 Hoofdstuk 11 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margaretha Maybom. Hoofdstuk 11. Het kleine Karols eiland. De Storm. De wilde Gansen hadden op de noorderlijke punt van Eurland overnight. En waren nu op weg naar het vaste land. Er woeien een vrijsterke zuidenwind over het Kalmar Sond. Zodat zij naar het Noordegendreven waren. Toch werkte zij zich met een flinke vaartvoort in de richting van het land. Maar toen zij de eerste klippen bereikten, hoorde zij een gewelde geluid als of een menigde vogels met sterke vleugels aankomt vliegen. En het water onder hen werd opeens pikswart. Aka hield zo snel de vleugels in dat ze bijna stil bleef staan in de lucht. Daarop daalden zij om neer te strijken op de zeespiegel. Maar eerder Gansen het water bereikt hadden kwam de westerstorm over hen. Rees joeg die mistwolken, zout, schuim en kleine vogels voor zich uit. Nu rukte hij ook de wilde Gansen mee en wirp ze onderste boven en slingerde ze voort naar de kant van de zee. Het werd een akelige storm. De wilde Gansen probeerden telkens om te keren. Maar ze konden het niet. Ze werden naar de kant van de OC gedreven. De storm had ze al voorbij Euland gejaagd en voor hen lag de eenzame woeste zee. Ze konden niet anders doen dan met de wind meedraaien. Toen Aka merkte dat ze niet in staat waren om te keren, vond ze dat het onnodig was zich door de storm over de gehele OC te laten drijven. Ze streek daarom op het water neer. De branding was al hevig en werd steeds woester. De golven rolde aan zeegroen met sterk schuimende koppen. De een steeg al hoger dan de ander. Het was als of ze wet ijverden, wie het hoogst kon komen en het woedendst te schuimen, maar de wilde Gansen waren niet bang voor dat bruisende water. Het scheen hun in tegendeel een groot genot te bereiden. Ze spannen zich niet in met zwemmen, maar lieten zich drijven hoog op de koppen der golven en naar beneden in het golfdal en hadden even veel plezier als een kind in een wieg. Hun enige zorg was dat hun troep uit elkaar gedreven zou worden, de arme landvogels die door de storm voorbij werden gejaagd. Hoog in de lucht riepen afgunstig, jullie had geen nood, jullie kunt zwemmen, maar de wilde Gansen waren toch ook niet buiten alle gevaar. Ten eerste maakte dat dwiegen hen onuitsprekelijk slaperig. Onophoudelijk wilden ze de kop omkeren, de snavel onder de vleugels teken en inslapen. Niets is gevaarlijker dan zo in slaap te vallen en Aka Rytelkens niet slapen wilde Gansen, wie slaapt raakt weg van de troep, wie van de troep wegraakt is verloren. Niet tegenstaande alle pogingen om er zich tegen te verzetten, sliep de een naar de ander in en zelfs Aka was op het punt in te slapen. Toen ze plotseling iets rond, hoogs, zich zag verheffen op de kop van een golf. Zeehonden, zeehonden, zeehonden riep Aka met luiden, schelle stem en hief zich met klappende vleugels op in de lucht. Het was op het laatste ogenblik eerder laatste wilde Gansen uit het water opgekomen was, waarom de zeehonden zo dichtbij dat ze naar haar poten hapten. Zo waren de wilde Gansen weer midden in de storm die hen voor zich uit naar zee dreef. Hij grunde nog hem, nog zichzelf rust en ze zagend geen land enkel woest de zee. Ze sloegen weer neer op het water, zodra ze dat durfden. Maar toen ze een poos op de golfen gewicht waren, werden ze opnieuw slaperig en zodra ze sliepen kwamen de zeehonden weer aanswemmen. Als niet de oude Aka zo waakzaam geweest was, zou niet één van hen er goed zijn afgekomen. De hele dag duurde de storm voort en die richtte de vreselijkste verwoestingen aan onder de massasvogels die in die tijd van het jaar aan de trekken waren. Sommigen werden uit hun koers gedreven naar een vreemd land, waar ze van honger stierven. Anderen werden zo moe dat ze in zee zonken en verdronken. Vele werden tegen de klippen verpletterd en vele werden een prooi van de zeehonden. Die hele dag duurde de storm en Aka begon zich eindelijk af te vragen of zij met haar troep zou verongelukken. Ze waren nu doodmoe en nergens zag zij in plaats waar ze konden rusten. Tegen de avond durfden zij niet meer op zee neer te strijken, omdat die heel plotseling met grote ijskotzen werd gevuld die tegen elkaar aanbondsten. En ze vreesde daartussen verpletterd te worden. Een paar maal probeerde de wilde gansen zich op het ijs op te stellen. Maar nu een schoofde woestestorm ze weer in zee. Een ander keer kwamen de onbarmartige zeehonden op het ijskruipen. Tegen zonsondergang vloogen de gansen nog eenmaal door de lucht. Ze waren bang voor de nacht onder het vliegen. De duisternis scheen al gauw te komen op die avond, zo vol gevaren. Het was verschrikkelijk dat ze nog geen land zagen. Hoe zou het toch gaan als ze de hele nacht op zee moesten blijven? Ze zouden of tussen de ijskotzen verpletterd worden of door zeehonden opgegeten. Of door de storm uit elkaar jagt. De hemel was in wolken gehuld. De maan hield zich schuil en de duisternis daalde snel. En al meer en meer werd de hele natuur zoveel ontzetting dat de dapperste angstig werden. Het roepend van trekvogels in nood had de hele dag over zee geklonken. Maar nu men niet meer kon zien wie het waren, die zo riepen, klonk het akelig en griezelig. Onder hen op zee bonsten de stukken drijveis, dreunend tegen elkaar. De zeehonden heven hun woestenjachtliederen aan. Het was alsof de hemel en aarde zouden instorten. Het gevaar. De jongen had een poos naar beneden in zezen te kijken. Opeens meende hij dat die sterker begon te bruizen, dan vroeger hij keek op. Vlak voor hem uit, op maar een paar meters afstand, verhief zich een stijle kale bergwand. Aan zijn voeten sloeg er de golven op in hoog opspattend schuim. De wilde gansen vloegen recht op de rots aan en de jongen kon niet anders denken dan dat zij hier tegen verpletterd moesten worden. Maar nauwelijks had hij er zich over verwonderd dat Akkadit gevaar niet op tijd ontdekt had, of ze waren bij de berg. Toen merkte hij ook dat voor hem de halfronde opening lag van een god. Daar vloegen de gansen in en het volgend ogenblik waren zij in veiligheid. Het eerste waar de reizigers aan dachten, voor ze zich de tijd ginden zich over hun redding te verheugen was te zien of alle kameraden ook gered waren. Dat waren Aka, Eiksy, Kolme, Nelja, Vissie en Kusie. Alle zes jonge gansen, de Ganserik, Dontje en Duimelot. Maar kaksy van Niola, de eerste gans links was verdwenen en niemand wist wat er van haar was geworden. Toen de wilde gansen merkten dat niemand anders dan Kaksy van de troep was weggeraakt, namen zij de zaak Kalm op Kaksy, was een oude wijzevogel. Zij kenden al hun wegen en gewoonten en zij zou wel zorgen dat ze weer bij hen terugkwam. Toen begonnen ze rond te kijken in de god. Er kwam nog zoveel daglicht door de opening dat ze konden zien dat de god diep en breed was. Ze verheurde zich dat ze zo'n prachtig nachtverblijf hadden gevonden. Toen een van hen een paar schitterende groene punten in het oog kreeg, die in een donkere hoek glinsterde, dat zijn ogen, Riep Aka, en zijn grote dieren hier binnen. Ze stormden naar de uitgang maar Duimelot, die beter in het donker kon zien dan de wilde gansen, Riep hen toe, daar hoefen jullie niet voor weg te lopen, dat zijn maar een paar schapen die tegen de wand van de god liggen. Toen de wilde gansen aan het schemer ligt in de god gewend waren, zagen zij de schapen heel goed. Er waren zoveel evenveel volwassen dieren als ze zelf waren, maar er lagen ook nog enkelen lammetjes. Een grote hamel met lange gebogen horens scheende voornamsten van de kudde te zijn. De wilde gansen gingen hem diepbuigende tegemoet. Wees welkom in deze wildernis, zeiden ze, maar de grote hamel bleef stil liggen zonder een welkom schoet. Toen meende de wilde gansen dat de schapen boos waren omdat zij in hun grot waren gekomen. Het kwam misschien niet gelegen dat we in uw huis binnen drongen, zei Aka, maar we kunnen het niet helpen. De wind was ons te sterk en dreef ons hierheen. We hebben de hele dag in de storm rondgesworven en wij zouden al blij zijn als we hier vannacht mochten blijven. Hierna duurden uit een hele poos eer een van de schapen met woorden antwoorden, maar daarom tegen was het duidelijk te horen dat een paar van hen diepsuchten. Aka wist wel dat schapen altijd verlegen en wonderlijk waren, maar deze schenen er in het geheel geen begrip van te hebben hoe ze zich moesten houden. Eindelijk zeiden een oude schapenmoeder die een lang en bedroefd gezicht had en een klagende stem. Er is niemand onder ons die u zal verbieden te blijven, maar dit is een huis van Rauw. En we kunnen onze gasten niet meer ontvangen, zoals vroeger u behoeft u daarover, niet te bekommeren, zei Aka. Als u wist wat wij vandaag hadden doorgemaakt, zout u wel begrijpen dat wij blij zijn als we maar een veilig plekje hebben om te slapen. Toen Aka dat gezegd had, stond de oude schapenmoeder op. Ik geloof dat het beter voor u zou zijn in de eerste storm rond te vliegen dan hier te blijven. Maar nu moet u toch niet van hier gaan, voor we u zo goed als ons huis dat toelaat onthaald hebben. Ze wees naar een holte in de grond die vol water stond. Daarnaast lag een hoop kaff en stro, en zij verzocht de gansen zich daar aan te goed te doen. Wij hebben van het jaar veel sneeuw gehad hier op het eiland, zeiden ze. De boeren aan die we toe behoren, komen bij ons met hoi en haverstro, op dat we niet zullen doodhongeren. En dit stro is alles wat er van onze welvaart is overgebleven. De gansen wirpen zich dadelijk op dat voedsel, en zij vonden dat zij goed terecht waren gekomen, en waren in hun beste humeur. Ze merkte wel dat de schapen angstig waren, maar ze wisten hoe gauwschapen bang worden en dachten niet dat er enig werkelijk gevaar dreigde. Zodra ze gegeten hadden, waren zij van plan, zoals gewoonlijk te gaan slapen, maar toen stond de grote hamel op en kwam op hen toe. De gansen vonden dat ze nog nooit een schap met zulke lange grove horens hadden gezien. Ook in andere opzichten was hij opvallend. Hij had een groot, buldig voorhoofd, verstandige ogen en een goede houding als of hij een trots moedigdier was. Ik ben niet verantwoord als ik u hier laat slapen, zonder u te zeggen dat het hier onveilig is, zei hij. Wij kunnen hier in deze tijd geen gasten voor de nacht ontvangen. Nu eerst begon Akka te begrijpen dat het ernst was. Wij zullen heen gaan wanneer u dat verlangt, zeiden zij, maar wilt u ons niet eerst zeggen wat u kwelt. Wij weten nergens van. Wij weten niet eens waar wij zijn. Dit is het kleine Karelseiland, zei de Hamel. Dat ligt voorbij Gotland en hier wonen alleen schapen en zeevogels. Hoort u misschien tot de wilde schapen, vroeg Akka. Dat schild niet veel, antwoordde de Hamel. Wij hebben niets met mensen te maken. Er bestaat een oude elvereenkomst tussen ons en de boeren op een hoever in Gotland. Dat ze ons van voorvoer zien als het zwinter sneeuwt. En daarin tegen mogen ze van ons zoveel wegvoeren als er boven een bepaald getal zijn. Het eiland is klein, zodat het niet al te veelen van ons kan voeden. Maar overigens redden wij onszelf het hele jaar en we wonen niet in huizen met deuren en sleuten. Maar houden ons in Gotten als deze op. Blijft u hier ook zwinters, vroeg Akka verwondert? Ja, dat doen we, antwoordde de Hamel. We hebben genoeg te grasen hier op de berg het hele jaar. Mij denkt, het schijnt dat u het beter hebben moest dan andere schapen, zei de Akka. Maar wat is er u dan voor een ongeluk overkomen? Het was heel koud verleden winter. De zee bevoer en toen kwamen drie fossen hierheen over het ijs. En sinds die tijd zijn ze hier gebleven. Anders is hier geen enkel gevaarlijk dier op het eiland. Oh, zo durven de fossen dan ook u aan. Oh nee, niet overdag. Dan kan ik mijzelf en de mijne wel verdedigen, zei de Hamel. En schudden zijn horens, maar ze sluipen op ons toe in de nacht. Als we binnen in de Gotts slapen, we proberen wakker te blijven. Maar nu en dan moet je wel slapen en dan komen ze. Ze hebben alle schapen in de andere Gotten al vermoord. En er waren kudden even groot als de mijne. Het is niet prettig te vertellen dat we zo hulpenloos zijn, zij nu, de oude schapenmoeder. We kunnen ons niet beter redden dan wanneer we tamme schapen waren. Denkt u dat ze hier vannacht komen voor Akka? We kunnen niet anders verwachten, antwoorden de oude. Ze waren hier gisteren nacht en stalen ons een lam af. Ze komen wel weerom, zolang nog een van ons in Devenis. Zo hebben ze ook in andere plaatsen gedaan. Maar als ze zo doorgaan, wordt u immers helemaal uitgeroet, zei Akka. Ja, het zal niet langduren voor het gedaan is met alle schapen op het kleine Karelseiland. Zij de schapenmoeder. Akka stond daar heel besluitenloos. Het was niet prettig en nu weer op uit te gaan in de storm. En het was ook niet goed in een huis te blijven waar zulke gasten verwacht werden. Toen ze een poos hadden nagedacht, wenden ze zich tot duimelot. Ik zou wel willen weten of u ons helpen wilt, zoals je al zo dikwijls hebt gedaan, zei ze. Ja, zei de jongen, dat wilde hij wel. Het is wel akelig voor je niet te kunnen slapen, zeiden wilde Gans. Maar zou je wakker kunnen blijven tot de fossen komen en ons dan wekken, zodat we weg kunnen vliegen. De jongen had daar niet heel veel lust in. Maar alles was beter dan er in de storm weer op uit te moeten. Zodat hij beloofde wakker te zullen blijven. Hij ging naar de ingang van de grot. Kroop achter een grote steen om voor de storm beschut te zijn en ging op wacht zitten. Toen de jongen daar een poos gezeten had, scheen de storm te bedaren. De hemel werd helder en de manen schijn begon op de golven te spelen. De jongen ging naar de ingang om uit te kijken. De grot lag heel hoog op de berg. Een smal stijlpad leidde naar boven. Van die kant had hij zeker de fossen te verwachten. Hij zag nog geen foss, maar daarom tegen iets waar hij in het eerst heel bang voor werd. Op het smalle strand beneden stonden een paar grote reuzen of andere steenemonsters. Of misschien waren het wel mensen. Eerst dacht hij dat hij droomde. Maar nu was hij er heel zeker van dat hij niet in slaap was gevallen. Hij zag de grote mannen zo duidelijk dat het geen zinsbedrog kon wezen. Sommige stonden op het strand en andere vlakbij de berg, als of ze van plan waren, ertegen op de klouteren. Sommigen hadden grote, dekke koppen en andere in het geheel geen kop. Sommigen hadden één arm en sommigen hadden een bochtel van voor hem en van achter hem. Hij had nooit zo iets wonderlijks gezien. De jongen stond zich daar bang te maken voor die reuzen, zodat hij bijna vergat naar de fossen uit te kijken. Maar nu hoorde hij een klauw langs een steen schrapen. Hij zag drie fossen de helling opkomen. En zodra hij wist dat hij met iets werkelijkst te doen had, werd hij weer kalm en was in het geheel niet bang meer. Toen viel het hem in dat het toch aakkelijk was alleen de gansen troppen en de schapen aan hun lot over te laten. Hij dacht dat hij dat liever anders in orde zou willen maken. Hij liep gauw de grot binnen, schudde de hamel aan zijn horens zodat hij wakker werd en sprong meteen op zijn rug. Sta op, vader, we zullen proberen de fossen een beetje bang te maken, zei de jongen. Hij was zo stil mogelijk geweest, maar de fossen moesten toch iets gehoord hebben. Toen ze boven kwamen, aan de ingang van de grot beleven ze staan, om te overleggen wat zij doen moesten. Daar binnen hoorde ik duidelijk iemand zich bewegen, zei de een. Ik zou willen zwille weten of ze wakker waren, ga jij er maar gerust op af, zei de ander, ons kunnen ze tenminste niets doen. Toen ze verder in de grot kwamen, beleven ze staan en snogen in het rond. Wie zullen we vanavond nemen, fluisterde de foss die vooraan liep. Vanavond zullen we de grote hamel nemen, zei de laatste, dan gaat het later gemakkelijk met de andere. De jongen zat op de rug van de oude hamel en zag hoe ze voortslopen. Stoot nu recht vooruit, fluisterde hij. De hamel stoot er toe en de eerste foss werd halst over kop teruggeslingerd naar de opening van de grot. Stoot nu links, zei de jongen, en wende de grote kop van de hamel in de juiste richting. De hamel gaf een geweldige slag die de tweede foss in de zijtrof. Hij rolde verschijne malen rond, eer hij weer op de been was en weg lopen kon. De jongen had wel graag gewild dat ook de derde een stoot had gekregen, maar die had al gemaakt dat hij weg kwam. Nu denk ik dat ze wel genoeg hebben voor vannacht, zei de jongen. Ja, dat denk ik ook, zei de grote hamel. Ga nu op mijn rug liggen en kruip onder de wol. Je verdient wel dat je het goed en warm krijgt naar al die wind waarin je gelopen hebt. Het helsehol, de volgende dag, liep de hamel rond met de jongen op de rug en liet hem het eiland zien. Dat bestond uit één enkele geweldige rots. Het was als een groot huis met loodrechte wanden en een plat dak. De hamel liep eerst naar het dak van de berg en liet de jongen de goede wijden daar zien. En hij moest erkennen dat het eiland vooral voor schapen scheen gemakte zijn. Er groeide op de berg niet veel anders dan windhaver en zulke door kruidigeurende gewassen waar schapend veel van houden. Maar er was zo waar nog wat anders te zien dan schapen wijden. Als men eenmaal de helling opgekomen was. Daar zag men ten eerste de hele zee die nu blauwend in het zon ligt haar glansen de golven voortrolde. Alleen hier en daar tegen een landtom stoof ze op in schuim. Vlak in het Oosten lag hotland met effen, lang gestrekte kust en in het zuidwesten het grote karelseiland van dezelfde constructie als het kleine eiland. Toen de hamel heel dicht naar de kant van het bergdak ging, zodat de jongen langs de bergwanden kon neerzien, merkte hij dat ze helemaal vol vogelnissen waren. En in de blauwe zee beneden lagen zwarte waterhoeders, eiligansen en andere watervogels. Zo mooi en vredig bezig met vissen in de stroming. Het lijkt hier wel het beloofde land, zei de jongen. Jullie schapen, woont hier maar mooi, ja. Wel is het hier mooi, zei de grote hamel. Het was als of hij er iets bij had willen voegen, maar hij zei niets en zucht alleen. Maar als je hier alleen loopt, moet je wel oppassen voor al die spleten hier in de berg, ging hij een poos laten voort. En die waarschuwing was wel nodig, want op verschijne plaatsen waren er diepe en brede spleten. De grootste daarvan heette het Helsenhol, die spleet was vele vame diep en bijna een vaam breed. Als iemand hier inviel, was het met hem gedaan, zei de grote hamel. Die jongen vond dat dit klonk als of hij een bijzondere bedoeling had met wat hij zei. Daarna bracht hij de jongen naar het strand. Nu kon hij van dichtbij die reuze zien, die hem de vorige nacht zo bank gemaakt hadden. Dat waren niet anders dan grote rotspillaren, de jongen kon niet genoeg naar hen kijken. Hij meende dat als er ooit hekzen geweest waren die in steen waren veranderd, dan moesten zij er zo uitzien. Hoewel het heel mooi was aan het strand, wou die jongen toch liever boven op de berg wezen. Het was akelijk daar beneden, omdat er overal dode schapen lagen. Hier hadden de vossen hun maaltijdend gehouden. Hij zag geheel afgeknagde skeletten, maar ook lichamen die me half opgegeten waren. En andere waar ze maar even van hadden geproefd en die ze verder, onangeroerd, hadden laten liggen. Het was hartverscheurend te zien dat de wilde dieren de schapen hadden aangevallen alleen uit vermaak. Alleen om te jagen en te moorden. De Grote Hamel bleef niet bij de doden staan. Hij liep ze kalm voorbij, maar de jongen kon niet laten naar al die griezeligheid kijken. Nu liep de Grote Hamel weer naar de top van de berg en toen hij daar gekomen was, bleef hij staan. Als iemand die flink en verstandig was, al de ellende hier zag, zei hij, dan zou hij zeker niet rusten voor die vossen hun verdiende straf hadden gekregen. De vossen moeten toch ook leven, zei de jongen, ja, zei de Grote Hamel. Zij, die niet meer dieren verscheuren dan ze nodig hebben voor een onderhoud, moeten ook leven. Maar die vossen hier zijn misdadigers. De boeren aan wie dit eiland toe behoort, moeten u komen helpen, meende de jongen. Zij zijn hier al dikwals geweest, antwoordde de Hamel. Maar dan verborgen de vossen zich in grotten en spleten, zodat ze hen niet konden schieten. Je meent toch niet, vadertje, dat een stumper als ik ze aan zou kunnen. Als jij zelf en de boeren ze niet onder de duim hebben kunnen krijgen, zei de jongen. Wie klein en slim is, kan wel heel wat in orde maken, antwoordde de Grote Hamel. Zij spraken, hier niet meer over. De jongen ging boven bij de wilde gansen zitten, die op de hoog vlakte gaasden. Hoewel hij het de Hamel niet had willen tonen, was hij heel bedroefd ter wille van de schapen en had ze zo graag willen helpen. Ik zal tenminste met Aka en Maarten de Ganserik praten over die zaak, dacht hij. Misschien kunnen ze mij bijstaan, met een goede raad. Een poos later nam de witte Ganserik de jongen op de rug en liep over de berg vlakte naar het Helsehol. Hij liep zorgeloos voort op het open berg dak en scheen dan niet aan te denken hoe wit en groot hij was. Hij zocht geen schuilplaats achter bosjes gas of andere verhogingjes. Maar liep rechtdoor, het was vreemd dat hij niet voorzichtiger was. Want hij scheen het slecht gehaald te hebben in de morgen van de vorige dag. Hij was kruipel aan de rechterpoot en de linker vleugel sleepte. En hing neer als of hij gebroken was. Hij liep als of er geen gevaar in de wereld was. Snapte hier en daar gras sprietjes en keek helemaal niet om zich heen. De jongen lag languit op de rug van de Gans en keek op naar de blauwe hemel. Hij was nu zo aan het rijden gewend dat hij daar kon liggen en staan. Doordat nu de Ganserik en de jongen zo zorgeloos waren, merkten ze natuurlijk niet dat de drie fossen op de bergvlakte waren gekomen. En de fossen die wisten dat het bijna onmogelijk is een gans te naderen op het open veld, dachten er eerst in het geheel niet aan op de Ganserik jacht te maken. Maar omdat ze niets te doen hadden, gingen ze eindelijk in één van de lange kloven en probeerden hem te besluiten. Ze gingen zo voorzichtig te werk dat de Ganserik niets van hen merkte. Ze waren niet ver weg toen de Ganserik een poging deed om op te vliegen, toen de fossen hier uit meenden op te kunnen maken dat hij niet vliegen kon, haasten zij zich nog meer dan te voeren. Ze hielden zich niet langer in de kloven verscholen, maar liepen boven over de vlakte. Ze verborgen zich zo goed ze maar konden achter bosjes gras en stenen en kwamen de Ganserik onnader zonder dat hij scheen te merken dat hij gejaagd werd. Eindelijk waren de fossen zo dichtbij dat zij de slag konden wagen. Alle drie wirpen zich tegelijk met een grote sprong op de Ganserik. Op het laatste ogenblik moest deze toch wat gemerkt hebben, want hij sprong opzij zodat de fossen hem mistden. Dat betekende nu wel niet zoveel want de Ganserik had maar een paar voet voorsprong. Even bovendien was hij kreupel. De stumper liep voor het zo hard hij maar kon. En Gansen konden immers zo geweldig hard lopen, dat zelfs er een vos moeite heeft ze in te halen. De jongen zat achterstevoer op de rug van de Gans. En riep en schreeuwde tegen de fossen, jullie hebt je te dik gegeten aan schapen vlees, jullie fossen. Je kunt niet eens een Gans inhalen. Hij plaagde hen tot zijn woest van boosheid werden en er alleen aan dachten zo hard mogelijk voor te stormen. De witte Ganserik sprong regelrecht op de Grote Kloof af. Toen hij er vlak bij was, deed hij een slag met de vleugels, zodat hij er over kwam. De fossen waren hem toen vlak op de hielen. De Ganserik rende voort met dezelfde haast als de voren. Ook toen hij al over het helse hol gekomen was. Maar nauwelijks had hij een paar meter gelopen of de jongen klopte hem op de hals en zei, nu kun je wel stilstaan Ganserik. Op hetzelfde ogenblik hoorden ze achter zich een wildgehel, een schapen met klauwen en niet zwaars vallen. Maar van de fossen was niets meer te zien. De volgende morgen vond de wachter op de vuurtoren van het Grote Karelseiland een reepje boombast onder zijn deur doorgeschoveerd. Waarop met schreven hoekengeletter stond ingekrast, de fossen op het kleine Karelseiland zijn in het helse hol gevallen. Ga maar naar ze zien. En dat deed de wachter ook, einde van hoofdstuk 11. Hoofdstuk 12 van Niels Holgersons Wondebare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van noteursrechten opname door Marcel Konders. Niels Holgersons, Wondebare Reis door Selmar Lagerluf in de vertaling van Margarita Mayboom. Hoofdstuk 12, twee steden. De stad op de bodem der zee. Het werd een helderere rustige nacht. De wilde Gansen hadden geen lustbeschutting in één of andere grotten zoeken, maar stonden bovenop de berg te slapen. En de jongen was in het korte droge gras bij de Gansen gaan liggen. Het was die nacht helderen maanden schijn, zo sterk dat de jongen haast niet slapen kon. Hij lag er over te denken hoe lang hij al van huis was geweest. En hij reekende uit dat het drie weken geleden was, sinds hij de reis was begonnen. En tegelijk kwam het hem in de gedachten dat het de avond voorpaasend was. Vannacht komen alle heksen thuis van de blauwe rots, dacht hij, en lachten in zichzelf. Want hij was een beetje bang voor dwergen en kabouters, maar aan heksen geloofde hij helemaal niet. Als er die avond één of andere hekserijgaande was, zou hij het toch wel gezien hebben. Het was zo helder licht tot hoog aan de hemel, dat ook, maar het kleinste zwarte puntje, zich niet in de lucht zou hebben kunnen bewegen zonder dat hij het merkte. Terwijl hij zo lang met de neus in de lucht en daarover dacht, kreeg hij iets moois in het oog. De maanschijf stond vol en rond, vrij hoog aan de lucht. En daarvoor kwam een grote vogel aan vliegen. Hij vloog niet voorbij de maan, maar het scheen als of hij eruit vloog. De vogels geen zwart tegen de lichte achtergrond, en zijn vleugels errijkten van de ene kant van de maanschijf naar de andere. Hij vloog zo gelijkmatig in dezelfde richting dat de jongen meende dat hij op de maanschijf getekend was. Het lichaam was klein, de hals lang en smal. De poten hingen naar beneden, lang en dun. De jongen zag al gauw dat het een oorjevaar moest wezen. Een oogblik later daalde meneer Ermerik de oorjevaar naast hem neer. Hij boog zich over de jongen en stoot er hem aan met de snavel om hem wakker te maken. De jongen ging dadelijk overeind zitten. Ik snip niet, meneer Ermerik, zei hij. Hoe komt het dat u midden in de nacht uitgaat en hoe gaat het op het huis glimmingen? Wilt u moeder Akka spreken? Het is vannacht te licht om te slapen, antwoorde meneer Ermerik. Daarom maakte ik het plan om hier heen te reizen naar het Karelseiland, en je eens op te zoeken, vriend Duimelot. Ik hoorde van een zeemeel dat je vannacht hier waard. Ik ben nog niet naar het huis glimmingen verhuist, maar woon nog in Pommeren. De jongen vond het heerlijk dat meneer Ermerik hem had opgezocht. Ze spraken over allerlei als oude vrienden. Eindelijk vroeg de oorjevaar of de jongen ging dus had eens uit te gaan en wat rond te rijden in de mooie nacht. Ja, dat wilde de jongen heel graag als de oorjevaar het maar. Zo wou inrichten dat hij voor zonsopgang weer bij de wilde gansen terug was. Dat beloofde hij, en zo gingen zij op weg. Meneer Ermerik vloog weer recht op de maan af. Zij steegen al hoger en hoger, de zee zong diep neer. Maar de vlucht ging zo wonderlijk gemakkelijk dat het bijna scheen, alsof ze stil, in de lucht lagen. De jongen vond dat het, maar verbazend kort duurde, voor Meneer Ermerik weer begon te dalen. Ze landen op een eenzaam zeestrand, bedekt met effen fijn zand. Langs de kust liep een langerij duinen met helm op de toppen. Ze waren niet heel hoog, maar ze belette de jongen toch iets van het binnenland te zien. Meneer Ermerik ging op een zandhoop staan. Trok zijn ene been op en boog de hals achterover om de snavel onder zijn vleugel te steken. Je kunt hier wel wat op het strand rondlopen, zei hij tegen Duimenlot, terwijl ik hier uitrust. Maar ga niet zo ver weg dat je me niet weer terug kunt vinden. De jongen was z'n plan allereerst een duin op de klouteren, om te zien hoe het land binnen de duinerij eruit zag. Maar toen hij een paar stappen had gedaan, stoot hij met zijn klomp tegen iets hartst. Hij boog zich neer en zag dat het een klein koper muntje was, zo door roest verteerd dat het bijna door schijnd was. Het was zo oud dat hij het niet de moeite waard vond, het bij zich te steken, maar het weg schopte. Maar toen hij weer overeind kwam, was hij stom van verbazing, want op twee stappen afstands verhief zich een hoge donkere muur met een grote poort waar een hoge toren op stond. Een ogenblik geleden, toen de jongen zich boog om de munt te bekijken, lag de zee daar nog glinsterend en glansend. En nu was hij verdwenen achter een lange muur met tinnen en torens. En vlak voor hem, waar vroeger niets dan een paar weerbanken gelegen hadden, ging nu de grote poort in de muur open. De jongen begreep wel dat dit één of ander tover gedoe was. Maar hier hoefde je toch niet bang voor te worden, meende hij. Dit was niet zulke gevaarlijke hekserij of andere kwaad waar hij vroeger altijd bang voor was in de nacht. De muur en de poort waren zo prachtig gebouwd dat hij niets voelde dan een groot verlangen om te zien wat daar achter lag. Ik moet toch zien wat dat wezen kan, dacht hij, en ging de poort door. Onder het hoge poortgewelf zaten wachters gekleed in bonte, ruime kleren. Ze hadden speren met lange schachten bij zich en speelden een soort damspel. Ze dachten alleen aan hun spel en letten niet op de jongen die hen snel voorbij liep. Binnen de poort vond hij een open plaats met grote, evenstenige plafijt. Daaromheen stonden hoge, prachtige huizen. En daartussen liepen lange, smalle straten. Op de plaats voor de poort weemelde het van mensen. De mannen drogen lange met pelswerk omzoomde mantels over zijde onderkleden. Barretten met veren versierd zaten schuin op hun hoofden. Op hun borst hingen prachtige ketens. Zij waren allen zo zeerlijk uitgedost als of ze koningen waren. De vrouwen door gepuntige mutsen, lange kleden met nauwe mouwen. Ze waren ook prachtig gekleed, maar lang zo zeerlijk niet als de mannen. Dit alles hier was immers precies als in de boeken met oude zagen die moeder een enkele keer uit de kist haalde om hem te laten zien. De jongen kon zijn ogen niet geloven. Maar wat nog wonderlijker was om te zien, dan al die mannen en vrouwen, dat was de stad zelf. Ederhuis was zo gebouwd dat het de gevel naar de straat had gekeerd. En de gevels waren zo versierd dat men zou denken dat ze vetijverden wie de mooiste versierdsels zou kunnen vertonen. Als iemand heel snel achter elkaar veel nieuws ziet, kan hij niet alles onthouden. Maar de jongen kon zich later nog herinneren dat hij trapgevels had gezien. Die beelden van Christus en zijn apostelen op de verschillende trailendrogen, waar beelden in nis aan nis stonden langs de hele wand gevels ingelicht met veel kleurige stukjes glas en gevels die gerand en geruid waren in wit en zwartmarmer. Terwijl die jongen dit alles bewonderde, kreeg hij opeens een gevoel van vreselijke haast. Zo iets heb ik nog nooit vroeger gezien. Zo iets zal ik nooit meer zien, zei hij in zichzelf. En hij begon de stad in te lopen, zo gauw hij kon, straat in, straat uit. De straten waren nauw en smal, maar niet leeg en somber, zoals in de steden die hij gezien had. Overal waren mensen. Oude vrouwen zaten voor haar deuren te spinnen, zonder spinnenwiel, alleen met behulp van een rocken. De winkels van de kooplieden waren als marktkraampjes, open aan de kant van de straat. Alle handwerkers zaten buiten met hun werk. Hier werd traan gekookt, daar looide men huiden. Elders was een lange taubaan. Als de jongen maar tijd had gehad, zou hij van alles hebben kunnen leren. Hier zag hij hoe wapensmeden dunne borst, haar nas en hamerden, hoe goudsmeden edelgesteenten in ringen en armbanden zetten, hoe de draaiers hun ijzers gebruikten, hoe schoenmakers rode, zachte schoenen verzolden, hoe de goudwerker goud gaat rijden en hoe de wevers goud en zijde in hun weesels werkte. Maar de jongen had geen tijd om stil te staan. Hij draafde maar voort, om zoveel mogelijk te zien, voor alles weer zou verdwijnen. De hoge muur liep om de gehele stad en omsloot hij, zoals een hek, een akker omringt. Aan het eind van iedere straat zag hij hem met torens versierd en met tinnig kroon. Bovenop de muur liepen krijgsknechten in glansende harnassen en met helmen op. Toen hij dwars, door de hele stad had gelopen, kwam hij weer aan een poort in de muur. Daar buiten lag de zee met de haven. De jongen zag ouderwetse schepen met roeibanken in het midden, hoog opgebouwd voor en achter. Sommigen werden geladen, anderen, wie op een juist het anker uit, draagers en kooplieden, liepen haastig door elkaar, overal eerst de drukte en leven. Maar ook hier vond hij dat hij geen tijd had om te blijven staan. Hij haaste zich weer de stad in en nu kwam hij aan de grote markt. Daar lag de domkerk met drie hoge torens en diepe met beelden versierde gewelven. De muren waren zo versierd door beelthouwers dat er geen steen was die niet zijn versiering had en zulke pracht als het door de open deurs ging van gouden kruisen en altaren met goudsmeetwerk versierd en priesters in gewaden van goudbrokkaat. Vlak over de kerk lag een huis dat tinnen op het dak had en één enkelen hemelhoge toren. Dat was zeker het raadhuis en tussen de kerk en het raadhuis rondom de gehele markt verhiven zich de vrije gevels met de meest verschillende versieringen. De jongen was warm en moe geworden. Hij meende nu het voornaamste gezien te hebben en begon daarom langzamer te lopen. De straat die hij nu had ingeslagen was zeker die waar de stedelingen hun prachtig akweren kochten. Hij zag veel mensen voor de kleine winkel staan waar de koopman, stijven, gebloemde zijde, zware goudstof, fluweel met weerschein, lichte sluiers en ragfijnen kanten over de toonbank uitspreiden. Tot nu toe. Terwijl de jongen zo hard liep, had niemand op hem gelet. De mensen hadden zeker gemeend dat het maar een kleine, grauwe rat was die hun voorbij stof, maar nu terwijl hij langzaam langs de straat liep kreeg één van de kooplieden hem in het oog en begon hem te wenken. De jongen werd eerst bang en wilde gauw weg lopen, maar de koopman wenkte maar en lachte en sprijde op de toonbank een heerlijk stuk zijde de mast uit als om hem te lokken. De jongen schudde het hoofd. Ik word nooit zo rijk dat ik ook maar één meter van dat goed kan kopen, dacht hij, maar nu hadden ze hem in het oog gekregen, in alle winkels in de hele straat. Waar hij ook heen keek, stond een winkelier en wenkte hem. Ze lieten hun rijke klanten staan en dachten alleen aan hem. Hij zag hoe zij zich haasten daar de meest verborgen hoeken van hun winkels om het beste te halen wat zij te verkopen hadden en hoe hun handen tereelden van haasten ijver terwijl zij het op de toonbank legden. Toen de jonge voortliep sprong één van de kooplieden over de toonbank haalde hem in en legde zilverstof en geweven tapijten met schitterende kleuren voor hem neer. De jongen kon niet laten te lachen. De winkelier kon wel begrijpen dat een arme stakker als hij zulke dingen niet kon kopen. Hij bleef staan en hield zijn beide lege handen uit om hem te doen begrijpen dat hij niets bezat en dat ze hem met rust moesten laten. Maar de koopman stak één vinger op en knikte en schoofde hele stapel prachtige waren naar hem toe. Kan hij bedoelen dat hij dat alles voor één enkele gouden munt wil verkopen? dacht de jonge verwonderd. De koopman haalde een kleine versleten oude penning tevoorschijn. De kleinste die men zich kan voorstellen en liet hem die zien. En hij verlangde zo iets te verkopen dat hij de stapel vermeerderde met een paar grote zware zilveren bekers. Toen begon de jongen in zijn zakken te zoeken. Hij wist wel dat hij geen zend bezat maar hij kon niet laten nog eens te voelen. Alle andere kooplieden stonden om hem heen en probeerde te zien hoe die handel zo aflopen. En toen ze merkte dat de jongen in zijn zakken begon te voelen, sprongen ze over de toonbanken. Namend de handen vol gouden en zilveren sierraden en boden hem die aan. En allen wezen ze hem dat al, wat ze als betaling begeerden, maar één enkele kleine penning was. Maar de jongen keerde zijn vest en broekzakken om, opdat ze zouden zien dat hij niets bezat. Toen kregen zij de tranen in de ogen, al die deftige kooplieden die zoveel rijkere waren dan hij. Hij werd er eindelijk door bewogen, dat ze er zo angstig uitzagen en hij dacht na of hij hem niet op één of andere manier zou kunnen helpen. En toen kwam hem dat oudergeroeste muntje in de gedachten, dat hij zo pas aan het strand had gezien. Hij begon hard door de straten voor te draven en het liep hem mee zodat hij bij dezelfde poort kwam waardoor hij was binnengekomen. Hij vloog er door en begon naar het kleine geroeste muntje te zoeken, dat hij zo juist aan het strand had gezien. Hij vond het ook. Maar toen hij het had opgeraapt en ermee de stad in wilde lopen, zag hij alleen de zee voor zich. Geen stadsmuur, geen poort, geen wachters, geen straten, geen huis was te zien. Alleen de zee. De jongen kon niet helpen dat hij tranen in de ogen kreeg. Hij had in het begin geloofd dat wat hij zag niets anders was dan een visioen, maar dat had hij vergeten. Hij had er alleen aan gedacht hoe mooi alles was. Hij voelde een groot verdriet omdat de stad verdwenen was. Op hetzelfde ogenblik werd meneer Ermerik wakker en kwam naar hem toe. Maar hij hoorde het niet. De ollevaar moest hem met de snavel aanstoten om zich te doen opmerken. Ik geloof dat je hier staat te slapen, zoals ik, zei meneer Ermerik. Ach meneer Ermerik, zei de jongen, wat was dat voor een stad die hier zo pas stond? Heb je een stad gezien, zei de ollevaar? Je hebt geslapen en gedroomd, zoals ik zei, nee, ik heb niet gedroomd, zei Duimelot. En hij vertelde de ollevaar alles wat hij beleefd had. Doen, zei meneer Ermerik, ik voor mij, Duimelot, geloof dat je hier op het strand in slaap gevallen bent en dat alles gedroomd hebt. Maar ik wil die wel vertellen dat Bataki de kraai, die de geleerste van alle vogels is, met eens heeft verteld dat hier aan dit strand vroeger een stad heeft gelegen die Fineta heten. Die was zo rijk en gelukkig dat nooit een stad heerlijker is geweest, maar de inwoners gaven zich helaas. Over aan trots en pronkerij. Tot straf daarvoor, zegt Bataki, werd de stad Fineta door een stormvloed overstroomd en in de zee verzonken. Maar de inwoners kunnen niet sterven en ook een stad kan niet verwoest worden. En eens in de honderd jaar stijgt de stad in de nacht op uit de zee. In al haar pracht en ligt op de oppervlakte der aarde één uur lang. Ja, dat moet het wezen, zei Duimelot, want dat heb ik gezien. Maar als dat u voorbij is, zingt ze weer neer in de zee. Als niet een koopman in Fineta in die tijd iets aan een levendfeest neef verkocht. Als jij Duimelot, maar één penning had gehad, al was die ook nog zo klein om de koopman mee te betalen, was Fineta op het strand blijven liggen en de mensen daar hadden mogen blijven leven en sterven als alle andere mensen. Oog meneer Ermerik, zei de jonge, nu begrijp ik waarom u mij is komen halen van nacht. Dat was omdat u meende dat ik de ouders tot zou kunnen redden. Het spijt me zo, dat het niet is gegaan zoals u wilde meneer Ermerik. Hij hield de handen voor de ogen en schrijden. Het was moeilijk te zeggen wie er het meest bedroefd uitzag, de jonge of meneer Ermerik. De levende stad. De tweede paasdag tegen de naammiddag waren de wilde Gansen en Duimelot weer op reis. Ze vloog een voort over Gotland. Het grote eiland lag vlak en even onder hen. Het veld was geruid precies als in Skane en er waren veel kerken en hoeven. Maar er was dit verschil dat hier meer wijden met bomen tussen de velden lagen en dan waren de hoeven niet in een kring gebouwd. En grote landgoederen met oude kastelen met toerendsvoorzien en met uitgestrekte parken waren er in het geheel niet. De wilde Gansen hadden de weg over Gotland genomen ter Wille van Duimelot. Hij was nu al twee dagen lang zichzelf niet geweest en had geen vrolijk woordje gezegd. Dat kwam omdat hij alleen aan die stad dacht, die zich op zo'n wonderbare manier aan hem had vertoond. Hij had nog nooit iets zo moois en prachtig gezien en hij kon er maar geen vreemee hebben dat hij haar niet had kunnen redden. Hij was anders, zo zag moeder niet, maar nu treurde hij echt over de mooie gebouwen en staatige mensen. Aka en de Ganserik hadden geprobeerd Duimelotte overtuigen dat hij een droom of een visione had gehad waar de jongen wilde daar niet van horen. Hij was er zo zeker van dat hij werkelijk gezien had wat hij had gezien dat niemand hem die overtuiging kon ontnemen. Hij liep zo bedroefd rond dat zijn reisgenoten ongerust over hem werden. Juist toen de jongen het ernst gedrukt scheen was de oude kakzie bij de troep teruggekeerd. Ze was van de kant van Gotland teruggekomen en had over het gehele eiland moeten reizen eer ze van een paar kraaien had gehoord dat haar reiskameraden op klein Karelse eiland waren. Toen kakzie hoorde wat Duimelotts schilden zei ze opeens als Duimelotte treurt over een stad zullen we hem wel goud troosten. Kom maar mee dan zal ik jullie naar een plaats brengen die ik gisteren zag. Hij hoefde niet lang bedroefd te wezen toen hadden de Gansen afscheid van de schapen genomen en nu waren ze op weg naar de plaats die kakzie Duimelotte wou laten zien. Ho bedroefd hij ook was hij kon niet laten als gewoondelijk naar het land beneden zich te kijken waar hij heen vloog. Hij vond dat het er uitzag als of het hele eiland van den beginne af aan zilk een hoge stijle clip geweest was als Karelse eiland maar veel groter natuurlijk maar later was het op een of andere manier afgeplat. Iemand had een grote rol genomen en die er over gerold als of het een stuk deeg was. Niet dat het helemaal vlak en gelijk geworden was als brooddeeg dat was het niet. Toen ze langs de kust vlogen had hij op verschijde plaatsen hoge witte kalkmuren gezien vol grotten en met groenbegroeid maar op de meeste plaatsen waren zij met de weg gelijk gemaakt en het strand liep vlak en eentonig uit in zee. Op Gotland hadden ze een mooie vredige feestelijke middag. Het was zacht lenteweer, de bomen stonden vol in knop. De lente bloemen tojden de grond onder de loofbomen, de lange deurne hangers, daar populieren, wiegden in de wind en in de kleine tuintjes die bij ieder huis lagen stonden de kruisbessend struiken helemaal groen. De warmte en de lente hadden de mensen naar buiten gelokt, op wegen en langs Hagen en waar ook maar een paar van hem bij een waren begonnen zij te spelen. Het waren niet alleen de kinderen die speelden maar ook de volwassenen. Zij vierpen naar een doel met steenen en gouden ballen vlogen in de lucht met zulke vaart dat zij de wilde gansen bijna bereikten. Het was vrolijk en aardig grote mensen te zien spelen en de jongen zou er wel plezier in gehad hebben als zij zijn vrevel maar had kunnen overwinnen omdat hij de oude stad niet had kunnen redden. Hij moest toch erkennen dat dit een mooie tocht was. Er was zoveel gezang en geluid in de lucht. Kleine kinderen speelden in een spelletje waarbij ze in een kring stonden en zongen erbij en het leger das hels ging er ook op uit. Hij zag een hele schaar mensen in zwart en rood gekleed op hun heuvel zitten en op gitaren en andere koperen instrumenten spelen. Langs en weg kwamen een grote menigde mensen. Dat waren goed tempelaars die ook op reis gingen. Hij herkende ze aan de grote fanen met goudopschift die over hen heen wappen en ze zongen het ene lied naar het andere. Zolang hij ze kon horen. De jongen kon later nooit meer Godland horen noemen zonder te denken aan spel en zang. Lang had hij naar beneden zitten kijken maar nu hief hij toevallig de ogen op. Niemand kan zijn verbazing beschrijven zonder dat hij het gemerkt had waren de gansen aan de westkust gekomen. Nu lag de weide blauwe zee voor hem. Toch was het niet de zee die zo merkwaardig was maar een stad die aan het strand lag. De jongen kwam van het oosten en de zon was aan het dalen in het westen. Toen hij de stad nadelde stonden haar muren en torens en hoge gevelhuizen en kerken heel zwarte tegen de lichte avondhemel. Hij kon daarom niet zien hoe ze er werkelijk uitzagen en een ogenblik geloofde hij dat hier een even prachtige stad lag als die hij in de paasnacht had gezien. Toen hij dicht bij de stad kwam zag hij dat zij leek op die andere uit de zee en er toch ook niet op leek. Het was hetzelfde verschil als of men de ene dag een man zag gekleed in perper en met rijke versierselen en de andere dag ontkleed en in lompen. Ja, deze stad was zeker eens juist geweest als die andere waar hij aan zat denken. Deze was ook omgeven door een stadsmuur met torens en poorten waar de torens in de stad niet aan land gebleven was, waren zonder spits, vervallen en leeg. De poorten waren zonder deuren, de wachters en krijgsknechten waren verdwenen. Al de schitterende pracht was weg. Alleen de naakten, grouwe stenen waren nog over. Toen de jongen verder boven de stad kwam zag hij dat zij voor het grootste gedeelte met kleine lagehuizen bebouwd was. Maar hier en daar waren nog een paar hoge gevelhuizen en een paar kerken uit de oude tijd over. De wanden van de gevelhuizen waren niet gekalkt en geheel zonder versierselen, maar omdat de jongen zo kort gereden de verzonke stad had gezien, meende hij wel te begrijpen hoe ze versierd geweest waren. Sommigen met beelden, aan anderen met wit en zwart marmer. En zo was het ook met de oude kerken. De meesten waren zonder spits en naakt van binnen. De vensteropeningen stonden leeg. De vloeren waren met gras begroeid en langs de wanden groeide de klim op naar boven. Maar nu wist hij hoe zij er eens hadden uitgezien dat ze met beeldhouwwerk en schilderijen waren bedekt geweest. Dat op het koor versierde altaren en gouden kruisen hadden gestaan en dat daar priesters hadden dienst gedaan in goudbrokkaat gekleed. De jongen zag ook de smalle straten die leeg waren op deze feestdag. Hij wist nu welk een stroom staatige mensen er zich eens hadden bewogen. Hij wist dat ze als grote werkplaatsen waren geweest, vol van allerlei werk. Maar wat Niels Holkerson niet zag, was dat de stad nog op dat ogenblik mooi en merkwaardig was. Hij zag de gezellige hutjes niet in de achterstraat, met de zwarte wanden, nog het witte vogelkruid en de rode geraniums achter de helderen vensteruitjes. Of de vele mooie tuinen en lamen, of de schoonheid, de ruwinnen, volgroen ranken, zijn ogen waren zo vol van de heerlijkheid van het verleden dat hij niets goed in het tegenwoordige kon zien. De wilde gansen vloegen een paar keer heen en weer op dat duimelot alles goed zou kunnen zien. Eindelijk sloegen ze neer op de met grasbegroeide vloer in de ruwine van een kerk om daar de nacht door te brengen. Toen ze zich al hadden klaargemaakt om te slapen, was duimelot nog wakker en keek door de gebastige welven op naar de bleek rode avondhemel. Toen hij zo een poos gezeten had, dacht hij dat hij er niet meer over wilde treuren, dat hij de verzonken stad niet had kunnen redden. Nee, dat wilde hij niet meer. Nu hij deze gezin had, als die stad uit de zee daar niet weer was neergezonken, zou ze misschien over enige tijd even vervallen zijn als deze hier. Dan was het maar beter dat ze daar in al haar heerlijkheid in het verborgen bleef bestaan. Het was het beste dat het ging zoals het ging, dacht hij. Al had ik de macht de stad te redden, ik geloof niet dat ik het doen zou. Daarna treurde hij niet meer over het gebeurden en er zijn wel velen onder de jongeren die zo denken, maar als de mensen oud worden en zich hebben gewend om met weinig te vreden te zijn, dan genieten ze meer van het visby dat bestaat dan een prachtig fineta op de bodem der zee. Einde van hoofdstuk 12. Hoofdstuk 13 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze Librivox opname is vrij van auteosrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons. Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margarita Mayboom. Hoofdstuk 13. Hoe Smaland geschapen werd. De wilde Gansen hadden een goede reis over de zee gehad en waren in het district just in Noord-Smaland neergestreken. Dat district scheen niet te kunnen besluiten of het land of zee wilde zijn. Overal gingen de zeeboezems diep het land in en sneden het in eilanden en schiereilanden in landtongen en landengten. De zee was zo indringerig dat rotsen en heuvels het enige was wat zich konstaande houden. Al het lage land was onder de waterspiegel verborgen. Het was avond toen de wilde Gansen aankwamen van over zee en het heuvelachtige land lag mooi tussen de glansende inhammen. Hier en daar op de eilanden zag de jongen hokjes en hutjes en hoe verder hij het land in kwam hoe groter en beter de woningen werden. Eindelijk werden het grote, witte herenhuizen aan de kant van het strand stond gewoonlijk een kring van bomen. Daar binnen lagen de akkers en op de toppen van de heuvels verschenen de bomen weer. Hij kon niet laten aanbleekingen te denken. Dit was ook een plaats waar land en zee elkaar op zo'n mooie, stille manier ontmoeten. En als het waren, elkaar het mooiste en beste trachten te vertonen, wat ze bezaten, de wilde Gansen streken neer op een kaal eilandje diep in de Gansenbaai. Bij de eerste oogopslag naar het strand merkte zij dat de lente grote voorderingen had gemaakt in de tijd dat zij op de eilanden waren geweest. De grote, prachtige bomen waren nog niet in blad, maar het veld beneden was bondgekleurd door witte en blauwe anemonen. Toen de Gansen het bloemenveld zagen, werden ze bang, dat ze te lang in het zuiden waren gebleven. Akaar zij dadelijk dat er geen tijd was om een van de rustplaatsen in Smaland op te zoeken. Al de volgende morgen moesten ze doortrekken naar het noorden over Oost-Gotland. De jongen zou dus niets van Smaland te zien krijgen en dat speet hem toch wel wat. Hij had over geen andere landschap zoveel horen spreken als over Smaland en hij had verlangt het met eigen ogen te zien. De vorige zomer toen hij als Gansenjonge bij een boer in de nabijheid van Jordberga diende, had hij bijna elke dag een paar arme kinderen uit Smaland ontmoet, die ook Gansen hoeden. De kinderen hadden hem vreselijk met een Smaland geplaagd, maar eigenlijk was het niet mooi om te zeggen dat Aza het Gansenhoedstertje hem had geplaagd. Ze was daar veel te verstandig voor, maar wie hem plaagrige antwoorden kon geven, dat was Mats, haar broertje. Heb je gehoord Niels, hoe het toeging toen Smaland en Schaanen geschapen werden, vroeg hij. En toen Niels Holgerson, nee, zei, begon hij dadelijk het ouder grappige verhaal te doen. Het was in de tijd dat onze lieve heer bezig was de wereld te scheppen. Terwijl hij daar druk mee bezig was, kwam de heilige Petrus voorbij. Hij bleef staan en keek er naar en toen vroeg hij of het een moeilijk werk was. Oh ja, dat is zo gemakkelijk niet, antwoorden onze lieve heer. Petrus bleef een oogelijk staan en toen hij merkte hoe gemakkelijk het ging, het ene land na het andere uit te spreiden kreeg hij lust het ook eens te proberen. Misschien heb je wat rust nodig, zei Petrus, zodat ik intussen het werk kan overnemen. Maar dat wilde onze lieve heer niet hebben. Ik weet niet of je de kunst zo goed verstaat dat ik je kan toevertrouwen voor te gaan waar ik opperhoud, antwoorden hij. Toen werd Petrus boos en zei dat hij meende even mooie landen te kunnen scheppen als onze lieve heer zelf. Het was nu zo dat onze lieve heer juist op dat ogenblik bezig was smaarland te scheppen. Het was nog niet half klaar, maar het zag er uit als of het een onbeschrijvelijk mooi en vruchtbaar land woorde zo. Onze lieve heer komt Petrus niet best iets wijgen hem en behalve dat dacht hij zeker dat wat zo mooi begonnen was niet door een ander bedorven zou kunnen worden. Daarom zei als je het met me eens bent zullen we eens proberen wie van ons beide dit soort werk het best verstaat. Jij die nog maar een beginner bent moet dit werk voortzetten dat ik begonnen ben en ik zal aan nieuw landschappen. Daar ging Petrus dadelijk op in en toen begonnen zij te werken. Eerder aan één kant onze lieve heer trok een eind naar het zuiden en daar begon hij scanen te scheppen. Het duurde niet lang tot hij klaar was en dadelijk vroeg hij of Petrus zijn werk al af had en of hij niet welke komend kijken naar het werk van onze lieve heer. Ik heb het mijnen al lang inoorden zei Petrus en men kon aan zijn stem horen hoe blij hij was met wat hij had klaar gekregen toen de heilige Petrus kanen zag moest hij bekennen dat er van dat land niets dan goed was te zeggen. Het was een vruchtbaar en gemakkelijk te bewerken land met grote vlakten waar hij ook heen zag en nauwelijks een zweem van bergen. Het scheen dat onze lieve heer er het er echt op had toegelegd te maken dat de mensen het er goed zouden hebben. Ja dit is een mooi land zei de heilige Petrus maar ik geloof toch dat het mijnen beter is. Laat ons ergens naar gaan kijken zei onze lieve heer. Het land was al klaar geweest in het noorden en in het oosten toen Petrus was begonnen te werken maar het zuidelijke en westelijke gedeelte en het gehele binnenland had hij alleen moeten scheppen. Toen nu onze lieve heer daar kwam waar Petrus had gewerkt schrikte hij zo dat hij bleef staan en zei wat ter wereld heb je toch met dit land uitgevoerd heilige Petrus. Petrus stond ook heel verbaasd rond te kijken. Hij had gemengd dat niets voor een land zo best was als veel warmte. Daarom had hij een ontzettende massa stenen en bergen bij elkaar gehaald en een hoog land gemaakt en dat had hij gedaan omdat het dichtbij de zon zou komen en veel zonnewarmte krijgen. Bovenop de stenen had hij een dunt laagje vrucht waren aarde gelegd en toen had hij gedacht dat alles goed in de orde was. Maar nu waren er een paar hevige regenbuien gekomen terwijl hij in skalen was en meer was er niet nodig om aan te tonen hoe weinig zijn werk deugde toen onze lieve heer het land kwam bekijken was alle aarde weggespoeld en de kale rotsgrond stak overal door op de beste plaatsen waren de stenen met klei en zwaargrind bedekt maar dat zag er zomaar er uit dat het gemakkelijk te begrijpen was dat er nauwelijks iets anders dan dennen mos en heikruid kon groeien wat er in overvloed was dat was water dat had alle kloven in de berg gevuld en meer stromen en beken zag men overal om niet te spreken van moerasen en plassen die zich over grote stukken land uitstrekten en het ergelijkse was dat terwijl sommige streken meer dan genoeg water hadden en op andere plaatsen zo'n gebrek aan was dat de grote velden droge hij waren waar zand en aarde in wolken opstofen bij de minste wind wat kan toch je bedoeling zijn geweest met zo'n land te scheppen zij onze lieve heer en de heilige peters vond schulderde zich en zij dat hij het land zo hoog had willen maken dat het veel van de zonne warmte zou krijgen maar dan krijgt het immers ook veel van de nacht kou zij onze lieve heer want die komt ook van de hemel eventgoed ik ben bang dat het beetje wat hier groeien kan nog bevrieest daar had de heilige peters natuurlijk niet aan gedacht ja hier wordt het mager een koud land zij onze lieve heer daar is niets aan te doen toen kleine mats zovergekomen was met zijn verhaal veel asa het gansen hoedstertje hem in de reden ik kan het niet best aanhoren mats dat je zegt dat het hier in smaland zo akelig is zij ze je vergeet helemaal hoe veel goede grond er toch is denk maar aan muren daar bij het halmer sind ik zou wel eens willen weten waar je rijkere korenvelden vinden kunt daar ligt akker aan akker precies als hier in skana dat is zulke goede grond dat ik niet weet wat hier niet zou kunnen groeien dat kan ik niet helpen zij kleine mats ik vertel maar na wat andere eerst hebben gezegd en ik heb veel mensen horen zeggen dat er geen mooier kustland is dan tjust denk aan de baan en de eilanden aan de heren hoeven en de bossen zij asa ja dat is wel waar gaf kleine mats toe en erinner je je niet ging asa voort dat de school je vrouw zei dat zoon levendige en mooie streek als het stukje smaland dat ten zuiden van het wettermier ligt in heel zweden niet te vinden is denkens aan het mooie meer en de gele heuvel aan het strand en agrenna en jen keuking met de luciferfabriek en het munkmeer en denk aan husk farna en alle grote inrichtingen daar ja dat is wel waar zij de kleine mats weer en denk aan vijzinge pas met de ruïnen en het eikenbos en alle zagen denk aan het dal waar de embeek uitkomt met alle steden en molens en houtfabrieken de zagerijen en de meubelfabrieken ja dat is alles waar zij kleine mats en zachen heel bekommerd uit maar toen keek hij snel op nu zijn we toch al heel dom zijn hij dat allemaal ligt immers in het smaland van onze lieve heer in dat gedeelte van het land dat al klaar was toen de heilige peters begon te werken dat is immers juist in orde dat het daar mooi en heerlijk is maar in het smaland van de heilige peters ziet het er alles zo uit als in het verhaal staat en het is geen wonder dat onze lieve heer bedroefd werd toen hij dat zag ging de kleine mats voort en nam de draad van het verhaal weer op de heilige peters verloorde moet niet maar probeerde onze lieve heer te troost hem trekt u dit maar niet zo erg aan zei hij wacht maar tot ik mensen geschapen heb die de moerasen kunnen bebouwen en de akkers kunnen ontginnen op de rotsen maar toen was het geduld van onze lieve heer eindelijk uit en zij nee je mocht naar schanen gaan dat ik tot een goed en gemakkelijk te bewerken land heb gemaakt en dus kaning schepen maar de smalander wil ik zelf schepen en toen schep onze lieve heer den smalander en maakten hem vlug en met weinig tevreden opgewekt en vleitig ondernemend en flink opdat hij zou kunnen leven in zijn armoedig land toen zweeg de kleine mats en als nu Niels ook maar had gezwegen was alles goed gegaan maar hij kon niet laten te vragen hoe het de heilige peters was gegaan toen hij de schaningschepen ging ja wat vindt je zelf zij kleine mats en keek zo verachtelijk dat Niels Holgersson op hem aanvloog om hem te slaan maar mats was nog een klein ventje en azen het ganze hoedstertje die een jaar ouder was sprong dadelijk toe om hem te helpen hoe goedig ze ook was ze werd als een leeuw als iemand haar broertje aanraakte en Niels Holgersson wou niet met een meisje verten dus keerde hij hun de rug toe en diep weg en keek die hele dag niet meer naar die smalands kinderen om einde van hoofdstuk 13 hoofdstuk 14 van Niels Holgersson's wonderbare reis deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders Niels Holgersson's wonderbare reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van margerita meiboom hoofdstuk 14 de aarde kruik in het zuidwesten van smaland ligt een grote heide waar enkel hij kruid groeit behalve op één plekje waar een lage stenige bergerig midden over de hei heen loopt daar groeien je neverbessen lijsterbessen en enkele grote mooie berken in de tijd toen Niels Holgersson rondreisde met de wilde gansen stond daar ook een hutje met een klein stukje ontgonnen grond er omheen maar de mensen die daar eens gewoond hadden waren om één of andere reden er vandaan gegaan het hutje stond leeg en de akker lacht daar ongebruikt toen de mensen dat hutje verdieten hadden zij de sleutel van de haart dichtgedraaid de haken op de vensters gezet en de deur gesloten maar zij hadden er niet aan gedacht dat een ruid in het venster kapot was en enkel met een lap dicht gestopt na de regenbuien van een paar zomers was die lap verrot en eindelijk was het een kraai gelukt die weg te pikken die bergvlakte op de heide was namelijk niet zo eenzaam als men wel zou menen maar werd door een groot kraaien volk bewoon het hele jaar rond woonde de kraaien daar natuurlijk niet ze verhuisden in de winter naar het buitenland in de herfst gingen ze van de ene akker naar de andere heel godland door en aten koren zomers verspreiden ze zich over de hoeven in zunnarbo en leefde van eieren bessen en jonge vogels maar iedere lente als ze nesten moesten bouwen en eieren leggen kwamen ze naar de heide terug de kraai die de lap uit het venster gepikt had heette garm witte veer maar hij werd nooit anders dan haspel genoemd omdat hij altijd dom en onhandig deed en nergens goed voor was dan om uitgelachen te worden haspel was groter en sterker dan een van de andere kraaien maar het hielp hem niets hij was en bleef een mikpunt van spotterij het baten ook niet dat hij van goede familie was als alles was gedaan zoals het hoorde had hij zelfs aanvoerder van de hele troep moeten zijn omdat die waardigheid sinds onheugelijke tijden aan de oudste van de witte veren was opgedragen maar lang voor haspel werd geboren was de heerschappij uit zijn geslacht aan een ander overgegaan en nu in handen van de vrede en wilde kraai die winstnel heette die verplaatsing van de macht was gekomen doordat de kraaien op de kraaievlakte een ander leven wilde gaan leiden het kan wel zijn dat menigeen gelooft dat alles wat kraai heet op dezelfde manier leeft maar dat is helemaal onjuist er zijn hele kraaien volken die in rechtschapen leven leiden dat wil zeggen die zich voeden met saat vormen larven en dode dieren en er zijn andere die in echt roveren leven leiden op jonge hazen en kleine vogeltjes aanvliegen en elk vogel nest dat zij in het oog krijgen uitplunderen de oude witte veren waren streng en mate geweest en zolang zij de troep hadden aangevoerd hadden zij de kraaien gedwonen zich zo te gedragen dat andere vogels geen kwaad van hen zeggen konden maar de kraaien waren talrijk en er heerste veel armoede onder hen ze konden het op ten duur niet uithouden zo'n sober leven te leiden ze maakten oproeg tegen de witte veren en gaven de macht aan winstnel die de ergste nestplunderaar en rover zou zijn die men bedenken kon als zij vrouw vindt kara niet nog erger was geweest onder hun bestuur waren de kraaien begonnen zo te leven dat zij nu nog meer dan valken en berg uilen werden gevreest haspel had natuurlijk niets in te brengen in de groep allen waren het erover eens dat hij in het geheel niet op zijn voorouders leek en dat hij niet deugde om leider te zijn niemand zou over hem gesproken hebben als hij niet altijd door nieuwe domheden had begaan enkelen die heel wijs waren zijden nu en dan dat het misschien een geluk voor haspel was dat hij zo'n onbeholpen stakker was anders zou de winstnel en kara hem niet bij de troep hebben laten blijven omdat hij tot het oude hoofdmansgeslacht behoorde nu waren ze heel vriendelijk voor hem en namen hem graag mee op hun jachtpartijen dan konden allen merken hoe veel moediger en flinker zij waren dan hij geen van de kraaien wist dat het haspel was die de lap uit het venster had geplukt en als ze het gehoord hadden zouden ze zeker ongelooflijk verbaas zijn geweest zulke driestheid een mensenhuis te naderen hadden zij niet van hem verwacht zelfs versweeg hij de zaak zorgvuldig en had daar een goede reden voor winstnel en kara behandelde hem altijd goed overdag en als de anderen erbij waren maar in een heel donkere nacht toen de kameraden al op hun nacht voorblijf in de bomen waren was hij door een paar kraaien aangevallen en bijna vermoord na die tijd ging hij ieder een avond als het donker geworden was van zijn gewone slaaplaats naar de lege kamer het gebeurde nu op een middag toen de kraaien al hun nesten in oorde hadden gemaakt op het kraaienveld dat zij een merkwaardige vonds deden winstnel haspel en een paar andere waren in een grote keuil neergeslagen in de ene hoek van de heide de keuil was niet anders dan een verzakt dak van grint maar de kraaien konden zich niet met zulke eenvoudige verklaring tevreden stellen maar vlogen er telkens weer in en keerde elk zandkool om om er achter te komen waarom de mensen de keuil gegraven hadden juist toen de kraaien daar liepen storten een massa grint van een kant naar beneden ze vlogen er snel op af en hadden het geluk onder neergevallen steenen en gastoefjes een vrij grote aardig pot te vinden die met een houten deksel afgesloten was ze wilden natuurlijk weten of er as in was en probeerden een gat in de pot te pikken en het deksel los te maken maar geen van beide gelukte ze stonden radeloos bij elkaar en bekeken de pot toen ze iemand hoorde zeggen zal ik jullie helpend kraaien ze keken haast toch op aan de kant van de keuil zat een fos en keek op haar neer hij was een van de mooiste fossen zowel wat zijn kleur als figuur betreft dienst ooit gezien hadden zijn enigste fout was dat hij maar één oor had als je lust hebt om zijn dienst te bewijzen zijn winst snel zullen we geen neen zeggen op hetzelfde ogenblik vlogen hij en de anderen op uit de keuil de fos sprong erin op hun plaats beet in de pot en trok aan de deksel maar hij kon het ook niet open krijgen kun jij erachter komen wat daarin zit voor winstnel de fos rolde de pot heen en weer en luisterde opmerksam dat kan niet anders dan zilver geld zijn zij dat was meer dan de kraaien verwacht hadden denk je dat het zilver kan zijn zijden ze en de ogen rolden hun bijna uit het hoofd van bergerigheid want hoe vreemd het ook klinken mogen er is niets in de wereld waar kraaien zoveel van houden als van zilver geld hoor ze een zrammelen zijdefos en rolden de pot nog eens rond ik kan alleen niet begrijpen hoe we erbij kunnen komen nee dat zal wel onmogelijk zijn zijde de kraaien de fos ton met zijn kop tegen zijn linkerpotenvrijven en dacht na misschien zou hij nu met behulp van de kraaien die het werk te pakken kunnen krijgen die hem altijd ontsnapte ik weet wel iemand die de pot voor jullie zou kunnen openmaken zij de fos wie dan wie dan riepen de kraaien en kwamen zo in vuur dat ze in de kelvlogen dat zal ik jullie zeggen maar je moet eerst beloven mijn voorwaarden aan te nemen zij hij toen vertelde de fos van duimelot en zij aan de kraaien dat als zij hem naar de hij konden brengen hij de pot wel voor hem zou openmaken maar als loon voor die raad vroeg hij dat zij duimelot aan hem zou de uitleveren zodra hij hun het zilver geld had bezorgd de kraaien hadden geen reden duimelot te sparen ze gingen dadelijk op dit voorstel in dit alles was nu gemakkelijk afgesproken maar het was moeilijker uit te vinden waar duimelot en de wilde gansen waren win snel vloog zelf weg met vijftig kraaien en zij dat hij gauw terugwezen zou maar de ene dag na de andere ging voorbij zonder dat de kraaien op het kraaienveld een glimp van hem te zien kregen de roof de wilde gansen waren wakker bij het eerste kriken van de dag om te proberen wat eten te krijgen eer zij de reis naar oostgotland begonnen het eilandje in de gansenplas waar zij geslapen hadden was klein en kaal maar in het water overal in het rond waren planten waar aan zij hun genoegen konden eten voor de jongen was het erger hij kon niets eetsbaars vinden toen hij hongerig en huiverig door de morgen lucht naar alle kanten stond om te kijken vielen zijn ogen op een paar eekhoorns die op hem het bomen begroei de landtong vlak voor het eiland speelden hij wilde weten of de eekhoorntjes nog iets van hun wintervoeraad over hadden en hij vroeg de witte ganser ik hem even naar de landtong over te brengen zodat hij hun om een paar hazelnoten kon vragen de grote witte gans zo'n vlug met hem over het water maar het ongeluk wilde dat de eekhoorns zo'n plezier hadden met elkaar van boom tot boom te jaren dat zij geen lust hadden naar de jongen te luisteren ze trokken zich verder in het bos terug hij liep en hard achterna en de ganser ik die aan het strand bleef liggen verloor hem al gauw uit het oog de jongen liep met moeite voert door een hoog bosje aan de molen dat hem bijna tot de kind rijkte toen hij voelde dat iemand hem van achteren aangep en probeerde hem op te lichten hij keek om en zag dat een kraai hem bij zijn hem te kruig vast had hij probeerde zich los te rukken maar voor dit hem gelukt was kwam gauw nog een kraai bakte hem bij zijn ene kaas en gooide hem op de grond als Niels Holgerson maar gauw om hulp geroepen had zou de witte ganser ik hem stelig hebben kunnen bevrijden maar die jongen meende zeker dat hij zich alleen wel tegenover een paar kraaiën kon redden hij schopte en sloeg maar de kraaiën lieten niet los en het gelukte hem met hem op te vliegen daarbij gingen ze zo onvoorzichtig te werk dat zijn hoofd tegen een tak sloeg hij kreeg een harde slag op de hersens het werd donker voor zijn ogen en hij werd bewusteloos toen hij weer bij kwam was hij hoog boven in de lucht langzaam werd hij weer helder in het begin wist hij niet waar hij was en wat hij zag als hij naar beneden keek was het hem als of onder hem een reuze grote wolige mat lag door weven met groen en bruin in grote onregelmatige figuren die mat was heel dik en prachtig maar hij vond dat het zonde was dat ze zo verwaardoosd was ze was helemaal kapot er liepen grote scheuren door en hier en daar waren er hele stukken uit gescheurd en het wonderlijkste was dat ze scheen te liggen op een spiegelvloer want door de gaten en scheuren heen scheen helder glimmend glas wat de jongen daarna zag was dat de zon opkwam aan de hemel dadelijk begon het spiegelglas onder de gaten en spleedten in de mat te glansen in rood en goud dat zo prachtig en de jongen genoot van de mooie kleurschak keringen hoewel hij niet recht wist wat hij zag maar nu daalden de kraaien neer en opeens merkte hij dat de grote mat onder hem de aarde was bekleed met groene dennebossen en bruin kaal loofhout en dat de scheuren en gaapten de blanke plassen en meertjes waren hij herinnerde zich hoe hij toen hij voor het eerst hoog in de lucht geweest was had gevonden dat de aarde in skane er uitzag als een geruid stuk goed maar dit land dat op een gescheurde mat leek wat zou dat zijn allerlei vragen kwamen in hem op waarom zat hij niet op de rug van de witte ganserik waarom vloog er een zwerm kraaien om hem heen en waarom werd hij heen en weer gerukt en geslingerd zodat hij bijna kapot ging op eens werd hem dit alles duidelijk hij was weggeroofd door een paar kraaien de witte ganserik lag aan het strand op hem te wachten en de wilde gansen zouden vandaar naar oost-gottland op reis gaan zelf werd hij naar het zuidwesten meegenomen dat begreep hij doordat hij de zon achter zich had hoe zal het nu met de witte ganserik gaan als ik niet op hem passend kan dacht de jongen en hij begon de kraaien toe te roepen dat ze hem dadelijk naar de gansen terug moesten brengen hij was helemaal niet bezorgd over zichzelf hij meende dat zijn bij vergissing meenamen de kraaien stoorde zich in zier aan zijn groep maar vloogend voort zo hard ze konden een post later sloeg een van hen met de vleugels op een manier die betekend pas op er is gevaar dadelijk daarna doken ze meer in een dennebos drongen door de reuzachtige takken heel tot op de grond in het woud en zetten de jongen meer onder een grote tak waar hij zo goed verborgen was dat zelfs geen valk hem in het oog had kunnen krijgen vijf tegen kraaien gingen om de jongen heen staan met de snafels naar elkaar toegekeerd om hem te bewaken nu kan ik zeker wel gevaar worden kraaien waarom jullie het meegenomen maar hij had nauwelijks gesproken voor een grote kraaien toesnouden houd je stil anders pik ik je oog uit het was duidelijk dat de kraaien meende wat hij zei en de jongen kan alleen gehoorzamen toen zat hij daar en keek de kraaien aan en de kraaien keken hem aan hoe langer hij ze aankeek hoe minder hij met z'n ingenomen werd het was vreselijk zo stoffig en slecht onderhouden hun vleugels waren precies als of ze van geen baden of invetten wisten hun tenen en poten waren vuil van aangedroogde aarde en ze hadden overblijfselen van eten in de mondhoeken het waren andere vogels dan wilde gansen dat kon hij wel merken hij vond dat ze er vreed wals uitgeslapen en brutaal uitzagen als boeven en landlopers het is zeker een echte roverstroep waar ik tussen geraakt ben dacht hij op hetzelfde oog omlik hoorde hij de lochroep van de wilde gansen boven in de lucht waar ben je hier ben ik waar ben je hier ben ik hij begreep dat aca en de andere waren uitgegaan om hem te zoeken maar eer hij antwoorden kon snouder de grote krui die de aanvoeren van de bende scheen hem in het oor denk aan je ogen en hij kon niet anders dan zwijgen de wilde gansen wisten zeker niet dat hij zo dicht bij hem was maar vloogers tellig toevallig over dit bos hij hoorde een roepen nog een paar keer toen stierf het weg ja nu moet je jezelf redden niet als holge zon zijtelt zichzelf nu moet je tonen dat je wat geleerd hebt in die weken dat je in de wilden is hebt gewoond een poos later maakte de kraaien aanstalten om op te breken en toen ze ook nu van planschenen hem op dezelfde manier mee te nemen dat de een hem bij de hemdkraag vast hield en de andere bij een kaos zijde jongen is er nu niemand onder jullie kraaien die zo sterk is dat hij mij op de rug kan dragen jullie het me al zo slecht behandeld dat ik een gevoel heb als of ik in stukken gebroken ben laat me maar rijden ik zal niet van de kraaier er springen dat beloof ik jullie verbeeld je maar niet dat we er iets omgeven hoe je het hebt zijde aanvoerdig maar nu kwam de grootste kraai een slordige grove die een witte veer in de vleugel had daarvoor en zij het zou toch voor ons allemaal beter zijn wind snel als duimelot in zijn geheel overkwam dan dat hij stuk ging en daarom wil ik proberen hem op mijn rug te dragen als je dat kunt haspel heb ik er niet stegen zij wind snel maar laat hem niet vallen hiermee was al veel gewonnen en de jongen voelde zich weer recht in zijn schik het is niet nodig dat ik de moed verliezen omdat ik door de kraaien ben meegenomen dacht hij met die stackers zal ik het wel vinden de kraaien vlogen steeds naar het zuidwesten over smaland het was een prachtige morgen zondig en kalm en de volgels beneden op de aarde waren eivorig bezig hun liefdesliederen te zingen in een hoog donker bos zat de luister zelf met hangende vleugels en een dikke keel bovenin een dennetop en sloeg wat hij kon wat ben je mooi wat ben je mooi zong hij niemand is zo mooi niemand is zo mooi en zodra hij dat liedje uitgezongen had begon hij opnieuw maar toen werd de jongen juist over het bos gedragen en toen hij dat liedje een paar keer gehoord had en begreep dat de luister geen ander kende zette hij de beide handen voor de mond en riep naar beneden dat hebben we meer gehoord dat hebben we meer gehoord wie is dat wie is dat wie houdt me voor de gek vroeg de luister en probeerde te zien wie geroepen had dat is kreienroof die met je liedjespot antwoorden de jongen de kreien aanvoerder keerde toen de kop om en zij pas op je ogen duimen lot maar de jongen dacht nee daar geef ik niet om ik wil je juist tonen dat ik niet bang voor je ben steeds verder vlogen ze het land in en bossen en meren waren overal in een berkenhaag zat een houdduif op een kale tak en voor haar stond de doffer hij zette zijn veren op boog de hals lied zijn lichaam op en neergaan zodat zijn borstveren langs de tak ruisten soms keerde hij jij jij jij bent de mooiste in het bos niemand is zo mooi als jij jij jij maar boven in de lucht vloog de jongen voorbij en toen hij de doffer hoorde om hij zich niet stil houden geloof hem niet geloof hem niet riep hij wie wie wie is dat die zegt dat ik jok keerde de doffer en probeerde te zien wie daar tegen hem schreeuwen dat is de kraaie vangst die zegt dat je jokt antwoorden de jongen weer keerde wind snel de kop naar die jongen en bevallem te zwijgen maar haspel die hem droeg zij laat hem toch praten dan denken de vogeltjes dat wij kraaien aardige grappige vogels geworden zijn zij zijn toch zo dom niet zij wind snel maar hij vond dat idee toch wel goed want van toen af niet hij de jongen roepen zoveel hij wilde ze vloog het meest over bossen en bosrijke streken maar waren natuurlijk ook kerken en dorpen en hutjes aan de zoom van het bos ze zagen een oude welvarende hoeven die lach met het bos achter zich en het meer voor zich had rode muren en dak met gebroken lijnen geweldigen aanhoorn bomen om de plaats en grote kruis bestplanten vol lang attacken in de tuin boven op de windhaan zat de spreeuw en zong zo hard dat het wijfje dat in het nestje in den berenboom zat de broeden elke toon kon horen wij hebben vier mooie eitjes zong de spreeuw wij hebben vier mooie ronde eitjes we hebben het hele nest vol met prachtige eieren toen de spreeuw dit liedje voor de duizendste keer zong vloog de jongen over de hoeven hij zette de handen voor de keel als een pijp en riep de ekster zal ze opeten de ekster zal ze opeten wie is dat die me bang wil maken vroeg de spreeuw en sloeg onrustig met de vleugels dat is de kraaie vangst die je bang maakt zij de jongen en die keer probeerde de kraaie aanvoerder niet de jongen stil te houden in tegendeel vonden hij en de hele troep het zo aardig dat ze krasten van plezier hoe verder ze het land invloog en hoe groter de meren werden en hoe reiker de streek aan eilanden en landongen werd en aan het strand stond de voert te buigen voor zijn bruitje ik zal je mijn hele leven trouw blijven ik zal je mijn hele leven trouw blijven ze hei dat duurt maar tot de zomer voorbij is riep de jongen in het voorbij gaan wie ben jij riep de voert ik heet door de kraaie gestolen schreeuwde de jongen tegen de middag sloeg de kraaie neer op een openbare wijde ze liepen rond om eten te zoeken maar niemand van hen dacht er aan de jongen wat te geven toen kwam haspel op de hoofdman toe met een tak van een dorrenstruik waar een paar rozenbottels aan zaten dat is voor jou win snel zei hij dat is lekker eten dat goed voor je is win snel bliesverachtelijk meen je dat ik door oude rozenbottels eten wil zei hij ik dacht dat je er blij mee wezen zou zijn haspel mismoedig en gooide de tak met rozenbottels weg maar die viel vlak voor de jongen neer en hij pakte hem gauw en attervan tot hij genoeg had toen de kraaie gegeten hadden begonnen ze te praten maar denk je aan win snel je bent zo stil vandaag zij een van hen tot de aanvoerder ik denk eraan hoe hier in deze streek eens een kip leefde die zoveel van haar meester S hield en om haar eens echt plezier te doen legde zij een massa eieren die ze onder de vloer in de schuur verstopte en al die tijd dat ze zat te broeien dacht ze eraan hoe blij de vrouw met die kuikentje zou zijn haar meester S was natuurlijk nieuwsgierig waar zij al die tijd bleef ze zocht haar maar vond ze niet kun je raden langs navel wie haar en de eieren vond ik geloof wel dat ik het raden kan win snel maar nu je daarover spreekt zal ik je iets dergelijks vertellen herinner je je die grote zwarte kat wel uit de pastorie van hinderiet zij was ontevreden met haar volk omdat hij haar al haar pas geboren jongen afnamen en die verdronken maar eens gelukt het haar zit te verbergen en dat was toen zij ze in een strobos buiten op het veld had gebracht ze was zo blij met de jongen maar ik geloof dat ik meer plezier van hun hart dan zij nu werden ze allemaal zo opgewonden dat ze elkaar voortdurend in de reden vielen wat is daar nu aan om eieren en jongen te stelen zijde een ik heb eens op een jonge haas gejaagd die bijna volwassen was ik moest hem van de ene struik naar de andere jagen verder kwam ze niet want een ander nam het woord het kan nu wel prettig zijn om kippen en katten te plagen maar ik vind het nog merkwaardiger dat een kraai een mens ergerend kan ik heb eens een zilveren lepel gestolen maar nu achter die jongen zich toch toch goed om naar zulke praatjes te luisteren nee horen ze jullie kraaien zei hij ik vind dat jullie je schaam moet om over al jullie ledelijke streken te praten ik heb drie weken lang onder de wilde ganzen geleefd maar ik heb niets anders dan goed gehoord en gezien jullie moet wel een slechte aanvoerder hebben die je laat roven en moorden op die manier jullie moesten een andere leven beginnen want ik kan jullie dit wel zeggen dat de mensen zo genoeg van jullie boosheid hebben dat ze met alle macht proberen je uit te roeien en dan zal het wel gauw met jullie gedaan zijn toen wind snel en de kraaien dat hoorden werden ze zo boos dat ze van plan waren op de jongen aan te vliegen om hem te verscheuren maar haspel krasten en schilden en ging voor hem staan nee nee nee riep hij en zag het doodverschrikt uit wat meen je wel dat windkaraa zeggen zal als jullie duimelot verscheurd voor hij ons het zilvergeld bezorgd heeft wat ben jij bang voor vrouw vol gaspel zijn wind snel maar hij liet hem toch met rust en ook de anderen deden duimelot niets kort daarop trokken de kraaien verder tot nu toe had de jongen gedacht dat smaland niet zo'n arm land was als zij wel gedacht had wel was het met bos begroeid en volbergtoppen maar langs de beken en meren lagen bebouwde velden en werkelijk woestegrond had hij niet gezien maar hoe verder zij het land inkwamen hoe zeldzamer de steden en hutjes werden eindelijk vond hij dat hij over een echte woesternij heen vloog waar hij niet anders zag dan moerasen heiden en heuvels met je neverbessen begroeid de zon was onder gegaan maar het was nog helder dag toen de kraaien de grote heide bereikten wind snel zond een kraai vooruit om te vertellen dat het hem goed gegaan was en toen dat bekend werd vloog wind cara met honderd kraaien op van het kraaienveld om de aangekomenen te gemoeten gaan onder het orverdovend gekras dat de kraaien aanhiven toen ze elkaar ontmoeten zij haspel tegen de jongen je bent zo vrolijk en grappig geweest op reis dat ik veel van je bent gaan houden daarom wil ik je een goede raad geven zodra we beneden komen zullen ze je vragen een werkje te doen dat je heel gemakkelijk zal voorkomen maar pas op dat je het niet doet onmiddellijk daarna zet de haspel Niels Holgersson neer in een zandkijl de jongen liet zich op de grond vallen en bleef liggen als of hij dood af van vermoeidheid was er vlogen zoveel kraaien om hem heen dat de lucht bruiste als door een storm maar hij keek niet op duimelot zij wint snel staan u op je moet ons helpen met iets wat je heel gemakkelijk doen kunt maar de jongen bewoog zich niet hij deed alsof hij sleep toen nam win snel hem bij de arm en sleept hem voort over het zand tot bij een aarde pot van een ouderwetse model die midden in de keel stond sta op duimelot zij hij en doe die pot open waarom leid je me toch niet slapen zij de jongen ik ben te moe om vanavond nog iets te doen wacht tot morgen doe die pot open zij win snel en schudden hem heen en weer de jongen ging toen recht overeind zitten en bekeek de pot nauwkeurig hoe kan ik arm kind zo'n pot open krijgen die is immers even groot als ik zelf doe hem open beval win snel nog eens anders zal het je niet best gaan de jongen stond op ging wankelijk naar de aarde pot voelde aan de deksel en liet de armen weer zinken ik ben toch anders zo zwak niet zij hij als jullie me maar tot morgen wilt laten slapen denk ik wel dat ik het met dat deksel klaar zal spelen maar win snel was ongeduldig hij vloog vooruit en pekte de jongen in het been maar zo wou de jongen zich niet door een kraai laten behandelen hij rukte zich snel los sprong een paar pas achteruit trok zijn mes uit de gordel en hield dat voor zich uit pas op jij rib hij win snel toe maar die was zo verbitterd dat hij het gevaar niet telde als of hij blind was stoot hij op de jongen af en kwam recht op het mes toe zodat het door zijn oog in zijn hersens dron de jongen trok wel het mes terug maar win snel sloeg nog even met de vleugels en zonk toen dood meer win snel is dood de vreemdeling heeft win snel onze hoofdman vermoord riepen de kraaien die het dichtste bij stonden en daarop ontstond een vervaarlijk rumoer sommige jammerden andere riepen omvraak al een sprong of vladderden op duimelot af met haspel aan het hoofd maar die gedroeg zich als naar gewoonte avorecht verkeerd hij vladderde maar met uitgespreide vleugels boven de jongen en verhinderte de anderen hem met hun snavel te doorboren nu vond de jongen toch dat hij het erg voor zich had bedoven hij kon van de kraaien niet wegkomen en er was geen plaats waar hij zich zou verbergen maar toen dacht hij opeens aan de pot hij rukte hard aan het deksel en kreeg dat er af toen sprong hij in de pot om zich daarin te verbergen maar dat was een slechte schuilhoek want hij was bijna tot de rand gevuld met silveren penningen de jongen kon er niet diep genoeg inkomen daarom boog hij zich neer en begon de geldstukken eruit te gooien tot nu toe hadden de kraaien in een dichter zwerm om hem heen gevlogen en naar hem gepikt maar toen hij de geldstukken uit de pot gooide vergaat er ze opeens hun vraak zucht en begon het silver op te rapen de jongen gooit in het geld met handen vol weg en alle kraaien zelfs wint kara de vingen het op en elk die je muntje te pakken kreeg vloog naar zijn nest om dat op te bergen toen de jongen al het geld uit de pot had gegooid kijk hij op nog maar één kraai was er over in de zandkijl dat was haspel met de witte veer in de vleugel die hem op de rug had gedragen je hebt mij een groter dienst bewezen dan je zelf kunt begrijpen duimelot zei de kraai op een heel andere toon dan vroeger en ik wil je leven redden ga op mijn rug zitten dan zal ik je naar een schelplaats brengen waar je vannacht veilig zult zijn morgen zal ik ervoor zorgen dat je bij de wilde gansen terugkomt het hutje de volgende morgen toen de jongen wakker werd lag hij in een bed toen hij zag dat hij in een huis was met vier muren om hem heen en een zolder boven zijn hoofd meende hij dat hij thuis was zou moeder niet gauw komen met de koffie mompelde hij nog halftommelend maar toen herinnerde hij zich dat hij in een verlaten hutje op het kraaiveld lag en dat haspel met de witte veer hem daar de vorige avond had heen gebracht die jongen had pijn in al zijn ledematen na de tocht van de vorige dag en hij vond het heerlijk stil te blijven liggen terwijl hij op haspel wachten die beloofd had hem te komen halen er hingen gordijntjes van geruid kartoen om het bed en hij schoof ze opzij om de kamer in te kijken hij merkte al gauw dat hij nooit een gebouwtje als dit had gezien de wanden bestond de enkel uit een rijboom stammen daar boven begon de dak dat van binnen niet beschoten was men zag dadelijk de nok van de dak de hele kamer was zo klein dat ze eerder voor zulke kleintjes als hij dan wel voor echte mensen scheen gebouwd maar toch waren de haart en de muur voor de haart zo ruim genomen dat hij zich niet herinnerde die ooit zo groot hebben gezien de deur was in de gevel muur naast de haart gemaakt en was zo klein dat ze wel een luikje leek in de andere gevel muur zag hij een laag en breed venster met veel kleine ruidjes in de kamer waren bijna geen lossen meubels de bank langs de ene muur en de tafel onder het venster waren aan de wand vast gebouwd en ook het grote bed waarin hij lag en de bonte kast aan de muur de jongen kon niet laten zich verwonderd af te vragen van wie dit hutje wel wezen zou en waarom het leeg stond het zag er wel uit als of de mensen die daar hadden gewoond van plant geweest waren weer terug te komen de koffie kan en de brei pan stonden nog op de haart en er lag wat brandhout in een hoek de pok en de kodenschop stonden ook in de hoek het spinnenwiel was op een bank gezet op de plank boven het venster lagen werk en vlas een paar strengend garen een wetkaars en een bos zwavelstokken ja het zag er hier zeker uit als of zij die de kamer bewoond hadden van plan waren geweest terug te komen er lagen dekens en lakens in het bed en aan de land zaten nog rependoek waarop drie mannen te paard kasper melgior en baltazaar waren geschilderd dezelfde paarden en ruiters waren er dik als afgebeeld zijn reden om de hele kamer heen en zetten hun tocht zelfs langs de dakbalken voort maar aan de dak zag de jonge iets wat hem ineens op de been bracht dat waren een paar ouders netjes brood die daar aan een speel hingen ze zagen hem wel oud en duf uit maar het was toch brood hij gaf ze een slag met de kodenschop zodat er een stuk op de grond viel hij had ervan en stopte zijn zakken vol het was ongelooflijk hoe lekker dat brood toch altijd smaakte hij keek nog eens rond in de kamer om te zien over niet nog wat bij was dat hij gebruiken en meenemen kon ik mag zeker wel nemen wat ik nodig heb als iemand anders om geeft dacht hij maar meeste van al wat hij daar zag was te groot en te zwaar het enige wat hij mee kon nemen zou hoogstens een paar stukjes lucifer kunnen zijn hij klouterde op de tafel en sprong later met behulp van de gordijnen met een zwij in de vensterbank terwijl hij daar stond en de lucifers in zijn zak stopte kwam de krui met de witte veer door het venster binnen zie zo hier ben ik nu zij haspel en streek op de tafel neer ik kon niet eerder komen omdat wij kraaien een nieuwe aanvoerder hebben gekozen als opvolger van winstnel wie hebben jullie gekozen vroeg die jongen wij hebben garm witte veer gekozen die vroeger haspel heette antwoorden hij en rijkte zich uit zodat hij er heel majestueus uitzag dat was een goede keus zijde jonge en feliciteerde hem ja je mag me wel feliciteren zij garm en begon de jonge te vertellen hoe akeler hij het vroeger met winstnel en kara had gehad midden onder dit verhaal hoorde de jonge buiten een stem die hij meende te herkennen is hij hier voegs meer de vos ja hier is hij verstopt antwoorden een kraaien stem pas op duimelot riep garm wind kara staat buiten met die vos die je wil opeten meer kon hij niet zeggen want smerre deed een sprong naar het venster het oude vermonden venster kozijn gaf mee en smerre stond een ogenblik later op de vensterbank garm witte veer die geen tijd had om weg te vliegen weet hij meteen dood toen sprong hij op de vloer en keek rond naar die jongen die probeerde zich achter de grote hoop werk te verstoppen maar smerre had hem al gezien en kroop in elkaar om een sprong te doen en het hutje was zo klein dat de vos hem zonder enige moeite zou kunnen pakken maar op dit ogenblik was hij niet ongewapend haastig steek hij lucifer aan stak die in het werk en toen dat in brand vloog groeide hij het op de vos en toen het vuur hem geraakte werd de vos door een waanzinnige schrik aangegrepen hij dacht niet meer aan de jongen maar vloog half zinnenloos van angst de kamer uit maar het scheen dat de jongen aan het enige gevaar ontsnapt was door een nog groter overzicht te brengen van de prop werk waarmee hij smerre had gegooid had de vlam de bedgoordijnen bereikt hij sprong op de grond en trachten het te doven maar het brandde al veel te veel de hele hut was al gauwvol rook en smerre die buiten het venster stond begon te begrijpen hoe er daar binnen gesteld was nu duimenlot riep hij wat kies je nu gebraanen te worden of met mij te komen ik zou je wel het allerliefst opeten maar hoe de dood je ook te pakken krijgt is het mij goed die jongen dacht niet anders of de vos had gelijk want de brand nam het vliegende vaart toe het hele bed brandde al uit de vloer kwam de rook op en op de geschilderde houten latten kroop de vlam van de ene ruiter naar de andere die jongen was op de hart gesprongen en probeerde de deur van de oven open te krijgen toen hij opeens een sleutel in de slot hoorde steken en zag je omdraaien dat moesten mensen zijn die aankwamen en in de nood waarin hij nu verkeerde werd hij niet bang maar alleen blij hij stond al op de drempel toen de deur eindelijk open ging hij zag een paar kinderen voor zich maar wat ze voor gezicht te zetten toen zij het hutje in brand vonden hij had geen tijd om er naar te kijken hij vloog ze voorbij naar buiten hij durfde niet ver weg te lopen hij wist wel dat smerre de vos op hem loerde en hij begreep dat hij in de buurt van de kinderen moest blijven hij keek om om te zien wat het voor kinderen waren maar hij had ze nog geen seconde aangezien voor hij ze tegemoet vloog en riep kijk eens hier dag asa dag mats want toen de jongen die kinderen zag vergat hij helemaal waar hij was de kraaien de brandende hut de sprekende dieren verdwenen uit zijn herinnering hij liep op een stoppelveld in het westen van vermenhoek en hoede de gansen en op het veld naast hem liepen die kinders uit smarland met hun gansen en zodra hij ze zag sprong hij op het stenenwalletje en riep dag asa dag mats maar toen de kinderen zo'n klein dwergje op zich afzagen komen met uitgestrekte hand hielden ze elkaar vast deden een paar stappen achteruit en zagen er doodverschikt uit toen die jongen hun schrik zag kwam hij tot zichzelf en herinnerde zich wie hij was en toen vond hij dat hem niets ergers kon overkomen dan dat juist die kinderen zouden zien dat hij betovert was schaamte en verdriet omdat hij geen mens meer was overweldigden hem hij keerde zich om en liep weg hij wist zelf niet waarheen maar een blijde ontmoeting wachten de jongen toen hij op de heide kwam want daar in het heikruid kwam hem de witte ganserik met ons zitten gemoet toen de witte de jongen zo hard zag lopen meende hij dat gevaarlijke vijanden hem vervolgden hij gooide hem haastig op zijn rug en vloog met hem weg einde van hoofdstuk 14