 Aşağımız xeyr, dəri izləyicilərimiz və bizi dünyanın isləndən nöqtəsində izləyən hər kəsi hər vaxtınız qeyr olsun deyək. Sünki bizim mind-tuning-lərimizdə dünyanın nöqtələri və nöqtələrinə izləyirlər ətdən yəgin ki, Amerika-Blaşım uşaqlarına iso iləşlərimizdə izləyir. Hər vaxtınız qeyr olsun deyək, bu gün 8. April 2023. tariqdir və bu gün vətənimizin ayrılmaz parsası olan qarabaqdını danışmaq istəyirik. Qarabaq, əgər biz belə hesablasaq, artıq 2 il 5 aydır ki, sabah 5 ay ulaza 900 april də hər haldı. Qarabaqdan bağlı 3-lü bəyanat imzə alanı, Azar Bacın, Ermenistan və Rusya arasında. Və açıq deyim, o bəyanatdan sonra yaranan uhaikü, rezonans və baxi kütçələrindəki çalçaqırdan sonra hammız belə gözləyirdik ki, artıq 27 dildən artıq öz torbaqlarına həsrət qalan soyalaşlarımız orada yerləşəcəklər. Zaman keçdi, artıq 2 il 5 ay keçdüsünlən qayrışı oqdur. Aqalı kəndi qayrışı olub, bir də laxçında bəzi evləri təmri edilər, amma aldığımız xəbərlər heç də xoşa gələn deyin. Yəni, məsələn bizim efirdə birini çay öncə tanımış bir siyasi eksperst, Ilham Mehdiyev. Qubalıda doğulub, Ilham bəyi və uzun ədilər ölkə xaricində amir qəbləş müşdatlarında türkədə çalışıb və Ilham bəyi belə bir fikir ortaya qoydu ki, mən daha doğrusu başına gələnləri tanışdı. Dədik ki, mən öz torbaqlarımıza getmək istədim, türkədəki maşlımı belə sattım, evimi belə sattım, mən belə bir anladım. Və gəlib artıq iki ildən çoxdur ki, Ilham bəyi öz torbaqlarına qaydə bilmir. Yəni, Ilham bəyi kimi bir milyona yaxın qaçqınımızda eyni taliyyə yaşayır. Amma ən dəşətisi budur ki, Ilham bəyi deyirdi ki, mənim qəbristanlığım mən gedəndi yerindeydi, sonra onu üzlənmişdir. Bakın, əksər əkin sahiləri artıq, yəni qara balıda mövzud olan əkin sahilərin həzm artıq. Nəin hesabına artıq, deməli, əhalinin həyətiyanın təsərfatları hesabına? Həgər o oralarda mina varsa, onda əkin sahiləri hara da reallaşır. Son günlər, Azərbaycan Demokratia Verifak Partiyasının sədri Qubad ibadolunun da biz çox maraqlı bir, həm də böyəl böyəklərimizi sızladan bir asrılamasına şahid olduğu dəyəl izləyicilər. Qubad bəyi yazırdı ki, qayıdış planına görə qara balın üçxaldan azıxulmuş ərazlərinə sallacaq, yaşayış məntəqələrinin sayı 936-dan 316 ədəki indiriləcək. Ən çox azalma Qubad-ı dolayıcaq, əvvətki 91 yaşayış məntəqəsində 24 çağlanacaq, bu göstəri Cebrayda 89-dan 25-ya, zəngilanda 71-dan 22-ya, fizuliqda 76-dan 27-ya, əqdanda 115-dan 48-ya, kəlbəzərdə 145-dan 63-ya, laşında isə 124-dan 45-ya planlaşdırılır. İndia də dövlət müzəsindən qara balın bərbasında 6,488,6000,000 manat vəsələrdir. Xərzəlmisi vəsələtin 76% və 4,936,8000,000 manat aftan bir yolların lai hərləndirilməsi və tikindisində istifadə olunur. Gönlün içim qara balıda yoldur tikindisində sonu iki dərzində 5,000,000 manate qədər vəsələk, gəli şəbfa fəyi sabatsız xərzərin, üçüncə qara balıda mücə pullarıdır səri məcid üçün qaqpalı və əlvərişliyi mekanıca çevirir. Bu biz dəşətlifaklardır və düşünəm ki, Qubad bəy bunları araşdırmadan sonra təqdim edirik. Yəni, bu qədər məsələrin ciddilini bizdə borzumuz zükin məsələrin işlim aləşdirək. Belə, bu dünki vəlişimizdə o məsəliyə də toxunacıq. Çox dəyəli bir qonamız var. Kən Sərfatı məsələrdə özə ekspert Azarbaycın xalcəbəsi partiyası rəesiliyyətimizdir. Bahid Məhərrəmli hal azırda canlı yayındadır. Bahid bəy xoş gördük. Akşamınız xeyrufət bəy. Sizi də xoş gördük. Kanal 13 izləyicilərin də xoş gördük. Hər birinin akşamı xeyru olsun. Teşəkkürlər, Bahid bəy. Çox ağrılı məqandı bu. Azarbaycın adına, yəni, şəhidlərimiz adına mən çox züdürəm məsəliyə ki, o zaman biz çağrış edirdi, yəgin sizin də bundan bağlı saysız çağrışlarınızı ulduyuz. Sonrası şəhid qanı Türklənt orpağlarda karupsiya yol verilməs. Amma alınan signallar bunun tam əksini göstərir. Sizin fikiriniz necədir? Qarabağda nə qədər? Neçə milyar çəklərləyip sizin araştırmalarınız var? Bir kənd sərfatın qəssikimi. Və Qarabağın hansı kəndləri xəritədən silinəcək, qubad və təqdim edib sizin də bundan bağlı analoji yanaşmalarınız var. Niyə Qarabağda qeyd olunur ki, əkin saylarının sayı artıb, nəyin hesabına artıb? Mən istəyərdim ki, bütün bu sualları ünləşdirmişə alıda sizdən soruşun ki, bir Qarabağla bağlı düşüncəmizdə müzut durun, bir canlansın. Buyurun, vaid məhələmdi, buyurun. Dəşəkkür edirəm Rıfət bəyi. Rıfət bəyi, əbvala çox düzgün deyildiniz ki, artıq 2-5 ay müddət keçi. Və demək olar ki, Qarabağdan qaşqın düşmüş əhali iləcə də ümumiyyətlə Azərbaycan əhalisi çox həsirətlə gözlüyürdü ki, Qarabağ torbaqları azadolmuş. Və Azərbaycanlar, süsən yerli ahali həmin öz torbaqlarına qaydacaqlar. Və ümumiyyətlə Azərbaycanlar da Qarabağa səyahət edəcək. Qarabağ həməyə olduqca gözəl təbiyyəti olan bir göşəmizdi. Və hətta orada bildiğimiz kimi isti sudan vaxtilə Azərbaycanlar istifadə edirdi, mualicə tapırdı. Və çoxlu adamlar tanirəm ki, onlar həsirətməm o günü gözlüyür ki, asanlıqla Qarabağa gədi, orada him məskünlaşsınlar, kim orada vaxtili yaşayır. Kimdə orada gəzməyə gədiyək və yaxud da istirahiyyətə gədiyək, gədiyək asanlıqla gədik gələbilsin. İki ilyarın müddəfkici. Bu iki ilyarımda nə etmək olardı? Əlbət də iki ilyarımda müəyyən etmək olardı ki, harda minalanmamış ərazilər var. O ərazilərə, deməli, əhalinin etap etap köçülməsin, təmin etmək. Bunun üçün orada hətta müəqqətidə yaşayış gələk ki, bir evləri etikmək olardı. Yəni, o adamların özlərinə imkan vermək olardı ki, özləri üçün orada evləri etiksin. Bunlar kəntdə, əsasya kəntdə yaşayan adamlarıdır. Yəni, bildiyiniz kimi, işxaldan azad olunmuş əraziləri də vaxtilə daha çox o kənt rayonlarıdır və kənt ərazilər olur burada kəntdə yaşayır insanlar. Və hökumət də indiə kimi 6 milyar dollara yaxın, manata yaxın, və s. o rəxərçlərinin altı umda 4 milyar. Yəni, o və s. bir isəsini onlara vermək olardı ki, onlar özləri üçün ev inşə edirsinlər. Və Azərbaycanlar inşaat işini çox yaxşı bacarıdır. Bak ki, şəhərində də bacaranlar var, digər regionlarda da və çox asanlıqla insanları gəl bitmiyolardı künti işinə. Qısa bir müddəhdə orada kəntlərdə, qəsəbələrdə, hətta şəhərlərdə, birçok şəhərlərdə orada mənzirlər inşa etmiyolardı, dimlər inşa etmiyolardı. Və əhali yavaş yavaş oraya köşərdik. əhali orada təsarpat şindən məşqululardı. İki il yarımda demək olar ki, iki il yarımda. Məhsul istiyyəsəlləm məşqululabilərdiklə. Həyvandarlıqla məşqululabilərdiklə. Ondan sonra məhsul istiyyəsəlləyədik, onu satıb gəlirəldiklə bilərdiklə, qazanceldi bilərdiklə. Yəni, bu az müddəh deyir. Və bundan sonra nə qədər gözləyəcək? Bak, bu əhali nə qədər gözləyəcək? Yalnız da gəlirək ki, başlı deymiş ki, bize, qarda say, 25 milyar dolları və sahət lazımdır ki, o işxaldan azad olmuş əraziləri tam minalardan təmizəyək. Və 30 il müddət təsəbbir edirsiniz. Bu adamların əksəriyyəti siz çox yaxşı deydiniz. İmələk, əksəriyyəti demək olar ki, bu dünyadan köşük. Və bir isəsi artıq 70-80 yaşına çatıq. Gençlərin də 30-a yaxın yaşı var. Bir 30 il də gözləsə 60 yaşı. Demək olar ki, həmin gölgələrdə vaxti ilə yaşamış adamlar, əgəl birə geçsə, o torbaqa əyax basabilmək üzülə. Və hökumət bu müddət ərzində nə yətdir? Vahid beylə bağlantımıza problemi yarandır. Vahid beylə efirdən çıxdı. Mən izləyicilərimizin fikirlərini burada əksettirəcəm. Vahid beylə dönənə dədər. Bir qəlbək bildirir ki, təşəkkür edirəm. Yəni fikirlərində bir şəhədlərin qanı canı əsabına azal olmuş ərazlarınızda. Bu gün hakimətə yaxınlıyor. Sülə hakim isinlə məşğolara mücələrin əartırmalar məşğolulur. Vahid beylə qayettir, sonra davam ediyək. Buyurun, Vahid beylə qallamızı yerləm, davam ediyək. Qə bilmək yandı bilməmdəmi sizdəmi? Sizdən oldu, siz çıxdız yenidən daxılı olduz. Davam ediyəkədə qaldanmış yerləm ediyək. O desin, burada intibiyyətləni zəbura biləmək. Deməli, hökimət neyi? Bakın, bunlar daha çox. Məsəlçün orada ticinti işinə, deyək ki, məskünlaşacaq adamların, evlərinin ticintisi, orda kəntlərin bərbası nəm məşğul olma da vəzirəm. Bunlar ilk növbədə, deməli, orda olan o torpaqların böylüksünlə məşğul oldular. Bildiğimiz kəlbəli, ilk sündən məşğul oldular. Bildiğimiz kimi, əbbəl o kəntlə sarfaqın azir olmuşdu. İndi də Ali Məhkəmi, Yəsədir Qedən İnam Kərimuva əvaly edilmişdi, orda olan torpaqlarının bağlı sər amcan bir məlq. Və İnam Kərimuva, deməli, birini sər amcama əsasən, əsasən bugün əligarklar orada böyük torpaq ərazilərini ələ keşiriblər, məqabilə inəndi, deyək. Amma hər haldə bəzilərin də bir müddətdən sonra üzəlləşdirəcəkdir. Ələ keşiriblər nə işləm məşğuldular? Yəni, qətirliyirsiniz, keçən edin yayaında Ilhaməli Abqustaydı, Mütbramsı. Yerli telekanallara müsaibə verəndə deyədi ki, biz orda əllimin heqdarda taqla ekini ilə məşğul olmuşu və heqdardan bir tonlanaz məxsul etmişim. Yəminləm məşğuldular, məxsul el dedirlər, məxsulun satışından məşğul olular. Amma bundan vaxtilə o ərezilərdə yaşamış adamların qəbəri yoxdur. Onların demiyorlar ki, onların istifadəsində olacaq torpaqları, əligərq məmurlar istifadədir. Yəni, bunu ölkədə hami bilir və bunlar nə edib? Bunlar ən mümbid torpaqları. Daha çox o yolla yaxın olan, sonra su göllərmə yaxın olan əraziləri ələ keçiriblər və orada əməlli başlı biznesləmi başlıyorlar. Özlər üçün biznes grublar. Bunlar orada turizm abiyyətləri inşa etdirirlər. Bunlar orada bir neçə, iki ya üçdü, sərfi etmürəmse, agrar, torpaq yaradıblar və camışçılıq firması yaradıblar. Bir neçə müəssələr orada aşıblar. Hətta otellər orada çikdiriblər. Həmma əhali qalı digər regionlarda olduqca pis vəzibdə. Yəni, niyə imkan verirlər ki, bu adamlar gelsin? Onlar əkinə pardıqları ərazilərdə mina yoxdur ki, onlar ki, kinti işinlə məşqul olduqları yerlərdə, arda ki, agrar park yaradıblar, orada mina yoxdur ki, otellər inşa etdirirləri yerlərdə mina var yoxdur ki, niyə orada adamların köşürülməsini təmin etmirlər? Niyə orada adamların yaşaması üçün də ki, müəyyən şaraitlər yaratmı var? Nəyi gözlüyürlər? Onu gözlüyürlər ki, dediğim kimi, ümumiyyətlə sıradan çıxsın və oradaki torbaqlar bunlara qalsın. Və bunlar orada müəvkəmlərinlər, yetkədə müəvkəmlərinlər. Ora düzdü, karupsiya yolu ilə əldə edilmiş vəsaidlərdir. Həmo vəsaid yatırırlar, investiçsə qoyurlar və gələcəkdə, mən sizi əmin edirəm ki, siz düz deyirsiniz ki, orda müəvkəmlərinlərli ərazi artır. Turbaq rezil deyir ki, onu çəkə artırası. Hərhalda, elbət, bu əvvələr kəntlər kent yeri olan gəsəbə əraziləri olan rəyum mərkəzi əraziləri olan harda ki, mümbit turbaqlar var idi. Deməli, mümbit turbaqlarda əkil iş yaparıblar, olanın təyinatını dəyişiblər, o təyinatı dəyişmək məsələsində işdir, deməli, kənttə sərfaqlı nəzir məki, nəzir müraca etsin, nəzirlər kabinətinin sədərini və onu da asanlıqla dəyişiblər. Deməli, indi nə baş biləcək? Bakın, deməli, ümumi, orda 930 3 ya 36 deməli yaşayış məntəqələr var idi. Üç dəp azaldıqlar, rüfət beyi, üç dəp azaldıqlar. Adamın soruşalılar, bunu azaldandan soruşallar. Niyəzaldırsınız? Niyə azaldırsınız? Deməli, bunlar nəyi yəcəklər? Deməli, bunlar buradan o qarabaqa köçən əhali üçün müəyyən edəcəklər onların yaşayışı yeri. Siz burada yaşama alısınız və bu qədər adam burada yaşama alıdır, bu qədər adam da orda yaşama alıdır, bilə bilə bunlar müəyyən edəcəklər, harda yaşama alıdır. Yəni, onlar dədə onları bir niçə kəndi, üç kəndi bir iğri də bir dəşdir, ortalama götürsək. Orda ilər ayınlar var ki, orda daha çox kəntləri ıxısa rəsalınlar, bəzlərində azdı, bəzlərində çoxdu müəyyəmi götürəndir. Bilirsiniz? Bu müəyyən edəcəklər var, o cədvəri təqdim edəcək, müəyyən edəcəklər var. Qubadda və Cəbraylıda, çox dəşkətli bir rəqəmdir bu. Yəni, 4 kənddən 1 kənd səxdəyəcə olalım. Tamam elə doğru. İş burasındadır ki, bilirsiniz? Bunlar, o sahəni bilməlikləri düşünün. Ümumiyyətlə, kənddə sərbatından, kənd yaşayışının anlayışları olmadıqları düşünün. Bələ, mən əminəm ki, bak, bu təkilifi verəndə, o lahiyəni hazır yanda, onu pranlaşdıranda, bu şəhərdə böyünmiş adamların oradan. Kənddə yaşayan adam, o düşüncəd olabilməsi. Nəyə görə, mən açıb yəcək. Yüzün yürüz. Mən kənddə böyünmiş adamım, və yalnız kənddə böyünməyəm əsas deyil, həm də kənddə işləmiş adamım. Rusya da birinci kənddə işləmişim. Hətta, bir zaman Burakovski var idi, demlət agrafromun sədri, səridin agrafromun sədri. O bizim təsərfətə gəlmiş. O danışırdı ki, bir təsərfətə gitmişdir, bir safqoza. O safqozda deyir sanki bir şəhər şəra eti yərahmışlar. Həmı gəsəbədə yaşayır, və torpaqlar gəsəbədən uzak. Və onlar deyir. O evlərində ne töyük saklayabilir, ne cücə saklayabilir, ne gaz, ne ördək, ne inek, ne qoyun. Yəni, birə olan halda deyir. O adamlar təsərfətdən ciddi məşqul olabilməz. O düz deyirdi. O kəntdə böyünş adam idi, düz deyirdi. Və mən də təcürbəldə görürəm ki, disiniz, gəlin Azərbaycanın stakiskasını götürəc. Azərbaycanın bugün ərzak təminatında 80 faiz fərdi təsərfətlərin 80 faiz o fərdi təsərfətlərdə kim ona məxsus olan o torpaq əraisində yaşadığı yerdə heyvan saklı yer, dək ki, inək saklı yer, süt və yaxud da ondan qatıq hazırlı yer, şor hazırlı yer satır, və yaxud da deyək ki, heyvan darılıqla məşqul olub kökətmi ilə ət satır, kartop stesal edir satır, tərəbəz kəsalı edir satır. Yəni, əsasən, ölkənin ərzak məxsularına olan tərabatı həmin o 80 faiz öz fərdi təsərfətlərin də çalışanların hesabını ölür. Və bütün post-safet ölkələrində bilir. Hətta zədiyim, deməli, mən bir araşdırma apardım İspanya ilə bağlı. İspanya da orta və xırda tərabatlar kənttəsər batınlar. Ölkənin 65-70 faiz ərzak məxsularına olan tərabatı bilir. Yəni, bax, bunlar Indorda nə yaradı? Bunların özləri üçün, o xoldinklərki var, paşa xoldinklər, öndiklər, xoldinklər. Orda torbaqları elə keçiriblər və onlar geniş böyük torbaq ərazilərində deyək ki, istiyirlər ki, stesal da məşğul olsunlar. Onu da deyin ki, onların stesalı qeyri səmər elədi, onların qeyri səmər elədi, bugün faydə vermir. İkildi orda stesalda məşğul olublar, ortada heç nə yoxdu. Yalnız orda Indorda canvışı o fərması yaradı, bunlar orda dək ki, penderi stesalı edib onu satınlar. Yəni, o boyda böyük 1 milyon 700.000 haqlara yaxın ərazi, demək olar ki, bugün qeyri səmər eləyir, istifadə olunur həmin ərazi. Nəyə görə? Onu görə ki, şəhər adamları orda gedib biznes qura bilməz. Onları bilmir nəyi işləm məşğulun olub. Bunların da əksəriyyəti şəhər adamları. O biznesi idari edənlər, o deyək ki, təsəlfatı idari edənlər, bugün əksəriyyəti şəhərdə büyüyün, hamsi şəhərdə büyüyün. Orda yerlərdəki menincerlərdə o işin ühdəsindən gələ biləsi adamlar deyir. Yürək, misiniz? Dəfələrləm bunlara deyir. Aqrar sahə, oldukça müraq qəb sahəyir. Kəntləs ərbatı çox müraq qəb sahəyir. O sahə bilgi tələbidir, tərcürbə tələbidir. Qüsusi, fərdi yanaşma tələbidir. Bunların düşüncəsi yoxdur ki, o kəntləri ləvv etmək yox, o xırda kəntləri, əksinə, orda şərağı qəratmaq lazımdır. Daha geniş ərazini, insanlar əhatə yedi, orda məskunlaşa bilsə, o torbaqlardan dəhasim ələrin istifadə edicələr. Daha çox orda darlıq ərazilərdir. Orda heyvan darlıqla məşğul olmaq olan, bunun üçün isə orda dəhək ki, o mövcud olan ölüş ərazilərinin yemləmməsi deyir, ondan sonra orda suvarılmasıdır, münbitləşdirilməsinləm məşğul olmaq lazımdır ki, daha məhsuldar olsun. Yəni, bu adamlar indi birləşdirəcələr harasa, az bir ərazi biricələr, bir 7 sot, 8 sot ərazi biricələr və o ərazi də heç nəyləm məşğul olmaq mümkün deyir. Adamlara, o belə hesablasa, 1 milyon 7.100.000 heqdarı böylək orda köçə biləcək adamların sayıda. 7.100.000 adamın. Nənin dəlaşdırma pardon, əslində çox olmalıydı, əslində mən hesab edirdim ki, 1 milyona yaxın olmalıdır, orda gədəcək adamların sayı, amma o rayonların bir-bir baxdın nə qədər əhalisi va? Təxminə 7.100.000 nə fər 1 milyon 7.100.000 heqdarı 7.100.000 adama böyləndə, adama iki tam onda 5 heqdarı ərazi gəlir. İki tam onda 5 heqdarı ərazini, iki qomşu birləşdir isəl 5 heqdarı. Orda nəylən ürəkləris deyir, onunla məşğul olmalı olalır. Hansı sahə gəlir, gətirin, onunla məşğul olmalı olalır. Nə dədər sahə az olarsa, ki, diqqət çox olacaq və o əmək sərfiyatı deməli öz nəticəsini biləcək. Məxsul darlıq yüksəyi olacaq. Məxsulun keyfiyatı yaxşı olacaq. O yığın vaxtı vaxtında həyatə keçiriləcək. Onun saklanması normal şəra etli olacaq. Bir var, adamlara əndi o muasir dövrün tələbinə uyğunda orda eftikəndə onların o evin isəsinin nəzərdə tutalar ki, burada məsəlcün kartof əkinlə məşğul olarsa kartofu saklamak üçün normal bir şəra etmək. Və yaxud da, diqqər kəntəsər fədməxsul ispiyasal edərsə, onun saklanması üçün orda ambar yaratmaq. Bir var, bundan məşğul olalar. O ərazilərin suarma suyuna olan ehtiyacın ödiyələr. Onu da deyin ki, dəfələrlə deyirik. Qılabal istiləşmə baş veririk. Və bu bugün həmin ərazilərdə də özünü göstəririk. Və artıq yanaşma fərqli olmalıdır. Orda suya olan ehtiyac ödənilməldi insanları. Bir var, bu nələyələr? Bir de var, bunları özləri üçün təsərpat yaratıqları. Özləri üçün orda nəhenk, böyük təsərpat yaratıqları torpaqları keçiriblər elə hindi məhsuldar torpaqı, münbit torpaqı keçiriblər elə. Ordan gədən əhaliyə hansı torpaqı təklif edicələr məhsuli əmin edirəm. Bunu dəfələrlə deymişəm. Artıq bir neçə dəfə deymişəm ki, onlar görəcəksin. Ordan gədən əhaliyə elə torpaqı təklif edicələr. Orda suvarma suyuna olan ehtiyac ödənilməyicələr. Yəni suvarma suyuna bağlı problem olur. O ərazilər yollardan kənarda olacaq. Uzakda olacaq. Yəni başdan sordu eləyəcələr ki, onlar oradan da gəlsin. Sanki bunlar oranın öz əllərini alır. Birisiniz, orada böyük geniş ərazi də bunlar deməli turizm albiyyətləri yaradıbılar. İki əreport orta inşa etdiriblər üçüncüsün də etdirəcələr. Məxsətləri nədir? Məxsətləri ora xarişlərin getirilməsini təşkil etsinlər. Və onu da əmin edirəm sizə ki, devlət cəsə hesabını edəcələr ki, o turizlər gəlsin və bunların abiyyətlərində orda deyək ki, o yerləşsinlər və alışveri şətsinlər orda istrahət edib bunlara ödənir şətsinlər. Yəni, bunlar özlərin üçün orda böyük biznes. Biz burada deyirik ki, gözlüyürük ki, bunlar bu əhalinin ora kökürülməsindən məşğul olacaqlar. Ancaq elə deyir, onlar bədbiyyəsələr deyilədir. Bəl siriyyəri 2040-ci ilə bəl siriyyəri 2050-ci ilə hükmət məmurlarıdır. 35-ci il də deyən var. Amma sizi əmin edirəm. Burdan ora kökən, əhali, özünə orda iştapa bilmək. Onlar kənttə sarıfatı məxsətlər müstisə alının məşğul olmalıdır. Başqa iş bacarmalar. Başqa iş de orda mümkün deyil. Başqa iş onlara verə olmayacaq. Orda əgər abiyyətlər olacaqsa o da əligarh məmurların olacaq və əligarh məmurlar da orda işçi kimi az sayd adamlardan istifadə edəcək. Yəndi tefnolojiya imkan verir ki, umumiyyətlə işçilərin sahib çox az olsun. Düməli bunlar ora kökən adamları elə bir bəziyyətəsə alıb ki, onların gəlir olmayacaq. Gəlir olmayacaq və onlara təqdim olunan az ərazidə onlar əkinlə məşğul olsa da suvarma suyu olmayacaq. Və diməli, yaşayış onlar üçün mümkün olmayacaq. Bak, mən siz əminiydi. Nə vaxta kimi gözləyəcək millet, cəmaat, nə vaxta kimi gözləyəcək? Açıb biri deyib. Orda nə işlə bunlar məşğuldu? Nə şəq vaxt deyil bunların orda evrət ücəsi hesabın adı bir isəsi. Və bələk, bələk üçün təsləndirib cəmal bəya istirəm, bunu da aydınlık getirək. Qarabaq-ı Hükünövbədə əkna yararlı torpaqlar minalardan təmzilənib, bayaq siz şarektiyiz. Ülkət rejidentinin binaqa təşidatlara müracaqiyyət oldu, 25 milyard minalardan təmzilənmərsün və s. lazımdır və bayaq dedis ki, kimi 40. ilə qədər bu prosesu amma qarabağın sərtasər deyirlər unan. Bütün ərazisində belə diyək əsas əkna yararlı yararlı əkün gedirət, hətta işxaldan də əraz sonura başlanması ilə bağlı xəbərlər daxır olur. Və cəmal belədir ki, hükünövbədə əkna yararlı torpaqlar minalardan təmzilənm, diməli insanların məsikən şunlaşması üçün, nəzərət minalardan təmzilənmir amma əkün sahiləri minalardan təmzilənir. Diğər tərəfdən, əslində mina məsələsi əndi biz o torpaqlara gədəndə qubadlıda ərmənlər məsikunlaşmışdır. Ələ deyilmək, əni, o torpaqları ərmənlər yaşaya yaşaya, necə mina bastıra bilərdər. Bu da bayaq elif əslənir. Bu haqda simfkinizi eşidik. İrmənlər orada həm məsikunlaşmışdır. Həm də ərmənlər orada kəntəsərfaqda məsuru istiyyəsə alanı maşquudur. Təsəpür edin. 200.000 tona qədər, onlar 200.000 tona qədər taxıl istiyyəsə al edirlər. Orada üzüm istiyyəsə al edirlər, armut istiyyəsə al edirlər, nar istiyyəsə al edirlər. Orada onların böyük istiyyəsərfaqları var. Nice hərəkət etmək olardı, istiyyəsə al da məşğul olmaq olardı. Nice ordu elkin işləyərinə parmaq olardı, kambayna nice hərəsə almaq olardı əgər orda Mina bastırılırsa. İrmələrin elə baxdı olmadı ki, orada 2020-ci ildə də 45 günü idi səfək müətəyə 42 gün. 40 gün? 40 gün ərzində mümkün deyildi ki, onlar istifadikli torbaqlara Mina basırıq sor oradan qapsınlar. Mina-lar əvvəlcədən bastırılmış Mina-lar. Yəni, o da mən əminəm ki, bugün ümumi ərazinin 10 yarısı da Mina bastırılmıyor. Və o ərazilərə əhalin köçürülməsi təmin olmalıdır. Bu günlərdə mən bir məfəl zəngilandan zəngətmişdir. Deyir ki, onun qohunların qeydib gəlir hər hansı bir qormada. Yəni, orada bir neşə kənddə təsəbhür edin. Aligarh məamurlar qoğun sürüsü saklıdır. Və o qoğun sürüsünü həbale ediblər əskərlərə. Ondan genrallar əskərlər məşqumu təsəbhür edirsiniz. Yəni, bunlar orda biz nəsə bir iqtikindin. Biz oradan deyilik ki, əhali köşməlidir. əhali orada məskunlaşmalıdır. Neşə ki, onu deyim, neşə ki, əhali oraya köşmü hürfət bəyi, biz deyə bilmərik ki, o torpağımız müdafi olma bilər. Yəni, əhali olsa əhali köşsə, bir müddətdə lafonlara bilədə silah vermiyorlar ki, əgər elmənlər başqa bir fikirə düşərsə, onların cevabı veririz. Yəni, orada neyi qoruyuruz bugün biz? əgər, o torpağ əkilip becərim isə kəntlilər tərəfində biz nəyə qoruyuruz? Yəni, alıqat məmurları torpağımız Azərbaycan vətəndaşları yaşamırsa, o torpağın ağızda dolu maslın belə deyilməsi, biraz gerçək səslənmir. Buna ciləyicimizin sualı da var. Deyir ki, qamuna qalsa kəndləri sarilə bağlı rəferonun keçirilməlidir. İnzibatı ərazi vaədlərinin dəyişlə bilməsi, biz süsiyon haqqıdır. Bizsiniz, ümumiyyətlə o dəkə rəferonun keçirilməyə yəki yaşı yoxundur. Orada o əhali yaşamışdı vaxt deyilə. İnzibatı ərazilər orada mövcud idi, ərazinin adını dəyişmək, nə bilim, orda rayonları belə dəyik. Bəzilərini bir iqsadir rayona, bəzlərin digər iqsadir rayona aydə etmək. Bu elə dəki principal deyil. Əsas nədir? Əsas orda olan torpaqları süsən səviyyət hökumətinin vaxtında qavxoz və sapxozların istifadə etdikləri torpaqları həmin ərazilərdə yaşayan əhaliyyə pay edilməsi. Və bununla da bağlı torpaq islahatları oğlu vakti ilə 1995-ci ildə və orda bununla bağlı qanım da qəm. Mövcud olan torpaq aralisi hər hansı bir sapxozun əkim sahəsi hansından ki, istifadə edilir. Həllisablarını və orda köçəcək adamlarında sayı nəzər alınır və adam başına bölünür. Niche iqdar gəlir, o qədərdə adam başına torpaq orda küş qatılmayın nə de burada nə problem var bunlar bilirsiniz belə başa düştülər ki, o torpaqlar, qam torpaqlar bunların özləri qamləsində. O torpaqlar, qam torpaqlar yəni bunlar gələcələr bir niche ildə orda əkkindən sapindən məşğul olacaqlar orda daha çox məhsul əldə edilm, sahtı daha çox qazancələ edəcələr mən siz əmin edirəm. Bunlar o torpaqları elə bərbat alasəlacaqlar ki, sonradan həmin torpaqları mümmitləşdirməyə üçün köllü müddərdə və sayıq eqir. Ona görə ki, bunların o sahədən anlayışı yoxdur. Yəni bunlar barbar kimi yanaşılarda elə bir hal baş verdi 100.000 hektar ərazi var. Demələ, bir fərəfi çamaxı, axt su, hacı qabu 100.000 hektar elə keçirdilər yedil bundan qabaq həmin torpaqları paşa hondin gündəzlində bir əmincə var. Yəni elə keçirdilər və həmin ərazi də ölüş tahlələri idi o firmirləri, kəntləri, hebandarlıqla məşğul olan insanları ölüş ərazləri idi. Elə keçirdilər və orda yəni yedildi davamlı tahləkini ilə məşğululma təzəbur edildi. Mən hərildə onun şəkini gösterdə əkinin, əparıqlar, sətinin, əparıqlar və çıxışı orda hansı çıxış o onu göstərir. Bir kilogramda olsun ordan nə buqda, nə arpa, nə digər tahl məsulları elə 100.000 hektardan təzəbur edilsin. Kəçən elədiyəli olun. Bu elədi gönlür mənzəri eyni olacaq. Oladəsən, ümumiyyətlə kemiklilər meç elədi biz onları ciddi təngəl edirik, şəkirlərini göstəririk, təngəl edirik. Bunlar var-vardır. Bunların bilirsiniz, işyi bilmir, nə etmək lazımdır onu bilmir. Ora köçəcə yadanlar ümumdən köçəcəyindik ki, o torbaxtda nəsə yetiştirəcələr, əkip bircələcələr, sosial problemlərini həll edicələr uldərlərindən aldır. Akişlə, vermiş iktə ölkən nefdi dədənizin malı kimi satı cibinizə bulursun. Diqər tərəbdən rüşva, koruqdan məşqulsunuz, karupsiyadan məşqulsunuz, elə də sahək yoxd ki, oradan gəlir elədiyətməyəsiniz. Və ölkənin sanayi yəyətləri sizin elinizdə, banklar sizin elinizdə gəlir gətirən ne qədər sahə var, hamsin elə keçirirsiniz, haxal sizin elinizdə, ticaret sizin elinizdə nə istiyirsiniz bu torbaqdan? Diye boynursunuz, kəntli gəssin o torbaqda əkinlə məşqul olsun? Yəziq, o kəntliyə o imkanı döngəlini alırsınız. Və həll vermək, biz bu da xəbəri xoxmaq istəyirəm. Təbii ki, fikirinizi bitirəndən sonra, gəl fikirinizi bittisə, təbii. Buyurun, buyurun. Bu xəbəri 25 oktiya burada pəlaşılır, mən bu xəbəri bilinçləfi oxmuşam və belə işimizdə bunun müzakirəsi dolu. Bu gün mən istirəm, biz de o xəbəri oxuyam, çünki bu, konkret olarak bizim belə işimi ölçüsün həyətdir. Bu xəbəri pəlaşıb 25 oktiya burada, blog yer, həvi bundəzir. Deyir ki, zəngilandığı hameliyyə və ərdohan 100 milyonlu DOS-Ağruparkın təmərinə qoydular. Örtən oktiya orayından söyləmət gelir. DOS-Ağrupark şirkədi başıda gəliyyətdən kisi təmsisi isə mihmi zəki Tuğrul adında bir Türkiyə vətandaşıdır. Təsad və bak ki, AK Parti Genzlər Təşkilatının mərkəzi qərar verimi idariyyətini sədiriymiş. DOS-Ağruparkın sərmayətisi bir başı Türkiyədəki DOS-Zirayət şülyətmələr Holdingidir, rəsm-i sənədlərlə subu tolu. Holdingir bir şərki, Rəzəbtəyü ərdohanın qardaşoğlu Samə ərdohandır. Yə şərki isə ərdohanın qardaşı qızı ilə evlənən Abul Qadir Qaragözdür. Ərdohan aləsilə quda olan atası Şəngül Qaragöz AKP'nin Qociyəd Rəhmi Təşkilatının qurzularından bir idariyyətlə ərdindəndir. Və həmin Azərbaycan tərəbindən sərmayətisi isə Paşa Holdingədə ahir olan Paşa Invesmiddir. Düzdeyirmişlər, bir millət, iki dövlət. Yəni, dəşkə, o xıyarçən hər dəfə əsəbləşir, amma bu yünki beləşimizin mövusunda məsəliyə də toxunmaq istəyirəm ki, bu qədər insanlar yedizmin insanın qaytmaq istəyir torpaqlarda, yəni biznes maraq qurursunuz, sonra da insanlara millətçilikdən insanlara bu şəkildə xaroqlardan danışırsınız bayraqdarlardan danışırız. Bədə olun burayı. Yəni, insan qarabağlı ors torpağına belə düşünürəm. Əfəldin, düşünən varsa, buyursun müzakirədə. Buyurun, müadibək. Teşəkkür edirəm. Bismiz yaxşı olardı o zaman ki, deməli, orada yaşayan adamlar köçtün öz vətənlərmə, öz torpaqlarına, öz kəntlərmə və ondan sonra onlara təkilif olur musun? Siz istiyərdiniz mi, məsəlçün, Türkiye ilə müəssəyə yaradasınız? Onların təcrübəsindən bəhrələnəsiniz, onların teknikasından istifadidəsiniz. Bir olma olun. Torpaq kimindir? Torpaq orada yaşayan azərbaycan vətənlərmə. Mən başa düşünürəm. Bizim Erdogan'a böyük ölmətimiz var. Erdogan bize 2. qarabağ muharibəsində, 2. vətən muharibəsində bize dəstəv oldu. Erdogan Türkiye qaldı bize dəstəv oldu. Ona görə də biz təşəkür etməliyik. Ona görə də olabilsin, biz hansısa yollarla Türklərin azərbaycanda biznes yaradmasına imkan yaratmadığı, elə yaxşı olar ki, ümumiyyətlə azərbaycan hökuməti yaxşı şəraik yarasın azərbaycanda biznesi üçün, yaxşı mühüt yarasın və bizim Türk kardeşlərimiz həttə sarıfatımda, sənayıda turizmdə yaxşın ariyyətlər əldə edirlər. Öz bizneslərin gençləndəsində, gəlsinlər azərbaycanda da icariyyət ormaq götürük orada, dək ki, hansısa biznesi bursunlar, belə bu sevil qaydədə olmalı. Arada sə qaqqı arxasında dək ki, quladaq çıldamaktan yox. İlk növbədə elbət də azərbaycandaşının deməli onun təaliyi bizin əradiləm əldi. Azərbaycan hökümətini insanların təaliyi nəradilir? Hələ gəlir, əyəq basmıyır öz torpabına, hələ dək ki, aqa yordunu bir görmüyür, orada torpabın nə qədər olacaq, ondan bir məlumatlı deyir. Onun torpabında artır digər, dək ki, adamlar valiyyətlər başarı. Yəni, axtarsak, yenə deyirəm, bu hökümətin valiyyəti şəhbqak olmadı bu üçün, biz çətinlik çəkirik, amma axtarsak orada bir niçə ilə şəkətlər olacaq ki, digər ölkə vətəndaşlarından qulların yürgər, dək ki, orada biznisi var. Yəni, yəni deyirəm, bu hökümə, olsun da biz bilirlik ki, ümumiyyətlə bir ərbata vasandır. Təsəbdür edin, təsəbdür edin, azərbaycan, dəşə günlə, ətin mühibətinin artırınla bağrılı mənə sual edin, azərbaycan emdibik ölkələrin də ölkələri sırasında ən qirdə də almış ölkələrdən biri, bizdən sonra Taciqistan yalnız ətstəsi alına görə qirdə də alan. Biz sonra Taciqistan. Təsəbdür edin, emdibik ölkəsi sırasında tükmənistan, tükmənistan adam başına 240 kilo qran buqda istəyəsə alı edir. Azərbaycan 170. Bak, biz tükmənistanı bəyənmirkə, orada da deyirik diktatır. Ama diktatır, xalqını düşünür. Orada ətstəyələk adam başına azərbaycandan yüksəkdir, süt istəyəsə alır, yüksəkdir. Yəni, göstəricilər orada azərbaycandan daha yaxşın. Tükmənistandan bir müddət azərbaycan buqdayı txal edir. Və bugün onların spesial etdiyi buqda ərzaxlıq buqda. Yəni, mən bunun ümumuna gətirirəm ki, bunlar bu ölkəni bərba talasalıqla. İndib ümidimiz onaydı ki, o qaraqa torbaqları azad onlardan sonra, o torbaqların ilk növbədə biz mümbitləşdirilməsindən məşğul olacağız. Və mümbit talasalından sonra əhalinin etap yət köçülərə, onlara mümbit torbağı təqdim edəcik ki, bu 30 ildə dək ki, o itirdişlərini heç olmasa sonradan onu bərqə edip kampensasi edəcisindən. Yəni, normalda belə olmalıq. Azərbaycan qalqını düşünən hökumətin siyasiyyətib belə olmalıq. İnsan üçün çalışma. İnsanlara xidmət etmək. Bunlar insanlara xidmət etmək deyir dildə, amməhsinin də insanların əlin də nə varalıq buqda? Bakın, bu ölkədə iş yeri adam üçün iş yeri yoxdur. İndi bu qara bağılları da artıq bərbaşdan iştiz qoydu. Bunlar qedi burada nə işləm məşğul olacaqlar, mən bərbaşdan yedi. Bakın, indi, həyat bilmək olmaz, sonra nələr olacaq? Mənim bu dediklərim yadlarında qalsın. Bunlar gedəcəklər otorbaqa və qısa bir müddətdən sonra onlar qaydıb gələcəklər gəri qısa bir müddətdən sonra gəlib, burda yözlərin şəhdə bilmək. Bu gün, Azərbaycan kəntliləri bu son bir ildə diməli torbaqını atırbaşya qaçın. Maldarlıq da məşqul olan, kökətmi ilə məşqul olan bizim kəntlilər artıq hejvanlarını satıq şəhərə qaçıq ki, burada hərdəsə özü üçün bir iş axtarsın, tapsın, aləsin, dolandırabilsin. Mümkündə öl kəntliləri. Məsələn, əvvəllər mən yaxşıq hatırlayıram kəntsərfatı üçün, ən indi də var dünyanın islərinin, dolasiyalar var. Mən başa düşürəm, kredit almağa gedirlər, kreditin müəyyən faizində əvvəlcədən olurlar, əvvəlcədən özələrlə düşünün. Başqa ansı sərvlər var ki, kəttə ümumiyyətlə əkim biçin təsərfatı saklamaq üçün mümkün bir şəraki yoxdur. Niyə bacıya qaçsınlar? Bu hakimiyyət onlara mani olmasa, onların suyunu əlinən almasa, onların torpaqını əlinən almasa, onları aldadığı keyfiyyətsiz gübrə vərməsə, keyfiyyətsiz pəcidid vərməsə, inandırıram səhəni, Azərbaycan əhalisinin kəttə yaşayan əhali şaq ki yaşayan. Bak, bunu siz əminidir. Biliridə, Azərbaycanın torpaq ilglim şəraiki olduğu üçün, yəni münbitdir. Burada su varma suyu olsa və deyi deyim kimi o stislisə vasitələri keyfiyyətli stislisə vasitələri əldi etmək mümkün olsa inandırıram sizdir. Məxsul darlaqı burada inlikindən iki dəfə artırmalıq. İki dəfə. Bu normaldır, iki dəfə artırmaq normal. Azərbaycan şəraiki üçün. Biz dəfələrinə nümünə gətirir, iddiqəl ölkələri. Azərbaycan özündə bakın, bunlar o torpağa elə keçiriblər, hərdakı bizim kəntlilər heyvan darlıqla məşquluğunda 400.000 hektara yaxındır. Təsəvvur edirsiniz, 400.000 hektar bu 400.000 malqaranın o tarılması iki bir ölüş əraisindir. Örüş sayasını. ələ keçirdilər və o heyvanların sahibləri ne yetməriyidi hansı deyək ki sahələrdən onlara ot biçib gətirməliyidi və yaxud da harda onun o tormalı idi. Onların elindən alınanının soru sahələ ne yetməl, onları bir-bir kəsimi verirlər heyvanlarını canlarını putardılar ki o tormaqa yeri yoxdur. Mən, demələ, o, sizə nümunə gətirdim 100.000 hektar necə elə keçirdi paşa holdingin nəzdində olan o imimci deyilin əbilimlədir. Demələ, o, o ərazilərdə heyvandağın ələktən məşğul olanların əksəriyyətini mən tanıyamıyorum. Təsəvbür edin. Orda 100.000 baştan çox xırda boynuzlu heyvanlar və 10.000-lərlə iri boynuzlu heyvanlar var. Və onlar hər ildə ölkəyə ne qədər ət verirdi nə qədər süt verirdi Demələ, onlar elə keçirəndən sonra o adamlar işsiz qaldı. Və bir o qədər də biz elə bilin ki, ətdən məhrum oldu. Sütdən məhrum oldu. Diqər süt məhsullarından məhrum oldu. Bu əlbisiniz ümumilikdə, ümumilikdə belə yığlanda də bu insanların sonunda işlizliyini gətirək çıxaldı. Bak, niye kənddə yaşayan adam bu gün torpağını dək ki, becərmasın, əkməsin və şəhərə üstün, üyədin suyu yox torpağının ölüş sahilərin elindən alıblar, onu məcbul eləyiblər ki, o hayvanlarını kəssin, satsın və işsiz qalsın. Həbəslə yoxdumlardır. Onlarda həbəslə qalmayı bunu görə ki, təsəfür edin. İndi qeydib, haradan torpaq daqmalıdır, kimlən almalıdır, torpaq aligarqların elində özləri də olunan, kimi qeydisə mərələ istifadə edirlər və düşünürlər ki, belə gedəcək, onlar düşünmürlər ki, saba müdlə torpaqlar yenidən əhali arasında bölünəcək, kəttə yaşayan əhali arasında bölünəcək, mən sizi emin edirəm. Bütün torpaqlar, bugün aligarq məmurlar ələ keçirdikləri torpaqlarda, onların elində əsas olmayacaq ki, əsaslandırsınlar ki, hansı aqda görə o torpaqal dedir. Və o torpaqlar yenidən veriləcək kəntillərə. Buanda kəntillər artıq suyuna da təmin olacaq. Bu o baxda olacaq ki, hakimiyyət dəyişəcək. Suyuna da təmin olacaq və su oldu, torpaq oldu, demələk ki, keyfətli istiyyəsəl vasitələri oldusa, nə kəntili öz evini doğma yurdunu atıb şəhərə gəlsin, kəntidə onu beləşdirən qohumları var, dostları var, bir ətrafı var. Hamı üçün doğma yurd, hamısından əzizdir. Yəni, onların bütün imkanlarını əllərindən alıdılar. Onları hər şeydən məhrum ediblək. Demələk, ölkədə bəziyyət olduqca acınacaqlıdır bizsiniz. Daha çoxda bundan əziyyət çəkən kəttə yaşayan əhalədir. Təsəbbür edin rüfətdə. Çiçənib, iki milyar, 363 milyon dola də yerindir. Yəni, dört milyar manat yerindir. Ölkə kəntə sərfatı məxsuru yıqalı edir. Yəni, yəyendi məxsurlarından səhbət yedi. Tam kəntə sərfatı məxsuru deyir. Yəyendi məxsuru var. Dört milyar manat rüfətdə. İndi bunu, o kəttə yaşayan kəttə kəntə sərfatı məxsuru iski sağlanan məxsuru olan 1 milyar 7 düzmün adama bölün, görün onların aydan nə qədərəmə haqqardar? Nə qədər? 1 milyar dollarlıq ölkədə ümumi kəntə sərfatı məxsuru iski sağlanan məxsuru. Təsəkür edin, dört milyar manat dünəli, əgər, bu və sahək, əcidədi firmirin biznesini genişləndirməsə, onun sosial durumunu yaxşılaşdırmasa, bizim öz firmirlərinizin cibilə geçsin, görün onların biznesini cə genişlənər, çiçələnər, onların gəlirlərə artar, onların sosial durumunu yaxşılaşar, kəntdə işsizlərin sayazalar, həm də imalı edər, istəyəsəl olunan məxsurdaq edə, imalı olunan. Yəni, bunlar məyədir, gət, gədər. Təsəkür edin, son gətdəyildə iki dəfə artır, itxalılır. Yündik, buna baxmayaraq, naziri daha yükləyə vəzif yapar. O nazir əsində cevab verməliydi, niyə kənttə sərfatını bu durma sağlayır? O cevab vermirsə, o naziri təyin edin, ölkə başlı cevab verməliydi. Yəni, kəntdə sərfatını siz bugünə sağlayırsınız. Yə bugün Azərbaycan özünün ərzak məhsurlarına olan təlabatının yarısını öləyədir. Yə, yə biz itxalda nəsliyir? Yə bizim Valyuta qəssin əcnəbə vermirlərin cibinə? Bu azmış kimi? Yəni, nifdən gələn gəliri mənimsiyirsiniz, aparırsınız, nəbəlin ufşurları, nəbəlin ilə indi de son baxlarda Azərbaycanda oradan torfa qalırsınız, burada o uğrladınız kullara, kullarda indisi şey yapırırsınız, gələcək üçün milyatlar qazanma uçun, indi dən əsasını bu uçunum tüker tələfdən imkən vermişsiniz ki, deməli əhali hiç olmasa xarici qətməyə uqurlar daxıdə kəntlər uqudun dəhrələn. Büyü gün təsəqdur eləyəmən deməli sosial şəbəkədə bizim çox dəyərili bir dostumuz var xalik baxadır gələn əşilimsiniz. O bir gördüyü mənzərənib orada yazır ki, 70-dün bir şəhərin o yasamal tərəfdə yasıyı, Brava marketin qarşısında gördün ki, çabanı olan nəsə qallaşdırılmış bir dəki əşə yaparır, nə yaparır və belə deyik. Aparı deyir çeniş qeynağın Aparı deyir, o zibil yaşıların yanına yaxınlaşanda bir-bir qaldırdıq oları deyir atmaq iskəndə deyir. Çoxlu sayda dən var. Ondan sonra cava qadın, kişi hamsi gördü deyir, bunun arabasının yanına və bir-bir deyir başladılar o nalları əllərmə almalıqa deyir. Mən deyim ki, bu nədir? Yədi, buları atxodlardır, bu tullantılardır, Brava marketin tullantıları. Yidin, pəsonlar kimi deyir. Yidin, onlar da gəlirlər hər gündə burada dururlar. O tullantıları götürür, gəlirlərmə, ondan qidalanır. Çəsəlbür edirsiniz. Bu mənzələni mən deyir. Bir qaldri birlik yoxdur ki, orada eşələnə olmasın. Yəni, haqqət səmi vaqtə əslədə olsun. Pəkəl, əvvələr o zibirlikdən dəmirl mital yığırdlarsa, nə bilim, ondan sonra taqda yığırdlarsa, nəsə, o plastik şələri yığırdlarsa, indi, oradan ərzəq kırıntılarını, töküntülərini yığır. Yəni, ölkəni görün, nə güne salıdılar? Milyarlar gəlir bu ölkiyə nifdən, qazdan və ölkə halisi dilən ki? Vahid bəyi, eşfər bəyi bir sual verir. Başqa bir sualda var, amma deyir ki, niyə digər torqbaqlar azal edilmədir? Belə işimizin mövzusu deyir, amma torqbaqları necə azal olmamasını, hamız bilir ki, Noyavrayın 900 nə 19 yücən gecə, Rusiya məsələmdə yaxud əvvəlcidən müəyyən razılıqlar olmuşdu. Başqa mövzudu, elə biz azal etdiyimiz torqbaqlara gələ bilirik mövzuslara da gəlik, biz onun dərdinə çəkirik, biz bugün onun müzakirəsini elirik gəlirik. Nə, çox gözəl olardı, yəni bizim üçün bir hessiyyət məsələsi etik ki, hocanla azal edilir ki, ham kəndində azərbaycan bayrağı dalga alansın. Onlar ki, Noyavrayın onunda, sosial şəbəkələr də bizə üzüm edir bilər ki, azalca, hocaməndə azərbaycanın polis şöybəsi olacağını, sosial təminat idarəsi olalım. Buyurun, onlar cevab veririz. Əkber bəyi deyir ki, o boyda İsrail Bapalıcı yerdəkən, Sərfadın Ece idarə edirlər. Qarın da vası edən də yoxdur, bu sualaca verə bilərsiniz. İsrail-i də bilirik durumu da, İsrail etdə Türkiyədən suyu belə kullanılır, mənim bildiğim qələr. Əraldı Vahid bəyi bunlar daha yaxşıbdır. Buyurun Vahid bəyi. Əlbət də o, biz sanki elə bilin ki, bizim ölkələk bərliyini qani etdi ki, heç olmasa, o işxaloğulmuş ərazinin bir sesini azad etdiklər. Yəni, bunlar düşündürər ki, bu kifayət edəcək ki, o işxaldan azad olunmuş ərazini, bu hökümətin bir belə də qələbəsi kimi iştimqayətə təqdim edəsinlər. Ərbət də insanlar yaxşıbaşa düşürdükün, tam ərazi bir tövbülümüz təmin edilmədən, bu torpadan bir sesin azad edilməsin, bu hələ qələbə demək deyir. Mən elə ilk günlərdən bu, elə o həmin, o saziş inzalanan günü, onunla bağlı bir satış yazmışdım ki, çox heif ki, biz istədiyimizdən ayrı olabilməkdir. Bu onu da deyir. Bugün azərbaycanın ərazisinin tam bir tövbülüyünü təmin etmək ilə də kətin deyir. Əgər ölkəl əhbərliyimdə siyasi iradə olarsa, yəni bu problemi həll edə bilər. Neçə ki, Rusiyanın başı qarışı, neçə ki, regionda hələ vəziyyət ilə deyir. Bir o qədərdə gərgin deyir. Öz də İrmənistan da bugün bildiğimiz kimi ərdıq zəif olduğunu itiraf edir. İrmənistan siyasəkçiləri də. Hərdən dinləyirəm onların bəzi o palitoğluklar mı? Onlar da itiraf edir ki, İrmənistan olduxça zəifdir. Qüsusən, hər bir gücü onun çvaət etmir ki, azərbaycanla rəqabə taparadırsın. Və azərbaycan hökuməti siyasi irade ortaya boyu bütün bizim ərazi mütəbbülümüzü təmin edə bilərdir. İkinci sual, demələ, İsrail də bağlıdır. İsrail hələ 1935-ci ildə su probleminin olduğunu aşkar etdi və nice həllikmə ilə bağlı qərar qəbul etdi. Ümumiyyətlə o damcı suvarma sistemini bütün ölkə üzərə tətbiq etdi, və təxminən təsəbhul edin, bir tam onda bir milyar kubmətir suyna İsrail həllikməti həllikməti həllikməti həllikməti həllikməti suyna İsrail özünün suvarma suyna olan ehtiyacını tam ödülür və ölkə ahalisinin ərzaq məhsullarına olan təlabatını 95 baiz daxili istesal hesabını ödülür. Təsəbhul edirsiniz. Azərbaycan mənbədən götürür. Azərbaycan 11 milyar kubmətir. 10 də çox. Azərbaycan mənbədən su götürür. 10 də çox. Və Azərbaycan ahalisinin ərzaq məhsullarına olan təlabatını 50 baiz ödülür. İndi təsəbhul edin. Deməli, İsrail beynəxat normuya uygun olaraq ölkə ahalisinin ərzaq təminatını təmin edir. Yəni, həm də daha keyifətli məhsullun təminidir. Diqər dərəktən, bir tam 10-da 5, bir tam 10-da 6 milyar dolar də yerində kənttəs ərfaat-ı məhsullu iqraç edir. Azərbaycan isə bunun yarısı qədər. Yəni, yaxminə 800 milyon dolar də yerində yəinti məhsulları, kənttəs ərfaat-ı məhsulları iqraç edir. Yəni, deməli, İsrail bilsiniz. Hırqdardağın məhsull darlıq onlar da bizimkisindən iki ləfə çox. Və orada da şəra et bizimkindən məqaisə olunmaz dərəcədə iqlim şaraiti çox pisdir. Yəni, 60 faiz onların əraçsi demək olar ki, Səhra və suda azdır. Amma onlar, dediyum ki, sudan qənaiyyətlə istifad edirlər. O su onlara bugün kifayət edir. Yəni, söhbət suvarma suyundan gedir. Əlbət də siz düzləyirsiniz ki, işməli söhbəti olan təlabatını edirlər. Yəni, itxal edirlər. Və onu da deyim ki, İsrailin də əhalisi bizim əhalinin təxminən sade gedər. 90 tam 10-6 milyon nəfər onlar da bugün diməli əhalinin sayı bizdə 10-10-da bir tam göstərisə də, təxminən 500-min çox göstərisə də bizim əhalini onlar hələ bizdə də həm də qeydiyyətlədə. Yaxminən 1 milyona yaxın diməli işləyir. Mən burada qeydiyyətlə dolanlar deyirəm. Müniyyətlə, Azərbaycanlar Rusya da 2 milyondan çoxdur. Yəni, əslində bizim əhali bugün yaşayan Azərbaycan da əhali, İsrailinkindən az oldu bu halda bir daha çox sudan istifad edirik. Daha az məhzolu istərisal edirik. İki dəfa az. İsrailisi az suyuna istərisal edirik. Yəni, əlbət də onlarda kənt təsarpatını idare edirlər peşəkarlardır və əbvəllərdə peşəkarlardır. Amma Azərbaycanda Qeydər əlifin vaxtında ümumiyyətlə onlar yerir bazı xan məşhul olublar. Qeydər əlif həmşə özünə yaxın olan yə qohumlarını ya özünə yaxın olan adamları gətirir kənt təsarpatını az edirik. Və yaxıq da ona xidmət edirik. Bakın, inam kərimu yüqüq şunas, gətirib 30 görmüşdürlər kənt təsarpatını az edirik və onun əndi yerində olan da onun qohumudur, o gətirib o da siyasiyyat şunas təsəqur edirsiniz. Siyasiyyat şunas nə bilir kənt təsarpatını edirik və hər ikisi şəhərdə böyünüş vəqlar hər ikisi şəhərdə böyünüş vəqlar hara gedirik, haqq bu gedişlən hara gedirik qarabağda o boyda sahələr yalnız biznəs maraqlar üçün burda xalb faktorunu görə bilmək təsiflər olsun ki, digər tələfdən ölkənin kənt təsarpat sektirində yaşananlar ölkənin kənt təsarpatının hazırını bir gecənin çərisindir, bir gecənin yox, gündüz Ali Məhkəmiya hakim təyin edədilər, seçdilər sonra da akşam biz saat sonra Ali Məhkəmiya təyin edədilər, bu belkədə qanulam bunu tənzimliyirlər, amma qanulun bir də mənəv tərəfləri var, gecənin vəadibəyə qaqqinə qatlarım. Buyrun vəadibəyə hara gedirik, qarabağda ki durum göz önündə ölkənin kənt təsarpatındaki durum, sonu da istəyərdin bu məsələyə bir aydını kətirik. Rıfət bəh, çox təsilər olsun ki, istəkiniz, məsələyə, sabahki gün üçün nəsə bir iş görmək? Bismiz bu günövrəsi qoyulmuyub normal işin? Məsələ üçün, kənt təsarpatınla bağlı bizdə fələrin eləyik. Məhsul darlıq artmalıdır, torpat mümbitləşdirilməlidir. Ondan sonra su problemi öz həllini takmalıdır, qadır hazırlanmalıdır, yəni yeni peşəkarlar hazırlanmalıdır. Bu sahaya ciddə fikir verilməlidir. Səliklə işidir, yenət qadı, toqum çılıqdır. Bu işlər fəkir verilməlidir. Bunlar əsaslı işlərdir. Yəni, bunlar stratejik əhəmiyyət kəsb edən vacib işlərdir. Hiçbir görülmək. Və hiç bir də bugün biz deyə bilmərik ki, yaxın bir lecəyildə, bu işlər öz həllini tapacaq bu problemdə. Deyə bilmərik, mən bunların bir 6-7-di proqramını bu yaxınlarda demiyorlar ki, onunla bağlı yazı yazdı. Nə yerinə yətirilmir? Nə yətiriləsidir? Programda umumiyyətlə boş, dəhək ki, ifadələrdən, boş sözlərdən ibarədir. Kənttə sarfatını batırqlar. Kənttə sarfatında nəsə, gözləmirik. Biz təsvulər olsun ki, bunlar vizə elə halası alıb ki, hələ itxal, qəttikçə artacaq. Kənttə sarfatı qəttikçə zəyqiricək. Məxsul darılıq düşəcək aşağıqı. Bak, bu kənttə sarfatınının bağlı. Sanayi, hansı bir sanayi müəssəsi var ki, biz orda, dəhət ki, mal məxsul isteysal edik, iğrac edirik və o bürəntlə tanınmışız. Hətta konuşuq gözlüsüdən belə. Bəzi məxsullarla, qəlb, dəməli bazarlarına çıxıdılar və o bürəntlə nözlərin tanıdır. Təsəvbür edin, keçən el 180.000 baş gözlüsüdənlən Azərbaycan'a 40-bu ünizdə hejban getirin. Təsəvbür edirsiniz. Yəni, ona görə ki, orda inkişaf gidir. Tükməndistanı dediyim, eləcədə gözlüsüdən, sanayi, imal müəssəsi var. Azərbaycan da bərbat alır. İmal müəssəsi, yağın suya salı edir. Yağın mənbəl belir deyir. Oradan, buradan qaqqları getirirlər. O bəzi yağları onu qaqtılırlar, kəyifəti yağı adı ilə marketlərə getirib bu haqəmətə satılır. Yangın kəyifəti aşaqır. Mənindir, Tükkədə yağı. Buradaki yağıda bakıran, oradaki yağıda bilir. Bizdə yağıq qaqqlardan ibarə. Bu yaxanda yağıqın siz de xoxudunuz. kalbasanın tərkibində ət yoxdur. Mən bir ay bundan qabaq, bir bununla bağlı müsahibə vermişdim və orada demişdim. Demişdim ki, ət kəlbasa da üç dəfə bağlı bazarda elə deyilmir. Tamam ilə doğur. Orada bilirsiniz, bitki deməli tərkibili, sonra yağlardır, sonra züvallardır, onlardan istifadə edilir. Şimdi bunu bir sira ölkələrdə ondan istifadə edirlər, orada harqa ki, əhalindən alıcıl qabiliyyətə aşağı qadı, onun sonra kasıqlar daha çoxdur, orda çoxdan artıq tətbiq olunur. Bu, indi Azərbaycana da gəlir. Mən deyirdi. Mən deyəndə ət doğurda bəzi ekspertlər özlərinə uydururlar ki, yox, Azərbaycana gələ bilməz, imkan verməz də Azərbaycana bilin ciddi səhəddə yoxlanlı. Daxil də istifadə olunur. Daxil də, həm də səhəddən gəlir. Yəni, təsəqlur edirsiniz, ət, qalbasa tərkibində et yox. Yəni, mən bunu nəyə görə deyidim? Emal məhsisələri bərbat aldı, sonra sanayi məhsisələri, normal sanayi məhsisəsi bugün yox, ki, biz deyək ki, orda, hansısa malınaq, sonu istifadə edir, iğraç etməyodurlar, yox da daxil-i bazarın hüçləsin təmin etməyodur. Baxın, özdəkistan, deməli, keyfətli pambıq sisələ edir edir, həmin pambıqdan cins, material, əldə edir edir, həmin cins deməli parçadan paltar sisələ edir edir, və artıq Türki səbiyəsində onlar rəqadətə farıqlar. Yəni, onlar da ubrinddən artıq özləyənə tanıdırlar. Yəni, bu, əksər ölkələrdə belə nümunə var, bizdə yoxdur və ölkədə ölkə ailesini üç milyon nəfəri, yəni, əmək qablətli, əhalin üç milyon işçizdir, üfətləri. Ən dəxşətlisi budur. Bu, yaxınlarda bunların bir apservatoryası var, əmək və sosial məsəllər üzülür. Yəni, həmin apservatoryanın özlə də devlətin qurumu. Apservatoryanın rəhbəri bir müsahibə verdi ki, Azərbaycanda 24 yaşında olan gənçləriyim, 24 yaş arası olan gənçləriyim, yalnız, yəni, 25-də biri özünə iştapa bilir, yəni, 100 nəfərdən 96-sı iştapa bilir. Əgər indi bizim gənçlər özlərinə iştapa bilmərinizdir. Və bu gənçlərin keşəkarlıqı aşağı qısa, onlar işlə məşqulu umurlar, və gələcəkdə də məşqulu olabilməzlər, bu birdən bire olabilməz, gərək gənç vaqlarında onlar həmi keşə sahib olsun, həmi nəzəri bilgəldilsin, həmi təcrübə eldilsinlər ki, sonradan da qıqdələşin daha yaxşı nəticə bilədilsinlər və ölkəni onları inkişəp etkirə biləcək. Baxıq, ölkədə agranum qiq, kefnologlar qanısı ölkədir, agranum qiq gənçlərdən barə, zotikniklər qiq, ölkədə yüksək səvviyəli, injinerlər, mühəndislər hazırlanmır, ümumiyyətlə belə götürəndə və biz nə iştəm məşqulu oləcəyiz, nə iştəm məşqulu oləcəyiz, kepti sarfaqda qadr hazırlanmır, səmayır üçün qadr hazırlanmır. Nə iştəm biz məşqulu oləcəyiz, nəftəm, bir vaxt tükənəcək, sonra nə olacaq, çox acınacaqlı bəziyyət görürəcək, azərbaycanı dəhşətli bəziyyət görürəcək, xara qaşıb gədəcək, xara gədəcək, iki gör ölkələrdə də tələb olmayacaq, onu görək ki, artıq əksər ölkələr, muasiq robotların köməyindən istifadə edirlər, onları səmayeyə daha dəhək ki, robotla istifadə etmək onlara daha sərfələdir, daha dəhək ki, nəticə verir, iş verir. Bu, azərbaycanlar nə iştəm məşqulu olacaq? Adi çöre istifadə edə bilmirik, adi yumurta istifadə edə bilmirik, ət istifadə edə bilmirik, süt istifadə edə bilmirik, buqda istifadə edə bilmirik. Nə iştəm biz məşqulu olacıyı, sanayi bizlik deyir, o sahərdürə bizim peşəkarlarımız yoxdur. Yəni, səvviyyəli, yüksək əksaslı keşəkarlarımız vəək ki, mütəqəslərimiz yoxdur. Nəcə olacaq? Bu, birdən bire baş vermiyəcək? Bizi miz, qəkşətli buduku və hamızsur, hamı nə isə gözlüyü, özünüzünə baş birəsi deyir. Ölkə uçuruma gedir və ölkənin, dək ki, o idari edərlər, yüksək əzfərlər də bir yandan o maliyyə resurslarını, bütün dək ki, gələn gəlirlər, mənimsiyirlər, və özlərinə digər ölkələrdə biznes qurblar, ondan sonra şəra kəradıqlar, və onlar burada bəziət çətinləşəndə qaçıq bir düzək. Burada kim qalaca əhalin 80 faiz, 90 faiz verə dək? Aç, kası, kulu olmayan, imkanı olmayan, hər hansı bir sahiyyə dək, investiçə qoya bilməyən, də deyir, iş bacarmayan adamlar. Bunlar dəst edir. Bunlar dəst edir ki, cəbən vaxtı bunlara iş olmasın, cəbən, genç vaqlarında həbəs yaranır, işə, dək ki, peşiyə, peşəkəl olmasınlar, peşə sahibi olmasınlar, özlərinə işləməsinlər, məbəlin bunların yüksəh səviyyəlim mütəqəsləri olmasın ki, öz arkasınıca aparsın bunları. Zabut dük, səni mühəndisin yox, səndikər ölkələrdən bir qital getirərsən, onu yılmalar, peşəkər, dəki peşəkələrin yox hazırlamamsın. Yəni, biz isiniz, öz bəkistan nəyə görə bu işləri görür? Nə çomuz, onlar başa düşür ki, bu adamlar ki, o işlərin diməş kurulurlar, maşalların dəki yığılması və o səklərdəki yığılılın. Bunlar dərdiş yaranın. Bunlar peşəkərləşinlər, bunlar ütələşirlər, özlərin də işləyirlər. Nəyən bir etaktan sonra, harda sə bir yeni imkan yaranında özləri də olabilsin ki, daha muasib texnologiyanın sayasında nəsə istəyəsəl etsinlər, artıq bunların peşəkərləri var. Amma bizi gədiyim ki, nə bizim texnolog var, nə aşaqlı səviyyədə peşə sahibəq olan təhlə simkimiz var? Yəni, kənd də simkimiz var. Və ilə işin sonu çatlı, amma biz pozitiv nəsə deyə bilmirək, mən belə anladım, Vahid bəl. Yəsulər olsun ki. Bilsiniz, əqət, əqət bu hakimiyyə, yaxın zamanlarla, başa düşdə bunlar bacarıqsızdır, qabiliyyət sizdir. Bunlar iş görə bilmirlər, bunlar ölkədə islahat qaparmak qabiliyyətində deyirlər. Bunlar əgər qeyri çəkilərsə, hələ ki, Azərbaycan təmq mehvurdur. Ülkədə bir çox, gələk ki, mütəqətistlər var. İmdiyəm, kanadaqın kifayət qədər çox məhvurdur. Onları cəlb edin, nəsə iş görmək var? Yox, əgər bunların ölmürü brazda çəkəcəksə, o adamlar artıq sıradan çıxma vəzirədir. Və əsiniz, bu elə bir iş ki, bunu nə ilə salmaq mümkün deyir? Nə qədər Azərbaycana ki, şəkər alıq getirə bilətirmək? Bütün ağırlı beynlər gedir, Amerika, Avrupa, Harda yaxşı də ki, bu gün onlara əmə haqqı verirlər, onların əməini yaxşı deyərləndirirlər, gedirlər olur. Azərbaycan uşa olur. Azərbaycanda qalır. Bakın, hətta bir az o fəyal olan adamlar Rusya gedirlər. Və yaxud da Türksya gedirlər. Di qəl ölkələrə gedirlər, Qazancaq etməyik. Azərbaycan uşa olur. Çok teşekkürlər, Vahid bəh. Çok teşekkürlər. Bunları biz deyirik ki, bilətirməyik. Çox sabırdır. Amma öz taliyyinə sahib çıxma, hər kəsin, hər vətandaşın, hər millətin öz işidir. Teşekkürlər, Vahid məhərəmli. Çox sun. Eks bir Azərbaycan qalcabəsi partiyası rəestiyyətimizdir. Örmətli Vahid məhərəmli bəy bizim vəlişimizin qonağıydı. Vahid bəy, teşəkkürəyirəm izləyicilərmizə. Bugün çoxlu suallar oldu ki, məmurlar səsləndirə bilmədim üzür istəyirəm. Amma mövzə uygun sualları əksiriyyətini səsləndirməyə çalışdım. Sağ olun, sağ olun. Tanrıbətəmizi tanrıbətəm. Sağ olun, Rüfət bəy. Çan sağ ol, Rüfət. Minət darab, sağ olun, teşəkkürət.