 Aqşamınız xeyr olsun. Hürmətli kanal 13 izləyiciləri hər birinizə salamlayıram. Müdafəq yətdiyin sanatları təşkilatı kanal 13 üzərindən növbəti zanlı yəmə başlayır. Bu gün çox hürmətli qunabımız vardır. Milli Şuranın rəhbəri Prof. Zəmili Həsənlə. Zəmili Məlləm, hər vaxtınız xeyr olsun. Hər vaxtınız xeyr. Yox, hər vaxtınız xeyr. Və mən həm çarum dostum zavrla bələlbər sizi cəndə şəhərindən salamlayırıq. Bu gün Məlmoksün bildirət ki, ötən il tovuz rayonu Dondar Qursu cəndi sahakini az yaşlı qızıqas Nərmin Quliyevanın xüsusi amansızlıqla qətlə getirilməsində təksirləndirilən həmin cəndi sahakini ilkin Süleymanovun cəndi zə ağır cəntlər məhçəməsində çətsilirləni növbəti məhçəmə prosesində iştirə çiləmək üçün. Dostum zavrla bələlbər cəndi zə şəhərində gəldik. Və artıq niçənci prosesdirçi biz manitorik edirik. Şübhəsiz ki, hazırçı cınarət işi nəin ki, biz hüquq müdafəkətlərinin eni zamanda tövblikdə azərbaycan zəmiyyətinin xüsusilə də hüquq istiməyətinin nar artsılığını şətləndiribdir. Bu baxımdan müdafək hətli olaraq məkmun prosesini manitorik etməkdəyik. Və bu gün bələldə olduğu kimi müdafək hətlinin kanal 10-u zərinindən növbəti zanlı yaymıdır. Zahurla qədə gəldik ki, profesyor Cəmil Həsənlilik dinləyəş, bir sıra suallarımız var. Zəmiyyətlə ümuməniyyət. Zahur, buyur, sözləndədir. Mən də dəli profesyorumuzu salamlayıram. Əqətında son günlə cəmiyyətdə bir çox klasislər başləri və bu həm cəmiyyət üçün, həm də dövlətmir üçün əhəmiyyət çəsbirli məsələlə olubun üçün. Bəs profesyor Cəmil Həsənlilik davətələdi. Dəli izləclər və xanımları və cənavlar. Bindiğiniz çimi son günlər Azərbaycan haçimiyyəti, mələ parlamiyyətdə 208 May müqəttəs bizim üçün cəmiyyət müqəttəs 208 May Besbuka günlün məsə müstəqillik günü çimi qeyd elməsi ilə bağlıq qərar verir. 1898 Nisə, 1898 Nisə, 1898 Nisə Azərbaycan dövlət müstəqiliyin konstruaksiyon qərabılmasını günü isə müstəqiliyin bərpaq üçünü qeyd elməsi ilə bağlıq qanun və ahəsini qərabla etmiş oldu. O yüzden bə biz düşündük ki, bu məsələlinin axtuallığı, əhəmiyyətli cəmiyyət üçün maraqlı çifaya qədər bir qət çəsbirli. Ona görə də biz bu cümhuriyyət tarixini araşdıran az saylı əhəmiyyət insanlardan olan, araşdırmajılardan olan Profesor Cəmiyyət Həsəliyyə müraca etməli olduk və Cəmiyyət bəhendi gözü ilə biz həmən dövrün tarixini və nə üçün 208 May Besbuka günlün müstəqillik günü çimi qeyd elməsi elməsi elməsi ilə bağlıq qeyd elməsi ilə bağlıq qeyd elməsi ilə bağlıq qeyd elməsi ilə bağlıq Cəmiyyət bəh, eç sualın bundan ibarətdir. Bildiğimiz kimi 1918-ci ildə əlbəllidir ki, 28 May tarixində cümhuriyyətçi babalarımız mənmədəmi rəstulada başlı olmaqla çərgini eç demokratik cümhuriyyətini eyalan etmək, milli şubra olaraq. Və olduk vədən bu dövrə 103 il çeşməsi nə baxmairaq bu il məz bu il azərbaycan h Christianitybələ biri qəra qəbullikçi pallamin səffəkəsində bu günün adı müstəqillik cümün qeyd elməsi elməsi elməsi Mífici günülün esmuka gününün əhəməssili fərginlələ qualities Bizim gümhuriyyatçı babalarımız məhs nə görə, Azərbaycan demokratik ustasını qeyd eləyəndə 20 səkçima günün resubat üçün gəlirtmək, tarixə, hətç etmək, özdənlə boş bir ilə. Təşəkür eləyəm, Zaor bəy. Çox maraqlı sualdı və həm də ona görə maraqlı dışı bu günümüzdə cəriyyən eləyən hadisələr nökləyin əzərindən yanaşanda. Bu gümhuriyyətin önəmi tarixı, millətin talihində və tarixində çeroğlu kimi məsələlər gündələyil gəlir. Bilirsən, müstəqillik hər bir xalq yaxud məyən xalqlar müstəqillik qazana bilər. Amma o müstəqillik resubuqa olmayabilər. Məsələn, təsəbir edin ki, Avropanın nə az nə çox yarıya qədəri, müqəddəs Roma İmperiyasının içerisindən çıxmək. Amma oların heç birisi həmin o çıxtıqları vaxt resubuqa olmayı baxır. Ayrıca dövlət olublar, biri məsələn nəvlün hər soqluq olubdur, biri krallıq olubdur. Üçüncü birisi hansısa qurun formasında, lantak formasında, nəvlün müəyyən formalarda müstəqil devlət kimi olubdur. Azərbaycan tarixini biz diqbət yetirsək müstəqil xanlıqlar olubdur. Amma oların resubuqa olmayı bilər. Yahu biz birinci dünya muharibəsində dağılan impiriyaların yerində yaranan məsələn devlət qurumlarına baxsaq, təsəvir edin ki, Osmanlı impiratırlığının yerində, yəni ərab şərqində xeyli devlətlər yarandıq, biz birisi resubuq olubdur. Hamsı manarkıya oldu, aylə hakimiyyəti oldu. Və bir nəslin, bir aylənin, bir nəblim kralın, sultanın, manarkın hakimiyyəti oldu. Amma eyni inən, həmin devirdə Rusya impiriyasının hülutlarında yaranan yeni ölkələr cümhuriyyət oldu. Özəlliklə də, özəlliklə də Cenubu qafqazda və bir tövbükdə qafqazda yaranan resubuqalar cümhuriyyət oldu. Səsələn, təsəvir edin ki, 16-ci ildə Avustria-Majharistan impiriyasının dağılmasından sonra Avropanın mərkəzində, həmin impiriyanın xərabalıqları üzərində yaranan dövlətlərin bir şox resubuq olmadı. Amma Rusya impiriyasının hülutlarında onun dağılması nəticəsində yaranan yeni devlətlər öz müstəqilliklərinin cümhuriyyət formasında bəyan ettilər, elan ettilər. Bunun məzmunu və mənası ondan ibarəttir ki, hər cür müstəqillik cümhuriyyət deyərlərinə söykəmmir. Bu fiyodal müstəqilliydi olabilər, bu manarkıya zəminində müstəqillik de olabilər, nə bilim, tayfa hakimiyyəti zəminində də müstəqilik olabilər, amma həmin müstəqillik, xalqın iradesinə də yananda, xalq hakimiyyəti formasında olan da onun elbət də mənası tarixiya həmiyyəti deyəri tamam ilə başqa şeydir. Hətta mən qəribə bir şey deyim sizəki, formal da olsa 70-lərzində, səviyyət üçə uməti, o resmub xəsözünlər və iləməti. Və deqət yetirir söz müstəqil azərbaycan resmub xəsöz 18-21-20-ci illərdə var idi, 20-ci ilin afril işxalı oldu və forma dəyişti, amma o resmub xəlməsi qaldı, maraqlı bir misal deyim sizə, 22-ci ildə SSR-i yarananda, yəni, sovet sosialist resmub xəsözünlər itfaqı yarananda mübahsə gedirdi, ki, buna hansı formada, yəni, bu birliyi hansı formada yaratar. Məsələn, masqvada çoxları deyir deyir, o tanınmış balışıviçlərin bir hissəsi iddə edirdi ki, məsələn, milli qurumlar və yaxud da ki, hələ ki, o devirdə mörcud olan milli resmublikalar, aftanomya formasında Sövet Rusyasının tərkibinə dəğəxil olmalıdır. Amma o möbahsələrin gedişində maraqlı bir meqam ortaya çıxdı və 23-ci ildə Stalin bütün hallarda onu etiraf edirdi. Biz bu itfaqı yarananda, əvvəl aftanomya formasında uzgarların Rusya nə tərkibinə dəğəxil olmasın fikir rəşirdir. Amma canı bu qafqazda resmublikə ideyi yasım, o qədər xalqların həyatına, meyşətinə dəğəxil olmuşdur ki, o ifadədən geri çəkirmək mümkün olmadır. Ona görə də, məsələn, o əsəsərinin ittifak formasında yaradılması nə Ukrayna nə xidmətiydi, nə Belarusya nə xidmətiydi. Həmin də bir də, Azarbaycanda daxil olmaqla, o canı bu qafqazda, o iki ildik, şimdi Gürcistan'da iki ildən bir az artır çəkti, o iki ildik cümhuriyyət abu havasının insanların yaddaşına, ruhuna, həyatına, meyşətinə daxil olması inəm bağlıydı, ona görə də. Ha görürsən, 23. il, 24-ci il kanistusiyası qəbul edildi, 36-ci il kanistusiyası qəbul edildi, 77-ci il kanistusiyası qəbul edildi. Amma bütün hallarda, səbət sosialist zəmiyyenində olsa belə o resmubrikə sözündən imtina edilmədir. Amma indi bizim müstəqil Azarbaycanda, Quruzu bavalarımızın ən işığlı əməllərindən birinin üzərindən xaç çəkilir. Nəsələn, bir ölkənin cümhuriyyətinin 100-20-30-lik tarixi varsa bundan ancaq əptxar hissi keçitmək lazımdır. Yəni, bu yalnız cümhuriyyətin tarixi deyir. Bu, eyni zamanda cümhuriyyət dəyərlərinin tarixidir. Nəsələn, 19-cu ildə, Britanya qafqaza bir alıq hamsar təyin etmişdir. Oluver Ordrop, onun ofsi tiflisi də yerləşirdi. Amma o, qafqaz resmubrikalarının hamsına baxırdı da. Və o, elə bax sizlə danışdıqımız bu günlərdə, 19-cu ildə, oktiyab raəndə, onun baxıya səfəri yolda. Gəldi, baş nazir Nəsəlbə Yusuf Bəliyəni nə görüştü. Qarici işlə Nazirə Mehmet Yusuf Cəfərə olan görüştü. Hərbi Nazir nə görüştü. Baxış Şəhər Belədiyesi nə görüştü. Ayrı ziyalılar nə görüştü. O bilir suzuna yazırdıqı, o, də mələ, Foreign Office, bir təni xarici işlərinə nazirliyinin yerləşdiyi ünvandıq. Də mələ, Downing Street, Foreign Office yazırdıq ki, Yeganə, resubli qadıçı, Azərbaycan özü özün yaşada bilmək imkanlarına malikdir. İçinci mühim cəhət oldu ki, burada elə bir cümhuriyyət isul idarəsi qurulub ki, bu isul idare, birinci dünya muharibəsindən sonra yeni devlət modeli axtarışında olan Avropa da yaranmış, məsələn, Avustriya Mazar İmkeryasının dağılması nəticəsində, xeyri, yeni devlətlər çəyir, sula bax, serb, xarvat, devlətləri ki, yaranmışdır. Deyirdi ki, bu isul idare ki, bu resublika dəyərlərinə söykənən isul idare ki, bu Azərbaycanda yaranıqlar, bu Avropa'nın yeni formalaşan devlətləri üçün bir model ola bilər. Çünki axtarış da idilər həmin devirdə və birdən birə şərqin, deyət ki, neft ölçəsi sayılan bir erazıdə elə bir millətin iradesini dayanan çümğüriyyət yarandı və eyni zamanda Ordrop məlumat verirdi ki, baş nazırın idealları deyini deyil, dünyəvi ideallardır. Onlar laik bir devlət yaratıqlar, onlar öz ölçəsinin imzası, mədəni dünyanın imzası içərsində görmək deyində. Resublika mədəni dünyaya bir həncərədir, bir baxışdır. Resublika monarxın yox, millətin imzasının imzalar içərsində olmasıdır. Fərq vudu? Çəvin bəlləm, mən istəyirəm, diqqət iləyəc, eyni zamanda təviçə, aytoriyanda maraqandıran məsələdir. Bu günlərdir ki, ölçə siyasi gündəliyində, əsas müvzulardan biri də budur ki, dövləq başlı ilham eləyəvin və onun yaxınlarının, London'da dəri 700 milyona yaxın daşınmaz əmlaçının aşçar olmasındır. Təbii, bu iç deyil, ona qədər də biz xatılabilərik. Dubai müçlərinə daha sonra panama daha sonra malta işini, Virginia və s. Bəli, bu sanki Azərbaycan cəmiyyətindən artıq belə bir reaksanı, nə də ağlıq paşa tüşürükçü, sanki bir adiləşibdir. İnsanlar buna bir primitiv yadaşır. Bir Azərbaycan cəmiyyətində atsıq danışaqcı, nə eitraz, kükürəmə, hökumətdən hesabat sorma görünmür. Yalnız müxalifət liderlərinin, sizin timsalınızda başprokuluğa biz muradiyyətü gördük. Hüququ tərəfdən də məsələni siz möbəsələndirirsiniz. Başprokuluq çamurana eləyə və muradiyyət etmişsiniz ki, bununla bağlı hətta zinaç şahsılsın, araşdırma parılsın. Muradiyyətin mahiyyətin məzbunu barəsində istəyir, bizim aytoriyyəl məlumat verəsiniz. Və bir də eyni zamanda paralel olaraq mümkünsə, ne dərəcə də inan var sizdə, bu məsələnin hüququ perspektivində, Azərbaycanda, yəni, daxılı instansiyarlarda bu çubun məsələrə tam hərtərəfli, abiyyektiv hüququ qeymətləndirməni biz gözləyə bilər işmi? Təşəkkür eləyirəm. Çvaiyyət qədər maraqlı və məzbunu sualdı, milli taliyyə bağlı olan sualdı. Orada bir məgamı vurgulamaq lazımdır. Əvvələ eləyivlərin eləyiv xanədanının, London-da, Avrupa-nın və dünyanın müxtəlif yerlərin də olan oğurruq mülçlərinin və oğurruq vəsayətlər hesabına ofsor gizli ofsor hesablarında çıxil vəsayətlərinin həcmi aş yarlanandan kifayət qədər böyükdür. Yəni, orada milyonlardan yox, 100 milyonlardan yox, milyar dərdən söz bətirir. Və bunun aş yarlanması, bunun aş yarlanması uzun bir araşdırmanın nəticəsidir. Və yer gəlmişə deyim ki, hətta Pandora araşdırmaları çərçivəsində belə bu araşdırma sona çatməkdir. Bu, yalnız başlangıçdır. Yəni, orada böyük həcimdə sənədlərinin araşdırılmasından söz bətirir. Bilirsən, bunlar izləri eləyi triplər, o keçmiş nəqıllarda bir zat var idi, bir turku çartmaqı üçün, nə bilim, nə, baba yaxşırdı turkdan, nə, nə yaxşırdı babadan, nəvə yaxşırdı nə nə dən belə elə və yədi. Bil, bil, bil, bil. Deməli, bu izləri itirməkdən ötürü buların aşdıqları, ofçor şirketlərin his birisində milli bir eləmet yoxdur. Yəni, diyəsən ki, burada nə isə azərbaycan nambarlı bir şeyler var. və çayət qədər qərb adlarından istifadə ediblər. Burada yalnız şirkətlərin və offshore hesabların xaiblərinin bir hissəsi Azərbaycanlardır. Azərbaycanlardır əliyə və ailəsinin üzvulərindən ibarətdir. Və bir də buların deməli meneciyerləri olubdur. Məsələn Pasha Holdiq sistemində işləyən əşrəf Çamaloğup ya Qutdaşı Gurbanov adlı bir şəxsin adı çetir. Azərbaycanlardır, Azərbaycanlardır, Azərbaycanlardır, Azərbaycanlardır. Məsələn Çamaloğup tərəfindən alınır, həydər əliyə və satılır, həydər əliyər tərəfindən ayrı bir şirkətlə satılır. O da şüphəsizci əliyəvlərin, offshore şirkətlərinə daxıldı. Təzədən, iki qatqa qeymətinə təzədən həydər əliyə və satılır. Adam burada, məsələn, fikirləşir ki, adam niyə öz mülkün satmalıdır və iki üç il sonra da onu iki üç dəfə baha qeymətə təzədən almalıdır. Bunun arxasında bilirsiniz nə dayanır? Çirşili pulların uyurması. Yəni, o qeymət şirdilməsinin arxasında çirşili pulların uyurması dayanır. Sizin sualuzun məxzınə keçək. Buyrun. Prokrolga müraciət və bundan biz bir şey, bir gözləntimiz varma. Birinci, məsələnin Rufət bəy bir mənəvi tərəfi var. O mənəvi tərəfi də ondan ibarətdir ki, ən azından tarix üçün belə bir müraciəti etmək lazım idi ki, bizdən sonra gələn nəsirlər. Bizim bugünkü günümüze baxanda fikirləşməsinlər ki, bu deməli məsələn 10 il, 15 il, 5 il, nə bilim, 50 il bundan qabaq, bizim nə bilim atalarımız, babalarımız bu rezaləti gördülər və ona səssiz qaldılar. Birinci, bu tarix üçün lazımdır ki, Azərbaycan cəmiyyətində buna etiraz edən şəxslər və siyasi quvələr var. Bu, həmin o varlığın, həmin o diriliyi nifadəsidir ki, Azərbaycanda qurulan, represif, totalitar, diktatır, polis rejimiş əraitində, ən evlərin o qurluğun dilə getirən, müzakiriyə çıxaran və bizim o cumhuriyyət devlətinin deyil, ailənin keşiksisində çevirilən hüquq muhafsa organlarına özlərin də cesaretçası bu müraciyyəti etdilər. Əlbəttə, biz o qədərdə sağda ləv deyilik ki, belə fikirəşək ki, biz müraciyyəti diyə, Əli evdə o müraciyyəti hüququ qaydada halbüç Azərbaycanda kanistursiyasına və qanunlarına görə, il havasda o məzifə borcudur, onu hüququ qaydada araşdırsın və tədbirlərdir. Burda problem yarandı. Eşilir miyət? Mən eşilirəm sizi. Yəri gəlmiş ən deyim ki, üçün əvvəl o müraciyyətin birin biz Qaralov adı iləmişdir. O Azərbaycan-Landramartı aşqarlananda biz xalq çəpəzi partiyasının sədri əli kərimliyiləm birlikdə baş proqura müraciyyəti etmişdir ki, əsrin maliyyə cinayəti deyilən bir şey baş veribdir. Gönlərən banklar bəlli, gönlərən nazırlıçlar bəlli, transfer bank bəlli, alan şirketlər bəlli, üç milyar doldur və sahiddən sövbət yedir. Nə mani olur size bununla bağrədə araşdırmalara başlaya söz? Başlaya da bilməzdir. Çünki o həmin o Azərbaycan-Landramartı ki var idi, o ayrı yadama ait deyildi, o da əliyəvlər ait idi. Yəni, bu ölkədə ölkənin müdafiəxərslərin, ərazısı işxal altında olan ölkənin müdafiəxərslərin əliyəvlərdən başqa ayrı heç yetişəsəqrətiliyi boğurub yə bilməz. Buna bütün Azərbaycan vətəndaşları gözlərin və qulaqların açıb işləliblər. Və sabah məsələn tutalım deyək ki, söz sözə satanda baş prakrolubu yaxud da ki, çamrın əliyəv deyə bilərdir ki, bununla bağlı bizə müraciyyət olmayıb. Hərçəndi ki, benəlxak kriminal karrupsiyyə faqqların araşdıran jurnalist qurukunu, birbisi kimi bir informasiya nəhencinin, və qar deyən kimi dünya həmiyyətli bir metvot organın bunu yazırsa, artıq burada müraciyyətə ehdiyəci yoxdur, baş prakrolubuqun boğurcudur araşdırma işlərinə başlasın. Amma biz bəhaniyə yer qoymamadan ötrü, biz bu müraciyyəti etdik, eləkərimli ilə birlikdə. Biz öz imzamızdan, milli şuranın və azərbaycan xalq çərpəsi partiyasının adından biz bu müraciyyəti etdik ki, sabah baş prakrolubun yaxud hakimiyyətin əlində bir bəhana olmasın ki, himlərsə, deməli, müraciyyət etmədiyi üçün məsələ qaldırmadığı üçün biz bu məsələ haqqında araşdırma və başlamadığı və yaxud cinaiyyət işi açmadığı. Və yer gəlmişcən deyim ki, biz yalınız azərbaycan baş prakrolubuna müraciyyət etməmişik. Biz eyni zamanda Britanya milli cinaiyyət agentliyi nədə müraciyyət etmişik. Çünki bu, necə deyələr mülklər London'dadığı, bu algı satqılar London'da olupdur və əməliyyətlər burada olupdur. Hətta iş o yerə gəlib çatıbcıyı bütün Britanya'nın sahibi olan kral ailəsinə belə bunlar mülkiyyət satıblar. Şimdi o ne dərəcə de algı satqıdır, biz hələ ki bunu deyə bilmərik. Və tutalım deyət ki, bir ölçənin prezident ailəsi inən, diğer ölçənin kral ailəsi arasında algı satqının olması siyasi xaraktir daşıdır. Və əgər biz nəzar alsaqcı bu algı satı, yəni 67 milyon fund sterling dəyərin də olan bu algı satıqı, 2018-ci ilin növbədən kənər prezident seçiləri deyivrində olup, bunun siyasi çalarları biraz da artır. Və bizim o Britanya cinayət agentliyi nə deməli müraciyyətimiz də artıq göndərilipdir və orada o linklərdə qoyuldu, bu mülklərin alınması için istifadə olunan maliyyə və sayətlərinin çifayət qədər şüqhəli olması bütün sənədlərdən görsənir. Və əgər gəlmişə deyim ki, bu bir İtalya qəzətinə olan müsahibəsində ki, əliyyəv deyirdi ki, mən 2003-ci iddə biznesinin uşaqlarıma verdim, yalandanışır, 2010-cu ildə onun adından algı satıq əməliyyat ebarlıktı, əqda əliyyat adı, sənəd ortadadı, ünvan da qəribə bir ünvan göndərilir. Həm İlham əliyyibin, həm də Mehriban əliyyibanın nefcilər prospekti 73. Buradan ayrı bir sual meydana çıxır. Buradan belə bir sual meydana çıxır ki, görünür bunlar dövlət nef şirketinin binasını özəlləşdiriblər. Həllə sokar orda ola ola. Çünki əç təqdirdə bunlar nefcilər 73-ci necə ünvan kimi göstərə bilərdilər. Çünki həmə bilirdi ki, 2010-cu ildə o bina sokarın balansında olub. Amma bizim təminatımız yoxdur ki, bunlar o binanı ələ keçirdi, uzun müddət sokara kiraya veribdər. Yəni, bina bunların mülkiyyətində olubdur. Çünki, o 2010-cu ildin əməliyyatında ki, həm İlham əliyyibinin, həm Mehriban əliyyibanın yaşayış ünvanları ki, göstərləyir. Bu ünvanlar nefcilər perspektiyy 73, yəni sokarın ünvanı göstəridir. Sokarın keçmiş binası ünvanı? Sokarın keçmiş, amma 10-cu ildə sokar keçmiş deyəndə iki ildə qabaqa qədər sokar oradaydı də. Sokar nabax çocuğu yeni binaya. Yol vaqir. Ocaq, izləclərisinin aydın olsun deyir, həm? Bəl, bəl. Yəni, ən azından o əməliyyat olan vaxt sokar orada yerləşirdi. Həmin ünvanda yerləşirdi. Demələ, bu adamlar ev ünvanları kimi oranı göstəriblərsə, oranı göstəriblərsə, ammadan belə bir məthicə çıxar ki, bunlar həməliyi 20-ci illərdən ətibaren az neftin binası kimi tanınan və sonra da müstəqillik devrində də uzun müddət sokarın binası olan həmin binanı görünür, bunlar ələ keçirdiklər. Buyrıza, sorun var idi. Hocam, təşəkçülə ilə pişirlərinizə görə, bəl yenidən qaytmaq siran bu 20 səhçiz maybesbuka günün əhəmiyyatından bağlı olan məsələyə, sözün həqi mənasında bir azərbaycan xalqı bu günə bir ürəyində, beynində bir müqəttəs bir gün kimi yaşayalım? Və nəzələ olsak ki, cümhüriyyət dövründə olan babalarımız bu gün dərələt bahşisi ilhəməliyət dağıqlı umaqla bütün azərbaycan ismikəsinin vətəndaçlarının milli çimliyini müəyyin edilir. Azərbaycan milli çimliyini müəyyin edidən sonra dövbləsi qorublar. Və beləp olan halda 20 səhçiz maybesbuka gününün adının dəşdirilməsinin əsas mahiyyəti sizə nədən ibarətdir? Yəni, azərbaycan haçimiyyətin nədən bir dən belə bil qəralıcasın? Dünki dünyanın bayaqlı qeydəti bütün ətsər ölkələmdə resmuka günün müstəqirlik gününlə alab olaraq bir günçü mü qeydə olunur? Qeydə, kəntənaxlı qeydə olunur? Və nəzələ olsak ki, bizim cümhüriyyətçi babalarımız məsli resmuka gününü qeydə etməklə yaşı, bəyanatməklə yaşı bunu həm azərbaycanı sibil, çardaş və dünyabə bir dövlət madəlilə uyğunluğun əzər olaraq resmuka günün üçün bir qeydə olunmasına amada bunu müstəqirlik günün üçün bir yenidən qeydə olunmasına qaydılması sizcə hansı sirli mühəmlərdən xəbər bilir? Profesor, Zaharun sualına mənim də bir əlavən var. Lütfen zəhəblandıran üçən umudən nəzərə alın. Mənim üçün də maraqlı zəhət bundan ibarətdir ki, mövcud olan aftaratar üsul idare, zora saxta və haram seskilərə, dəyənəyə, işcəncəyə, pis rəfdərə isinat edərəc bugün haşmətmü sürdürür. Mənim üçün bu gün 1990-an üçününüzü ildən ta 2021-ci nə qədər. Və ətraf ilə məhlazımdır ki, hazırcı, zoraçı idare siliyə, tiranya yə, ziddi bir müqamət hissi də yoxdur. Bələdə dövlətin zirvəsini nə vaadər etməlidir ki, Azerbaycan xalbi üçün, bizlər üçün müqəttəs anlaştaş, yəni müstəqilliyin, belə deyətdə, mədina çıxmasında, şətləlilməsində müstəs nəri oynayan insanlara daşı eğitinasız yanaşın. Və dövlət başının təbrincə söyləsək, onlara öz mühətlətlarımızı ifadə iləmiyəc. Çox maraqlıdır, nəyə görə bütün bu gücün zor aparatını, represiv bir üsul idarenin fonunda bir də insanları heç bir müqamət göstərməyən cəvməti, nə görə bu qədər aşağılamaq? Bax, mən bunu sərəbini anlamak istəyirəm. Təşəkür eləyirəm, birinci Zahur bəyin sualından başlayan Lürsüs, bizim 3018-ci ildə cümhuriyyətimizin 150-yi oldu. Bu 150 ərəfəsində də mən bir kitab yazdı, Azərbaycan Foreign Policy Office Republic of Azerbaijan. Həmin kitabda, burada London'da Rotliç neşriyyatında çabolundu. Rotliçin deməli həm London'da ofsi var, həm də New York'da ofsi var. Bunlar bircə faaliyyət göstərən üç bir yayın evidir. Və o cümhuriyyətin, millətin talihində və tarixində ki, rolu barədə bu kitabda. Yəni, bizim babalarımızın cümhuriyyət qurmaq güdürətinə maliç olması barədə, bu kitabda mən fəhs eddim ki, bizim burcu babalarımız, Azərbaycan 19. əsrin əvvəllərində parçalanmış halda, ayrı- ayrı xanlıqlar formasında işxal olundu Rusya tərəfindən. Amma yüzyıl sonra, yüzyıl sonra, o işxalçı devlətin tərkibindən vahid vətən, vahid millət, cümhuriyyət dəyərlərinə dayanan, dəmələ, bir sistem ilə çıxdır, bir qisbubilxə sistem ilə çıxdır. Bu Azərbaycan xalqının üç tarixi naliyyətidir. Və təsadıqı deyil ki, Rusya də deyil ki, Azərbaycan geografiyyə lingvi stik bir çəlmək ki, hən biz ona siyasi məzmum verdik. Azərbaycan cümhuriyyətin yaratdıq. Dünyaya bu adına çıxdıq. Yəni, vaxtı ilə ki, Məhəmət hadı o şəyhirlərin birində ki, millətin imzasının, dünya millətləri imzasi çərisində görmək arzusu ilə o şəyhirləri yazırdı. Bu cümhuriyyət həmin o milli haqların benəlxə qaləmə çıxardılma məqam edin. Və yer gəlmiş yəndəyəm ki, bu cümhuriyyətimizin ilk prezidenti, əlmərdən bəyi Topçubaşov haqqında da yenə də liderliq, Azərbaycan da liderliq və millətçiliq adlı. Bu çıtapta Topçubaşovın ötən doğun günü ərəfəsində, yenə də həmin London-un əşriyyatında çabolundu. Və gələk bir Azərbaycanın canına, Azərbaycan o suali ona görə verməmiş, çiçməm bu çabaları görsədəm. Azərbaycan sualının məzmunu və mahiyyəti ondan ibarətdir, ki, nə olub, nə baş verib? Məsələn, 103 ildi bu cümhuriyyət kəlməsi, bu ölkənin leks konunda tarixi baxımdan yer tutduqı halda və Azərbaycan cümhuriyyətinin bayrağına bu millət sığındığı halda indi birdən birə nə baş verdi ki, bundan imbünailətlər. Qanlıqlar da müstəqiliydi, amma ola raqı cümhuriyyət deyildi. Və yüzdərinə müstəqil devlətlərin adın çəkməy olar ki, yenə deyirəm, müstəqillik ayrışıydı, cümhuriyyət formasında müstəqillik ayrışıydı. Zahar və yaxşı bilir. Vaxti ilə Azərbaycanı öz qonşuları ilə müqaist edirdilər, qafqazlaşı qonşuları ilə müqaist edirdilər. İlham eləyibin apardırı siyasət ki, Azərbaycanı yaram azad ölkədən qeyri azad ölkəyə çevirdik. Və sonra Azərbaycanı başladılar orta asiya və orta asiya aftaritar devlətlərinə müqaist edəməyə və deməli ərap şərqi nə müqaist edəməyəm. Siz əgər məsələn, bir halda ki, bu televiziya programlarına başlamısınız və mən də izdəyirən mararlı programlar aparırsınız. Məsələn, Azərbaycan televiziyasının uzun illər ərzində apardırı təbliğatə diqqət yetirsəniyiz, burada bir anti-avropa azad dünyanın əlihine bir təbliğat yedir. Yəni, bilə görürsən ki, bu manarkış rejimlərə bir həsət hissi duyulmaxtadır Azərbaycan televiziyasının verilişlərindən və o siz ki, dediniz ki, bir şeye nail olmaq olmur, şövb həssiz ki, bu günləri Azərbaycan her nə qədər orta asiya yaxınlaşsa da Tüksmenistan deyir. Bunu nəzəri almalıq lazımdı. Və ona görə Tüksmenistan deyil ki, bu onun olmaması üçün muvarıza aparan güclər var, partylar var, hərəkətlər var, ayrı- ayrı şəxsiyyətlər var, vətəndaş cəmiyyəti var. Nə qədər buhlar əsçələrdə, periç salsalar da, represiyə məruz qoysalar da görürsüz, bunlar mətbuatı boğdular, dünyada bir Facebook yarandı, tamami ilə alternatif informasiya fonksiyasını yerinə yetirdi. Bunlar mətbuatı boğdular, o mətbuat keşdi xaricə, şimdi bunların televizyələrinə bakan yoxdu ki, hərkəs informasiyanı az çox ölkənin çərisində fəaliyyət göstərə bilən və öz sifətin həlləki çaxlayabilən informasiya vasıdalar nə nə alır, qalana da xaricdəki internet və satellitelərdən alabilir. Bu əliyəvlər ki, bu qədər malmül çoğu reyqlər, resmubrikə bunun üçün ciddi təhlükədir. Çünki resmubrikədə bir hesabətlılığı olmalıdır. Bu əgər bugünləri ilham əliyəv, xalqın səssi ilə seçilməyibsə, xalqın iradəsində dayanməyibsə, o demək deyil ki, bu proses daimi belə olacaq və hesabətlılığı olmayacaq. Ona görə də, bunlar ailə hakimiyyətinə gedən yolu təmz deyirlər. Faktiki olaraq, azərbaycan hüquqi cəhətdən resmubrikə olsada, faktiki olaraq manarkıya, ailə hakimiyyəti kimi idare edirlər. Çünki ölkənin sərbətləri, eyni ailənin tərəfindən həyatə keçirləkdir. Çünki ölkənin idareçiliyi eyni ailənin əlin dədi və olar miradəsi olmadan, icazəsi olmadan heçə seçinə edə bilməz. Bütün təyinatlar ailənin adındadır. Parlament ailənin siyasi ilə tərtəyib olunur və sahir deməli bütün bunlar hamsı bilirsən, o ahırıncı filmində bir epizod varə, çərbəla-i İsmailin dəstəsindən o dağı çəkiliblər yiyəyib yatırlar orada. Biri də deyir ki, o qolların belə silçələyir, deyir ki, çərbəla-i Həzrət Abbas haqqı bu hüqumət bizdən qorqur. İngid bunlar da belə hesab eləyirlər ki, bu millət bunlardan qorqur və milləti öz ailə hakimiyyətlərinə adaptasya edirlər və elə bir proses başlayıb dəyiblər ki, bə görsüz ki, 90-ci illərin əvvəllərindəyi Hedər əliyyibin hakimiyyətinin birinci mərhələsində, klanların rolu böyük idi, ondan sonra bir iyerreçilic mərhələsi başladı. Hedər əliyyibdən sonra ilham əliyyibin hakimiyyətin devirində, məsələn, biz əgər ötəm parlament seçilərin nəzərə digət etirsək, bunlar həmin o monarkist idealləri gərsəkiləkdirməkdən ötürü parlamenti regional dayaqlardan ailə dayaqlarına keçirtmək istəyirdilər. Orada nə isə çatmadı və onu tam həyata keçirdə bilmədilər. O bəlzən söz sözbət ailəri parlament seçiləri olacaq falan bəsməkən. Yəni ailə o qədər zənginləşibçi, o qədər varlaşıbçi, o qədər parazitləşibçi, artıq hakimiyyət hiçəsindən bölmək istəmirlər. Olar öz ailə hakimiyyətin yaratmaq istəyirlər. Olar Azərbaycan xalqı ilə Azərbaycan xalqına nökərçimi vaxıllar. Olar üçün vətən anlayışı yoxdur. Olar üçün Azərbaycan ərazıdən ibarətdir. Olar üçün millət anlayışı yoxdur. Olar üçün ki, bu xalqının əsir götürülmüş əhaliçimi yaşayınlar. Ona görə, belə bir şəraibdə bütün, məsələn, diqqət yetirin, bütün hüqugu muhafizi organları nəyə xidmət edir. Məsələn, öyünləri, dağlı işləri nazirləyi açıqlama verir ki, bizim icazəmiz olmadan heç qəs, heç bir jurnali soqraq para bilməz. Bu antikansisyonudur? Təbii ki. Baxın, məsələn, vətəndək cəmiyyətin dağıtdılar. Siyasi partiyalada qarşı rəpresiyanı amansıd şəsini afardılar və mətboğatı boqdular. Buların üçü də cümhuriyyətin çox mühümatributlarıdır. Profesor, üzr istəyirəm, yeri gəlmişdən rəpresiyalardan beləs ediniz. Biz mütləq o məsələyə də toxunakçı. Son cünlər ərzində Azərbaycan hüquməti ilə inanslı şəslərə qarşı yeni bir reqrisib dalga başladıbdır. Dünən tanılmış ilahiyyətçilardan sahilən Hazı İlqar İbrahimoğlu Tiyyolu dövlət təkçəsli xırməti tərəfindən saklanıldı. Onun evində axtarşa parıldı. Bir qədər sonura Hazı İlqar Sosa Şəbəkə üzərindən zanlı yayım açdı. Və bildirdi ki, bir nisi gün ərzində mən Sosa Şəbəkələrdə və əsər umyəcəm. Və Şəyq Sərdar və digər daha içi ilahiyyətcə, Zəlal bəy, Pərbünbəyi saklanıldı, zurnalist saklanıldı. İndi sizin ən yayım zamanı, bizə informasiya daxı oldu ki, İslam Partiyasının üzvü Səbuhu bəy və bir nisi bəşikə üzvülər, daxı işlərin nazirliyi baş müthəkiz nəcələ qarşımu bazı yedərəsi, yəni, bantizmçimi tağından struktur tərəfindən saklanılıbdır. Bütün bunlar nədir? Təbii ki, bizə bəllə olan Səhəblərdən ilki budur ki, İranla, Azərbaycan arasında gedərəş daha da kəskilləşən siyasi münasbətlər sistemini doğurdu. Və sanki mövzud, üstün idare fırsəti föftə vermiyib, hakimiyyətin nəzarəti altında olmayan dini kəsimi, süsilədə, dini çirələrdə bu və dicə dərzədə sirayət etmək imkanları olan, nüfus sahibi olan dini xadimləri sıradan çarqmaq və onları zəmiyyətdən təzətmək. Bu məsələdin göründən tərəfindir, təbii ki, bəllə, istiqamətdə də əsas-i itibari ayrar platformalarda, sosial şəbəkçələrdə və s. muzakilər asılmaqlardır. Bununla bağlı dəvəlməlim sizin kiçillərinizi almaq istəyərdik və təbii ki, bəkəkə də aytoryanın və yaxud bizim bilmədiyimiz başqa informasiyalar, məhmətləri varsa bölüşərdiniz. Bu yeni represiv dalganı şətləndirən, xüsusilə də dini kəsmə qarşıq onu nazibətə şətləndirən, səbəklər və mətibləri siz göstərərdiniz xaşa edirəm. Haa, çox ağırlı bir məsələliyə toxundur, deməli, birinci mən bir düzəliş edim, çiçi istisnalarla. Azərbaycanda hakimiyyətin nəzarət etmədiyi din yoxdur. Vaxdi ilə bunlar idare olunan cəmiyyət yaradırdılar, o idare olunan cəmiyyətin əssas istiqamətlərinlə biri də idare olunan din yaratmaq idi. Və əlbət də mən bütün dini təşkilatlar bura aid etmək istəməzdim, və bütün ilahiyyətçiləri də bura aid etmək istəməzdim. Çifayet qədər müstəqil mövqi təsiri olan, nüfusi olan ilahiyyətçilər var və oların hamsına böyük örmətlə yanaşırıq. Amma o imumilikdə din deyilən bir camiyyə ki var, onun böyük bir hissəsi, onun böyük bir hissəsi, məsələn hakimiyyətin nəzarətindədir. Məsələn, mən size bax maraqlı bir şey deyim. Bölkədə bu qədər hacı var, bu qədər kərbəlayı var, bu qədər məşədi var. Hədcə getmək nə deməkdir? Hədcə getmək beytül həqi ziyarat etmək deməkdir. Hələ deyi, quların gözlərinin qabağında bu qədər ədalətsizlik başqayır, bu qədər zulüm başqayır. Qalqın, millətin, fərdin, haqqı və hübuqu taqdalanır. Bu beytül həqqə gedib dəfələr nə ziyarat etmiş adamlardan kimsəsin qaldırır? Deyir ki, bunu getmək olmaz. Və azərbaycan dindarlarının və dini idarəsinin böyük vədvəqçiliydi ki, keqibbeni sədirinin adına, palit bir o üzvünün adına, azərbaycan Komünist Partiyasının birinci kağıtıbenin adına məhciddi ki, Allah nən özü arasında olan rağbətənə gedir hədər məhcidindən həyata keçirilir. Bu bilirsən, azərbaycan mənəviyyatının öz qarasıdır bu. Hədər əliyib nə qədər ki, ilham əliyib haçmiyyətdə deyir? Hədər əliyibin adına hər şey vermək olardı. Amma bir dənə məhcid vermək olamazdır. Çünki, hədər əliyib ömrünün böyük bir hissəsin bu məhciddərə qarşı mübarzə aparır. Dinə qarşı mübarzə aparır. Adamlara, vəzifəli şəxslərə öz ölənvalı dinlərin murliynə dəfn eləməyik adamı əliyibdir bu adam. Yəni, hətta kekibədə iş diyəndə dinin təqib edilməsi idarəsində adam rəhbərli cədibdir. Və bu bilirsən, nə bənzəyir? Sabah Rusya da andropovuna adına çilsə versinlər. Çəbri qovuna adına məsələn tutalım, xram versinlər. Ondan sonra bu bilirsən, bu eyvəcər bir şeydir, bu dinin təhqir edilməsidir. Və bizim dindarlar da, necə deyərlər, bununla razılaşırlar. Bunu qəbul edirlər. Və hesab eləyirəm ki, din məsələsi burada pozulur. İçinci deyəcəyin məqam nədən ibarətdir? Bu bilə vasitə sizin sualursundan bağlıqdır. Azərbaycan hakimiyyətinin ilhamiyyəliyə bir rejiminin qəribə bir deməli belə deyəlidir, şaçəri var. Bu, Amirkı inə münasibətləri çorlananda qərb deyərlərin daşicilərin tutur, demokratları tutur. Nə bilim, İranla münasibətləri çorlananda pisləşəndə dindarları tutur. Avropayna münasibətləri deyət ki, pozulanda oları tutur. Və çox təsifləm olsun ki, təzürvüvək göstərir ki, ilhamiyyəliyə bir rejimi siyasi mülahizələrinə tutduxu məhbuslarla benoxaq seviyyədə alıverə farış. Yəni, bundan qərbət həziq vasitəsi kimi istifadə eləyir. Və əminəm ki, indiki başlanan dini represiyada İranə təhzik vasitəsi kimi istifadə etməkdən ördürdür. Bunun ayrıya adı yoxdur və o adın çəkdiyiniz adamlar və eyni zamanda dini görüşlər nə görə, görüşlər nə görə, hal-hazırda bizim həbstə yatan məhbuslar ki var, Hacı Talay olsun, Hacı Möpsüm olsun, ya Abbas Hüseyin olsun, Abücül, Nardaran Məhbusları, Cəncə Məhbusları. Bunların böyük bir hissəsi, çaxta qurama iddihamlarla həbs olunubdur. Və bunların böyük əksəriyyətinin mən məhkəmə prosesində iştirak eləmişəm. Bun Nardaran hadisələrinin demək olar ki, əvvəl ahır o prosesləmən iştirak eləmişəm. Ən azından ona görə ki, bu proses əslində daha çox milli şura və cəpiə qarşı sənarləşdirilmiş bir məsəli idi ki, radikal şiya islamçıları ilə deməli demokratik müxalifəti eyniləşdirmək və qərabin represiyə etmək və qərabin gözündə demokratik müxalifəti də belə deyidə İran agenti çıxatma. Yaduz da var, milli şuranın meetinglərin də işidzət bayrağıza da qaldırırduları. Bu həmin deməli, həmin senarinin tərkib sesi idi. Və nə Hacı İlqar, nə deməli Hacı Sərdar, nə adını çəkdiyiniz, digər Hacılar ki var, din xadımları var, ilahiyyətçilər var və nə də həpstə yatan Hacı Talib və o işüzrə həps olunan bizim inanslı vətəndaşlarımız ki var. Olar bir nöpbələ diyəkdə bu Azərbaycan hakimiyyəti daim qər psiyasətində bir qurxunç İran obrazı yaradır. Və onlar daranda bir laboratoriya ki, misaxlıyı orda ki, lazım olan da o qərbə mesajlar versin ki, və biz olmasaq deməli bulardı. Və hesab eləyirəm ki, hesab eləyirəm ki, birinci, Hacı İlqar həps olunandan sonra, çox təhsüf eləyirəm ki, bizim bir sıra mətboğat organlarında və sosial şəbəkçə istifadəçləri tərəfindən, ona qarşı İran agenti, nə bilim, vətənxayni, nə bilim, belə-belə ifadələrdən istifadə edildik ki, bu yol verilməzdir. Biz nəyəsə görə narazı ola bilərik, nə isə bölüşməyə bilərik, hansısa dəyərləri bölüşməyə bilərik. Məsələn, qalım deyət ki, biz milli şura olaraq, qeyd etdiyim o dairənin dini görüşlərin bölüşmürüz. Amma bu, bizə əsas verə bilməz ki, biz onların vətəndaş haqların, insan haqların inkar eləyək, onların görüşlərinə, biz onların görüşlərin bölüşmür, yəm onların görüşlərinə hərmətlə yanaşırıq. Ona görə də bir inan sahibi olmaq, vətəndaşı vətəndaşlıxdan çıxara bilməz və bu gün ki, represiya sənərləşdirilmiş, din xadimlərinə qarşı olan represiya sənərləşdirilmiş represiyada və bir neçə gün bundan qabaq, təxminən bir həftə və on gün bundan qabaq, Iran dan Azərbaycanın münasibətləri qərginləşəndə. Mən bu indi yadımda deyil proqramların hansındasə, dedim ki, qarşıda İslami cəmiyyənin represiyası gözlənilir. Çünki bu ilhaməliyə bir rejiminin testizi əl attığı bir üsuldü ki, Iranla münasibətlər pisləşibsə, bunun bədəlin ölçənin inanızlı vətəndaşları ödəməlidir. İran bir deyibiləttir və ondan sonra dövləti münasibətləriniz var. O problemləri özünüz müzakirə edip çözə bilərsiniz. Amma burada laq sizin İranla problemimiz var. Sizin cəzalandırdığınız İran vətəndaşları deyil, İran resmirləri deyil, İran məmurları deyil. Siz İranla münasibətlərin pisləşməsinə görə, Azərbaycan vətəndaşların cəzalandırılsınız. Bu belə yanaşma, belə yanaşma olmaz. Ona görə də bir hesab eləyirəm ki, nə hacı sərdarın, nə hacı taləyin, nə abba susəyinin, nə hacı möğsünün, nə bilim abdül Süleymanovun və dini əgidəsinə görə həps olunmuş. Dəyikər vətəndaşlarımızın hüquq qarşısında hansı bir əməli yoxdur, bir cinayəti yoxdur. Oların hamsı, Azərbaycan hakimiyyətinin kaprizləri, senariləşdir, deyə əməliyyətlər nəticəsində həyata keçirilirdi. Məsələn, hacı möğbüsünün oqlu, qarabı 44 günlük, qarabal muharibəsində elində silah dövüşük və yaxşı dövüştüyünə görə təltif olunupdur. Amma hatası bir kellmə sözə görə, hakim aylənin ürvanına dediyi bir kellmə sözə görə faktik olaraq ömürlük həps olunupdur. Və yaxud da ki, Hacıt Ali, Hacıt Ali'ye İcrimineçəil iş veriblər, dörd adamdan içsin öldürüv, içsin yaralayan, birində ömürlük şəst eləyən, məmür oqluna, oqlun altı ay həbisqanada saklı müxtəlif adlar altında, demələ, fırıldaqlarla azad edirlər. Amma bu ölkənin ən papulyar ilahiyyətsi, ən, demələ, doğru dürüst adamlarından biri olan, vicdanlı adamlarından biri olan, azərbaycanda dinin dəyərlərini və Allah nələ qəni azərbaycanın öz hüdudlarında axtaran, Hacıt Ali'yi, məsələn, İcrimineçəil buna-buna iş verirlər. Və o necə ki, əli insan onun işin həbisti olan da orada təxribat turədi vaartırmışdılar. Bu buların əlində, bu buların əlində, demələ, bir vasitədir. Və yer gəlmişdən deyim ki, bu məsələdə də çox ciddi dəyişiliyə baş verir. Bu nardaran məhbuslarından sonra birinci dəfədir. Birinci dəfədir. İndi biz də çalışdıq, bunun üçün reylər verdiyi fikirlər formalaşdır, müraciyyətləri eldik. Amma çox sağ olsun, hüquq müdafiət həsilatları bununla bağlı fədaq karlıq ettilər. Və birinci dəfəydik ki, İslam inansıları, azərbaycanda məhbusları, siyasi məhbus kimi tanındılar. Və hesab eləyirəm ki, düzdü, onların bir çoxları, bir hissəsi azad olunub. Amma orada o azad olunanların işləri azaydı və həm də onları ona görə tutmuşdular ki, cüya burada bir mütəşəkkil dəslərin fəaliyyəti haqqında təsürat yaratsınlar. Hədəf, demələ, Hacı Tali idi, hədəf Abbasu Zeyn idi, hədəf Hacı Mövhsüm idi. Və bu günləri, o Sərdar, Səhəfi Ləm Rəmsə, Hacı Sərdar, Şəikh Sərdar bir nisiəl bundan qabaq həbstən çıxıbdır. Və yer gəlmişə deyim ki, ötən həbstə də onu tamam ilə saxda bir iddihamdan həbsiləmişdilər. Və mən şəxs olaraq, bir ziyalı olaraq, milli Şuranın sədri olaraq, Azarbaycan dindarlarına, Azarbaycan ilahiyyətçilərini, Azarbaycanın inanslı vətəndaşlarına suyunu şəkildə səniharlaşdırilmiş, bu represiyanı qətiyyətlə pisləyirəm. Qatılırıq, sizə hürmətli profesor təbii ki, bu dafiyyə xətli insanatları təşkilatı, ötən il bəyan edəndə özmanı filistini orada xüsusi ilə geditmişdir ki, dini, siyasi, görüş darəsinlə, sosyal menşeynlə, partiyan mensubətinlə və s. asıl umayaraq, istənlən vətəndaşın hüquqları və azatıqları pozulacaqsa, imkanlarımız, resularmı sətdində biz onun yanında yəkik. Və əslində, bizi həm ümumətlə təşkilatı olaraq, təşkdə zağrdan və məndən sökmətcə etmir, bu dafiyyətini üzən bir cəyətlə bulan ibarəktir ki, dünən platformalarda, sosyal bəçələrdə həgiki imzalar, həgiki profillər bəri baştan təqib altında olan dini təvrəni İranın agenti çimi, damqalı yıllar onları heç bir ortada dəli, subud və s. olmadan, vətənə vət dövlətə xəynətlik dami edirlər. Allah buraq! Fətbəli, üzrüsləyəm, o hansı dətəkhanın şəbəkəsi, o dətəkhanın mətbəxində hazırlanan informasiyadır, dətəkə öz şəbəkəsi ilə özünə bağlı olan, açıq və cizli agentura şəbəkəsi ilə o təqilqat yaparır. Hocam, gəri gəlmişəm, bən bu dünə baş bilən təqiblərlə bağlı süsilə tanınmış ziyalı təyalog Hacil Qara İbramı oğlunun cəndə dəyən məxsiləm. Çünki ondan 15 ildən çoxdur, yaxın qoxsub münasibətlər var. Baxma ərəhcə müxtəlik məyəvp şirlərinizi ziddiyətlər var. Həqi qətəndə Hacil Qara İbramı oğlunun dəfələrlə görüşmüş, dəfələrlə söhbətlərini dolu. Və mən o söhbətlərdə, hər söhbətlə əmin olmuşam ki, bu adam millətini, vətəlini, bövlətini səvənandan. Və təsatifi deyil ki, 2009-un cildə Azərbaycında iş dəfə yaraqın olmuş olan Avro-intekrasiya komutasının təşəbəli suçarlığından və quruzlığından biri olub Hacil Qara İbramı oğlun. Təsəbirlərin, mən həqi qətən bir vətəndaş olab, çox arzələyərdim ki, ölkəmizdə olan bütün inanslı insanlar Hacil Qara İbramı oğlun kimi, vətəndaş müvqeyinə, haqqım, ədalətin yanında olsun, mübarizə qarırsın, bacarda qəcər və bu Hacil Qara İbramı oğlu o çəsir ki, 2003-lin prezidist seççilərində bizim Azərbaycan bloqunun laxcın amcada var. Səndən məri təsəqləmiş deyəm, ona görə onu içəri şəhər kimi məscidindən uzaq laxcdırırlar, imamlıxınla uzaq laxcdırırlar. Həb sətirlər. Həb sətirlər həb sətirlər. Amma bugün indi olabilər ki, Hacil Qara İbramı oğlun müəyyən mənada siyasi prezidistlərinin çənələ də yana o demət deyir ki, Hacil Qara İbramı oğlun hənansı formala diya şeye həcmətlə məktaflıydı, həyata otdırna qarası olaraq, otdülən biz müdafə xətli olaraq, iç olaraq biz bu məsəliyə münasibəp bildir. Hətta mən bir poster yaldım Hacil Qara İbramı oğluna bağlı münasibətlərinin üzərində duraraq. Xeylə, insanlar məsələn gördün ki, Çin üçü dürətdir çəkiklər. Amma bu insanlara sual edən lazım ki, bu həqətində Hacil Qara İbramı oğlun yaxınlan tanrısmı. Mən ona görə əminliklə onu yaldım ki, Hacil Qara İbramı oğlun tanrısmı. Allah digər siyasi məhbuslarının da qapsına açsın, inanslı qaradaşlarımızın qapsına açsın. Şunlar olsun, Çünlünə Hacil Qara İbramı oğlun sərbəs bırakıldı. Biz çox maraq ediydi həqqətən. Çünki Hacil Qara İbramı oğlunun çifaya qədər əxtrafı var, icmaası var. Və o icmaında mən ətsərə tüzgəni yaxından tanıyanəm. Bililəm ki, bu insanların heç biri, heç biralda milliyyətə xalı qarşıcının insanlar da elə. Açsın olaraq bu xaldın mənəb-i dəyərləni hər şeydən üstun tutun. Qusuy nə də? Çün quriyyət dəyərlərinə önəm verən, əhəmiyyət verən insanlardır. Bak, məhbuz üzədən də biz Dünan bu məhbustan ilə bağlı çox çizdir nəl Hacil Qara İbramı oğlun sərbəs. Bəli, Zahru sözünə ələbə oğraq mən de onu tifad edim ki, hürmətli profesor. Bəli, bizlər Azərbaycan'da hüquqa dəyanan bir dövlət uğrunda sərbəslə edicisə, qanunun aliliyinə, hürgun üstünüyünə belə deyətdə doğru, quruculu, dövlət quruculu istiqamətində çalışırıqsa, Başqa sözü ilə ifadəcisək, vətəndaş səmiyyəti, Hacim etlər arasında çıb balansa sökəndən bir qud dövlət modeli uğrunda mübarizə aparırıqsa, bir daha deyirə müxtəlif inansılara, əgidələrə təbii ki, qanunun sərbəsindədirsa, Kansüsusiyyət səkisməsindədirsa, hürmət və ehtiramla yanaşmaqa borçluyu olsun ki, Şəyq səhbərlə şərt olaraq deyilə, Hacim iqad İbrahim Oğluyla ya başqa dincə inanslı şəhslərlə, bizim dini görüş dairelərimiz arasında bir kontras var. Amma tərəflərin nasibətləri davranışları, iquga, qanuna və onun normasına zid deyilsə mütləq qarşıqlı ehtiramı olmalıdır. Bunun əçsi təbii ki, onsuz da bərbat olan Azərbaycanda ki, mövzud, rəsmi iquk siyasətinin siymasının vəzətin daha da bərbatlaşdıracaq. Və özümüze asıqı bir emcidir örmətli qurafiyosu borç bildi ki, dərhal imkanlarımı səhdində represiv tədbiləri nəzarətdəsaqıya müdafiq işinin qurulması nə özün üçün tövfələrimizi verəc. Və təbii ki, vizdanlı şəxslərin indiçə halda Azərbaycanda hüqumətinin represiyasına məruz dəlan, vizdan məhbuzlarını yanında olan. Mən olsun ki, təlum saxlanılan inansılı şəxsin bir daha təklal yiram. Görüşlər nə, fikirlər nə, düşüncələr nə ziddəm. Əgər adını iquk müdafiq təklatı qoymuş amsa, tövbüklükdən müdafiq kətini ilan etmiş amsa, kimliyindən asılı olma yara. Əgər haqqı, əsas insan yüyük azıqları bəsar, taptanılırsa, ignor edilirsa, bəxorlanırsa, əngəllənirsa, mütləq və mütləq onun yandılmayı. İndi, cəmir məlim, siz söylədiniz olar trorşə bəkəsi, dövlək təkkəsili qilmətinin nəzəraqlığında olan insanlar və s. inanın mənək ki, mənim və zahrın belə bu istiqamətdə əndişət uymasını belə duymakınızı şətləndirən əsas zəyad budu ki, həqi insanlar da profillərdir ki, qıniyırlar və bunlar da azıq təşkililəmir. Məsələdən, tərkələt herif bundadır. Nə görəbməm, anlayabilmirəm, siz agenti, nə bilim, övvətən xanini, dövlətək həni təkliyənin şəxsiləri, tağındığımız insanlardır. Bu dafi edirsiniz. Əzəlbək, biz hansı dövlək cəldik sattıq, heç bir araştırma aparılmadan, iftida araştırma ortada yox, məcimək sın tadı yox, qanlı güvəlmirmiş, mühürçüm yox, və s. bərbaşın onda hər birimizi yardım yox, bu dəncəlik qanuların tərisində fəaliyyət göstəriyət, və mövzud olan atsınıl yətdə, o bəzləndə mətutabən söyləyəm. Mövzud olan bir yaratılmaz, bir qüq sürüktürləri ilə bərabər yaşı yox. Onda nəyə görə biz şəhçiyic? Rüfhət bəyi, oların çox da böyük olmayan bir dairesinin, abjektif şəkildə belə deyədə, irana olan o daxili yanaşmasıçı var, bu yanaşmadan irəli gəldiyin ehtimal etmək olar. Amma böyük troll müdairesi deyim, ya bu prosesdə, mən də baxdım da sosial şəvəkiyə. Bir sən, biz hesab edirikçiyi yox. Bu məsələn tutalım deyət ki, agentura şəbəkçəsi bu qədər geniş olabilməz. İnandırımsa ki, sövbət Azarbaycan Haçmet Organının agentura şəbəkçəsindən gedirə, Azarbaycan dövlət təhlüçəsizliyi organlarının agentura şəbəkçəsi kifayət qədər genişdir. Və bizim aglımıza gəlməyən adamlar var orada. Və o, nəcə deyələr düğmə basılan kimi hamsı çəsaretlədir, girir ortalığa. Lab adam, xalın deyək, agent düsədə, bunun agentliyin gələk bir hüququ baxımdan araşdır olsun. Məhkəmə təsdi güləsin ki, bu agenti filan besməkən, yəni bundan sonrasan, sən nəcə tutalım deyət ki, qəzətçi sən, qəzət redaktırısan, nə biləm, uluogir sən, sosyal şəbəkə alısan, gələ gözləri uyumu balzuğa açırsan deyir, sən bunlar agentdilər. Və imumiyyətlə agentdik yaxşı keşə deyir, istər xarici ölkiyə olsun, istərsə də, azarbaycanın kriminal, karruksiyanir, kleptokratik rejimini olsun, aylər rejimini olsun. Agent agent də, agentin nəfər qıvar, əbəlçə kimsə, əliyəvlərin kleptokratik rejimini agent liye vətəm fərverlik hesab eləyirsə, o ancaq özünü bərayət qazandırmal çəhdid. Ondan başqa bir şey deyir. İkinci bir tərəfdə, birisən Rufət bəyi, azarbaycan hakimiyyət organları, o qədə yalandanışıb ki, oların dediklərinə inanan yoxdur. İndi sabax bura dursunlar, bir dənə açıqama versinlər, həbs etdikləri ilahiyyətçilər, bubuların deməli, zədlən, sən deyilən, İran ilə hansı məxfi əlaqələri var. Əvvələ, o əlaqələrin çimlərin əlaqələrinin olmasını azəbəcən hakimiyyət və təhkəsli organları çox yaxşıbdır. Və eyni zamanda həmin daireləri də idar eləyir. Yəni, bu, rat deyil. İçinci bir tərəfdən, eqər bu adamların doğrudan da İranla hansısa formada cizli iləlaqələri vardırsa, siz bunu içil bundan qabaqı neyə ücret çıxartmırdınız? İndi İranla münasibətlər püsiləşən kimi, çorlanan kimi, gəlginləşən kimi təzbaşda düz ajen taxtarışına. Aq bunu millət görür, bunu cemaat görür, bunu xalq görür, xalqı bu qədər avam yerinə qolma qolmaz. Adamlar hər şeyi başa düşüründü informasiya esirdi. Adamlar alternativ informasiya mənbələrindən faydalanabilirlər. Ona görə də bu tüklü məsələlər ki, var, bu dindarların təqib edilməsi. Şub həsit ki, bunun arxasında bir qərbə, İranla qarşı nubarca aparan bir hakimiyyət kimi görünmək iddiaları da var. Ki, biz islamçıları təqib edirik və sabahda bir lobi çoxu deyəcət ki, bəlar demokrat, hakimiyyətdir və İranla bağlı olan islamçıları təqib edirlər. Ölkədə bu qədər Rusiya xidmətədən quvvələr var. Həsələn, o Yaduzda var, o Qarabarla bağlı, o bəyannamı imzalananda, o Rus bayraqları inən küsələrə çıxan adamlar var, oların heç birisi öz rəyi ilə, öz təşəbbüsü ilə çıxmamışdı. Doğru. Oların hamsın çıxartmışdılar. Bir gün Qabağdan toplantı keçirilmişdi, göstərişlər verilmişdi, və hər bir nazirliyə, o cümlədən güc nazirliyinə, hər birinə tapşırıq verilmişdi ki, hər öz şəbəşəsin çıxartsın. Və o uccan fəşanlıqda, uccan fəşanlıqda bununla bağlı idi. Və mən bir məsələ bağrəsində fikirimi demək istəyirəm. Şimdi, hüqub müdafiətçilərinin fəaliyyəti bağrədə, dədən fikirimi və mən oların fəaliyyəti, özum rədən sizin fəaliyyətçisi də yüksək qeyməkləndirirəm. Doğru. Hüqub müdafiət təşilətlərinin islamcılara münasibət də rəylərin görmüşəm. Və uğtan sisi keçirmişəm. Haçimiyyətə haqqazandırırlar ki, bu həps olunan inanslı insanları iran agəntləri də, oları müdafiələmək olmaz, hoçumiyyət düz eləyibdi olara tutmaxta, filan bəsməkən, bu rəyləri mən beynilxal təşilətlərdə görmüşəm. Və uzun müddət, oların siyasi məhbuz kimi tanınmasına müqamumiyyət gözləriflər, bir çox adın hüqub müdafiət təşilətləri qoyanlar. Ona görə də mən size təşəkürələyirəm ki, müdafiət çətti bu məsələri, dükkətdə saxlıyir, gündəlikdə saxlıyir və bu adamlara, bu adamlara dəstəc olmaq lazımdır. Bu hakimiyyətin, Azərbaycanda hakimiyyətin əməlləri, hiç bir qanun çərçivəsini sığmır. Bunlar aylə hakimiyyəti yaratıqlar, öz maraqlarına, zidd olaraq, istəmlən adamları məhvədə biləllər. Mən yaxşıx hatırlayıram. Bir də fə, demələ, bu siyasi məhbus məsələsi inəm baqlı mənim növbəti aldımlarımın birində, hakimiyyətin yuxarı işalanında olan 4-3-8 vəzifəli şəxsidən biri mənə yanına çalırdı. Mən size prezidentin sözünü çatdırıram. Bizim hakimiyyətinize qarşı, qalxan başlarım hamsəmır açıq. Açıq ultimativ formada. Ona görə dədi ki, mən size xəbərdar eləyirəm hakimiyyətin iradesin nələhini getməyolmaz. Hakimiyyətin siyasətin nələhini getməyolmaz. Kim belə bir yola düşərsə, o cümlədən sizdə daxıl olmaqdan kifayət qədər, sərt formada cəzalanacaqsız. Yəni, bunlar çün hakimiyyət insan taliyyələri ilə müqaistədə yəni insan taliyyələri bunların hakimiyyəti ilə müqaistədə etçinədir. Və dəqyət yetirirsinizsə necə açıq formada, idbar formada zulmün ərşü əlaya dirəndiyi formada bunlar ailələrin taliyyin məhvədirlər. Bunlar insanların taliyyələrin məhvədirlər. Bunların reprisiyaları, bu millətin bunların ailə hakimiyyətində adaktasiya olmaqına yönəlmiş bir siyasətdir. Amma görürsüz, İlham əliyəv demişti ki, Səhvül əmrəmsə 9-cu iddədə Azərbaycanda müxalifət olmayacaq. Amma görürsüz, vətəndaş cümiyyətin şumladığı müxalifəti əzdi. Amma bu gündə Azərbaycanda müxalifət var. 50 partiyyəni aftabıza doldurmaqında deyilir. İktidarların imkanları böyüştür. Oların bir dənə imkanı yoxdur. Özlərinə müxalifət seçmək imkanı yoxdur. Çünki müxalifət iktidar tərəfindən seçiləndə o müxalif olmayın atomatik olaraq ittirir. Profesor, nə qədər paradoksial səhslənsə də Özlərinə müxalifət almaqı bazarırlar, amma seçməyə bazarabilmirlər. Seçmək çətin də, müxalifət nəən dibatə çıxmaq lazımdır. Müzakiriyyə çıxmaq lazımdır. Ölkənin tali güçlü məsələrin məsələri barədə məsələn ilham elif dialog formasında deyir fikirəri. Səhmət olmasa bir müxalifət numayəndəsin çıxart onla debat apar qoy millətə subut iləsin ki, sənin dedilərin hamsı yalandı, əfsane de, baş dolandırırsan, ölkənin baş uğrusu san. Bunları sənin üzvədəsin həmin o debatta. Bunlar aftaritər bir rejim quruqlar və məsələn qötürək o zada İtalya qəzihtinə olan müsahibəndir. Müsahibənin Azərbaycan variantı bir cürdü, İtalya variantı tamamı ayrı cürdü və o Pandora Papers nə bağlı verilən o cevab İtalya də bir cür çıxıbdı. Azərtaç onu ayrı cürya yaptı. Yəni, Azərtaç fəkti ki, olaraq, prezidentin müsahibəsin aranjman edib. Orada olmayan şeyləri müsahibiyə sağlayıbdır. Məsələn, tutalım deyət ki, orada belə bir şey yoxdur ki, İtalya variantında belə bir şey yoxdur ki, biz sən deyilən azal olunmuş ərazilərdə məciddəri, ailə fondu yaratmışu azad olunan məciddərdə azad olunan ərazilərdə məciddəri bərpa edirəsən. Bu tərəfdən İslam yinansılı vətəndaşları nəhaq şərliyib sinar iləşdirilmiş qurama cinayət işləri yaratıb həbsiləyirsən, obur tərəfdən də məcid bərpa eləyirsən. Yə, tutalım deyət ki, o itpişiç soyibəti o İtalya variantında yoxdur. Görünür, bu azərbaycan xalqın bu qədər geri qalmış e-sabələyir eləməliyir. Və o, yəni, sərvətin validatın itpişiyyə, vəsiiyyət eləyən qərbirləri ittihamiləmək və qərb dəyərlərin gözdən salmaq üçün şüphəsiz ki, və bu səviyyət yanaşmasıdır. Səviyyət yanaşmasıdır. Bilmirəm, xatırlı, yürsüz yə yox vaxtı ilə Səmədvurgunun Londona gedib yalandən sonra belə bir İronik şeiri vardı. Dəməyin çıqarı, orada bir qarı qocalmış qadın öz validatın öləndə itlərə vəsiiyyət edir. Və Səmədvurgun da onunla bağlı bir şeir yazmışdı ki, Dəməyin çıqarı, övlatsız öldü. London qəzitləri yazdı bu zaman, deməyin çıqarı, övlatsız öldü. Nə qədər böyükmüş görəm bu insan, öləndə itləri yadına saldı. O itləri sevən adamlar bu günə qədər tarixin yadaşında yaşayırlar. Yəni itə münasibət, bir şeye münasibət, bir canlıya olan münasibət. İlham eləyibin təfəq gürü, orta əsir fiyodal təfəq gürü olduğu üçün, o bir fiyodalın rəiyyətə olan münasibəti ilə itə bir şeye olan münasibəti arasında o qədər dəfəq görmər və bizim vətəndaşlarımızın sosial vəziyyəti, ölkənin ölkənin, ölkənin, elə o itpişinin vəziyyətindən ilə də yaxşı durumda deyir. Təsib eləyət biraz sərt oldu, amma gəlçəklik sərt olur da ne inəm əç. Təşəksür edirik, hörmətli profesor. Vaxdaq dəriyyəli vaxdı taptınız, dəriyyəli vaxdınızı bizə həsir ediniz. 1 saat 22 dg arzında kanol 13 üzerindən yaymana əfəxətləyətli və eləyətin məsələn eləyətdəm eləyətdən Hörmətli izləyicilər, xanımlara bəylər, qonağımız, milli Şuranın sədri, hörmətli profesyor, cəmil həsənliyidir, biz peşindücün yenidən sizin qarşınızda olacaq, hər hətlənin təkünləri, bir, üç, peşindücünləri, 22-15-də müdafəq xəttini həralda diqqətə alın. Çünki, bizim bir işlərin əksərgəti demək olar ki, istima güçlüdür və zəmiyyətin problemlərinin muzağaçiləsindən yunərişdir, hər həralda fərdı məqsətirələrin ötürü zaman alınmaq. Və tövbsiyə edir ki, təksə özünüz deyil, en zamanda ətrafınıza da tövb, məsliyyət bilin, kanalımıza abunə olun, Aytura genişlənsin, nəhayət Azərbaycan zəmiyyətinə həqiqətlər geniş anlamda çatsın, bəlçə enində sonunda istimayat olaraq, zəmiyyət olaraq məsuliyyətimizi, məsuliyyət hissimizi daha da dərinlən dərçələyər, və hansı təhlüçəli, təkçə qalq üçün, dövlət üçün deyil, mən tam səlmi deyəcəm, artıq insanlıq üçün təhlüçə kəsbəliyən bu hibuq sistemilə bizim dinstqadıda hesablaşmaq vaxtımızdır. Bunun o məyanda mən söylüyürəm ki, artıq Azərbaycanın hibuq muhafizə organları əzləm, təzumə də təslikləyir, istimaya siyasi fəyallara, Azərkə hakimətin bu və edicər siyasətini qəbul etməyik, müqalif mövdi səhidiniyən şəslərə qarşı elə bir amansız, namussuz, qeyrəsizəm, nasibətləri ortaya boyuq üçün. Dəmin məlum, ötən tıxçılarda biz cənsləri yer ağırmışdır. Yəni ki, məlumatınız var. Artıq eytirası cənsləri, Saqrii Polis Bölməsində lütf soyundurup videoya səkmətlə çıpa etləmirlər. Bu yaramazlar onların aile üzülərinin, analarnın, bazıların, telefonların, tələbəriyyirlər, ümumiyyətlə, siyasət ilə məşqul olmaqa dair onlarda bir nifrət içirək hissiyadırlar ki, əşi, Azərbaycanda siyasət kodurur. Sağ olun, dostlar. Gəzələn sphiyyərə qalsın. Sağ olun. Sağ olun, profesor. Sağ olun.