 Zes novellen van Marcelus Emans. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leel. Zes novellen van Marcelus Emans, opname 21, op C, hoofdstuk 5. Hij had geslapen, niet lang, maar door het korte werk zijn voelde hij zich toch opgefrist. Een voetstap had hem gewekt, de lichte tred van een donkere gedaante die kind verdween. Nog was het al omduister en stil, nog schitterde de sterren tegen het donkere, fluueelblauwe gewelf. Zich oprichtend uit de rietenstoel, waarin hij geslamerd had, voelde hij pijn in zijn nek, pijn in zijn rug, pijn in zijn knieën. Rusteloos Eentoner stamte de machine, tunga tunga, tunga tunga, tunga tunga. Rusteloos Eentoner beefde het stuge blankeer onder zijn voeten. Rusteloos Eentoner sneed het hoogstille schip door het opklotsende water zijn breed, uitschermend spoor. Daar glanste boven de horizon een pleek weerlicht, in het falen schijnselmeende hij de donkere silhouetten te hebben gezien van hoge bergen. Zou er land zijn? Land waarop mensen wonen? En zou er nu over die mensen een onweer losgebastend zijn? Het was hem of het licht zich eens klaps uitbreiden over heel Azië, voortsweefde over Europa, schijn over Nederland. En hij zag zijn klein land als een molshoop in een vochtige tuinhoek, als een molshoop waarin lichtschuwe dieren zuf klein genstig rondvroeten. Als een molshoop, waaruit enkele bewoners soms schichtig de voorzinschoten om de grote tuin te doojagen en dan weer weg te kruipen in hun stilte en hun duisternis. Hij zag ook zichzelf klein vroetend onder de kleine, nu eens machteloos hunkerend naar een weer opleven uit het verveeld zoek brengen van de tijd, dan even machteloos opduwend tegen de taaiesleur der dingen, net als een man die in te diep water is ingegaan, om een stengel los te rukken waarvan hij de bloem in de verte op de sterke stroom ziet drijven. Clara leefde nog toen zijn drama Johan de Wit viel. Vallen? Nee, welbeschoud had het zelfs die eer niet genoten. Hoe kan een stuk vallen tegenover een publiek zonder artistieke opinies en zonder geestrift voor eigen kunst? Wat is in Nederland waar alles hangen blijft, het onderscheid tussen een val en een zegenpraal? Of een paar grote stadsorganen verkondigen dat een stuk nog altijd niet het stuk is waaraan zijn meden dat behoefte bestaat? Of dan dit stuk in die grote stad een minimaal aantal keren gespeeld wordt voor een minimum toeschouwens? Of eindelijk de kleinere steden beleefd hun verlang te kennen geven om liever een vreemd stuk te mogen zien dan dit oorspronkelijke? Wat scheelt dit voor een loftuiting door diezelfde organen van de eer een maximaal aantal keren vertoont te worden voor een maximum toeschouwens en hun ronde te mogen doen door al de kleinere plaatsen waar de kunst zogenaamd belangstelling vindt? Gaan bivouw en afkeuring in kleine gemeenten niet gelijkelijk in de doofpot? Zijn de minima en die maxima van grote steden niet na genoeg even kleine eindlandjes op de Grote Hollandse zee van publieke onverschilligheid? Volgen in Nederland op twee regels van voorzichtig loven niet eddelijke kolommen, jij zelfs hele preken voldom afkeurend onartistiek gezeur of hatelijk hekenend artistiek knikgeschrijf? Johan de Wit reisde twee jaren lang van toneelbestuur naar toneelbestuur, kwam bewierokt driemaal terug en werd eindelijk onbewierokt ter opvoering aangenomen. Daarna werd het stuk even vluchtig gerepeteerd als zwaar wichtig gespeeld door enige heren en dames, onderwie er maar weinigen waren die niet in enkele vaste manierjes of in de meest alledaarsen leukheid hoge kunst schenen te vinden? En tenslotte klapt het kleine publiek, gelijk bij ons in Schouwburg publiek, althoos klapt wanneer het in iets nieuws geen vermomde oude bekende ontdekt en nog niet gelezen heeft wat de krant ervan zegt. Oh, hoe oneindig veel liever had hij zijn drama naar een ernstig instudiering vertoond gezien door strevende en strijdende artiesten en het dan horen uitfluiten en uitschelden door een opgewonde menigte. Nu was ook deze poging een nauwelijks opgemerkt aforterig geweest. Had het stuk dan een beter lot verdiend, hij wist het nu even min als vroeger. Nooit had hij zijn eigen werk juist kunnen schatten, maar wel had hij althoos gevoeld dat de waarde die hij hier aan toe kende niet de ware kon zijn. Wecht het geprezen dan sloeg hij het, ondanks zijn eigen verwondering veel te hoog aan, werd het gelaakt dan stelde hij het te laag. Toch durfde hij zeggen, meer belangstelling had het zeker verdiend. Zijn alle klinkende woorden over vaderlands liefde, over hooghouden van de vlag, over trotsheid op het Nederlanderschap, geen praatjes voor de vaak, als de poging, zelfs de mislukte, om iets te doen voor dat vaderland, om die vlag tot eer te strikken, om een nieuwe reden te scheppen voor die trots, niet eens belangstelling vindt? Het is waar, het was hem slecht gegaan als zoveelig groteren in Nederland. Nergens is de uitspraak juister, dat lukt succes absolu, en nergens wordt meer even aan de dag gelegd, omdat succes te verstikken, zodra de vrees ontwaakt, dat in de algemene onverschilligheid en zaartje ervan zou kunnen ontkiemen. Gelijk in de Sahara, hele gode tempels begraven liggen onder het woestijnzand, dat er stofje naar stofje overheen is gestoven. Zo liggen er in Nederland onder het korl naar korl, door vitsucht, lamblendigheid, wankunsten, bekrompenheid op één gehoopte onverschilligheidstof, tal van grootse pogingen versmoord voor tempogebouwen gewijd aan de nationale glorie. En de Nederlander, die in het buitenland de monumenten van vreemde kunst en vreemde wetenschap bewondert, die jammert over zijn eigen land, waarin niets grootstotstand komt. Denk nooit aan de korls dorrezant, waaronder ook hij bereid is het beste te helpen begraven. Het mislukken van zijn drama was hij goud boven gekomen. Terwijl het stuk gerepeteerd werd, had hij er al niet veel meer voor gevoeld. Het dag tekende uit een vroegere periode van zijn denken. De tijd was voorbij waarin hij een wereldhervormende kracht van de heros had zien uitgaan. Dans scheen elke hervorming hem niets meer dan de noodzakelijke evolutie en de heros was slechts een tijdelijk geschikt werkdag waarvan die evolutie zich bediende. Het liet hem dan ook vrij wel koud toen de officiële beoordelaars op zijn werk aanvielen als honden op een kluif. En deze keer kon hij met pastra eens ongedwongen meelachen over A, die op last van zijn commissaris een al wat modernheid moest afkeuren. Over B, die elk nieuw werk vergelijk, bij een ideaal ongeschreven stuk. En over C, die voor zijn lof en zemblaam steeds geheimzinnige redentjes had, welke met kunst al heel weinig hadden uit te staan. Eén van die heren schreef, die kritiek is een maatstaf van de hoogte, waarop staat niet de kunst, maar de publieke opinie. En toen pastra dit vrij juist noemde, merkte hij op dat het helemaal juist zou wezen als de schrijver maar voor hoogte laagte had gezet. En toen in ander zijn afkeer van Satis Novellet bij deze gelegenheid nog eens oprakelend had verkonderd. Weer achter het een verblijdend verschijnsel dat, hoe verdorven de toneel ook zijn mogen, de gezondekritiek zich toch hoe langer zo meer tegen een ziekelijk pessimisme in de kunst gaat verzetten. Dat een levensbeschouwing huldert welke wij even ramszalig als weezing wekkend noemen. Een levensbeschouwing die iedere hogere aandrift des harten noodzakelijk en onverbiddelijk doden moet. Toen had een plotseling opkomend vertrouwen in zijn krachten zelfs doen uitroepen. Wel zeker, omdat die heren de moedmissen het leven anders te bekijken dan door een mooi gekleurde geloofspril, omdat zij te last zijn de som van het leed en het genot is eerlijk men ook kan het te verrekenen en omdat ze geen kans zien te bewijzen dat er in het zogenaamd ziekelijke, niet dikke os veel meer waarheid schuit dan in het zogenaamde gezonde. Daarom is mijn levensbeschouwing onjuist. O nee, dat durven ze niet beweren, maar wel even ramszalig als weezing wekkend. En wat zou dit dan nog voor mijn kunst? Geld voor die levensbeschouwing niet uit sluiting te vragen of ik slecht zie en onjuist denk? En staat voor mijn kunst niet die gans andere vraag bovenaan of ik een talent heb mijn lezers mijn opvattingen te suggereren wat ik meegevoeld heb op hun beurt te doen voelen door mijn ogen te laten kijken onverschillig of ze misschien bewijzen kunnen dat die ogen groen zien wat inderdaad rood is? En zulke onartistiek leuteren heet dan voorlichten van het publiek voor zulke ondoordacht gebazel worden de heren nog betaald? Pas op had Pasta gezegd, hier biedt er de vriend die je je feilen toont zelfs als hij dit niet gratis doet. Maar hij had niet naar hem geluisterd. Ik ben van plan weer te geven wat ik zie ook al is dit juist wat anderen niet zien willen en niet langer in toneel geknitsel dat als de speech van een redenaar pas klaar moet gemaakt worden voor een decoratief en een publiek. Geen schipper het weer naar de dubbele ijs van het leven te geven zoals het is en zoals het zijn moest. Geen vringen meer naar het brede inberwortende in het engekaar van een voorstelling met een slot. Geen vervluchtingen langer van geheimzinnige, diepe, menselijke sensaties in de algemene woordenpraal waardoor de Jan en Allemann van een volle schouwburgzaal worden begogeld en bekocht. Geen pogingen meer gedaan om het leven en de mensen te zien gelijk anderen verlangen dat zij gezien zullen worden. Waarheid zou er geven, onopgespukte onverbloemde waarheid. Dat die waarheid subjectief moest zijn wist hij even goed als iedere bestrijder die hem te lijf zou gaan met het nietzeggende argument dat hij toch althoos genootzaakt was te geven zijn persoonlijke opvatting. Zijn recht op deze persoonlijke opvatting te geven zonder zich ook maar enigszins te bekommeren om de gebotjes van de een of andere moraal of schoonheidsleer dat was immers juist wat hij verlangde. Hij zou eerlijk zijn, o, veel eerder dan de knutselaars die over een werk de schijn willen leggen van de natuurlijke leven. En toch, heel behoedzaam van dit leven een verhaaldje hebben gefabriekt dat het moeder van dochters kan laten slingeren. Dat een oppervlakke optimist niet doet opschrikken uit de welgemoedheid van zijn goede speisvertering waarin een gezagvereerde geen gevaar vindt voor de goede orde in de maatschappij en een gelovige geen aanranding van het geenhege Max Halver betitelt als openbaring. Menselijke daden. Daden die hem charakteristiek leken voor zijn volk en zijn tijd, desnoods voor één stand of één stad of één soort zouden de objectieve inhoud vormen van zijn geschiften. En uit zichzelf zou hij putten zijn opvatting van het podstand komen van die daden van de terugwerking die zij hadden op hun bedrijvers, van hun betekenis in het leven van de ganse mensheid. Weg dus met de woorden goed en slecht voor de artist die slechts juist wil zien, in er wil meevoeden, het charakteristieken wil vatten en dan zijn indrukken objectiveren. In omtrekken moest zijn arbeid het zuivere spiegelbeeld worden van een stukje werkelijkheid, maar bovendien moest het individuele gemoeds- en hersenleven er zich in openbaren en de samenhang en verneembaar in zijn van dit ene wiltje met het huizachtige radarwerk waarin het zijn taak vervult zonder te weten wat voor taak dit is. Alle dingen zijn gelijk zo op een gegeven ogenblik en in gegeven omstandigheden niet anders kunnen wezen. En het goed of slecht, mooi of lelijk vinden is dus maar een standpunt kwestie van hem die ze waarnemt. Dezelfde berg die zo mooi blauw lijkt aan de verafstaande ziet er vuil, tofgroen en grauw uit voor hem die de voet heeft bereikt. De rijke neurastenikers roemt de vrieskou die voor de gezonde armen een ramp is. Om de leer dat het mooie in de mens bestaan en door zijn verwezen ging buiten de mens door het delijke verwoord in zou bekommende hij zich al lang niet meer. Het wezen en verbanderen dingen te vatten, dat was nu zijn streven. Hij wilde de zielen openen, begreep dat het waars was dit met één sleutel te beproeven en achter het de taak van de artiest voor elk slot de bijzondere sleutel te vinden. Hij placht toen de mensen bij effecten te vergelijken. Wat ze tentoonstellen is auto's hun nominalen waarden, maar de kunstenaar moet zoeken naar hun werkelijke beurswaarden, die meestal geringer is. Het kan wel zijn, ze past radam, maar wie denk je met zo'n soort artistiek werk plezier te doen? Een schrijver streef daar succes, dat is toch nee, was hij hem in de reden gevallen. Ik denk aan geen succes. Ik wil zeggen wat ik te zeggen heb, en om geen andere reden dan wij ik daar behoefte aan heb. Ik wil, net als een vogel, zingen zoals ik gebeckeerd ben. Zou jij verlangen dat alle vogels kwinkelerden als nacht te halen? Dat niet, maar jij vergeet dat de vogeliefhebbers wil meer geld geven voor papagajen die mensen nabouwen, dan voor dieren die uitsluiten hun eigen geluid voor het brengen. Hier je overgaat tot dat weergever, waarvan je altijd je mond vol hebt, zou ik je ook aanraden eens te gaan praten met de fotografer hiernaast. Die zijn me gisteren nog, ach meneer. De mensen denken dat een fotografie niet liggen kan, maar ik verzeker u, als wij te lief weergaven zoals ze werkelijk zijn, dan verdienden we nog geen droogbrood. Bedenk wel dat die verstandige man uitstekende zaken maakt. Mendes vult tessiepie. De mensen nemen hetje verduifeld kwalijk als je hen niet behoorlijk bedotts. Daar moeten ze het me maar kwalijk nemen. Het gaat niet aan waar hij te vragen en te verlangen dat die waarheid pas klaar wordt gemaakt voor een moraal. Het gaat niet aan individuele kunst te ijzen en erbij tot voorwijder te stellen dat die individualiteit van de artiest niet mag afwijken van een algemeen geeikt en goedgekeurd type. Moet ik uitdrukken wat ik zie, wat ik voel, wat ik denk, zoek daar niet in mijn werk wat mensen in moet, te gevoelen behoord en denken mag. Was hij door Clara weer van de mensen verwijderd geworden, zolang zijn man hem bezig hield, had hij ook na haar dood hen niet weer opgezocht. Als voorheen was zijn fikse weer uit hem tot het ware zijn geworden en het werkelijk leven verflout tot iets onwezelijks, iets verafstaans. Dag in daaruit had hij doorgebracht met de schepselen van zijn verbeelding. Hij had hun smarten geleden, hun vreugden genoten. Al wat er in hun ziel en omging had hij met hen doorleefd. Het was hem voortdurend te moeder geweest alsof hij dieper leed meer genoot. Intense leefde dan de echt levende mensen om hem heen. Ik kwam zavonds pastra hem vertellen dat het geen heen gebeurd was op het grote publieke toneel of in de intimiteit tussen de personen die hij kende dan klonken hem die verhalen als kranten nieuws uit een ander land waarvan hij te weinig afwist om er veel voor te kunnen gevoelen. Eindelijk was zijn boek afgekomen en hij ontwaakt uit zijn droom. Toen had hij, tussen het verbeteren van zijn laatste proefvel en de verschijning van de eerste kritiek, een zondelingen tijd gekend van onvoldaanheid en kleinvoeling en nierslachtigheid afgewisseld met de vredenheid, trots en prikkele de angst. In die tijd was hij ook van zijn boek vervreemd dat zolang zijn geest had vervuld dat hij als iets levens had liefgehad dat als iets moois zich in zijn ziel had ontwikkeld. Met de dag was het hem onbeduidendig, matig en verder afgaan lijken. Bij de eerste officiële beoordelingen brachten het dadelijk weer na daarbij. Oversprijden het zelfs met een nieuwe glans. Dwonen hem hetzelfde gaan lezen. Ja, ervan te genieten zoals hij soms van het werk van anderen genoot. Want ze hadden overwegend gunstig geluid die eerste kritieken. Veel gunstiger dan ooit in recensie van zijn novellen had geklonken en hoe hij ook zijn best had gedaan ongenaakbaar te blijven voor die lof gelijk hij het zijn wilde voor elke blaam. Het was hem niet mogelijk geweest de kleurigweek ontvangelijkheid weer te doen bevriezen die in zijn gemoet was gedooid als onder voorjaar zonne stralen een groene vlek in een wit en hard gerijpte wijk. Terwijl hij nog eens al was hij dan ook veel flauwe dan voorheen en met het bewustzijn van zijn onwaarheid de sensatie van zijn jongensjaren terugvond dat men hem nakek en nawees als iemand die meer is dan de anderen had hij er plotseling een nieuw plezier in geschept zich weer in de samenleving te vertonen. Het was hem geweest of hij daar nu een andere plaats ging in nemen een plaats waarop hij niet meer geduld toch ontzien zou worden een plaats waarop hij richt had paardois de conquête en toen er nog meer beoordelingen waren gekomen en zijn ziel door schulden als hubelende fanfaris toen Pastra hem verteld had van zijn vriendin die of zij het boek bewondeten dan wel uitschulden niet konden logenen dat het knap was geschreven niet durfden ontkennen dat er ontzettend veel waarheid in school toen had hij niet langer geaarzoed om de mensen die hij zo lang was ontwikken weer te gaan opzoeken toen had hij zich zelfs veel zachter dan ooit tevoren tegen zijn gestemd gevoels. Was het nu het gevolg geweest van de prijs en recensies of van zijn betere werk dat ook die mensen van hun kant hem anders beiegenden dan voorheen opeens geen hij opgenomen te zijn onder de officiële leden van het schrijverschild wie hem voor de eerste maal ontmoeten zeiden oh is u sadist de schrijver wie hem van vroeger kende wenst hem geluk met zijn succes wel spraken over zijn roman zelf hebben nog weinigen aan toch dik was het gesprek op de literaire kunst in het algemeen en luisterde dan naar zijn woorden als naar de mening van een vakband in het begin had hij zich daardoor gevlijt gevoeld en zijn best gedaan om nu bescheiden te blijven zonder zijn opinions te verlogenen het duurde echter niet lang of zijn eigenes werd hem weer de baas en onbekommigd om de gevolgen weerpij in het debat al wat hij zich warnaam als logisch bezonken waarheden die zich uit zijn denken hadden afgezet gelijk helderen, symmetrische vormende cristallen uit een troubel vormloos mengsel het was het waas geweest dat zag hij tans heel goed in oh die afschuwelijke schermmudselingen waarin het altijd blijken moest dat iedere spreker in verschillend onderwerp behandelde duur wel kuim, vaasjunt idem, nonest idem en mede beide erover hetzelfde te spreken dan hebben zij het in de regel ieder over wat anders bovendien waren er doorgaans veel meer dan twee wat baarten zulke wisselingen van gedachten al is meneer X de eeuwige grappermaker ook afwezig en al houdt Z die altijd afweld voor één keer voet bij stuk en dan nog die woorden waarin ieder zijn eigen betekenis geeft die argumenten welke voor geen twee mensen dezelfde waarde hebben dat houden van het gevoel dat de gedachten en van de gedachten naar het gevoel waarbij geen van de kampioenen ooit de ander treft die nutteloze bestrijding van banale mooivinders voor wie de waarde van hun kunstwerk althoos ligt in bijzaken en nooit in het essentiële van die kunst waar het ergste was dat na elke strijd waarin hij al zijn zelfbeheersing had behoeft om zijn opwinding neer te houden en kam in zijn brein naar de scherpst weer leggende woorden te kunnen zoeken zijn tegenstanders altijd opgewekt en onaangedaan als waren zij over winnaars gebleven de kampplaats verlieten terwijl hij zelf wee en moe achterbleef revelijk besefend dat hij over de hoofden van zijn kleine belagers heen geslagen had naar een grote, denkbeeldige vijand was het dan te verwonderen dat zijn vijanden zich zeker voelden van de zegen ze hadden in mezelf het flickeren van zijn zwaart gezien maar toch de slagen niet gevoeld en weer moest hij aan zijn eilandjes denken iedere mens zien op zijn kleine afgesloten terrein hem horen denken dat op andere eilandjes alles net is als op het zijn althans, net zo wezen moest hoe dik was wat hij zich niet afgevraagd wat betuidt toch die drukte van wezens die al spreken ze ook dezelfde taal er kan er nog altijd even min verstaan als de bouwers van de toren van babel en waarom nog geschreven als het geschrevene alleen goed begrepen en meegevoeld kan worden door hem die het leven zien gelijk wijzelf het zien en die met een grijntje talent precies op dezelfde wijs zouden uitbeelden toen was het gebeurd dat een liberale zeer gevierde predekant van de kansel heftig had uitgevaren tegen het gebrek aan wilskracht, aan overtuiging, aan geestrift van de hedendaarse jongenschap de schuld van het kwaad gaf hij aan boeken als schijn en werkelijkheid het feit werd in de kranten vermeld en weinige dagen later kwam er een brochure uit waarin diezelfde dominee onder de titel een verdervelijk boek zijn afkeuring uitwerkte toelichte en naar hij meende staafde schijn en werkelijkheid, dus geef hij vernietigd elk besef van zederlijke verantwoordelijkheid bevoordelte een schouder ophalend bij de pakken neerzitten moedigden van hopen potvieren van alle slechte neigingen aan verlaagde mens in zijn eigen ogen tot beneden het dier Pastral was er zo dadelijk meer ingenomen dat hij zijn vriend dadelijk opzocht en bij zijn binnenkoma al uitriep hoe zei je bent er geen betere reclame dan zo'n angst kreeg van een ceremoniemeester aan het hoofd van koningin moraal van onbekende muiter ben je opeens erkend oorlogvoerend partij geworden hou nu vol en dit vooral op het geen de mens heeft in je afkeuren want daarin schuilt je kracht frapee un grand coup liefst twee of drie en dan is je plaats in de geschiedenis verzekerd dan kan je op je lauren gaan rusten en het nageslag laat het oordelen drommels wat moet zijn wel je waarde geschokken zijn dat hij zo uit zijn sloof is geschoten het was hem onmogelijk geweest Pastras blijdschap te delen hij voelde zich weer als verland zonder te weten waardoor juist deze kritiek hem zo machtig aangreep dat die mondeling gegeven was op een plaats waar belletrie anders niet werd besproken en ten aan horen van enige hondenden aandachtigen die in schiftelijke beoordeling of in het geheel niet of niet aandachtig gelezen en er ooggetwijfeld minder waarde aan toegekend zouden hebben ja, ondanks de juistheid van Pastras bewering en ondanks zijn eigen besef van de noodzakelijkheid om op elke afkeuring van een nog hoger standpunt neer te zien hinderte dit hem meer dan hij zichzelf wilde bekennen toch lag niet hierin het verpletterend gewicht van deze kritiek wat de dominee in zijn werk hekelde hadden met andere woorden zelf zijn loszangers erin afgekeurd cynisme pessimisme wilverdietigend determinisme treurige keus van stof haast iedereen had dit alles in zijn roman en dus in hem aangetroffen maar het had hem tot nog toe niet gedeerd door zijn niets meer ontsient zichzelf zijn zijn brutaal weegeven van zijn indrukken opvattingen en gevoelens had hij erkenning van zijn schrijftalent veroverd, als hem niet ten deel was gevallen toen hij nog streefde naar wat we mooi zien, mooi vinden en mooi doen daardoor was voorhouden eens past als wachtwoord ook zijn wachtwoord geworden en geen ogenblik voelde hij zich verleid op door een zwak toegeven aan de eisen van vriendelijke resensanten door een transactie met zijn wil om vlekken als eerlijker oprecht te zijn zijn succes te vergroten schrijvers en lezers mochten hem naar hartelust veroordelen het kon hem niet meer dan meer scheiden hij zou zijn weg gaan de weg die hij zelf zou banen en toch toen met de volle erkenning van zijn schrijftalent een beschouwing in het lichtwerk gegeven over de verdervelijke werking die zijn boek die het mis en kon te oefenen toen ontsonk hem op eens het straalend bewist zijn van een zijn er waardige taken van zijn taak te volbrengen dat was wel vreemd voor zo'n overtuigd aanhanger van het laag poelaag die elke strekking van de handwees was als een vernederend en verminkend dwangbaas voor de kunst maar, het viel toch niet te ontkennen in het eerst begreep hij niet hoe het mogelijk was dat men hem iets dergelijks kon verwijten en nog veel minder dan hij zich iets dergelijks aantrok wat, hij diestert de mensen een spiegel wilde voorhouden die hen wilde afbeelden in hun veel weterij welke geen wijzijd dus in hun omhoogschalen dat geen stijgen mag heten in hun grijpen naar het blinkende gezocht, in hun deftigheid schijn waaronder geen waardigheid huist in hun bewust en onbewust gemooipraat waarmee hun daden haast altijd in tegenspraak zijn in hun buigen voor de waarheden van gisteren die geworden zijn tot de leugens van vandaag met één woord in hun noodlottig ledelijk doen ongelukkig maken en ongelukkig worden dat zij vruchteloos voor zichzelf en voor anderen pogend te verbergen onder allerlei vertoon en allerlei geredeneer zou hij bevorderen al was het op maar in de ogen van één persoon al was hem in die mensen zo vaak tot een ergendis was geweest hoe gebeurde dit dan niet opeens werd de toerdraag hem klaar maar toen hij die zag was het hem ook duidelijk dat de dobenee van zijn standpunt voorkomen gelijk had almatigde hij, Satis, zich ook het recht aan elke beoordeling te vraken die hem de beschikking over zijn eigen levensopvatting ontzij die het geen hij had bereikt niet uitstuit een toetste aan hetgeen hij had gewild en die aan zijn stof andere eisen stelde dan heb je weergegeven wat zich aan je opgedrongen heeft heb je gemeend wat je zegt en gezegd wat je meent zijn roman moest een werking oefenen ook al had hij er het geheel geet beocht en al bestond nu die werking enkel hierin dat men zijn levensopvatting deden kennen dan moest die domineer daar even zeker protesteren als elke veld hier het zou doen tegen de leer dat de lezers moeten worden afgeschapt zelfs de wijze waarop hij tot zijn levensbeschouwing gekobert was de verrekening van de mogelijke vreugde met de onvermijdelijke smacht het forsen naar de oorsprong van onze daden het leren door gronden van het schijnleven waardoor het redenerend verstand het mens die er noodzaakt het zoeken van die mens in de werking van zijn sedewen dat alles moest een gruwel zijn in de ogen van een man die in dit bestaande een goddelijk geschenk zag gegeven met een verheven bedoeling waarbij een menselijke waardeberekening dus in het geheel niet te pas kwam waarin edelen beginselen ons doel moest de beheersen waarbij het de mens tot een schuld werd aangerekend dat zijn schijnleven een schijn bleef waarin onderstelde hogere machten in en buiten hem ook in noodzakelijkheid konden verbreken was voor hem dus een levensbeschouwing in de eerste plaats een waardeberekening en pas in de tweede een zoeken naar de manier om zich in het blind noodzakelijke verband van oorzaak en gevolg zo goed mogelijk te schikken voor de ander had die berekening geen waarde er mocht niemand tot zijn medewens op welke wijze dan ook het woord richting die hem het leven niet lief kon doen krijgen en hem niet wijzen kon op de belovende en straffende rechtvaardigheid welke er immers zijn moest de lege deel de waarheid schijn en werkelijkheid bevat zich in enkele leerstelling maar toch sprak uit het boek zijn overtuiging de dobbeleer zou zeggen pracht het in de waan dat het leven niet waard was geleefd te worden daarom vooral moest de ander het verdervelijk noemen maar daarom was het dan ook inderdaad verdervelijk voor de duizenden die alleen kunnen strijden zolang zij hopen op een overwinning en die het hoogst bereikbare in een mooi bezwijken naar een hopeloze kamp en dan wat hij als doodzakelijk verband in het leven had waar genomen dat lach, het sprak in mijn schwan zelf ook als doodzakelijk verband ten grondslag aan al wat hij schreef de schuld van ouders gevroken op schuldeloze kinderen het zwakken, onverschillen of het edel is dan wel onedel, verbrijzeld door het sterkeren al wat leeft verplicht in het leven van anderen de oorlog, herleving en vooruitgang brengend, de vrede, verslapping en ontaarding gelijkheid, voerende tot algemene armoede stuitende ongelijkheid bevorderend ter welvaart van enkelen een vreedzaam mensdijk naast okander leven, gedoemd een utopie te blijven waar de sferen voor de bevredering van ieders behoeften de gevoeloze soort in stand gehouden door de opovering van miljoenen gevoelende individuën de diepzienige denkig te gronden gaande en dezelfde ziekte als de verliederlijk te genotzoekig de kans en mensheid genoodzaakt te arbeiden aan de ontwikkeling van zijn denkleven, terwijl haast elke uitvinding in dit denkleven gedaan elke onderwerping van nog vrije natuurkrachten tot een wapen wordt waarmee de broeder zijn broeder benadeelt, onderdrukt soms dood al logende de domineen niets van dit alles, dan moest hij toch de absolute of betrekkelijke onmacht van de menslogenden om in te grijpen en dit verband door een beter te vervangen dan moest hij bovendien allerlei compensaties aannemen al waren dit ook onder speurbare binnen in het menselijk gemoet of in het onbewezen hinnamaus en terwijl hij saat is in de middelmaat mens een geestelijke blinde zag die de onbevredigbare luxurangen van zijn levensenergie vopte met klein geestige diefstallen aan het geen hem bij anderen een voerrechtsgeen of met een leven lang najagen van Fata Morgana en voor wie Genezing zeggen wilde opening van zijn ogen voor de onvermijdelijkheid van zijn leedsaldo was ook de domineer wel geneigd die mens als een blinde te beschouwen hem te verwijten dat hij waardeherte aan het geen waardeloos was maar zorgt deze zijn Genezing in het zich nog blinderstaren van zijn illusies en zij pastra daar je achter die domineer de brede schaar ziet die zonde illusies niet kan leven en die het leven lief heeft ja altijd lief hebben zo om geen andere reden dan omdat een leven strangen in hem huist een schaar die zich zelf beledigd en aangevallen voelt als jij dat leven hoont en aantast een schaar die in de strijd voor de bevrediging van zijn dagelijkse behoeften de tijd mist om de rekening courant erbij te houden een schaar die altijd de illusie van de blinde zal verkiezen boven het niet zien van de heldenziende een schaar voor wie het lijden zelf veel minder vreselijk is dan de aanneming van de noodzakelijkheid ervan daarom voel je dat ondanks enige mooie recensies je boeken aan hun schrijver maar een mager succesje kunnen bezorgen je hebt misschien gelijk maar dan rad ik je nogmaals aan schrijf wat de mensen van je verlangen deze pie deze piato ergo eigenlijk is dit bedriege niet eens nodig denk een beetje minder diep door laat je geschiedenis wat vroeger eindigen neem aan dat de motieven welke de mensen geloven te hebben ook werkelijk gebootieven zijn zeg niet al wat je denkt beeld niet alles af wat je ziet en als je eens rondzoekt onder de touwrijke gevallen waarin de natuur al is het voor een korte tijd zijn eigen noodzakelijkheid zwang waarschijnbaar laat opheffen dan zal de pen heus nog stof genoeg te hebben handeling vinden maar ik ben dan eerst op het alder mens ik heb je eerder zo gezegd elk vogeltje moet zingen zoals het gebeckeerd is tenminstig zolang het zingen kan toen hij dit zijde had hij al gevoeld dat de zinglust hem weer voor lang misschien nu voor altijd was vergaan het is ook zo moeilijk er voor harding bij je leer om zo goed mogelijk te doen wat je best meent te kunnen wanneer je inziet daarmee voor niemand zelfs niet voor jezelf iets te bereiken oh wat waren ze weer leeg en grouw en kil geweest de toon volgende dagen weg was hem blij voldaan een stemming en zijn beetje trots dat hem voor anderen met te gemoedkomen de welwillendheid had toestraald opnieuw voelden hij de mensen veranderd tegenover zich ter nauwe nood had hij hem weer opgezocht of hij ging hun ook weer uit de weg voor zijn lange morgens vond hij weer geen andere vulling dan lezen, lezen, lezen en dan moest hij nog worstelen tegen de insluimerende belangstelling die zijn ogen de woorden nog niet onderscheiden maar de zin niet meer opnam in zijn denken soms werd er horror vaak ui hem te machtig en slaagde hij er in zijn aandacht weer op te zwepen dan drong hij zich op dat hij als ieder ander intelligent mens van een mooi boek moest kunnen genieten maar al lezen voelde hij zich de gelijk die in een steltrein gezeten een heel land doorstomt met zijn bossen en zijn bergen zijn stroomen en zijn moerasen zijn volle steden en zijn lege vlakten en al dat moois onverschillig flieden ziet, wetend, dat hij toch niet in die bossen zou wandelen toch niet op die stroomen zal varen toch niet in die steden zal verblijven hij had nu eenmaal zijn doel veel verdergesteld en al geloofde hij niet meer in de vreugde van het bereiken waarom blijf ik dan niet waar het anderen zo best zijn te bevallen toch moest hij voort voort, altijd voort was de mooie gevoordbijnen kwam de naamiddag waarin hij de stille eenzaamheid niet langer dragen kon en de straat opliep om mensen te zien en gedruis om zich heede te horen en dan voelde hij zich ook daar vreemd dan was het hem ook daar of hij verder en verder juich zonder te weten waarheen en met de zekerheid nergens hij behoefde afleiding bracht hem alleen de avonden aan wanneer hij Schouwburg of concertzaal bezocht of genodigd was op een diner of soiree maar daar peinigden hem de onuitgesproken aanmerkingen die hij in ieders ogen meende te lezen daar wilden hem de allerdaagse domheden en de verlakkerijen welke hem geen stof meer leverden voor zijn werk ook daar vervolgde hem de verveling nu een doel er hem ontpak zijn leven was ondraagelijk geworden en toch had hij toen gedacht dat het onmogelijk meer veranderen kon en dan nog te moeten lezen wie het niet beter wist zou uitschijn en werkelijkheid de gevolg trekking kunnen maken dat de schrijver van dat boek al een heel ongelukkig mens moet zijn ja, ja, ze weten het beter of hij zich in Zwitserland geamuseerd had dat dienen ze hem te vragen om het te kunnen weten maar of het leven hem beviel Pastra beweerde dat zij het afleiden uit zijn aanslag in de belastingen Armboek, dat ronddolen moest onder zulke levensdronken luid als hij deze gedachte zijn lust gesproten om ook in zijn levensdronken te zijn ook in zijn een zwijmel die het denkend doofd puursensueel genot gaan zoeken dieren schijnen niet ongelukkig te zijn zolang zij geen pijnleiden of honger waarom dan niet als zij geleefd en alleen gestreefd naar strenen van de zinnen wie nog iets bereiken wil moet zich genot ontzeggen maar wie dit nu niet meer wil is een groter dwaarzijd denkbaar dan te werken voor anderen die zo onomwonden tonen dat zij van je werk niet gediend zijn en toen was die dag gekomen die zelfzaam mooie waarvan alle sensaties hem duidelijk waren bijgebleven die dag toen hij in de eenzaamheid van het bos met een sentimentiel verlangen zijn armen had uitgestrekt naar de vrouw uit zuiveren begeerter het was een helderen najaarsmorgen geweest de hemel was zo blauw de lucht zo stil de zon is geen zo koesterend dat de winter overgeslagen leek een bedriegelijke wasaming van lau herleven doorpals hem de atmosfeer heerlijk verwekend zeipelde de zoelheid in hem door tot het hem te moeder werd alsof hij zelf een plant was die een lange winter van doodse doorheid had doorgedroomd een heel optrillend leven onder zijn koude schors voelde ontwaken oh, nog eenmaal liefhebben klaagde het in zijn ziel nog eenmaal de armen heen slaan om een mooi slank lijf de kussen drinken van een bekoorlijke frisse mond de blik verzinken laten in ondergronderlijk diepe ogen en in die zaligheid vergeten dat er iets meer op de wereld bestaat dan zij en ik en ons genieten van ookandig maar nu geen vrouw meer die op trouwen sinds al is het ook voorkomen ombaatsuchtig zich een toegeven aan haar neigingslechts kan denken met het de sanctie van hun autoriteit achter het vertoon van een officieel maatschappelijke band ook geen liefhebben meer met het verstand en het hart die willen bewonderen en segenvieren over benijders die begrepen wensen te worden en erkent in hun waarde die bedurt zijn voor spot en zich opwinden voor een taak alleen zij die hem niet kende en om zijn stand niet gaf wat geen vermoeden had en van zijn beetje schrijvers daarom niet afwist zij en wie hij bekoorde als man en die hem bekoorde als vrouw alleen die kon hem geven wat hij zocht of ze dom en onbeschrijfd was het kleedhoeg van armo of schande het zou er niets te doen zoals hij zelf begeerde wilde hij ook begeerd worden om de blik uit zijn ogen de snit van zijn mond de kleur van zijn haar de klank van zijn stem hij moest er leven zijn gelijk haar te zoenen het zijner zou wezen genot is het enige dat zij het voor een ogenblik werkelijk gelukkig maakt waar echter die vrouw te vinden was het geen dwaarzijd haar te zoeken telkens en telkens poged hij zijn behoefte te sporen onder de beridineerde overtuiging dat zijn kans om tegen te komen wat hij zocht zo goed was als nul toch al lukte hem dit voor een poos dan was toch de herinnering van die ene ochtend vol sentimentaliteit voldoende om zijn week hartige stemming terug te roepen zijn warmende begeerde te doen herleven lagenlang kon hij aan niets anders denken en de droom die startse die de jauw hem in de armen voerde verhoogde voor de volgende dag zijn wel lustig verlangen toch was hun kennismaking nog onverwacht geweest op uw goge voorstelling had hij haar voor het eerst ontmoet en niet eens dadelijk opgeleid haar zuster zat tussen hen in was in de pauze was ze hem in het oog gevallen en toen hij in gesprek met zijn buurvrouw had aangeknopt in de hoop dat de andere er zich in mengen zou had die andere zich wel schuin naar hem toegewend maar aanvangelijk niets gezegd al doordpraatend met de zuster had hij haar terdegen opgenomen en terwijl zijn kalmonderzoekend oog de mooie leidenvolgen van haar brede boesten en haar ronde schouders de effen i voorkleur genoot van haar indies bleek het wangen en een klein stukje haals onderging hij van tijd tot tijd de bekoering van haar zondeling groeiende blik die dadelijk zijn lippen zocht en ze uit de verte scheen te kussen ravenswacht haar en lange glansige wimpers verstekten het ousterse van haar voorkomen toch heeft ze nooit erkend van ousterse afkomst te zijn na afloop van de voorstelling bracht hij de dames naar huis maar het was de zuster die ja zij op zijn vraag of hij haar eerst mocht bezoeken of hij haar eerst de bezoek ontving een paar maanden gingen voorbij eerheden die zuster weer te zien kreeg en op zijn vragen antwoorden zij onveranderlijk suze is uit moesten zich eerst los spaken uit een andere band hield ze zich op prijs verlangden ze zekerheid dat hij bier zocht dan een tijdkorting nooit heeft ze hem de reden van haar aanvangelijke terughouding geopend ja in haast alle opzichten is ze hem een raad zo gebleven dat de zusters even min dames waren als maatschappelijk deugd samenvrouwen had hij ter stond bevroet maar wat er van hun levens verborgen lag in de duisternis van het verleden werd hem niet opgehelderd beide noemden zich mevrouw en sprake van hun mannen die uit het buitenland geregeld geld zonden maar meer weigerden zij te zeggen en tot het nemen van informaties ontbak hem de lust waarom zou hij opzettelijk de kans hebben gelopen dat zijn genot hem vergeld werd op een avond dat hij er niet aan dacht bij haar aanteschellen kwam zij onvergezeld hem tegen dicht bij haar huis en van die avond dacht ik in een band die hem een poos opgewonden gelukkig en tenslotte diep een lender zou maken oh die eerste zoenen volvuurig begeren waar aan geen verkillend ceremonieel engagementsvertoon geen onnuchterend aan okander gewind raken was vooraf gegaan een getrouwd paar kent ooit de heerlijkheid van het elkaar nemen elkaar bezitten in elkaar wegzwijmelen zodra de begeerde ontwaakt en zonder dat in vanzoedelijkheidsproeftijd er de eerste ontstaamigheid van getempt heeft gelijk een dagelijks opiumgebruik de vierenwildheid tempt van een opgesloten, verscheurend dier ja, hij had goed gezien dat hij blik dadelijk zijn lippen had gezocht tans kon zij haar mond en niet afhouden en als ze naar een riks van woest gedrukt de kussen duizenden het hoofd weer ophief dan stoeg zij de volks armen om zijn hals, klemmende hem aan zich vast en heegde hem toe wat is het toch dat je zo heerlijk maakt zeg wat is het toch ik hou van je, ik hou van je zoals ik nog nooit in m'n leven van een man gehouden heb ik weet het wel riep hij dan triumphantelijk uit ik heb het er stond gevoeld dat wij bij elkaar hoorden al waren er op die avond nog duizend vrouwen geweest de een al mooier dan de ander toch zou ik jou, jou alleen hebben wat de mijne gemaakt oh, onuit sprekelijke verrukking van het zo okander willen het was of elke zoen met nieuwe gloed hun zwellende aderen vulden en of alle bezinning wegbranden uit hun hersenen onder de hetegolvingen van het opschermende bloed maar al gauw werd haar passie hem te machtig voelde hij zich overweldigd door haar kracht verterend door haar vuur als kussen hij niet lange voldeden beet ze hem in het vlees om hem bloed uit te lippen hij besefte dat zij een bevrediging zocht die geen genottere wereld haar zou kunnen schenken ongekende sensaties nog nooit genoten wilden haar liefde werd razernij een waanzinnig gedrift waarin ze hem misschien eens zou vermoorden als zonen en bijten te lap verspijsbaar geworden voor haar onstilbare lust zeker hadden zich heel iets anders iets veel zoetes veel tedes voorgesteld en zijn armen uitstrekte naar de onbekende door wie hij bemind en begeert zou worden gelijk hij zelf beminnen en begeerend kom pas weinige weken kende hij haar toen het hem al overkwam zich verluchtig te voelen als hij haar huisteur achter zich toetrok dan gedood hij zijn vrijheid in de killen nacht lucht als een maatschappelijk strijder die een paar uren gedebateerd heeft in een benauld lokaal dan snakte hij naar de stille rust van zijn slaapkamer maar toch hield de bekoring hem onweerstaanbaar geboeid toch moest hij naar haar terug gelijk de dronkenaard naar de drank die hij spoorges heeft vervloekt aan niets anders kon hij meer denken voor niets anders leefde hij meer om haarend wil verwaardeloosde hij zijn beste kennissen zelfs pasta nergens vertoonde hij zich meer geen boek nam hij ter hand hield de wereld om hem taanden achter een grijze nevel en in het wijde ledig dat hem omgaf zag hij alleen nog haar bestonden alleen nog haar kussen en zijn verbijsterend genot soms maakte haar woesteloparming hem zo beangst dat hij het naar hunkerde aanstond te kunnen ontsnappen maar zelfs dan nog zweepte hij haar op met zijn rusteloos gevraag hou je van me, zeg het eens dat je dol van me houdt oh wat leke kunstgenot en natuurgenot eidoheidsstreling en zelfverdoening hem toen armzalig genietigheidjes schuil van het menselijk geluk wat kwam het hem kinderachtig onnoosel voor dat hij gestreefd had naar een mooi uitblinken boven de menigte dat hij wel eens berust had in huiselijke tevredenheid welke een povere sier was hij geweest toen hij gemeent had dat een opgewonde fantasie hem de felste genotszidderingen konden kennen nu eerst leefde hij tevoren had hij maar bestaan nu eerst genoot hij eerst nu wel na een poos kwam er matheid over zijn ziele leven moeilheid in zijn rug douzelligheid over zijn denken eerst was er zelfs in deze sensaties nog iets aangenaams als door trokken ze hem nog dieper met de gewaarwoording van het vuurig begeerd zijn hij voelde ze met een zekere trots er sprak raar over met een vattig lachje maar al langs doofde zijn genoot en verbleekte de becorring die zijn begeerde telkens weer opzweepend moest zijn humeur raakte van streek de wereld die was geduinst scheen weer nader te komen trong zelfs hindelijk op hem toe hij ontweek de volle straten en ging zijn dienstboden uit de weg bang voor zijn neiging om ieder af te snouwen op zij te duwen ja te beledigen ook tegen Suze begon hij te razen om de onbeduidendst te redenen dik woenswelde de onzinnige lust in hem op de vermindering van eigen kracht van genieten aan haar te verwijten en soms liep hij eens klaps van haar weg als kon hij de knellende band onmogelijk langer dragen om de nietigste beuzelareien voer hij heftig tegen haar uit en ieder woordenwisseling spitste zich toe in het wederzijdse verwijt van niet meer zo warm liefde hebben als voorheen een poos volgde op elke onaangename vrijving haast onmiddellijk een verzoening wanneer het was of zij ookander nog liever kregen dan ooit te voren dan bruiste haar hartstort om de hevigheid omhoog en dan voelde hij zijn spieren stalen zijn zenuwen zich weer spannen nieuwe kracht zijn gantse lichaam doorgroeien op zulke ogenblikken vergelijk hij zich met de afgematte naar een drink gelag die de volgende avond met de champagne nieuwe opwekkingen zoekt en dan meer verdragen kan dan ooit te voren terwijl hij meer waant te genieten omdat hij van een lager pijl begint bij de afstanden tussen hun botsingen werden kleiner en kleiner dan ookander trager en trager op Zuster begreep nog niet wat er in hem omging toen ze zag dat haar eerste liefkozingen en stredenste aanrakingen zijn onredelijke boosheid niet meer konden bedwingen begon zij te twijfelen aan het voorturen van zijn genegenheid en op een dag nadat hij weer als een wensinnige getierd had terwijl ze hem zwijgend had gade geslagen zij ze kam nog met een stem die beefde van kwalijk bedwongen toren zeg eens als je genoeg van me hebt dan hoef je geen standje te zoeken om van me af te komen ik hou veel van je dol veel ik hou van je blauwe ogen ik hou van je blanke vel en ik ben dol op je heerlijke mond maar opgedrongen heb ik me nog nooit ik kan me over alles heenzetten lus je me niet meer daar is de deur een wal in het water had hem niet beter kunnen ontnuchteren de gedachte dat hij haar zou verliezen daar is het brein met zo'n akelig bleeklicht dat hij omweer de keurig de ogen sloot en hem met de hand overheen vreef om de duizeling wekkende dieptivisionen welke vrezen in dat schijnsel te bedwingen met die druk maar te moeten derven haar lichaam die wellust van zijn lijf haar woorden van liefde en verlangen die zalige bedwhelming van zijn ziel haar zoenen die hem dronken maakte van genot voor heel zijn verdere leven van dit alles afstand te moeten doen vrijwillig neer te ploffen in de zwarte ijskoude afgrond van het niets meer bezitten niets meer gevoelen niets meer oh god nee haar schokken voor terug als de slaapwanderlaar die op een dakrand ontwaakt voor de neertrekgende afstand aan zijn voeten en eerst ze beseffen kon wat haar woorden hadden uitgeweekt had hij haar met zijn armen omsloten neergedrukt op een kanapé en de lippen toegezoend met duizenden kussen nog ook deze verzoed ik heel het geen stand de wilde dromen die zijn nachtruis doorspookt en de lange uren van slaaploos uit die erop volgden brachten zijn denken hoe langer hoe meer van streek en een pijnigende kriwel tegen alles en allen waarvan hij al de ontzittigheid besefte zolderen iets tegen te kunnen doen prikkelde het bij de geringste aanleiding tot nieuwe uitbastingen van drift en langzaam randbron Suze te vermoeden werd uit het kwaad zijn oorsprong nam zij vergiste zich wel in zoveel en hij dacht dat zijn bozeidigheid tegen haar was gericht en niet vatten dat hij alleen verbidderd was over zijn eigen gebrek aan kracht maar hij zag het toch de oorzaak van ze zijn niets slechts aan het omkullen van zijn lippen aan het trillend uitstaan van haar neuspleugels en aan het minachtig taxieren van haar blink ontwaarde hij dat ze hem doorgronden nu ijste hij dat zij zeggen zou wat ze vond en dacht waarom hij dit ijste wist maar van dat moment af was elk woord dat hij toevoegde een uitdaging tot spreken hij tachtte haar voortdurend en vreesde tegelijkertijd niets zozeer als dat ze hem eindelijk antwoorden zou een vrouw weet niet wat liefde is rip hij, ze kent alleen instinctieve driften die bevredigd willen worden en die bevredigde al moesten er een man ook om vermoorden wat heb je ooit voor me gedaan of gelaten heb je jezelf per afgevraagd of je misschien te veel van me vegen zeg, is die gedachte ooit bij je opgekomen? wat kan je ook schelen of ik eronder doorga? welbeschoud bestaat ik niet eens voor je want voor jou bestaat alleen jouw begeerde is het niet zo? zeg ik niet de waarheid een lange tijd hoorden ze ook dit zwijgend aan geen andere tegenwerping hem waardig curen ze dan een fel minachtend kijken uit haar grote gidswarte ogen boven hij trans haar beeld zich weer voor te stellen hij haar altijd met die vernietigende blik met trillende neusvleugel zijn omgekulde lip het was of ze het tijdstip verbijden dat hij groeiende minachting het laatste restje van haar passie zou hebben versmoord om hem dan van zich af te kunnen werpen als een verflendste bloem waarvan de geur haar het post had bedwelmd op een keer dat hij haar bezocht in het nuchteren middaguur besefte hij dadelijk dat dit ogenblik was gekomen ze wachten hem af met haar hoed op het hoofd terwijl haar mantel op de sofa klaar lag zodra hij binnenkwam vinden ze aan zeg ik heb er eens over nagedacht je hebt me in de laatste tijd herhaalderlijk ver weten dat ik niet besef wat echt de liefde is dat ik nooit iets voor je heb gedaan dat ik je vermoord en allerlei dergelijke grappen meer misschien heb je gelijk en daarom is het meer beter dat we ook kan er niet langer het leven onangenaam maken ik kan dol veel van iemand houden maar mijn genegenheid kan ook opeens helemaal weg zijn zo gaat het me nu met jou het is uit, glad uit je hoeft dus niet terug te komen ik verg niemand al meer eerst koud had ze gesproken bij de laatste woorden had ze haar mantel omgeslagen en inrij goed begreep wat hem overkwam hier hij een letter kon aanswoorden stond hij alleen in het vertrek en toen had hij niet gevoeld wat hij gefreest en toch gehoopt had te zullen voeden die ziel van een rijd in de pijn over het onhervindbaar verloren ja zijn eerste sensatie was er een van van lucht in geweest daarna was hij gaan nadenken zich verdiepen in het verleden en toen had hij toch wel zie de pijn geleden was nu eindelijk nu werkelijk alles uit alles voor altijd bleef hij nogmaals alleen het was niet waar, het kon immers niet waar zijn daar stonden toch nog haar meubels hij was toch nog in haar kamer daar moest ze toch terugkeren dan zou hij maar eens klaps had het zijn hersenen doorlicht dat hij niet meer zou het was uit, ja het was wel voor altijd uit en het was ook beter zo toen had zich over zijn denken een kalme helderheid verbreid gelijk na een wegrommelend onweer over een nachtelijk verduisterd landschap het kalme licht van de weerkeerende zon een zware zwartheid was heet getrokken over zijn ziel en daar leefde op in het rustig plekenschijnsel van de gewone dag maar op hetzelfde ogenblik had hij de leukheid waarmee hij zich schikken kon in het wegzinken van zijn intentsgenieten als een dode hartheid waren genomen loodswaar neerliggend op de bodem was hij dan zo op dat hij niets meer kon gevoelen was hij zelfs niet meer in staat een tere mooie herinnering mee te nemen nu hij voor altijd deze kamer verlaten ging het werd hem niet klaar het was of zijn brein het diepe doordenken weigerde de vergeefskeken eens rond die meubels, die schilderijen, die draperien hiel de omlijsting van de vrouw die van alle vrouwen het meest aan zijn furist begieren had beantwoord en zeker het meest van allen hem had begeerd dit alles waarvan hij na een zo menige twist zich ingebeeld had dat hij er zonder tranen in de ogen zonder beving van zijn lippen zonder knaaging aan zijn hart nooit meer aan zou kunnen denken op dit ogenblik van de wisse scheiding voor eeuwig zag het zo koud onverschillig op hem neer als aanschouwde hij het vandaag voor de allereerste mouw opeens had hem een weerzinn vervuld en op hetzelfde moment de gedachte hem doorflitst waardoor altijd wat nagestreeft indien toch alles uitloopt op weerzinn zonder meer op te zien ging hij de camera uit het portaal over de trap af de voordeur viel achter hem dicht en toen stond hij in de drukke straat oh wat raadelde die rijtuigen onverdraaglijk wat hinderde hem het humoerig mensige criol wat stonden die huizen daar aan matigend impassiebel en klein en door door dat opdriggende leven heen moest hij daar nu voortaan eenzaam in ronddolen slenderen tussen die doodse gevols waar achteren niets meer voor hem leefden kijken op die onverschillige gezichten waar aan hem niets meer interesseerde luisteren naar dat gedruis waar hij elke klank hem pijnlijk aan deed moest hij dagelijks al die vajandigheid om zich heen waarnemen zonder ooit meer in zijn zil een schattekoesteren verlustigde als een verrekt met zijn goud nee nee hij kon het niet maar wat dan gedaan waar dan heen naar zijn kennissen om zich weer te eigeren en mee te praten over niemand al om zichzelf te ontvluchten in de kunstmatige opwinding van een gedwongen verveling in gezelschap om leugjes te moeten verzinnen voor ieder die hem achter dochter vragen zou waar hij zo lang had gezeten om misschien een nieuwe band aan te knopen die hij weer zou haten zodra hij hem had nee nee dat kon hij even min naar zijn huis dan om de trage uren in een lege stilte te horen voorbij gaan om de onduldbare tegenspraak te voelen tussen de wilde om zich heen en de armoede in zijn binnenste om met de handen in zijn schoot te gaan zitten wachten tot de tijd het slopingswerk van zijn lijf zou je bevolk bracht nee nee wat dan weg weg klonk het in zijn hoofd eerst maar weg van al wat ik gekend al wat ik gehad al wat ik begeerd heb weg van de man die ik was weg van het ondraaglijke heden weg van de toekomst die me dreigt eerst maar doeloos ver heel ver zo ver mogelijk weg en dan nou ja dan weer gezien wat in tussen de tijd gebracht heeft oh al was hij ontrouw aan zijn leus geworden hij had toch wel gelijk gehad kies zijn respect saptier en hij had ook gelijk gehad het mooie leven te zien in de mens buiten hem verwoordende tot het afschuwelijke leven en toen was voor zijn afgematte geest het heerlijke visionverrezen van een stilblauwe zee onder een strakblauwe hemel toen was de behoefte in zijn ziel geweld in een rietenstoel om adem door een reine warme lucht zich weg te gaan meimeren uit zijn bestaan toen was de verlangende gedachte in zijn brein gereipt om lang heel lang te gaan omdwalen door het dromenland waarin hij al zo vaak voor weinige uren zijn ellende had ontvlucht nog was het tacht en glansden door de onmetelijke zwartheid de sneldovende groen gede fonkjes in het weg vliegende water de vluchtige fletsen weerlichten op de horizon en de strakschitterende diamanten in de oneindige diepte van de hemel en hij dacht zou in de lengte der tijden het leven van onze zon wel veel langer duren dan het opschijnen van zo'n fonkje het opflikeren van zo'n licht wat betekende dan een mensen bestaan niets ach zo is het immers met alle dingen alles is nog even door schemende het zenbrijn dat de boot over weinige uren de kononbouw zou zijn zou je daar een land gaan of einde van opname 21 zes novellen van Marcellus Eemans dit is een LibriVox opname alle LibriVox opnamen zijn vrij van auteursrechten voor meer informatie of om je aantemelden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Bart de Leeuw zes novellen van Marcellus Eemans opname 22 op zee hoofdstuk 6 nog een zwakke zwenging en de boot lag stil zou hij hem wel gaan sinds hij de grijze land streep over de gezicht einde had hij nu uitvlekken was die vragen al ontelbare keren in hem opgereden en toch nog altijd onbeantwoord gebleven hij wist zelf niet of hij dit daderen het land aangenaam dan wel onaangenaam vond het ene ogenblik had het voor uitzicht hem toegelachen als een bonte afwisseling in het eentoonige blauwe doorstomen als een licht doestraalde morgen van vrijheid in zijn doffe afzondering van gevangenen het andere had hij opgezien tegen het prijsgeven van zijn weldadige egale rust tegen het verhittend en afmatend zich gaan weeren voor een twijf van achter genot de walen nevelvlek was aangehakt en opgekleurd tot een dicht groen pallenbos links, waar tegen de brandings neelglinsterend omhoog spatten tot een fel overglansde bruinrode grondplek in het midden tot een weemeling van schelwitlichtende muurvlakken en blauwig afschadelende daken tussen flu wedig donker gebomte rechts maar geen zekerheid was er gekomen in zijn ziel daar lag nu het wonderland zou hij? ach nee het gehaspel met onverstaanbare kutsiers en gidsen de gedwomme plooiing naar ongewone gebruikende manieren de noodzakelijkheid van vreemd soortige speijsel en dranken in te nemen heel dezelf ontgroening van een baar je op te leggen om weer te moeten vertrekken zonder opstreek te zijn geraakt het was immers te moeite niet waard maar als naderhand iemand hem eens vroeg hoe hij cellon had gevonden zou hij dan durven antwoorden ik heb er voor anken gelegen en niet aan het land gegaan durven wel maar dan zou hij het toch zelf onbegrijpelijk vinden dat hij zich door een dwaarze angst voor het onbekende had laten weer houden om kennis te maken met de eigenaardige sensatie van eensklapps over te kunnen stappen in een nieuwe wereld met een nieuw klimaat een nieuwe plantengroei nieuwe mensen enzovoort enzovoort als hij maar niet alleen hoefde te gaan in gezelschap kon dat ervaring op doen even grappig zijn als het onplezierig is voor hem die alleen reist nu nog aansluiting zoeken nee, dat ging niet meer daarvoor had hij zijn medereizigers al te onverschillig links laten liggen de lui hadden zich reeds in groepjes verenigd niet één was er meer die nog gezelschap zocht wel beschoud had hij er ook geen lust in was het niet het verstandigst stilletjes aan boog te blijven naderhand zou hij in mijn gelegenheid genoeg krijgen om nieuwe dingen te zien om te ondervinden waarom nu ontijdig zijn rust prijs geven ondertussen had hij over de vel bijzonder rossige weg bruin de mensjes heen zien gaan in witte en rode gewaarden ongewoon van omtrekken en bewegingen en nu ontdekt hij ze ook in de schaduwbanden langs de huizen nu werd hij ook vreemd soortige huifkarnige waar bespannen met kleine ossen die door half naakte bruine gestalten werden bestuurd in zijn eventjes als hij mij wist wat er eigenlijk te bekijken viel in op welke wijze men daar heentrok voorkomen onvoorbereid was hij op reis gegaan en heel de vaartijd had hij nog een boek ter hand genomen nog met iemand een woord gewisseld al de andere leken uitstekend ingelicht dwaars dat hij geen reisgids had gekocht daar viel hem een toepje mede reizigers in het oog die naar land werden geroeid wat hadden ze een pret een paar metrozen verzocht hem even op site gegaan hoe hij zich omwende dan mij op het dek in ongewone drukte waar in het mededrongen de overige reisigers julend, lachend en giegelend samen bij de neergelaten trap achter hem drentelden zondeling uitgedost de bruine kooplij met bakkevol uitgestalde broodjes van safiren, smaragden en diamanten kammen, haarnaalden en vrouwbelen van schildpad dozen van ingedegd hout ingegrafeerd kalper tussen hen door schoot de donkere hotelcommissionairs en gidsen heen en weer die kaarten afgaven en handtassen krachten meester te worden en over de lege rest van de dek haasten zich de matrozen springend over de banken trekend en touwen, sleurend met planken en stoelen hoe waren die vreemde kerels zo gauw aan bood gekorben daar begon de stom winden te heigen en te stampen, de kettingen ratelden neer in het ruim, het ophalen van de hout, nu werd het toch al te onplezierig aan boord, nergens meer een plaatsje waar men rustig kon neerlegen en dan die verstikkende hitte onder het gouden zeildok als hij toch in zijn land ging maar dan waar dan heen daar schoot hem eensklappse naam Sumangala te binnen hoe was het mogelijk dat hij niet eer aan die naam had gedacht, had hij bij z'n vertrek zich niet voorgenomen als hij dan toch langs zijn lond kwam om in de buurt van het zuidelijk boedisme te gaan bezoeken was hij niet juist daarom liever naar Oost-Indië gegaan dan naar de West veel had hij over het boedisme gelezen de eerste kennismaking met de leer in het boekje van Van Houten was hem een open baring geweest zo dik was hun teleurstelling zijn streven geknakt en hij zich gevoeld had als iemand die midden in zijn opstijgende vaart naar een heuvelspits een vuistslag tegen het voorhoofd krijgt waardoor hij versluft met het besef van in het open bar vernedigd te zijn, had hij naar een boek over de boedag gegrepen om te leren berusten in zijn lot wat had hij zich waak geërgerd uit het verwijt van egoïsme door zo menig commentator Sakya Muni naar het hoofd geslingerd moest hij die predikte overwiddet leven dood het ook niet leren, verscheur alle banden want zij zijn het die het leven in stand houden als het leven een ramp is is dan het gewone altruisme niet de zoogmoeder ervan en mag hij een egoïst heten die voorschrijft, roei uit je begeerten ongeveer 25 eeuwen geleden had de boede al geleerd het leven is begeerend en gelukkig kan alleen hij zijn die niet meer begeert ongeveer 25 eeuwen lang pogde de mensen het leven zo dadig te gestalten dat Sakya Muni ongelijk zou krijgen en de begeerenden wel gelukkig zou zijn niets hadden ze bereikt en toch hielden ze maar vol wat een kortzichtigheid had het boedisme hem gegeven wat hij zocht niets meer te begeerden ho, zeker was dat het enige verstandige konden vandaag alle mensen dit inzien en in praktijk brengen dan kwam opeens aan het dwaarse penolopiewerk een einde en was het leiden gedood maar al zagen ze het in zouden ze doen kunnen wij niet allen de gekken die heel goed de krankzinnigheid van hun daden en gedachten beseffen en er toch machteloos tegen zijn is zelfs het zogenaamd gezonde verstand niet juist met dit soort van krankzinnigheid behupt hij zelf zag zo heel goed de waarheid van Buddha's leer in en toch zodra de verdoofing en de pijn van de slag die hem neer had geveld geweken waren in de streefingslust herleefd wat gaf het of hij die lust dan al verwenste overtuigd dat hij toch weer de lust telling zou waren smoren kon hij hem niet en zolang hij hem niet gesmoord had zou hij nooit de heerlijke zielevrede deelachtig worden waarmee hij in zijn fantasies zich wensloos zag omdwalen door een stille, zonbestraalde tuin volkleurige welriekende bloemen ver van het drukke mensenremor aanhoorend als hij luisteren kon naar het gechillip van de mussen die ook aan de grancorros wegpikte uit de bek zou zo mangajah hem het middel en de hand kunnen doen om de afgever van het leven uit zijn denken te doen overgaan in zijn bloed sir sir een legeboot naderde het schip de half naakte roeier wenkte en riep hem aan zonder zich meer te bedenken daalde hij de trap af en nam hij plaats in het dopperende vaartuigje zwijgend roeide de bruine man hem naar de wouw toen hij aan land was gestapt weer op een toegedraafde ginrichka man het gareel van zijn wagentje voor zijn voeten neer hij ging er in zitten en riep zo mangajah het schemt zomaar voldoende te zijn de man greep het gareel weer op en draafde met hem voort de meenstriet in van kolombo het was zijn eerste ginrichka rit en hij voelde zich enigszins belachelijk in die grote kinderwagen hij begreep best dat het zot was om zo iets te gevoelen in een land waar de ginrichka door iedereen wordt gebruikt maar hij voelde het toch vooral voelde hij het in het voorbijrijden van een groepje medereizigers die bij een winkel stonden te praten en te handelen hij pogde er over na te denken waarom dit zo was maar al gauw leidde al het nieuwe om hem heen zijn aandacht af hoe wonderlijk die zwaar gebouwde mannen met hoogopstaande schildpadden kammen in het zwarte haag witte doeken als rocken om de benen en zwarte jassen daaroverheen en dan die speer naakte jongetjes met hartvormige blikken plaatjes en touwjes afhangend voor de dikke buikjes kijk, daar was een vrouw in het rood met kopere banden om de makeren blote armen de meeste vrouwen droegen gekleurd rocken en witte jakken die rode kwam dus waarschijnlijk van elders wat was hij terugstotend lelijk van waar zou zij komen daar ging weer zo'n haal daar ging weer zo'n huifkar voorbij de kleine osse hadden kopere punten op de korte horens een mooie kerel die half naakte drijver met de witte lap op zijn bruine kop wat liep hij statig laag die huizen doelmatig die breed beschadelde daken in zulke warm land maar de weg had smaller moeten zijn hoe was het mogelijk dat de genrisca man in die velle zonnegroed kon draven zou die fantastische stenen poort halve scholen in het groen en overblijsel zijn van een antiek gebouw hey wat was het heerdruk karn, genrisca's een dicht gekriegel van mensen het leek wel een maakt wat een boel blote hoofden hoe hielden ze het uit de andere droegen tulbanden zwarte hoeden, witte lappen ja, zelfs een soort van gevlochte tenenmandjes daar liep een rode Engelse soldaat die paste hier al heel slecht vroeger werden de Hollanders hier geweest zouden zij sporen hebben achtergelaten jammer dat hij geen tijd had alles behoorlijk op te nemen wat was er veel zonder links te zien hier hielden de huizen op groene velden breiden zich uit en daarachtig verezen bossen van palmen velderig zo'n tropisch landschap toch deed het hem hier aan Holland denken zou dat gebouwtje een station zijn? ja, hij zag de rils erachtig wat zou hij graag het binnenland eens instomen ken die moest prachtig zijn en minder warm op zijn terugreis zou hij daar toch eens heen gaan nu nam het palenbos hem op verkwikend die schaduw welke een ogenstreding naar het verblindende licht en hoezielijk hebben die slangopreizen de stammen hun wijd uitplooien de zachtwuivende kronen hoog boven de dichte, koelgroene, loverwarreling waar hier en daar een zondestraal doorheen ziddert als voortgeblaasend stofgoud kijk wat een aardig rieterhuisje zo geboedelijk weggescholen onder een woekring van breed onbuigende bladeren eilen dieerhangen te twijgen tot de geopstlingerende klimplanten de rode hibiscus groeit er tegenaan als een kamedia tegen het haar van de Japansen moest meen een poos steegde eenzame weg altijd door grouw overlommigd daarna was het of de gronteensklaps zijwaarts neergeleed en werd hij in een wijde uitholding brede gebouwen gewaag warm overgroten met licht schoelhul opglansend uit sapgroen gebompte dat moest het klooster zijn wat lag er daar rustig het straal de vrede uit als het aanbinnen de heilige op een antiek alterstuk ja hier moest het mogelijk wezen op de kalm voortkabbelende tijdstroom de ziel te laten wegdrijven naar de eindeloze eeuwen gezee statige gestalten met kaalgeschoren krouden omhangen met langer, drofgele mantels stapte blootsvoets in Japansen verdiept over het voorpleid op en neer dat waren dus de boeddisten de volgelingen van de leraar zonder god zonder hemel zonder dogma de mannen die er van door drogen zijn dat het leven niets is dan een illusie zouden zij gelukkig zijn gelukkig is een verkeerd woord hij bedoelde niet ongelukkig er waren jongen bij en ouden een paar keken hem aan op zijn vraag naar sumangala kwam een van hen vooruit wenkte en geleidde hem zwijgend naar het grootste van de gebouwen hier stond hij opeens in een ruime zaal ter midde van een dichte schaar jongen mannen in het geel waar tegenover op een rustbank een oude man lag met grijze stoppelbaard winstgele mantel weggegleden van zijn ruige bost een maagere bruine schouder en een rimplige arm ontploten op deze toegetreden voeg hij hem in het Engels om een onderhoud de oude man keek strak verwaast omhoog geef naar een schildpad een bril zette hij voor zijn diepliggende zwaar onderwalde ogen en staarde hem strak aan hij voelde dat ook al de hoerders hem verwonderd begluurden er was achterdord in sumangalas zou de hoge priester het onderhoud niet toestaan om hem te winnen kwam hij ter stond voor de dag met een toelichting van zijn bedoelingen de mededinning dat hij vanavond weer vertrok en enige vleiende woorden over de eer vallen gesprek met de hoogste vanboedersdiscippelen toen zij de grij zegt iets tot een van zijn jongeren en verzorgt deze hem mee te gaan naar sumangalas kamer waarheen de hoge priester aanstond zou volgen die kamer was een klein vertrek in een ander huis voorzien van een paar eenvoudige stoelen een rustbank, een kalahouten tafel en enige boeken op een rekje het huisraad leek hem schunner en hij vond het hier nogal donker er duurde niet lang of sumangala verscheen en nodigde hem uit naar buiten te komen onder de veranda waar een ditto tafel stond met ditto stoelen er omheen en daar, in de stilkoelen lucht in het getemperde licht in het droomachtig tropisch decor had het onderhoud plaats waarbij de priester en hij zaten terwijl een vijftal luisterende leerlingen hen staande omringden eerst vroeg die grijzaagd op kalmvriendelijke tonen naar zijn naam en nationaliteit daarop maakte hij in korte voor ontschuldiging over zijn gebrekken gekennis van het Engels ten slotte zei hij wat wist u eigenlijk van mij hij begon nu maar dadelijk te praten over het Nirwana waarvan de Europese geleerden eenlopende verklaringen geven en hoopte dat sumangala eenmaal aan het uitleggen en het betogenen geraakt hem niet verplichten zou naar andere vragen te zoeken en zo gebeurde het ook een glimlach was wel voor sumangalas diepetrekken heen getreeld bij de toespeling op de Europese geleerden maar toch was er geen waanwijzen minachting in de blik die zijn schanderen, bruine ogen snel over de luisterende jongeren die het glijden terwijl hij goedig het hoofdschudderd opmerkte en de Christen begrijpen er nog niet veel van maar het wordt al beter sommige denken dat het Nirwana in dit leven te bereiken is, andere stellen het gelijk met de christelijke hemel maar dit is allemaal het waarsheid en nog eenmaal glimlachend tans echter alleen voor zichzelf met neergeslagen ogen als hij herinnerde hij zich de tannozen gesprekken waarin hij de stellingen van Christian leraar zat weer legt voer hij voort op de toon die een kalm wijzevader zou aanslaan over een opgewonden doordraafend kind wat zouden wij hebben aan die christelijke hemel waarin weer een meester en onderdanen zijn net als hier en waar zou die hemel moeten wezen nee, nee, het Nirwana is geen plaats maar een toestand een toestand van zaligheid die pas bereikt wordt wanneer wij dit leven geheel hebben afgestorpt in dit leven heerst de smacht doordat de kerne van het leven de begeerde is die na bevrediging streeft de bevrediging niet bevredigt maar weer nieuwe begeerden doet ontstaan dus moeten wij onze begeerden overwinnen om de smacht te kunnen doden tot zover beantwoorden Suman Gala's woorden aan zijn verwachting die hadden ze hem eigenlijk niet nieuws maar de grijzaag ging verder en nu hoorde hij hem dingen verkonden die hij ook wel eens gelezen maar totaal ik weer op zij gezet en vergeten had en het waren juist deze dingen welke hebben zo weinig te zaken hadden gescheden waaruit nu een heel nieuw boedisme voor hem opreest ongetwijfeld had de Buddha geleerd voor hem die het eindpunt heeft bereikt die onbekommigd is en losgemaakt van alle banden voor hem bestaat de smacht niet meer maar dit sloeg niet op de man die teleur gesteld omdat hij de hinderpalen niet overwidden kan welke hem beletten aan zijn wensen te voldoen zich verbitterd van het leven afwend deze is maar iemand die anders wil leven de Buddha sprak van hem die niet meer wil wezen wie nog teleur gesteld kan zijn heeft nog iets verwacht en wie nog iets verwacht kan niet beweren dat hij niet wil leven het leven moet overwonnen worden en dat kan niet gebeuren door het te ontwijken in tegendeel is dit alleen mogelijk door het goed te doorleven slechts weinige mensen dicht de Dhammapada bereiken de andere oever de rest loopt aan deze kant op en neer om die andere oever te bereiken is het in de eerste plaats nodig te strijden tegen onkunde want onkunde heeft de Buddha gezegd is de voortnaamste factor van de menselijke ellende het is de onkunde die ons waarde doet hechten aan het waardelozen die ons doet betreuren wat die betreurens waard is die ons doet geloven in de schijn en die ons levenslang onwaardige doeleinden doet najagen want tot ware wijsheid te komen moeten wij de middel weg gaan die leidt tot silenvreden en die even ver is van het zoeken naar genot als van het zich pijnigen door overdreven onthouding niet naar één leven niet door een plotseling een wolging wordt de levenswil gedood slechts door een reeks van steeds naar hogere vermaaktheid strevende existenties verheft de wijze zich al langs tot het inzicht van het illusoren aller dingen en overwint hij het leven door het zegenpralen over de begeerte is zijn begeerte waarlijk dood toen zaten voor hem ook geen weder geboorte meer dan komt hij in het Nirvana die toestand van vermaakt ter rust met vermaakt vergeten van al wat hem gemaakt had tot de lichamelijke mens toen Zaters weer in zijn gin rikshaat voelde hij eerst een grote voldoening over het afgelegde bezoek het was hem of hij een mooie daad had gedaan iets dat hem tot eer zou strekken zijn leven was een interessant moment rijke geworden en onwelkeurig verbeelde hij zich wat hij daar nu van ging genieten wat voor een soort genontiet wezen kon wist hij niet maar toch bleef zijn stemming blij door tintelt van een heerlijk verwachten het bonte gewoel in de straten leidde hem niet meer af en het kwam ook niet in hem op dat hij misschien nog tijd genoeg had een museum of iets anders te gaan bezichtigen hij werd alleen zijn blijheid gewaag en herdacht het onderhoud met Sumangala gelijk hij voorheen zijn werk herdacht en de dagelijkse taak was voltooid ter nauwe nood voelde hij spijt dat hij met niemand over dit onderhoud zou kunnen praten even flitste het nu door zijn brein dat hij het leven van zo'n monnik op de duur niet zou uithouden toch benijde hij hen hoe vreemd was zijn karma nog niet rijp voor zo'n bespiegelend bestaan onbewijsbaar die metempsigozen oh zeker maar toch zotwaas niet was er wel zo heel veel onderscheid tussen die geniale aannomen van 25 eeuwen her en de moderne herediteitsdeer die hem is ook nog niet veel meer dan een aannong is bepaalt ook tans niet het karma de aanleg die overgaat van vader op zoon zonder een diep gaande erfelijkheid kunnen we ons geen andere ontwikkeling voorstellen dan de zwakke door de opvoeding en de geringe door eigen denkracht mogen wij dan Buddha's hypothezen minachtend verwerpen alleen omdat wij voor de herleving van het individu in de plaat stellen de herleving van de ouders in het kind en hebben we reeds het recht zijn conclusie af te wijzen dat het einde van alle ontwikkelingen zijn zal het niet meer willen leven alias het niet meer willen voortplanten van het leven in de overtuiging dat de menselijke idealen zelfs niet benaderbaar zijn en ten eeuwen gedage de slotsloom van elk leven onvermijdelijk moet opleveren een minis aan geluk bij de haven aangekomen vond hij er een vijf tot beide passagiers bij een ze waren juist bezig met een roeier te onderhandelen door het gesprek flotte diet waar de man hun Frans Engels slecht verstoond Satis kwam te hulp merci monsieur voel-le-vous verdier avec nous ideal en con plus hij nam het aanbod dankend aan en zodra allen gezeten waren vroeg zijn buurman of hij het museum had bezocht en anders pak over de cinnamon gardens en derde meende hem in het Oriental Hotel te hebben opgemerkt en een vierde zei dat hij zeker naar Mütwal was geweest toen hij bekende moest niets van dit alles te hebben gezien voelde hij zich een gek figuur maken en het hielp niet of hij van zijn kant een relaas ten beste wilde geven van zijn bezoek aan Sumangala ieder was te veel vervuld van zijn eigen waarnemingen om in die van een ander belang te kunnen stellen men hoorde nauwelijks toe en liet hem niet voor einden al de ander hadden tenminste enige ervaringen gemeen waarover zij samen konden uitwijden waarom had hij nu juist iets bezorgd dat hij de overigens voorkomen onbekend was de praatjes van die priester had hij even goed ergens kunnen lezen hoe was hij het toch toegekomen zijn tijd zo onvernuftig te besteden op het schip teruggekeerd voelde hij zich dadelijk weer van zijn Franse tochtgenoten vervreemd nu want keek we naar hem om zijn vruchten zou grondelen en tweede zijn aankopen uitstallen en derde zijn schetsen vertonen en al de anderen hun meningen daarover ten beste geven bekoop hem de lust weer naar het land te gaan en moest er dan ook zijn vaart tot Singapore ervoor opofferen toch verliet hij de boot niet mismoedig en korselig als iemand die een onherstelbare vlater heeft begaan bleef hij op het dek rondlopen en het voor uitzicht ergerde hem van straks weer het eentonige zis van het wegschermende water te moeten horen van weer als een vreemde te moeten omdwaarden tussen al die vertrouwelijk pedokander praten de mensen van weer dag in dag uit niet anders te zullen zien dan lucht en zee en misschien een streepje land in de verte hoe was het mogelijk dat hij die bestaan 3 weken lang volg had gehouden en dat het hem eens had toegelachen gelijk het dromen de topper toelacht die zijn leed haast niet dragen kan was het niet als schuurlijk vervelend een loeiend vluiten goof de weg van de zwart rookende schoorsteen naar het land dat was het eerste zijn aanstond zou de boot vertrekken opeens zag hij het geelgransige kloosterweer voor zich met zijn eeuwengroene omlijsting met zijn atmosfeer van zielevrede waarin het geen te sluimeren en met zijn statige stilmijmerende gestalten o, zuisde het van zijn lippen hoe zalig moet het zijn niets anders meer te begieren dan de zoon bestaan dag en dag gewik te worden door een liefelijke zondenschijn altijd kalm, onbezorgd verquikt op te staan wensloos de vrede rond te dwalen in een mooi landschap omwaardemd door een lauwe lucht volzacht getemperd licht en geuren van bloemen immer door de schoonheid aan schouwen van een onverwelkbare natuur geen botsingen met mensen geen strijd voor een doel geen angst voor teleurstellingen te kennen onverschillig te zijn voor het vliegen van de tijd o, welk een heerlijkheid was er wel zo heel veel onderscheid tussen deze zaligheid op aarde en het divana dat nergens is en weerhoorde hij de vraag hoe komt het dan dat ik tegelijkertijd die monneke benijd niet begeer zo'n mangala zou antwoorden omdat je nog geen wijze bent die boven het leven plaant en er met onaandoenlijkheid opnieuw ziet maar slechts in verbitterde die er in woont en het anders zou wensen augustine zou gezegd hebben heer, je hebt me in andere weg gewezen dan geen toegelaat hebt dat ik gaan zou allengst voelde hij zich vrevenig worden tegen de buddhisten net als een zieke die blij dat hij van zijn beperkte de diagnose was een kwaal heeft genomen op eens bedenkt dat hem door die doktor geen genezing is beloofd Shakia Muni was ongetwijfeld een groot man maar zijn leer moest in de loop de eeuwen immers even erg verbastigd en versteend zijn als de christelijke de oude zo'n mangala was misschien een ernstig denker maar dat zijn jonge gezonde volgende dingen het leven hadden overwonnen zeker komt het voor dat iemand de afzondering zoekt uit weerzin tegen het leven maar de meeste monneken christelijke of buddhisten hebben geen animotief voor een afzondering gehad dan hun luidheid die leer van de metem psychose is gekheid en al dat gepraat over het verschil van het niet te willen leven en het anders te willen leven is eenvoudig een spelen met woorden nee klonk het in hem zo'n mangala na wijst me het middel aan om de begeerte te doden eri zich heeft uitgeleefd om de teleurstellingen te meiden voor ze me hebben verlamd om mijn levenswil te smoren alleen door het verstandelijke inzicht dat hij me ongelukkig maken zou en maken moed een tik op zijn schouder stoorde hem in zijn overpijnzingen zich omwendend zag hij een heer van middelbare leeftijd en een jong meisje voor zich staan en ik van Europese afkomst schoon in het Oosten gebruind de man die pas aan boord was gekomen sprak hem in het Hollands aan en het geluid van die taal gaf hem ter stond een ongewoond aangename sensatie ik hoor dat u Hollander is en dat wij tenminste tot Singapore samen zullen reizen mijn naam is verbeek, ik heb de iru mijn dochter Anna voor te stellen mijn naam is Satis vluchtig drukte hij dochter vader de hand snel zich afvraagend of hij het wel aangenaam vond tot Singapore voortdurend in het gezelschap van die twee mensen te moeten blijven hij wist het niet de man leek hem ruw en het meisje onbeduidend mooi, Ceylon her, vindt u niet? hij antwoorde dat hij nog niet over het eiland durfde oordelen het was zijn planner terug te keren in de weinige uren van zijn openthoud had hij alleen een bezoek gebracht van de Buddhisten toen u verbeek vroeger wat dat voor een stuiter was, vertelde hij alles van zijn onderhoud en zodra hij geëindigd had, riep Anna uit he, hoe interessant daar geeft u zeker een beschrijving van verbaasd keek hij er aan en een weekgevoel van toeschietelijkheid verving eensklapps de voorzichtige terughouding die hem tot nog toe tegenover zijn nieuwe kennissen had bezild een beschrijving, weet u dan dat ik het meisje bloosde allerliefst verbeek lachte, nee die vind ik goed zijn er dan twee van uw naam en voornaam we blijven in Indië toch wel een beetje op de hoogte ik zal nu niet beweren dat ik al uw werken heb gelezen, maar ik ben uw naam tik was genoeg tegengekomen heeft u niet over Amerika geschreven de laatste zin trok wel als een killer wolkschadel heen over de zonbestraalde herinneringen die eensklapps bij de woorden al uw werken in zijn geest was verrezen maar toch hielte de warm optillende wel wildendheid aan die plotseling als in sentimentele voorjaarstemming zich over zijn gansige moed had verbreid pardon pardon in Amerika ben ik nog niet geweest nu dan zal ik me daarin vergissen maar als ik zei uw naam hoe heet u laatste werk ook Anna, kom jij weet het wel Anna leest natuurlijk veel meer dan ik ik zou wel wat om durven verweiden alles van u kent het meisje bloosde weer diep alles papa is te veel als ik aan het opzommen ging zou ik zeker het een of ander over slaan maar ik heb toch wel enige novellen van meneer Satis gelezen en ook zijn roman schijnen werkelijkheid schijnen werkelijkheid juist juist daar heb je de naam die ik zocht het was Satis als had hij zich nog nooit zo gevleid gevoeld hij had het meisje wel willen danken en toch was hij geen woord van bewondering en hij had het meisje geloven en gaat u nu naar Batavia nog altijd wist hij niet wat te doen na zijn aankomst de Singapore nu stond het eensklapsvorm vast ja, dat is mijn plan verbeek vond het best daar gaan we samen en weet u wat u nu is moest doen u moest eens een reisboek schrijven over Indië ik bedoel niet een opgedirk verhaal vol voor zonnere avonturen of een verbazend geleerd werk niets van dit alles de populaire reisgids een boek dat je lust geeft om jaar van eens te gaan zien dat praktisch is ingericht zonder vervelend te zijn en dat je naar de hand met genoemd nog eens herleest geloof me meneer zo'n boek moest u schrijven daarmee zou u er goed werk doen als u het plan u toelacht dan maak ik me sterk u overal de nodige aanbevelingen te bezorgen ik heb zoveel relatie als ik maar wil en ik zal u nog iets zeggen valt het werk naar mijn zin uit betalen in het Engels, het Frans en het Duits nu, wat zegt u daarvan Zaters kon zich onmogelijk meer ontfijn zijn dat hij van zijn nieuwe vriend niet de minste waardering van zijn schrijfkunst had te verwachten hij wist ook heel goed dat hij een paar maanden geleden zich met een nietzeggend frazitje van die man zou hebben afgemaakt hij, populaire schrijven het plan had hem in de oorrie geklunken als voor een concert pianist de uitnodiging moet kninken of spelen op een bal toch werd hij er niet boos om en dit was niet uit sluiten toe te schrijven aan de joviale toon waarop verbeek had gesproken er was werkelijk in het voorstel iets dat hem op het ogenblik toelachte zou het geen aardig reisdoel wezen en stel dat hem niet in stuik met behulp van verbeeksaanbevelingen veel meer te zien en te ondervinden dan iedere gewone toerist het was of hij het net ingebonden met platen opgelust door de boekje al in de handen van zijn Engelse en Frans reisgenoten zag hij ging dus een instem het antwoord geven toen Anna uitriep maar papa hoe kunt u nu denken dat iemand als meneer Saat is een reishit zou willen schrijven zouden ze in Indie artistieker zijn dan in Nederland flitste het door zijn brein weer had hij het meisje wel willen danken voor haar opmerking ze leek een beetje opgewonden en dat stond haar heel goed wat had zijn mooie gelijke witte tandjes verbeek liet zich even wel niet uit het veld slaan waarom niet waarom niet je kunt niet zeggen dat ik bekrompen over schrijvers oordeel als ik en anderen de hele dag hard gewerkt hebben dan willen we samens ons wel eens ontspannen door aangename lectuur we hebben dus boeken nodig een goed schrijver heeft recht op onze erkentelijkheid maar al halen ik nu mijn schouders niet op voor een roman of een novelle een reisbeschrijving meneer Saat is al het betekend goed te houden een praktische en boeiende reisbeschrijving stel ik hoger heb ik geen gelijk? zeg nu eens zelf het was Saat is of de zekerheid dat Anna hem begreep en voor zijn kunst anders voelde dan haar vader hem het toegeven aan verbeek bijzonder veel gemakkelijkte toch wilde hij het zo doen dat hij zonder pedante zijn verbeek in schijn maar zijn dochter in de grond gelijk gaf het is moeilijk meneer verbeek de betrekkelijke waarde van een roman en een reisbeschrijving met ook andere te vergelijken maar dat wil ik u wel zeggen ik ben heus niet te trots om een reisbeschrijving te maken nog een poosje spraken ze samen door over het plan toen de guberen gongslagen opdruinden uit de kayuut zackerloot riep verbeek uit nu al etenstijd ik moet me nog in de kleren steken kom Anna als u geen betere zelfschap heeft meneer Satis belicht dat aan tafel een plaats naast de onze ik snap hem best toen meneer verbeek om de hoofdmeester te vermermen tot straks dan vader en dochter gingen heen en Satis volgde iets langzamer opmerkend onder het afdalen van de trap dat Anna mooie schouders had en prachtig donkerblond haar er was ook iets eigenijdig in haar gang dat hem prettig aan deed toen hij aan de tafel plaats nam waren de stoelen naast hem nog onbezet ze zonden compatriot aan vroeg Nesba ze meseer is Zetshen 4 kizon venu abor ozuidwi het was een nieuwe overbeerman een van zijn medereizigers uit de roeiboud die de vraag stelde hij antwoorde bevestigend en praten een beetje met de man door het was hem niet onangenaam zijn afzondering van de vorige dagen voor verbeekers en dochter verborgen te kunnen houden toen de laatste hun zetels hadden ingenomen kwam het schip ook gauw in beweging een flauw tochtjes weefde daar binnen en wel daar voelde hij weer het eentonige wendelen van de schroef hoorde hij weer het eentone stampen van de machine maar alles deed hem nu heel anders aan dan te voeren het was of hij voor het eerst op een doel afstevende een doel waar allerlei nieuwe indrukken hem wachten waar hij pret zou hebben en zou leven tot een ander mens hij zag het achter Singapore liggen als een mooi zonnig landschap en onwelkeurig moest hij aan zijn eerste spoorreizen denken wanneer hij na een 10 maanden lang geregeld schoongaan door zijn ouders voor vier weken werd meegenomen naar de dagelijkse afwisseling van avontuurlijke tochten over hoge bergen net even vrukkelijk als dan het eerste stampen van de treid hem doorgehaald had een beeld van het schip het verbeek schonk een fijne fles om te drinken op hun kennismaking na een onthouding van 3 weken verhoogde dit glas zijn aangename opwinding even begon het schip te rollen naast hem onsponsichter stond een gesprek over de tangage el rouli is u niet bang voor een beetje beweging jufvrouw verbeek hij had daar zo graag naar boven geleid negenverleid op zijn reisdeken en een kleine gegeven met zijn praten o, nee meneer satis ik heb wel eens een storm op zee beleefd toen hij is iedereen ziek was en de stewardess het werk alleen niet meer af kon heb ik haar geholpen zonder iets te voelen een flinkwijsje dacht hij heel anders dan zo'n haar zedine juf en ze ziet er waarlijk lief uit toch speelt het hem dat hij haar niet kon bijstaan en trosten na het eten die bij eerst tijdlang druk praat het met vader en dochter op het dek en telkers als hij tussen de rietenstoelen doorging waarin de eigenaars lagen te slapen of twee aan twee te kouten moest hij denken nu doe ik precies wat de anderen hebben gedaan die ik zo minachtend veranderd heb behandeld tegelijkertijd voelde hij in zich iets segervierends als lag het tegenover die anderen een onderscheiding in zijn vertrouwelijkheid met Anna en verbeek toen eindelijk verbeek van het lopen genoeg had zette hij de wandeling alleen met aanvoord ze vertelde hem van Java oh het leven is veel plezieriger dan in Holland dat zou u zelf ook wel vinden als u maar over de eerste vreemdheid heen is ik zou in ons vader dan niet meer kunnen aarden zo'n klein benauwd huis zo'n slechte bediening zo'n ellendig klimaat nee, nee als hij daarmee onze heerlijke natuur onze verrukkelijke zonnenschijn onze ruime woningen en onze overvloeten uitsteken dan zal het u wel met me eens worden dat het Hollandse leven bij het indische afsteekt als armoede bij rijkdom al doorpratend schilderde zij hem haar bestaan in het hoge binnenland met zulke bewonderende en liefhebbende woorden dat in zijn geest een verleidelijk beeldverrees van een ideaal tropisch periglandschap waarin de warme lucht als doortrokken was van een fris, zilsblijheidwekkend aroma het leek in oogstredende schoonheid en verquikkende kampte op het decor om het boedistisch klooster maar de stemming was er gans anders in plaats van de zuffen berusting der voorkomen abnegatie de lachende tevredenheid van het willen en bereiken oh, hij moest het zien dat land van kleur en licht hij zei haar dat hij erheen wilde gaan en een geruime tijd verblijven juist, zo moet u doen kom maar bij ons papa zal het zeker aardig vinden en u kan zo lang blijven als u wil denken we over logees heel anders dan in Holland we zijn veel gast vrije en we vinden het plezier even voor onszelf, weet u? als een arme wees die eens klaps door een rijk man tot zoon wordt aangenomen voelde hij zich gestreeld en opgewonden door dit aanbod het speedt hem dat hij niet dadelijk wat bloemen kon kopen en ze Anna vereren nog lang liepen ze al praatend op en neer en toen eindelijk verbeek zijn dochter kwam halen om naar beneden te gaan en hij beide reed jarenlang hoewel het al laat was volgde hij hem niet naar zijn hut zodra zij verdwenen waren zocht hij zijn stoel op en zonder meer uit te kijken naar de starren die weer helden vonkonden boven zijn hoofd naar het in zwartheid van zwolgen land waarboven het ook nu weer flets lichte en naar de groengeede vonkjes die nog altijd snel optintelden en doven in de wegscharmende zee vleiden hij zich neer en liet hij starend naar het grouwe dak en denken, vrije lap eigenlijk dacht hij niet het was meer een innerlijk zin van lievelijke visionen die als zonnige landschappen door mooi geneefels in de toekomst schenen op te blinken achter het Singapore waarvoor hij schep pas gegaan mooi zag hij Java een tweede salon gelijk onder zijn vlekkeloos blauwe hemel in zijn immerkoesterend warme atmosfeer getoord met zijn eeuwen gezamer ook daar waren steden net als de Colombo zo belangwekkeld weemelden van mensen van allerlei ras allerlei kleur allerlei klederdracht maar niet als een vreemdeling diep hij onder hen rond het was er thuis hij kende er de winkeliers in hun magazijnen de voorbijgangers in hun wagentjes de ambtenaren, de officieren de handelslui in hun huizen hoe interessant die nieuwe wereld en ook daar verezen blauwebergen frisheid afstralend van hun heldingen ook daar hielven slanke palmen hun wajerkruinen omhoog sprijden bananen hun reuzachtige bladeren uit bontentropisch wild riechwoekeren de groei van grillige heesters en slingeren de loten de einde stammen en de dichte krooden aan één zodat de wegen die er onder door liepen loofgangen waren geworden heerlijk zacht overgroedend het geprikkelde oog en koelen overschaduwend het verhitte lichaam en ver achter die bossen op de weg helling aan lag het ruime luchtige huis waarin hij ging verblijven daar zou hij buiten zijn van de morgen tot de avond elke dag, heel het jaar rond hij zag zich al met Anna en Verbeek in het frisse morgen uur te paard stijgen om rond te gaan dolen door de romantische bosjes over de eenzame wegen langs de geheimzinnige paardjes hij zag er zich in de warmere middagtijd op de koele veranda zitten werken om suist door de plechtige stilte in de spiegeling van zijn fantasie ongestoord door één opdringende ergenis hij zag zich tegen de avond weer in het gezelskap van vader en dochter welgemoed terugziende op de doorleefde dag wachtend op een paar verafwonende buren die geen redenen hadden tot fejandigheid in weerdoeden laten hij belangstellen zou en het was alvreden in hem en om hem heen het was een staar zich gezond en behaagelijk voelen opleven in werklust en welzijn met mensen hij las de kritiek reeds die zei dat zijn kijk op de mensen in het algemeen gevoegd bij de onbevangenheid waarmee hij het indische leven kon gratis slaan hem eens klaps een zeer bijzondere plaatsteden in nemen onder de weinige ernstige en artistieke schrijvers die indische toestanden zonder tendents behandelden en Anna Jaarten toen zij hoorde van zijn succes hij zag haar ogen schitteren van de zegenvierend plezier en hij voelde dat er een zeldzame bekoring van haar uit ging een heel nieuwe haast zou hij zeggen een veel dieper doordringende dan hij ooit ondergaan had even dacht hij ook aan ander nuttig werk wie weet of hij daar maar opeens was het hem of hij met een schok uit een droom ontwaakte verzonder was het verleidelijk tafril bleke, spottende gedachten kwamen er voor in de plaats en trokke valen lichttrepen over zijn warmkleurig gemijmer moest hij nu alweer op vater Bogada aanholen nog eenmaal de domheid begaan van te geloven dat er in het deven iets moois kon zijn en mooi kon blijven had hij dan niets geleerd was een enkel woord van eidels trainende lof ja zelfs nog minder dan dit een blote zinspening op zijn bekendheid voldoende om hem weer op te heffen uit zijn strevensbeur neerslachtigheid en op te doen schuimen als uitgeschonken champagne waarin suiker wordt gegooid hoe zondeling ging het toch in een mens toe had niet van mooi genoeg het niet meer winnende bespiegelende leven hem toegelachen gelijk het lichtglans in de ruimtje van een boerenhut in nacht en nood weer de verdwaalde reiziger toelacht had niet van mooi genoeg zijn afkeer van elke omgang met mensen hem alleen doen blijven terwijl al de anderen in groepen hondswierven door de straat en over de wegen van Ceylon hadden niet van mooi genoeg uitsluiten te doffen druk in de beelden van het verleden terwijl de toekomst voor hem verschoden lag in grauwe damp en alleen door verbeeks zeggen we kennen u in Indië hadden de nevelsplaats gemaakt voor bossen en bergen en steden en rivieren was er zonnes gaan komen over de weg die hij gaan moest hadden zijn ogen zich van het verleden afgewend om verlangend uit te kijken in de aanswevende dagen spinnend naar mensen in wie hij belang kon stellen zoekend naar werk voor zijn geest speurend naar een doel voor zijn bestaan wist hij het dan nog niet dat nooit het komende aan zijn verwachtigend beantwoorden zo hij nu willens en wetens nieuwe, bitteren ervaringen tegemoet gaan reeds verlangde hij naar het weerzien van twee mensen die hem 12 uur geleden nog onbekend waren reeds verheurde hij zich op het kennismaken met een nieuwe maatschappij reeds droomde hij van een avontuurlijke reis door Java als van een heldere warbe dag de zieken die een lange winter tussen vier muren acht acht, waartoe al die juliusus en was nu al zo dik was in vertwijvering neergezegen al zo dik was hoopvol weer opgesprongen om toch weer neer te vallen bij de weg zou hij nu werken de dwaas genoeg zijn om zich alweer te laten begogelen zou hij nu nogmaals iets gaan zoeken iets gaan willen, iets gaan doen iets gaan liefhebben hoe onzinnig, ja het zou zeker dwaas het zou beslist onzinnig wezen zodanig je te verdiepen in de nietigheid van al wat des levens is dat je onverschillig voor alles je dagen voelt zwinden dit was inme z'n ene gemiddel om zo smachteloos mogelijk door het leven te gaan hij was er van overtaard en toch al wezen verstand hem de weg zou het hem vergunst zijn die te bewanderen kon hij tot zijn dood toe blijven omzwaken van het leven niets anders genietend en leidend dan de schijn alle verlangers van zijn ziel versporend onder de lege hang naar verandering om bestaan hield hij immers geen jaar vol dan de volslagen afzondering zoeken, net als een monarch en het geluk verwachten van het antrofieren en wegkwijnen der nooit bevredigde begeerten en nooit voldaanen lust hij was er immers niet toe in staat voelde hij het niet duidelijk dat ondanks al zijn denken en met zichzelf redeneren in het diepst van zijn ziel zijn besluit al lang vaststond wist hij het al niet zeker dat hij nog eenmaal van voren af aan die nieuwe illusies zou geloven met kortzachtige drift aan stormen op een nieuw mooi geluk en nog eenmaal misleid door de sneeuwlaar die alle spitsen omsluit de voet heenzetten over de vaste rand neerploffen in de diepte ach een mens is als een karpaard onder de zweepslagen van het leven dat in een woel spant hij zijn zenuwen spant hij zijn spieren trekt hij en trekt hij tot hij neervalt versuft en uitgeput blijft hij dan in post liggen alleen nog maar verlangend nooit meer op de hoefen staan maar het leven geeselt de laatste krachten in hem omhoog en hij reist toch weer overreind hij spant zich toch weer in hij trekt toch weer aan hij sleept de wagen toch weer verder want verder dan zijn verlangen naar rust snerpten de slagen van het leven zo gaat het soms korter soms langer voort ondanks het felste streamen van de rusteloze zweep zijn laatste kracht hem begreift dan maar ook eerst dan wordt zijn wens naar rust voldaan en voelt hij de slagen niet meer misschien had voor hem saatis alles anders kunnen zijn indien zijn voorouders wat meer over de bedriegelijkheid van het leven hadden nagedacht hij kon gelijk hebben die sumangala met zijn bewering dat niet in één leven het verstand de macht erlangd te smoren nog was de opzweepende energie in hem te machtig nog moest hij voort, altijd voort strevende naar een doel dat hij nimmer zou bereiken misschien zouden de mensen als ze hem ooit een levensbeschrijving waardigkeurden juist die energie in hem prijzen ze vererende wilskart en ze zien niet in dat juist die krachtbelet de andere oever te bereiken hij zag het wel in en toch gelijk staal de armbloedige geen genezing brengt wanneer zijn bloed het niet in zich opneemt zo was hij ondanks Buddha's wijsheid dezelfde gebleven omdat de leer niet in zijn bloed was overgegaan en nu zou hij nog eenmaal onder de mensen terugkeren om weer te gaan streven naar hun lof om weer te gaan bouwen aan hun babelste toren om ze weer te gaan eigeren aan hun bedriegen en bedrogen willen worden om weer mee te gaan schreeuwen in hun verwarring van talen en ook in die nieuwe wereld de eilandjes te onderscheiden waarop ieder eenzaam gevangen zit zou hij er zich nu beter in kunnen schikken zou hij althans tevreden kunnen zijn met zijn nedrigen door anderen hem toegewezen plaats besefend dat zijn krachten niet hoger rijkten zou zijn eidelheid zich niet meer tot vertwijverdens toelaten ontmoedigen door een afkeuring wetend dat het meten met één en dezelfde maat hun onmogelijkheid is voor het uit eelopen tanken zou hij nu eindelijk in waarheid alleen voor zichzelf kunnen werken voedend dat alleen zelfbevrediging bevrediging heten mag zou hij als pastra glimlachend kunnen berusten in het geen is willende wat hem mogelijk was doende wat hem goed leek zonder te vragen waarom zou hij misschien die Anna werkelijk lief gaan krijgen haar trouwen vader worden als Jan en alle man het lachte hem nog maar flautjes toe maar morgen rusteloos in toner stampte de machine rusteloos in toner beefde het stuggeplankier onder zijn voeten rusteloos in toner sneed het hoogstille schip door het opklotsende water zijn breedaard schuimend spoor einde van op zee zes novellen van Marcellus Eimans