 No lata 80. 90. to wiadomo dominacja polskiej heroiny tak zwanego kompotu. Scena narkotykowa uległa ulega cały czas zmiany, ale uległa znacznym zmianom w ostatnich paru latach. Kwestień niekcyjnego używania zmieniała się równolegle do zmiany sceny narkotykowej. W okresie tych zmian, transformacji ustrojowych, zmian na scenie politycznej, gospodarczej, konsekwencji zaczyna się okres. Powolnego stabilizacji czy nawet zmniejszania się problemów związanych z używaniem polskiej heroiny zostaje zastąpiona w dąszcznej części przez już heroinę do palenia brown sugar, czasami również heroinę krystaliczną. Ale możemy powiedzieć, że lata 80. 90. do dominacja używania opiatów w Polsce. 2008-2009 nie było przez moment heroiny, więc wtedy też były bumne do palacza, które były w sklepach, tak zwane do palacza. Ludzie też zaczęli szukać substancji, które mogłyby sobie trochę zamiennie zadziałać jak heroina, na czas kiedy jej nie ma. Ja mam takie poczucie, że wcześniej jednak był taki bardziej stabilny jej obraz od pojawienia się z sklepami, z sklepów z dopalaczami i później wszystko, co się wydarzyło, to właśnie był ten czas, kiedy to uległo ogromnej zmiany. Dzisiaj ta scena narkotykowa wygląda kompletnie inaczej. Dużo się jakoś rozmyło w kwestii takich statystyk czy możliwości obserwacji, bo po pierwsze mieliśmy różne substancje i środki pozyskiwane w mieszkaniach i w domach, przy użyciu różnych środków spożywczych, ogólnodostępnych, czy mieliśmy rynek do palaczy, stąd też po pierwsze heroiniści, po drugiej iniekcyjni użytkownicy trochę zniknęli, trochę się rozmyli. Jeszcze w 2007-2008 później też nasi klienci używali heroiny, amfetaminy. Tak teraz większość używa nowych substancji, które się pojawiają na rynku. Problem używania opiatów, zarówno heroiny brown sugar, do palenia heroiny krystalicznej, a przede wszystkim kompotu jest problemem, który ulega z roku na rok zmniejszeniu, coraz mniej ludzi sięga. Co jest charakterystyczne, że w tej grupie, która w tej chwili liczy około prawdopodobnie między 10 a 15 tysięcy osób w Polsce uzależnionych od opiatów, obserwujemy stały wzrost takich wskaźników, jak chociażby wiek. Myślę też, że bardzo ciekawie mi dane mi byłyby, a my tych danych nie mamy, dane z prywatnych ośrodków leczenia, które są bardzo dynamiczne, krótkoterminowe, od 4 do 7 tygodni, tam ktoś się leczy. Leczą się tam też heroiniści, których zresztą ja znam, tylko że dostępności do tych danych nie mamy, bo prywatne ośrodki się raczej nie rozliczają, nie myślę, że nie dlatego, że jakoś nie chcą, tylko że też o takie dane nikt się do nich nie zgłasza. To dane, które mogą zachować anonimowość pacjenta, a na to oni w głównej mierze stawiają. Wydaje się, że w tej grupie tych 10-15 tysięcy użytkowników opiatów znaczna ilość używa opiatów w formie iniekcyjnej. Natomiast jak to wygląda, to innycyjne używanie wśród innych grup piekowych czy związanych z używaniem innych substancji jest nam bardzo trudno ocenić. Te wzory zachowań są bardzo różne i naprawdę wahałbym się podawać jakieś liczby, co do których nie mam pewności, czy one mają odzwiercię dla nie w rzeczywistości. Nie testuje się nikt z innych użytkowników, nie testuje się ich w ogóle, znaczy ani pod kątem zakażeń, ani też się nie ma takich woli zajęcia się tą grupą. U nas tego badania wyszło, że 14,7% tych badanych było zakażonych wirusem HIV i 71,6 HCV. To są ogromne liczby w porównaniu z oficjalnymi danymi. Około 1,3 z tych osób doświadczała bezdomności, takiej chronicznej lub takiej bezdomności, która polega na tym, że gdzieś tam ludzie się tu łają, tu się gdzieś przykleją, tam gdzieś przynocują, ale nie ma takiego poczucia bezpieczeństwa. 1,3 osób w ciągu ostatniego roku przebywała w zakładach karnych. Ludzie nie mają się gdzie tak naprawdę podziać i między innymi zajmują takie miejsca jak budynki właśnie do rozbiórki i tak dalej. Ostatnie umieralność jest ogromna właśnie w takich miejscach w pustostanach. Ludzie zaczęli znikać z ulic. W sensie my nie mamy już czegoś takiego jak bajzel. Są jakieś punkty konkretne skupisk, ale dużo mniejszych na dużo mniejszą skalę i nie tak w cudzysłowi ujawnych czy rozpoznanych jak to było kiedyś. Co jest być, może, pewną namiastką, chociaż to nie da się w ogóle porównać z tym co kiedyś działo się na kilku dworcach kolejowych w Polsce czy w okolicach Barbacano czy Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie. To już są kompletnie inne zjawiska, ale niektórzy upatrują takiego, może nie o otwartej sceny narkotykowej, ale takiej koncentracji, problemów narkotykowych i około narkotykowych upatrują często w programach metodonowych, w tych miejscach gdzie są w sposób uzasadniony, przychodzą osoby uzależnione, przychodzą osoby leczące się w programach substytucyjnych i to nie chcę powiedzieć tylko tutaj oskarżać w jakikolwiek sposób te osoby, które są uczestnikami, że one są jakimiś nośnikami czy wywoływaczem problemów, choć na pewno dla opinii takiej publicznej często te osoby stanowią pewnego rodzaju źródło, strachu czy niepokoju, ale również to, że te osoby tam się gromadzą, często są ofiarami, ofiarami przestęp, są ofiarami wymuszeń, ofiarami właśnie działalności pewnych gangów, które chcą uzyskać swoje korzyści poprzez handel narkotykami a poprzez również inne sytuacje. Jeżeli mam zdarzyć narkotek nie zaużywam nigdy ludzie, tylko albo tutaj, albo w domu. Nienawidzę klatek, bo wiem, że to się wiąże, albo po prostu z tym, że od kogoś zesnę w głowę z sąsiadów, albo po prostu zaraz będzie policję. My tak naprawdę nie wiemy, jak wygląda scena iniekcyjna w tej chwili, co nie znaczy, że jej nie ma. W tej chwili problemem jest mefedron, który biorą do żylnie i niestety metadon, nowy metadon, bardziej stężony, trochę inny skład chemiczny musi być, skoro mogą brać go do żylnie. On jest inaczej pozyskiwany i jest to postać stężona, nie jest to gęsty syrop o tak dużej objętości jak kiedyś, tylko jest to bardziej wodniste. W tym mieście jest pięć programów i połowa wszystkich pacjentów substryducyjnych z Polski, czyli to stężenie metadonem, można powiedzieć, w Warszawie jest bardzo wysokie. Czy to na ulicy, czy w poradni, to nie jest tak, że nie ma heroinistów, heroiniści są. Są też młode osoby, no dawno nie spotkałem młodego człowieka, młodego w sensie 14-16 lat, który używał heroiny brązowej, ale spotykam 14-15-16 latków, którzy używają kodiny i też inikcyjnie. Mimo tego, że tych potrzeb związanych z igłami, z szykawkami, jakby nie ma już aż tak palących, to są inne. Na przykład ciągle jest brak dostarcznego dostępu do leczenia substytucyjnego. W niektórych regionach Polski, co wstyd się przyznać w dwóch województwach, ten dostęp jest zerowy. W związku z tym jedyną ofertą, która może być do tych ludzi kierowana, bardzo często byłyby programy redukcji szkód. Redukcja szkód nawet nie redukuje, nawet nie jest profilaktykę uzakażeń. Nawet to się nie dzieje. To znaczy, nawet nie można stwierdzić rzeczywiście, że ta wymiana jej z szkawek trafia do wstaczącej liczby osób. To jest 10%. To jest 10% ze wszystkich problemowych użytkowników opiatów. Ale mówimy tylko o użytkownikach opiatów, natomiast jest cała grupa inikcyjnych użytkowników stimulantów, których się w ogóle nie bierze pod uwagę i też nie włącza w ten większy obraz. Ja myślę sobie, że tu trzeba by się cofnąć w ogóle do początków programu substytusyjnego w Polsce. Ja mam takie przeświadczenie, że w dalszym ciągu, po 20 paru latach, w dalszym ciągu jest to program eksperymentalny. Co prawda już wiadomo, że działa metadą na polskich użytkowników heroiny w ogóle wchodził jako dla użytkowników kompotu polskiego. Także to jest zupełnie co innego niż w tej chwili jest dostępne na rynku. Natomiast problem jest w funkcjonowaniu programów, które w zasadzie pacjenta zostawiają sobie samemu sobie, ja nie mówię o wszystkich od razu zaświadczam, bo są programy takie, w których rzeczywiście pacjent jest zaopiekowany. Niemniej i tak łamią abstynencję, za to są karani i tak dalej. Grupa ludzi, którzy wymagają bardzo poważnych działań związanych z redukcją szkód, to są najczęściej młody osoby, które siękają po te NPC, nowe substancje psychoaktywne, popularnie nazwane dopalaczami. Ilość zatruć, ilość epizodów, te osoby trafiają do oddziałów toksykologicznych, gdzie są uleczone zatrucia systematycznie. Może nie zawsze to jest jeszcze potwierdzone, ale już w statystykach widać wzrastająca ilość zgonów spowodowanych przez nadużywanie dopalaczy. To wszystko wskazuje na to, że programy redukcji szkód powinny znowu jakby trafić na pierwszą linię zainteresowania. I szczególnie przykro jest, że chyba Krajowe Biuro jest chyba ostatnią instytucją, która jeszcze w jakiś sposób stara się wzmacniać programy redukcji szkód, ale oczywiście my nie jesteśmy w stanie pokryć potrzeb w całej Polsce. Staramy się przekonać samorządy, bo w samorządach na poziomie gminnym, na poziomie wojewódzkim są środki, które mogłyby być użyte na wspieranie programów redukcji szkód. Myślę sobie, że to jest niesłychanie skomplikowane w tym momencie problem, ponieważ zbiera się po 250-300 osób w jednym programie. Oni są niezabezpieczeni w żaden sposób oprócz wydawania metadonu, czyli nie mają dostępu do opieki socjalnej, do dobrego psychologa. Terapeuty, nikt nie pomaga pozałatwiać spraw papierkowych. Nasza organizacja zajmuje się udzielaniem porad prawnych, to rzeczywiście rzesze osób, które przychodzą do rzecznika, są z programów metadonowych. To wszystko się sprzęgło, to znaczy trudno mówić tylko o metadonie, albo tylko o dopalaczach. Jeśli mówimy o tej grupie klientów, która jest nasza od wielu lat, to tak naprawdę to jest jakiś odsetek wszystkich potrzebujących. To znaczy, żeby patrzeć na to, jaki jest liczba problemowych użytkowników opiatów w Polsce, to serwisy redukcji szkód zaspakają mniej więcej 10% tych osób. Kilkanaście tysięcy ludzi uzależnionych od opiatów pozostaje i poza leczeniem substytucyjnym i poza wszelkimi innymi serwisami, jakby też naszymi. Czego w Polsce brakuje, jeśli chodzi o redukcję szkód? Myślę sobie, że przede wszystkim bezpiecznych pokojów iniekcyjnych. Jest to niesłychanie ważne. W tej chwili prawo nie dopuszcza otwierania takich pokojów, natomiast nie ukrywajmy kilka w Polsce działań i legalnie, ale wiem i z różnych wyników badań przeprowadzanych przez organizacje, które się tym zajmują. To jest to niesłychanie potrzebne. Obecnie korzystam tylko i wyłącznie tu z tego miejsca, bo tylko jedno jedyne miejsce takie istnieje tu w tym momencie, w tej chwili. A tak to nie ma nic. Brakuje sprzętów do iniekcji, brakuje miejsc właśnie takich, gdzie ludzie mogliby przyjść i bezpiecznie sobie po prostu nie wiem zrobić ten zaszczyt po spolity. Gneranie ludziom, którzy tu przychodzą, to miejsce daje to, że mogą sobie bezceryzować, bo po prostu pada gdzieś narkoteki. Nie muszą się gdzieś pamiętać po jakichś klatkach itd., gdzie mogą stać w głowę, albo ganiać się z policją itd. Gdyby rozniosło się w środowisku osób używających inikcyjnie, że są takie pokoje, myślę, że dużo osób można by było po prostu zwyczajnie uratować. Z jednej strony mamy taką sytuację, że chciałbym, żebyśmy robili wszystko, co może oszczędzać ludzkie zdrowie, oszczędzać ludzkie życie, ale z drugiej strony też my jesteśmy sygnatoriuszami prawa międzynarodowego i również mamy nasze prawo krajowe, które jest tak skonstruowane, że w obecnym kształcie w zasadzie uniemożliwia dostęp do tego typu pomocy. To już nie musi być tak, że powstaje cały oddzielny program metadnowy, musi być budynek, muszą być lekarze, cały personel zatrudniony, tylko metadnow może być dystrybuowany przez lekarzy, w sensie, że ktoś idzie do lekarza jakiegokolwiek, w sensie psychiatry, czy nawet do lekarza jakiegoś kontaktu, który ma informacje w jakiejś trudności, może powiedzieć ok, proszę pana, proszę parni, tu jest taki lekarz psychiatra, proszę pójść na konsultacje, być może potrzebna będzie leczenie metadonem czy innym substytutem, więc myślę, że to powinno przechodzić do służby medycznej bardziej. To co by było niezwykle pomocne i co w ogóle by mogło być takim startem, to otworzenie miejsca, gdzie obok pokoju ludzie mogą korzystać z różnych innych ofert, czyli mogą iść do pracownika socjalnego, do lekarza, do lekarza psychiatry, do prawnika, mogą się wykąpać, zrobić sobie pranie, wysuszyć, coś zjeść, najlepiej jeszcze móc gdzieś jakby przenocować, czyli jakby bardziej złać, mogło się przetestołać w kierunku HIFI KCV, bo też wiemy, że oferta punktów konsultacyjnych, jak dosyć nie jest w ogóle, nie sprawdza się w przypadku nieksyjnych rzutkowników, oni się po prostu tam nie testują. Półki się coś nie zmieni w samym systemie, jeśli chodzi o programy substytucyjne, to w dalszym ciągu pacjenci będą dobierać, będą krać, będą sprzedawać metadon i będą nie zaopiekowani. Gdzie wszyscy jesteśmy tak samo bezradni i w Polsce zmienia się mało.