq. Yəni, pul verir. Ama Çin həm məşə istəlsəli eləyip satır, heç nə alımır. Yəni, Çin anıcək öz bazarına xidmət edir. Ama Amerika nə istəyəsələ edir, həm da alır. Amerika nə bu yaxşı çəhəti var. Ona görə, heç bir dünyada olan höçmətlər, dövlətlər Amerika dən imtisana eləmir çox. Çünki Amerika nə istəyəsələ edirsək onu alır, onun alıcısı. Harada səparıq satabilir. Ama Çin bunu eləmir. Ona görə, heç kimsin maraqlı ölkə deyir. İlgəlmələ, ümumiyyətlə dinin, bu məzəb aminin, milli dövlətimizin qulumasına mənfət təsirlər var mı? Vəlbətdə, vəlbətdə. Sürtəsə, qulul öncəyə, biz normal dövlət qura bilərim eləksləyə, normal zəmiyyət qura bilərim eləksləyə. Bunun üç səbəq varsa birincisi dindir. Dili idəyə, daxşan adam, milli kimliyə olunur. Bu tarikan olubda, sonu milli 250, milli 350 tariqda, azərbaycan, islam qəbul eləyəndən surasına bu gözümüzün qabaqındadır. Və yaxud da biz gədə, yəmənə, Suriya, Irak, Misir, bən bulaq ərəbdir çeyir. Bulaq ərəbləşirlər. Ərəb semitdir. Bən bu tariqın bəlirəm, yaxşı bilirəm. Semitlərdir. Bakın, Suriya semit deyil, Irak semit deyil. Yəni, bulaq ərəbləşirlər. Bulaq ərəbləşdirəm. Və bizdə də bu ərəbləşmə gedir deyil. Sadəc olaraq bizim Türk dövlətlərimiz olun. Həmin ərəbləri islasından sonra Türk dövlətlərimiz olun. Hətta qolar xilafətə höşm eləmək imkanla marif olublar. Xilafət buların nəzarət altında olub. Sonra bizdə bu setqələri yaran maribə ona qidmət edəyir. Məsələm, şiəliyic en soqq ərəbə qarşa vırşan kimdir, şiələr. Bak, o şahis mali şiəliyi tabirli qələməyinin bir səbəbi de, çöçün də duran səbəblərdən biri də, o yani şiəliyə qəbul olunmasının çöçün də duran, ərəbləri qarşı vırı şeydir. Yəni, ərəbləşmənin qarşısını almalı edir. Ondan əslində, ərəbləşmənin qarşısını albi farzlaşdırdı. Çünki farzlar, o şiəliyi ödünün çiləşdirdirlər. Ondan əslində, onu farzlar yaratmayır. Farzlar bu yarananda, ərəbistanda yaranır. Məsələm, şiəliyin tarixi, tarixi. Dedim, imam əliyə qədər çıxırdı. Məsələm, o dövürdə ər farzlar yox idi ortada. Farzlar sordurum, bunu mənim sədirlər. Hətta səhəliyə, şiəliyi üstün də dirilmək istədirlər. Fatməyi dövləti yaratdılar. Yəni, bu tarix deyir, mən uzun bir sövbətin. Yəni, bunu tarixilər daha iyək, şiəliyə izaheliyə bilərlər. Bu, həlbət də bizim dövlətimizdə mənfəm təsir edilir. Biz resmulqa qoruluşunda yaşadılır, gələnmək. Dün ev dövləti. Burada din, kim din də ardayı? Biz bunun qarşısına alabilmərik. Almırıqda. Mən beləf çirəşirəm. Məhcid var, Allah ev var. Cəsinlərişlərinə məşhur olsunlar, ibadətlərinə məşhur olsunlar. Kimbuları mani olabilər ki? Olmaz. Həsi məhürəşimət, məhəmini mani olmalı. Mən buxabifat məcəmiyyət. Elədi mi? Kim hansı məsəbəddinə tarixətə qurluq eləyir özü bilər. Mən evlətsilinə onun işi yox deyir. O sadədə də vətəndaş olaraq, yedik bir siyasi partiya qosulablər, orda fəaliyyətin dinda göstərə bilər. Amma bu misaluman hərəkəatı, misaluman birli, misaluman nə biləm məyi partiya şəhsilində, hərəkət şəhsilində yaratmalı mı qadaqan olmalı bir mənələ. Mən beləf çirəşirəm. Din sadədə siyasi İslam ölçəyə xeyr vermir. Məsələm, Irak şəyələrinin başısı var idi, İslami. O adam, İran hərəşmətiyin qəbul öləmirdi. Nəzəf şəhərin, də belə nəzəfəkə şəyələrin dini mərkəz olur tarixəm. Gəbul öləmirdi. Ona görə ki, siyasi İslam mən məşğul olurdu. İran rejmi siyasi İslam mən məşğulur. O hakimiyyətə, dini hakimiyyətə cəlmənin ələhiniydir. Soqaqəl olur da məsələdir. Yəni, İslam din siyasi iləşməm mələdir. İlqan mələdir. Bir ziyalı kimi ölkədə girmətlərin atmasına tohumanız istərdik. Bazar ve maç etlərdə girmətlərin kəskənin atmaxtadır. Bu girmət atımı sizin nə dəzirə qan edir? Ümumiyyətlə, Azərbaycan əhalisinin ailət bücəsi, bu girmət atımına zaf verirmiş ki, enicə? Təbii ki, vermir, cevaab. Azərbaycanda girmət atınmaqın mən də ələhiniyyəm. Məsələn, taq ki, bazar ve girmətin atımına objektiv və subjektiv səvərlər olabilər. Ümum Azərbaycanda bilirsiniz ki, hər şeyin manapolyadadır. Azərbaycanda siyasət və iqsadiyyət manapolyadadır. Yəni, bu nəzarət həliyən adamlar istədiyi şəkildə biləris hələ bilir, istədiyi şəkildə qaldırə bilir. Çünki, Azərbaycanda milli burjuaz-i ətəbəqəsi yoxdur. Milli burjuaz-i ətəbəqəsi ölçəni iqsadiyyətin idarel yəni həmin təbəq olmalıdır. Amma Azərbaycanda məmur burjuaz-i vəziyyəsidir. Bunlar qirmətlər artırırlar. Əlbət, Azərbaycanda qalqının böyük əksəriyyəti soq pis vəziyyətlə yaşır. Soq pis vəziyyətlər. Həddindən artıq son 5-6 il də bu pandemiyadan sonra ümumətlə çətinlər şey vəziyyəti. Bu, uqanəda muhabedən soğud il məklərdə daha da bağlaşır. Daha da bağlaşır. Həllbətlə, bu çöriyyətlə qeymətlə bağlaşmaqı ümumiyyətlə bizim əhaliyyə soq mənfi təsirələdi. Artıq mən təxminən deyim ki, çöriyyən 1 kg 2 manhətlə bağlaşır. Dəçə çöriyyət deyil, digəyəzak məhsulları əksəriyyəti bağlaşır. Bələm, ümumiyyətlə bütün hər şeye təsir eləyirdə. Həcərdə, iqsaatiyyət belə bir şeydir ki, mən iqsaatiyyət deyilə, bir nəinsə qeyməti qalqırsa, hər şeye təsir eləyir. Və yaxud da, höçmət, pensiyanəyi, maaşı, filanəyi bir az qaldırmaqdan, heç nə əldə olunmayacaq, infiliyası yartacaq. Daha da bağlaşma yaranacaq. Çünki ölkədə, həcərdə iqsaati sphiyara inşaq iləmirsə, Yəni, insanlar iş qurabilmirlər, hər kisi məhsələr, kisi biznes, sonra orta biznesi inşaq iləmirsə, bu insan da nəzi yaxşı yaşayabilər. Taş maaşın artmaqını, insanlar yaxşı yaşayılmaz. Bu günləri biz, taqti, hər dövlətdə işləyən adama yüksəy maaşqoya qonsu üçmət boyuq. Taqti, izraç strukturları, məhcəmələr, polislər, maaşları məyən dərəzədə normaldır. Düzdəm, tam qanı eləməsədəm, məhən qədər maaşları var yüksəy. Həli nəzi yaşayacaq? Həməki... Həksəliyyət, dövlət məhsəsində dediniz, yəni əldə işləni var. 300 maaş alanlar var, günü 12 saat çalışır. Nələ, məhəl, bu adı işlərdə məşhul olan o əziyyət şəkən insanlardayız. Taqti, o günlər mən bahırdım, kartofiydanar qadın, orta yaşlı qadındı. Bir, mən 12 manata 12 saat kartofiydram. Yəni, belə insanlar var. Təbii ki, bu, belə kategorial insanlar Azərbaycanında çoxuluk təşkil eləyir. Yəni, mən dediyim oldu ki, bələcəri bu iqsadiyatın şafilətdir məhsəsində, bu azaz sahib çərin mühri yaranmalıdır. Azaz məhçəmə yaranmalıdır. Çünki azaz məhçəm olmadan sahib çərin mühri yaranabilməz. Məhçəmə lazım olan meqanda sahib çar dövləti də, hətta ayrı ayrı məamru da, məhçəm bir verib, məhçəm də öz üyüqlərin bir daf eləmədi. Bu, Azərbaycanında mühün üçün deyir. Çünki azaz məhçəmə yoxdur. Azərbaycanında azaz məhçəmə yoxdur, azad kan verzi orqan yoxdur. Çünki hakimiyyətin hüskolunum, iksizət olunum. Yəni, biri izra açımiyyətilir, izra açımiyyətilir və qolda ona xidmət edir, təbək edir. Yəni, Azərbaycanında bu, bələləmə eləmək lazımdır. Bələləcər doğrudan da islahatə bəlmək istəyirlər səhər. Çox səhər mən inanır qum kim? Muharibə bən sonra mə yəngədər dəşili olacaq. Bu, qolmadı bu. Çox təsir ki, qolmadı. Çox sağ olun, görməlim, təşəkəyətə. Buyurun, sağ olun.