 Salan hoş gördük değerli izleyiciler, bugün size çok önemli bir mesele hakkında söyler gözlüğü, bizimle olalım bizden ayrılmayalım. Tam 77'yi önce Mesbele bir dekabır gününde, yani Hizri Şems'i tekbimle Azeray'ında, Azeray'ın girinbirinde, vatanımızın güneyinde 21 Azer, yani adlı bir harekat, gelebiye çattı, zefer kazandı. Tabriz'de mille hükümet kuruldu, o hükümet Cembil ömür sürse de gelmiş kesmiş öten bir esir erzinde, vatanımızın güneyinde bir devletçili numunesi ortaya koydu. Ama öten 76 il erzinde, yani 1946 yılın yine de Azeray'ında, 21 Azer harekatının devrilmesinden sonra Tabriz'in yananın, Serab'ın ve başka şerlerimizin kan gölüne çevirilmesinden sonra o harekat hakkında farklı fikirler ortaya soktu, hem vatanımızın güneyinde hem kuzeyinde. Bugün öten 76 il erzinde 21 Azer harekatı vatanımıza ne kazandırdı? En zamanda o harekatın gusurları hakkında danışmak istiydik. Nedir o gusurlar? Niye bir men algarşılanmır? Bak bu suallara cevap tapmağından ötrü, çok değerli alemimiz. Hadi şu anliğin yanına geldik. O zaman hoş gördük sizi. Hoş gördük, gördük. Biz sizinle folklor'dan danışırız. Güney Azerbaycan'da, İran'ın ayrar bölgesinde yaşayan Türkler'in hayat terzi dili hakkında danışmışız. Ben de istiyordum, biz de 21 Azer hakkında sizin fikirlerinizi yaşayalım. Çünkü siz siyasi cahette bunu değerlendirmişiz. Siz sırf 21 Azer'in milletimize kazandıkları ve yol verdiği nöksanlar nedir ise onları istiyelim. Bir abiyektif şekilde sizden eşirdik. Ona göre 21 Azer'in ilk dönümünde, 77. dönümünde El Şamil'in dilinden 21 Azer nedir? İlk bu suala cevab aktarık. Rufet Pesyan'ın bir şey diyeyim ki kardeşim. Tarih sadece okumak, öğrenmek ya da salmak için değil. Belediye edebiyatı okuyarak, öğrenciyi tebrik ediliştiği insanların maneviyeti yükselsin. Tarih ise kesmişten ders almak için değil. Tarih bugün ve sabahı bizim nece kuracağımız için değil. Bu şeveli hareketini, 21 Azer'i ve yakın uzak tarihimizi ona göre öğrenmedi ki biz kesmişte hardan gelmiştik, ne zor olup ne ne. Ondan biz ne netice çıkarırız. Ne ile melekçe o yanlışlıklarımız teşrarlanmasın? Niye bu yanlışlıklar başverdi? Bazen biz görürsen ki bunları diyen de, adamlarımızın bir ismi büyük ehtirazlar başlıyorlar. Yok öyle değil, böyle değil, böyle değil, öyle değil. Bizim meksedimiz o her açatta işta çeliyen kimlerse tengi dilemek, kimlerse irat tutmak değil. Bizim meksedimiz odu ki o devirde o adamlar üzerinden asılı olsa da olmasa da başvermiş hadiseleri bir de teşrarlamamaktı. Mesela 21 Azer Hareketi ve orada milli hücmet kuruldu. İç bakışta çok güzel, çok yakışıydı. Arkasında Savet Hücumette dururdu, Savet Hücumette'nin ordusu oradaydı. Kadırları var idi, her şey bakarsan ki tüşler demiş dört dörtlük, dersen ki bunun daha bir nöksanı yoktu. Ancak 21 Azer Hareketi'na kime başverenlerin nezerden geçen de görür ki bunun bazası yokuydu. Niye bazası yokuydu? Binci bu tayda 20 Şuan başlayarak din darları, din hadimlerini tuttuları, hepsi elediler. Burada olan din hadimlerinin bir sokuğu başlı ciddi ortaya yani oradan bura vaktiyle gelmiştiler. Kedende de orada hegikette dediler ki, barışevikler orada mescitleri bağlıya sökür ve din hadimlerine divan tutur. Ordu tromhat bunu indiçi gibi radyo televizya olmasa da ağızdan ağıza geçti. Sonra burada beyleri, kanları, imkanlar adıları hepsi elediler. Torpaklarını, evlerini, mallarını, mührkülerini müsaade ediler. Batrakta'ya, mührkedar, bey kandaya, kollektivleşme hamının tesefatını aldılar, kollektif tesefat. Buradan da bir gizm adam yine kaşlı ciddi ortaya, hem ziyallılar, hem de milli hücumetimizi burada kuranlar, hem de ki otaydan bura gelenler. 37'de de tüklüvi ziyallıları ve milli düşünceli adamları hepsi elediler. O devirde serhatlar böyle indiçi kimi veya da ellüsüden sonraki kimi mühkem değildi. Adamlar kasıksırlığının yolundan da gelip gelirdi, mala parıf getirirdi, çayından da kesirdiler, kuru yoldan da kesirdiler. Kheberlerin karşısını almak mümkün değildi. Bu azmış kimi. 1938. yılda Savet Ökümeti bir siyaset yerizdeki, burada olan otaydan gelenleri, yani Savet vatandaşı olmayanların hamsını ölçeden çıkarttılar, depot elediler. Kesinler yırana. Esin de burada Savet Ökümeti'ne kadır, işsiz güvesi, yüz razı mıydı? Bespeylü olan haldı bu kadar adamın yetişkarı, onların sayı tegikmende yoktu, ancak baktığım okuduğu müregemlerde bu haritası 40.000'den yukarıdı. 40.000 adam gitti. Savet Ökümeti fikirlermişti ki, bunların büyük bir gizmi, burada sosyalizmi kuruculuğunu görüp, burada tesil alıplar, burada bunlar görüpler ki torpakları baykandan aldılar, halka verdiler, her şey güyaçı yakışıdı. Cellecekte kaminizmi kurulacak, ehalif yravanı olacak, bu adamları orada depot etmeyelim, şişirleştirir ki İran'da da sosyalizmin gelebesini temin ilgezehler. Daha bilmediler ki, bunlar cedi burada burası başverenleri, yakışı cehetlerinin en yanasılıkları, pis cehetlerini de diyecegiler. Diyecegilerce adamları kanunsuz yere tutullar, ziyalları hepseliyler, cemaatın meyalını milçunelinden alırlar, mescitleri sökürler, mehremliyi ve dini ayyilleri, gadağın iyiller, beyler doldu. Önünde o dinde biz, birinci, hiç, ikinci dünya muhabbesinden, Söyvet ilyende, devrişçi 41. ilde, Almanya'ya gafleten Sisi'ye hüzüm eyledi. Her yerde bucur yazdık, tefekçürümüzü, beynimizi bucur doldururlar. Ancak bakırsan, 4'da ise 32. ilde Sisi'ye de artık traktör davotları durdurulmuştu, hamsı yoktu, böyükse verdi. Tank sisesi ile ilgirdi. Ne bileyim, çöta nevezine top sisesi ile ilgirdi. Sisi'yi kabersiz ilgisaydı, bas bu kadar topu, tankı, ne ilgirdi? Demek ki meyalım, Sisi'yi planlı surette muhabbiye hazırlaşırdı. Ve bu muharbe indiye kimi yazılanların değilenlerin, gösterilenler kimi değildi. Burada İran'ın da işgalığı nezerede tutulmuştu. 41. ilde de Almanya'nın Söyvetler Birliği, muharbe Almanlar Hücuma kesip, Söyvetler'ın büyük erazilerini işgal ilyende artık Söyvet Ökümeti İran'a durmadan nota verirdi ki, oradan Almanları temizle. Orada da Almanların ordusu yokuydu, mütehessizleri var idi. İran'ın da Almanya'yla öyle bir sığ eragesi yokuydu, biraz cizli, yanacak satırdı. İngilizler ve Ruslar da bilirdi ise, Almanlar İran'la yanacak alırsa, neft alırsa, Demek bu yanacaktan bunların tankları, tehyareleri, maşrınları istifade ediyip bunun üzerine gelir. 41. ilde, Avgusta'nda Söyvet Boşunları Hüzüm Eledi İran'a, o taraftan canıftan İngilizler, bu taraftan güzeyden şimdi Söyvet orduları. Söyvet ordularının terçibinde de hiç giden divizyalarda en çok Azerbaycanlılar oldu. Bu iç bakışta yakışıydı, güzeliydi. Azerbaycanlılar orada yerli halinden, dil tapırdı, danışırdı, ünsiyet gururdu. Ancak bunlar yalnız tebzeyiz. Azerbaycan dediğimiz erazıda durmadılar. Taa Tehran'a kimi ciddiftı çıktılar. Tehran'a kimi ciddiftı çıkan da müttefikler arasında ziddiyetler başvururdu. Artık İngilizler Söyvetler'e tezik göstermeye başladı ki, siz bizden bağladığınız cizda anlaşmada Tehran'a gelmemeliydiniz. Koşunuzu oradan geri çekin. Yani bu 41. ilde başladınız. 41. ilde Avgusta'ndan sonra olanlardı. Artık 42. ildin yanlarında, bunların arasında ziddiyet yarandı. Savitler ömründe ölse de Koşun'un oradan geri çekmez idi. Ben niye çektiğim? Artık Mazdoko gelmişti Alman Koşunları, Stalingrad Volga Çayna satmıştılar. Savitler mevlubiyet elefesindeydi. Az kalmıştı ki, buna göre mezvuruydular müttefiklerle razılaşmaya. Böyle bir gercin vakti, orası Savit ordusu giren kimi İran'ın Azerbaycan dediğimiz erazıda yok. Tehran'a kimi olan erazıda torpak sahipleri, beyler, khanlar, din hadimlerinin büyük bir ismi var devletlerine, mürkülerini koyup kaçırmaya çalıştılar. Bu beyin khanın yanında da 5-6 tane bunun hesabına yiyip sen Koşun'ları var idi. Bunların bir gizmi gitmeye çalıştığı bir gizmi yok. Her beyin khanın yanında din adamları var idi. Orada din adamlarını demeyi olarak içeri bölmeyi olarak da o devirde şah rejimine beykana kulluk ediyen, onların süfresinden behrelenenler, onlar İslam dininden çok hidmet ediler, adamı kulluk edildiler, bir de hakikim ömür misalmanlar. Onlar ise öyle İslam'ı tebrikle meşguluydular. Ancak onların kaçması da ehlişte asan olmadı. İran ordusunun silahları koydu, kaçtı, bir karışıklık yarandı. Silah adamların eline çeşit. Adamların eline kesen de orada kentliler, şahsı ciddiyeti olan adamlar, o tüfehlerden istifade ediler, neylediler, kaçmaya çalışan buna evvelzülü meyleyen beylerin, erbapların bir nescesini öldürdüler. Ve bu necederler artık sinifin mübarizeden, Sovyet İran münasipetlerinden çok neye çevirildi, şahsı münasipetlere çevirildi. Kan düşmanın çiliği de bilirsen ki bizde iyiledi ki kim olursan olup, gısasa gısas alınmalıdı. Sen bugün o beyi khanı öldürürsense, erbabı öldürürsense, onun kardeşi, amisi, daisi, sen haklı öldürsen bile düzelesen, o da seninle gısas alıp, seni öldürmeye çalışacaktı. Ancak Sovyet ordusu oradaydı diye bu hadise... Gökberkçi'nin zildi de gelir bu. Gökberkçi'den gelir. Şimdi orada maraklı cahetler nedir? Sovyet hükümeti koşun girdi. Koşunu yediştirmeli, çirtmeldi değil mi? Sovyet hükümetinin özünü, Kuran'a, Belarus'ya takıl elinden acayip, saadiyet takılıp, demli yolları işlemir. Azabaycılığından, Özbeyistan'dan, Tüksistan'dan, Sibir'den gelen takılın hamsı orduya zepiye gönderilebilir. Kavus yaranıfta, taklambarları yanır, böyle bir vaziyette İran'a getif koşun, İran'ın bütresinden gömeliydi, içmeliydi oranı. Ancak Azarbaycan'da 1941'cilin Avgustu'nda Sovyet koşunları orada, dahil olunan sonra, Azarbaycan merkezi kontenim planum oldu, planumda da parti tesarfat fayalları da işraşeledi. Orada statı olduğu için diyebilmeyiz. Yadımda kalan şekilde diyeceğim. Bir zafer Bahrov'u, Khamnis, Sovyet hükümetinden hükümeti yiyen, Sovyet hükümetinin tapçıklarını yerine yeten bir adam kimi hamsı tanıyrık. Böyle represiyede övründe de o hakimiyette oluptu. Ondan başka da 21. yıllardan sonra bu kegebenin başında duran, ceza aparatının başında duran bir adamdı. Ancak 1941'ciyi de onun çıkışını yeşilten de adamı dayacık kalır. Bilmiyorsan ki bu hansı Bahrov'da. Bahrov buradan izrasta diye ki, Alman koşunları gelip artık Mazloka serinin böyük sesini neyse derler, erzakolan sesini duv. Bu diye ki, biz galip gelecek, faşizm-i mevveliyeci, bizim buna güzeltimiz satır. O devirde ecel kulağa sattım, derdim ki bunun yakın ki, başı kharaptı artık, Savitler çökür. Dalın zenden dese yakışıdı. Değil ki biz bu kadar her şey cep yeşuara altında iş değilse de burada toplaşan rehber işçisilere, partiye, Savit işçilerine değilim ki, bizim esas meselamız güne yazırbaycandır. Biz onlara yardım elemeliyiz. Muharifeden sonra onların talihini, kardeşlerimizin talihini düşünmeliyiz. Kimin elinden ne gelir, kim ne bazarır, ne zehir, mütlak onlara kömeği ile mevcut. Yani ordunun tetsizatından sövbet gelir, öyle mi esası? Yok, halkın, halka kaygıdan, halka yemeği, ordunu Savit hocam için hezeleyir. Elmelim, davam eleyeği buradan. Bu bir kelmenin burada izleyelim. Yani Savit ordusunu özü yedirdirdi, çirdirdi. Ancak Bagruov, ordunu yedirtmekten sövbet elemedi. Kalkı, güne yazırbaycanda halkın kaygısına kalırdı. Mesela o regallere bakan da benim gözüm kirleme çıkır ki, bu ne ciskeyliyirmiş, ne cesareteyiliymiş. Bak bunu sizden soruşman istiyorum. Ortada bir ideoloji caryam var, karnis rejimi, Savit rejimi. Savit rejiminde, vatanın buzeyinde yaşayanların da halı bellidir. Ama aynı zamanda Müjdefer Bagruov'un bu yanaşması, mesela indiki çağdaş durumundan, bu günün penzeresinden bakandı, deyir ki, bakın, vatanın güneyini bu kadar düşünen devlet başlısıdır. O kadar ciskli ki, onlar her yerler. Bu, vatan sevgisi mi, yoksa ideoloji ketti. Sizinize düşünürüz. Valla orada ben ideoloji kettim. Ideoloji kettin eser alameti yoktu. Onu millet ve vatan sevgisinden başka bir şeye gözebilmem. Bu, Azerbaycanın fondundan yani Hacı ülkede, size devletin siyaseti de bunlar öz yerinde, ancak bu adam sizleri fondundan alabilmiş doğru gönderdiği şeyleri. Azerbaycanın fondundan bu, yani bu taydaki cemaatın boğazından azır, kıyar alazır, azırdan cemaat kırılır, muharibade hem muharibelerin gıtlıklarınıdır. Böyle bir yerde, bu o devirde 2500-800 ton genç gün deri. Azerbaycanın fondundan ha, senin fondundan yok Bagruv. Yani orduya yok ha, da da halka cemaatı. Bir tamamda min ton un gönderif. Sonra bir tamamda 800 min ton buğda gönderif. Bir tamamda 5 milyon metir parça gönderif ki orda cemaat alsın, giyinsin. O devirde nefte yanacak, ne kadar cephenin ihtiyacı vardı, hammız yakışı bilir, az kala senleri televizyon gösterirler kadırlarda. Senleri koşuplar cemlerin arkasına, harçlarına aparsınlar ki senler böyük nef dambarlarını. Böyle bir vakti Bagruv, buradan nefbruklarının gazılması için gönderilen boruları, lüleleri, gönderir, diki tebrize ve başka bölcelere su seçesin. Süselere asvahtadırdı. Bunlar hamsi kimin hesabına, Azarbaycan, Zespubikası'nın fonduğunun hesabına. Sizlerinin yok ağağa. Bak bunu ne? Aziz Aliyev'in başlılığa altında büyük bir grup gönderilmişti. Bunlar Kamilist Partiası'nın adından. 47. ordunun siyasi şurasının terkimine Aziz Aliyev salmıştı. Onu da deyim ki, bizinci defa bizim orda 41. yılda oraya giren de, esas mekset oydu ki orda KGB'ye, polise, nevlüm eset meselelere kimler rehberliği ilesin. Ermenistan'ın KGB'sinin muaviini getmişti. Dağıl işler, nazirinin muaviini getmişti. Orda onlar necederler, Ermenler'i de yığıp başlarına, Savet ordusunda aparıcı ve İran'da, Azarbaycan'ı idare ilginç adamları çağırılmıştı. Ancak Bağırov sonra işinlece kurdursa adamlarını gönderdi. Oradan arayışlar aldı. Ne arayışlar? Agentura merhamatlı. Orada tutakçı, KGB'nin, Ermenistan'ın giden sedir muaviini hansı tacirin kızından yatır. Nevlüm, orda hansı dahilişler nazirinin muaviini, orda esas dahilişler naziri sayılırdı. Bu adam orda hansı tacirin maşrının elinden alıp onun maşrınınla geziyor. Yani Ermenistan'dan giden rehber işçilerin hamsının nöksanılarına dair kifayet kadar materyal. Toplayanından sonra bunu sizleri karşı işler nazirinin ve Stalin'in karşısına koydu. Bu koyanda oradan gösteriş geldi ki Ermenistan'dan giden rehber işçiler. Geci Seçesi'nin İran'daki, Heraket'e İran'daki Azerbaycan'a, Azerbaycan'dan giden kadırlar nezaret eylesin. Bizim ne kadar ziyalımız orada gönderildi. O kadar ki böyle hâyesem yine yakın. Buradan biz orada tiyatro gönderdiği, yalnız böyle onların ticaretini, iktisadiyetini düşünmürdü. Erzak göndermekle, su çekmekle, asfalt çekmekle yanaşı. Operanın arksistleri geldi, opera gösterir, tiyatro gösterir, fulamonya arksistler orada kan seçler verirdi. Cemaat'ta bir milli şuuru uyatma olsun, ellerinden ne gelirdi onu ilgililer. Geziyet, jurnallar açırdılar. Bu herkes harageler devam edildi elmen. Birinci, iki merhalye böyle bilir. Kırk üçüncü ile kimi devam edildi? Kırk üçüncü ile gösteriş geldi, neye göre? İngilizler, Savitler Birliği'ni sıkıştırdılar ki, yok, belli olmaz. Siz orada az gala her şeyi alıpsınız, orada İran'ı da Savit Hökümeti'nin bir şövebesini korupsunuz. Savitler, onda zevif olduğuna göre müttefiklerin tersi altında orada ordusunu ve Azerbaycan'dan giden kadırlarının büyük bir gizmini geri çekti. Geri çeken de İran'daki tebrizdeki milli ziyalların hepsi olunması ve sıkıştırılması tehlükesiyle üzüze yarandı. Yarananda onların büyük bir gizmini Azerbaycan'a getirdik. Bahçeye getirdiler ki, burada onlar hem de hepsi olunmak tehlükesinden kurtarsın, hem de tehlüm atlandırırsın. Yani böyle üç bizim şairimiz vardı, İngil Aksu, Hüsyan Çarim, Itink'lerde Hamna'ya kadar da bir yadan sökmekedirdiler. Hem de tersi nazir olduğunda? Her de sonra da, yani bir yana getirdik, biz burada kitabını çapelediler, kammisler. Bunun şerefine tentenelik onaklık verdiler. Bunun radyo televizyada işe düzelttiler, radyoda işe düzelttiler. Her şey çok güzeldi. Fakat olarak hazırladılar, yerden gönderdiler. Ancak bunların nöksanları neydi? İster Pişaveri, Bülresin Siyas'ın adı, familiyası Pişaveri değildi. Mesela Pişaveri İran'da o kadar da tanınan bir adam değildi. Savetlerde yetiştirilmiş, gönderilmiş de orası. Ama Ajürgezeti'ni yaratmıştı. Sencil de, onunla yakın o adam orada hepsi de geldi. Yani İran'ın ister cüneyi ister, yani Baza Baza'nda Pişaveri ile bir ihtimayiz, siyasi faalikimi tanımırdılar. Buhamsın olduğu, Savet ordusu oraya girmeyerek fesinde bunları bırakıldı. Bunlar azı dolundu diye, ondan sonra bunlar başladı tanımak. Savet hükümeti yalnız öz kegebe ile bağlı olan kadırlarına inanırdı. Esasen onları öne verirdi, onları yeni yerli kadırlara inanıp, onları kabardıp, onları seferberliğe alıp, reyli çekmeye o kadar önem verirdi. El-Malim, burada bir mesele var. Ben Rıza Şah'a hükümete gelenden sonra, diğer kelimenin 9.25. yılda, anti-Türk siyaseti başladı. Esada biraz ondan da kabahı başlamıştı. Hangisi düşünce, Seytesan, Tahzadeler, Rıza Zarda, Şefeliler ve Sahir ve Ahmet Kestrevi sap özümüzden olan baltılarda diyebilirim. Bakmıyor ki, Büyüş, İdatsıda, Halimevi. Böyle bir şerayette, vatanımızın güneyinde, bir il müddetinde, 1945-1947'de kabrında, öyle bir hükümet kurulur ki, ideoloji cihetten solçudu, sevetlere bağlı ideoloji cihetten. Ama bu günde, vatanımızın güneyinde, dil uğrunda savaş gelir. Ama o müşterbi vermişti. Hele değil mi? Bak bu çok önemli faktırdı. Ona göre, 21 Azer'in bize kazandırdıkları ve yanlışları pandeminde menistirem. Söbedimizi devam ettirelim. Bir de 21 Azer niye mevlub oldu? Bu meseleye de ayrıca aydınlık getirecek. Ben diyerem ki, 21 Azer gelmiş kesmiş öhten esirde, bizim vatanımızın güneyinde ortaya koyduğumuz, yegane devletçiliğinin münesidi. Edelim mi? Evet. Şimdi bir il sürsele ve bize dilimizi kazandırıp, tebrizde çok önemli işlere imza. Azarbaycan Türkçesi'yle bağlı, ana dilimizle bağlı, kanun kabileliyip 46'ın yan varında sefer emremsel. Yok. 46'ın yan varında kanun kabileliydi, sefer emremsel ediydi. Ama bu özü kifayet değilmiş ki, biz 21 yan var hareketiyle bağlı, müspet prizmadan bakalım. Müspet prizmadan yalnız o dil hakkında kanun da değil. Bir şey değil. Mesela orada tutakçı çöreysel vadoşmuştular. On kalan siteli. İkisadiyetle bağlı, o kadar şey, onların evvel İran'da Şah rejimi hakimiyet devrinde ölçede bir anarkıya vardı. Şahlığı ölkeni tam idareye yiyebilmirdi. Yerlerde, kentlerde, beyler, erbaplar, kalbın başına oynatırdı. Ancak o 21 alcer hareketi, pişerleri dövründe hakimiyete gelenler bir stabililik yarattılar. Mesela beyehteydi mey, dindarların büyük prizgismi kaçtı, yığıldı kuma, kundan başladılar tabugata ki orada dinsizlerdiler, Allahsızlardılar, mescidleri bağlayacaklar, halkı dinlen, uzaklaşacaklar. Ancak bundan yanaşı ülkede büyük prizgismi din hadimi de kalmıştı. Onlar pişever hareketini elecede bağlayacak, destekli yerdiler. Mesela haldın büyük prizmi, beyler kanlılardan, erbaplardan bir soku kalmıştı. Onlar değil derçi kardeşin, torpağımızı değilsiniz, vereş. Bu aldanlar eşsinler, özlerinin becersinler, devletin de verikisini versin diye. Yani bu tipli adamlarda kalmıştı. Onlar nece derler? O mülkadarların, burjaca yokuydu hala, fiadalların özleri ve uşakları pişever hareketini. Bu demokratik hareketi çok yakışım edafiyeliyiz derler. Neye göre demokratik hareketler, demokratik firgenin özünün de içerisinde ciddiyetler çokuydu. Birinci bu ciddiyet neydi? Savit Hükümeti'nin telsininle bay khan, mülkadar ve varlılığa karşı onları mehve elemek istediği için mi kırmak? Buna karşı pişever ve onun tarafları değirderçi yok. Orada bunu elemek olmaz. Bu bizim mehvemizi. Bir ismi de şah rejimin tereftarları var idi. Onlar ağına bozuna bakmadan, ölçede hayata kesilen yakışı cihetlerinde hamsın üstünden gara seçirdiler. Mesela onların, o gasıp tehrana kumak eden adamların tereftarları İran'da yani tebrizde, Urumya'da, Erdebil'de kalsalar da saçıt durmurdular. Attan attan cizdi işler görürdüler. Mesela 40. İlaçım'ı bizim Savit Boşunların, adamlarının geci çekilmesi orada veziyeti çok pisleştirdi. Yani demokratik fikirliği, milli adamların hepsine sıkıştırılmasına sebep oldu. Sonra ki Savitler artık yüzlendi, Almanya'nın kovmaya başladı. Ordu yeniden tekçilere güvvelere artırdığı milli fayallar orada gönderildi. Hessen Hessenov, değilen merkez konutenin katibi var idi. Onun başlılığı evin altında, ikinci bir grup gönderildi. O Hessen Hessenov'un Semel Meldim, o şeyleri çok güzel yazı, vatası, rahmet. O Hessen Hessenov'un Bagrova bir mekubu var. Mekubunun bugün çok heyef ki az tebliğ edildik. Yazılış ki Yoldaş Bagruv, Khayşehirli'nin benim size yazdığım bu meytub, İran'daki Savit Seferliğin ve Azar Bayıcan Merkez Komitesinin ikinci katibinin eline kesmesin. Yani bu size yazdıklarımla, onlara yazdıklarım arayışla bir gög eder, ferk var. Burada hansa haksızlıkları ediyor, Savit ordusu, hansa adaletsizlikleri ediyor. Bu gelecekte bizim burada demokratik hareketi ağır zerbedi. Orada pöydetçiler var idi. Onlar da böyle çok fanatik içerisine, Azar Bayıcan'ın muhtariyetini kabileleme istemişler, buna karşı dururdular. Onlar İrançlıları. Hatta onlar içerisinde biz bazen milli meseleyini kabardırık. Onların içerisinde çoklu tüşler var idi. Yani İran tüşlerinin elinde olduğuna göre eminirler. O ülkenin parçalanmasını istemirdir. Şimdi zaman otelinden istemiyorum. Onlar derdi ki İran, müstehildi İran'ın ecel arazisi parçalanarsa düzdü. Bizim orada demokratik hareketten olanlar, sonra da ki milli hükmet değiliyor. Onlar Kur'an'da değirdiler ki, biz muhtariyet değil ki. Sözle yazı da iyiydi. Ancak hakikette iyiydi mi? Mesela Dekabrı'nın 31'inde Bağrıoğlu'nun yazışında, görüşen de onların yazdığı mektup uyudukça dedikleri. Biz burada muhtariyet elde edeceğiz. Üstüpeşilden sonra Güzey Azar Bayıcan'la birleştirip, Vahid Azar Bayıcan Kur'an için. Ama İngiliz çeşfiyatı da bilirdi. Amerika çeşfiyatı da bilirdi. Bunu İran'ın çeşfiyatı da bilirdi. Ve onun bir sebep de var ki, orada çoklu olan bizim tüşlerin özü de... ...bilezden, eyni dildi olsa, bu adamlarla yakın olsa, hatta bu pişevere hükmetinin terkiminde olan adamların... ...bezileri var idi ki, onlar da bunu istemizler ki. Otayı burayla dediler ki, bir Rusya işgal eyleyip bir sesini... Şimdi içinizi de ecel, bu Azar Bayıcan müstakili, muhtariyet elde edeyim. Oraya birleştirip bu Yener Rusya'nın işgalından başka bir şey değil. Elmenin, bundan bağlı Profesör Örmetli Alimimiz Cemil Eseneli'nin böyle bir fikri var. Ben izleyicilerimiz için de bunu okuyurum. 1945 yılında, dekabrağının 31'inde Mirzafer Bağruf, Güneş Millili Ökümetler Reprelerinden... ...soruşandaki sis hakimiyeti ele aldınız. Bundan sonra, öz devletinizin geleceğinize tesabir edirsiniz. Pişevere, Şebüster'i, Cahit, Badegâh'ın ve Mehmet Birgâh, 16 gün sonra Cahit yazdılar ki... ...biz İran'da muhtariyetin perspektivine inanmırık. Ne kadar bugünden seslenen de indi de hemen denize davam edin. Bugün İran zevftir, bu muhtariyeti bize verir. Sabah gücülenen kim onu bizim elimizden alacak. Biz öz devletimizi Canub-u Azar Bayıcan Millili Demokrati Resul Bikası adıyla... ...birinci merhalede müstegil 3-5 yıl... ...sonra ise Sovet-Azerbaycan ile birlikte görmek istirir. Yani Bütöv-Azerbaycan ama Sovet-Azerbaycan'ın... ...Güneli liderlerinin bu planlığı 1946'cinin fevralında... ...Maskviye gelen Kevamüs Serten'e Stalin'e deyende Stalin dedi ki... ...Azerbaycanlarla aglediler. Ve ardınıza kara emeller başladı. Bizin de aşağı yukarı bilir, o kara emellerin arkasında neler dayanır. Ama gerçeyden o prosesin karşısına almak mümkün idi mi? Yani bu 21 Aza Hercat'ı milli hükümet davam etsin diye. Ya mümkün değil. Yüzde yüz mümkün idi. Ancak ne etmiyorlardı? Ne etmiyorlardı? Orada en büyük en büyük noktalarımız oldu ki... ...bu bizi milli birliğimiz olmadı. Ölkenin ehalisinin başında duran, akıllı sayılan... ...mülkedarları, varluları, din hadimlerinin büyük bir kısmı... ...kaçlı gittiği İran'ın güneyine, Tehran'a... ...oradan başladılar, milli hükümetin eline... ...her sürü tebliğat yaparmığı. Şimdi biz Stalin'i de değeriği, Nevden Paris'i, Güzler'i de değeriği... ...bunlar var, onun içerisinde. Ancak özümüzün birliğimiz olsaydı... ...onu hiç sür, hiç ne lavalye bilmezdi. Mesela İran koşunlarının... ...gelir, Azerbaycan'a... ...hücumu, hücumu demri. O devirde onlar değirdiler ki... ...biz o da müttefiklerin tezgi alınan seriye gösteriş verilmişti ki... ...siz olduğumuzu, oradan seçim oradan... ...bir sesçi, demokratik sesçi kesesin. Böyle demokratik sesçinin olması olsun, stabildi. İhtiyanistrik lazımdı. Buna göre de bizim orada olan, o demokratların... ...firgenin elinde olan silahları Rusya vermişti. Bunların fabrik savudu yoktu, onların elinden aldılar. Silahsızlaştırdılar. Bu bir, buna bakmayarak Yena'da çok biraz silah kalmıştı. Gelende Şah'ın yanında olan Söğüt'te. Şah'tan haber alırlar ki... ...biz orada ordu yedirirdirik. Orada İran'ı berpa edecek Şah rejimli. Değil ki, çok kırgınak, çok belke yetmeyin. Ece görseniz ki onların ordusu direniş gösterir... ...ve bizi Şah ordusunu kırır... ...onda onlarla danışı kaparak mügavle bağlayak... ...razlaşak ki, oradan muhtariyet verecek. Şah'ın özünün hatta buna dediği bu sözlü. Zenzen yakınlığında, Şah ordusu olan da... ...tesalifen onlar bir yerde olan da... ...yani gararcahtan mı, yoksa oturup din cihalinde de... ...hüzüm elefesinde hazırlaşan da... ...ne olmuştu, onlardan kimin cihalinde tüfenki açılmıştı. Tüfenki açığında hamsi kovuf kasımıştı. Bir birabırsi veziyetiydi. Yani o devirde bizim bu tarafta direnişimiz yüzre olsaydı... ...deme Şah ne ilgisiydi, muhtariyet vermek mecburiyetinde kalıcıydı. Savet Ökümet'e buna imkan vermediği bir... ...bizim orada direnişimiz yüzre olsun. Adamlar ne encik dıttan, Azerbaycan'la kasıp edenler. İran'ın öz içerisinde hem de Azerbaycan dediğimiz... ...Zenzen, Gözveyn, İrece'de de, Miya'na, Tabriz, Erdebil'de de... ...işi trierlik yarandı. Yani bu Azerbaycan firgesinin getirdikleri, yeniliklerden... ...behrelenenler, sevinenler, şimdi tereddüt edilirdiler. Yani İran'ın... Niye tereddüt etmene ediler Halime'nin? Bakın her şey yükseği seviyede teşkil olunup... ...hatta John Freud'in meşhur sözü var Amerikan aleminindir ki... ...Rıza Şah'ın 20'liği de görebilmediğini... ...biril de demokrat firgesi görmüştü. 21 Azerbaycan'ı görmüştü. Madem ki Tabriz gözelleşmişti. Hatta değildiler ki, Gatar bileti takma olmuyor, o dönemde her şeyi rahat ediyordu. Ne bileyim, asfaltlar döşendi, zavodlar, fabrikler yarandı, meşhidemler umbeşti. Her şey çok yüksek. Niye karşıtısmalıydılar bu hükümeti karşı? Olur, ondan size bir soru alayım. Uzak kesmişe gitmeyecek. 93. ilde, 92'de. 10 verisletlerde rüşvet neşe çildiydi? Ben. Rüşvet'in karşıtı alındı mu? Teslüsünü. Karabagı'da ordularımız... ...Ferrukh'a kimi kettik çattı mı? Rüşvet alan memurların büyük ekseriyeti... ...gorkusundan sustu, rüşveti durdurdu mu? İlledi mi? Yani marahlar, bedanlar. Ancak bu halk, bunun menafeini müdafiye edin. Bu hükümeti niye müdafiye edin? 92, 93. Hemen halktı da, hem millet de ki... ...46'da da il oldu. Bunlar... ...baktılar ki şak gelir, bizim o kesmişe nostalcımız var. Hammuz'un içerisinde, burada da bir İrançılık... ...tefektürümüz var. Bugün biz İrançılık'ın elehine danışırız. Ancak Hammuz sefeviden, efsirlardan... ...söfvetçelende, gazırlardan, sefevkelende... ...agoynuluk, haragoynuluk, sefevkelende ne dedik... ...gururla bizim devletler, bizim patraflar... ...bizim devletler... ...saçıklılardan, sefevkelende... Orada bir Amerika faktır da var ya da elmenliğim. Öyle değil mi? Mesela General Schwarzkopf ameliydi. Bir Amerika değildi, İngiliz, Amerika... ...ve bütün harici yüzlerinin faktörü vardı. Ancak ne olur olsun... ...ben bir şey bilirim ki... ...kalkın özünün altmış, yetmiş faizi... ...o hayr hansı kurulan hükümeti, müdafi ilese... ...hiz bir harici yüz... ...onu yıkabilmesi. Yani orada olduğu gibi... ...burada da 92. yılın her bir çevirişinden... ...dövlet çevirişinden söfvetçediği, 93'ün... ...iyün ayında. O çevirişte Rusya ameliydi de var idi... ...İran ameliydi de var idi... ...Türkken'de zeyh münafibeti var idi... ...anzı halk müehrkem dursaydı... ...bu ameliler rov oynayabilirdi mi? Çok marağlı bir şey. Orada da hem iyi şey. Medam da var burada. Şimdi birini de değil mi? Böyle bir şey. Mesela Şah koşunları... ...Galip Tebriz'e erdebilen, yani... ...çatmamıştı hele. İran'ın içerisinde İslam ordusu değilen... ...bir guldur destesi yaranmıştı. Bunlar kimler idi? O khanların, din hadimlerinin... ...etrafına toplanmış... ...ogru guldurlar... ...mal mülk herisleri... ...bu dattan... ...narazı kalanlar... ...bunlar ellerine kesen silah kesen kimi başladılar... ...firgesileri... ...diniz adamları... ...e hâlini... ...mesela hükümet torpak verilmişti bir yılda... ...mesela ben eşip bezermiştim öyle mi? Mezûnunu da götürmüştüm. Şimdi gel der, tüfeğincir ki sen khanın... ...dadını bir niye vericisini verir miyiz sen? Veya da khanın torpakını niye götürüp... ...eçipsen? Khan sana bunun izazesini vermemişti. Biz şimdi oradan Söğüt İlyen'de... ...Deli 46. yılda Tebriz'in kütelerinde... ...miyitler... ...kütelerini donmuştu, kalmıştı. Bunun çoğunu hele Şah ordusu gelip bilmemişti ha. Öz içimizden olan... ...o uğru, kuldur destesinden... ...yaramış silahlı desteler geldi. Evlere girmeseyi... ...zor açılı verilemeseyi... ...kadın kızları zorlaması... ...sonra mal mülkün müsaade gelmesiydi. Hayatı vallâh sefediremsen... ...Firge Özübler'nin namusu halaldır diye böyle bir şey... Hakikaten alın. Böyle bir şeydir. Namusu ve mühâlı mülküyü halaldır. Ondan var devlet kazanmak isteyen... ...adamlar da bunların... ...çok hevesinden yararlandı. Bunun patologiasını ben istedim sizden işledim. Bak bu niye olmalıydı? Mesela Zincan'da niye Zülfikar'ı... ...Firge'ye karşı savaşmalıydı ailesi lahlı. Ben milli faktörü yok idi daha. Gelin kabul edin. Bu milli faktör değil. Burada sinifler arası savaştı. İdeoloji faktör önemli değil. Çünkü ben bayağı ona göre sual verdim. İdeoloji faktör... Bu meselede masfaba faktörünün olması da... ...bir cemiyette bir antipayti yaratmış 20 Râz-ı Erekâtına karşı... ...böyle demiyorlar mı? Niye olmaz? Mesela tutak ki orada tüşlerden tutmuş... ...luğurlar, kaşgaylar, gileştiler de... ...Aya Mankoy'un İran'ı parçaladılar diye... ...büyük hevesinden özlerini ölüme verip... ...veteni müdafiye adaltında... ...Azarbaycan'ın üstüne baskına gelirdiler. Üzüme gelirdiler. Ve onların içerisinde beyâksız gıvâm-ı sertenlerden dediniz ha... ...gunlan bir söpeteyle değil. Bu da da başta duranlar da çok mahî, sabahlı... ...ağlıl adamlardır. İran ordusunun başında gelenlerden biri... ...Taligan'ıydı. Bu Taligan'ı o devirde demokrât... ...İran'da Büyüklüğün Kademi... ...Tanlâ'nın... Ayetullah Taligan'ını. Hemen Ayetullah Taligan'ını... ...bu Şah ordusunun Azarbaycan'ına... ...hüzüm elemesine onların Azarbaycan'da... ...cerip oranı tutmasına... ...fitfa veren, onları tebliğ edeyen, onları... ...algışlayan bir adam idi. Yani Şah ordusunun içerisinde... ...meşhur böyle Taligan'ı kimi din adamları vardı. Ette Ayetullah Şerriyet Medare Özüme'de... Şimdi Taligan'ının sonra... ...bunda çaponluğun bir megalesi var. Ülmülen o megalen yadımda bile... ...dumanlı şekilde kalıp... ...o megalen mekteb İslam geziğinde... ...çaponluktu. Artık bu gece yedinci yıl da çaponlu. O değil ki, ben değil... ...Firgan'ın... ...ve Azarbaycan'ın demokrat Firgesi'nin... ...ve demokratların elehineydim. Onların değilim ki, halka zulüm veriplerinden. Şah ordusu orac edenler sonra... ...ben gördüm ki... ...Şah ordasının orada törettiği zor açılık, gırgın... ...din hadimlerinin... ...İslam ordusu değilen... ...Ogru, Kuldur destesinin... ...yarattığı gaddarlıkların... ...yanında Firgan'ın elehineydiği... ...hiçineydi. Ben... ...üftüva verdiğim... ...razılık verdiğim... ...bu ordu öyle bir gaddarlık ilerdiği için... ...ben sonra özlüğüm... ...peşman oldum. Yani... ...hatta Şah'a kidmet ediyen... ...din hadimi... ...evvel... ...yani 46. yılda... ...7 oranı tutun diyen halde artık 47'de bunun... ...neyini çekirdi, peşman sırrını çekirdi. Yani aklına gelmedi ki bu kadar... ...gaddarlık, bu kadar gırgın olur. Mesela biz orada... ...şimdi değeri yadeten 30 gür bin adam gırıldı. Yani bu resmi statiske almızda yoktu. Kentlerde... ...değerimde o khanların özleri ve khanların etrafında dolanan... ...koçu desteler vardı. Onların öldürdüğü, ezaf verdiği, eziyet verdiği... ...namuslarına sataştığı... ...adamların hiçbirinin açık çatığı... ...yoktu. Ona göre de bizim elimizde degik bir... ...fakt yoktu ki... ...orada... ...bizim ne kadar adamımız öldü. Bunları niye böyle danışırız, değil mi? O devirde 46'ında mille hükümet dediğimiz, muhtariye torunda mübarze... ...yetişmemiş bir armuduydu. Yetişmemiş armuduydu, yedik ve boğazımızda kaldı. Bugün de İran'da... ...siyasi partyalar yok. Yüzü, istimayı, teşkilatlar yok. Mildi Şur tam yetişmeyip. Halk İran rejiminden narazı. Mollalardan narazı. Çör tabi, Söylet'te... ...ayaka kalkıplar... ...mollanın emanesini vururlar, eğitazeliler, ölüller... ...yani ölümü acedirler... ...anzak bu rejim yok olsun. Yakışık bu rejim yok oldu. Bu gelin, bu rejim yok olana kimi? Bir teşkilatımızı kurakçı, bu rejim yok olanda evezine... O dönemde daha teşkilatlamışydı ki, ne dediğimi? O devirde niye teşkilatlamıştı? O devirde teşkilatlanmanın arkasında savitler dururdu. Herhalde? Herhâlde parayı. Üzü, her kadrı varca, savitlerin kegebe inanda bağlı... ...teşkilat hamnı hazırlıyordu, yetiştirirdi... ...telim kesirdi, var idi. Şimdi o da yoktu. Ve böyle biz yoktu da... Herhalde yok duysada, savitlerin projesi kimi de adlandıranları var. Ben biraz bu mesela bir bahselli mesela diyeyim. Neye göre bir bahselli? Ben Tehran'da olduğum müddette bir şeye tecrübeledim, elime elime. Pişavereden iller önce... ...Mirze Kucuk Han... ...gilan, savit, sosyalist, resmubrikası eyalan edermişti... ...gilan'da, doğru mu? Bu artık resmubrikada da bu ayrı bir dövület. Ondan iller sonra... ...pişaveri önderdiğinde... ...Azhar boyunca mille hükümeti yaranır... ...ve geydolunduğu kimin... ...herhalde muhtar gurum kimi fayde et gösterdiler... ...bakmayarak ki iller biz muhtariyetin... ...andıra aslında müstakib dövület kimin... ...kimi fayde et gösterdiler. Bakın Mirze Kucuk Han'a... ...Tehran'ın... ...Punyak... ...bölgesinde bir serdar cengel değerli... ...bir heykel koydular. Bu diskirim nasıl hardan yaranır... ...neye o da... ...solusuydu, o da... ...saveta bağlı itseğe... ...eğer bu kontekste değerlendiriyse. Pişaveri de... ...eydi ideologiyanın... ...daşı edicisiydi. Niye o bugün İranda... ...islam rejiminde... ...gahraman sayılır... ...serdar cengel meşallikiler serdarı... ...sayılır. Pişaveri ise... ...düşmen kimi hesabı olunur? Niye sizce? Şimdi onu da... ...sıvalıyos, sual olunca bu ferim. İran İslam rejp vukası deli mi? Bizi... ...20. ileyin... ...Sentiyaburay'ında... ...Tabriz'de kuran, ağır kurulan... ...Azadistan Devleti vardı. Bunun da başında duran gibi... ...Kıyabani... ...Kıyabani de kimiydi? Dünk adım işe, Kıyabani. Kıyabani'nin bugün... ...gabrini biz cedif tapabilmiş. Yani o küçük kana heyker koyanlar... ...Kıyabani İslam rejp vukası gelipse... ...yaranıpsa... ...birinizi kime heyker koymalıydılar? Kıyabani'ye. Kıyabani adını çehmirler... ...yani öyle resmi Söğret'te. Veya da İranda... ...ona göre ki bunlar için... ...hem işe tehlike görürler... ...hem işe korkardan görürler... ...Azirbaycan'la. Ayaman, Azirbaycan İran'ı parçalayacak... ...Azirbaycan, Otayda Azirbaycan'ın rejp vukası var... ...ondan birleşecek. Bu, kov... ...necde değerler ciddiye... ...dava meylediğine göre... ...Azirbaycan'la olan... ...adamlara, siyasi hadimlere... ...iştema-i hadimlere karşı... ...münasibet hem işe... ...menfo olup menfo olarak da... ...galacak da. Hatta... ...şah rejimler... ...şah rejimler... ...bugün... ...dada... ...kidmet edilen adamlar da... ...hökümet korkur. Sen bey... ...siz beyadını... ...çektiğiniz... ...geldi... ...İran'da... ...bu... ...İslam İngilabı... ...beş veren de... ...tebrizde üç dört günlük bir... ...mistagirliği oldu. Başımda da din adamı dururdu. Tehlet medare. Şer yetmedare. Bir kameyninde en yakın dostu... ...en yakın adamı. Neydi? Sevimmeliydiler ki... ...lap yakışıyor. İslam'da ki de Zeynep... ...gördüm onun başına mı oynarıştılar... ...ve Azerbaycan'ın başına mı oynarıştılar. Yani bunların hamsının arkasında... ...ne ideolojia... ...ne... ...deyin... ...ne... ...dat değil... ...bunların arkasında... ...bir... ...İran ölçesini... ...İran höcüm... ...dediğimiz erasini... ...bir zamanlarca sefeviler... ...gazerler, efrerler, devletinin... ...gurduğu erasini... ...guruyup saklamak... ...çok... ...ha mı da bir... ...alt yapıda kalır. Ancak en... ...geribesi budur ki... ...sonuncu İran erasini... ...heratı işgal ediyipler... ...1876'da da... ...biz otaidolanda... ...defelerle sövpe teliyettik. Değirdim kardeşim... ...sonuncu işgal olan yer oda. Siz... ...sefevleri, gazerlere, efrerlerin... ...devletini berpeyliyorsunuzsa... ...birinci ordan başlayın da oranı... ...gaytarın... ...sonra bu tarafları deyin. O yüzden orada da... ...o... ...heratı gaytarmak daha asan... ...daha... ...rahattı... ...çünkü oraya artık... ...ellatmış ildiği... ...gırgın, giyamattı... ...veziyette biz... ...heratı... ...İran'a birleştirebilirsiniz de... ...İran İstanbul'a... ...ona bunlar gitme istemiş. Ancak... ...Azerbaycan'ın da inan ki bugün deseler ki... ...Azerbaycan... ...resububikası... ...Celen... ...İran İstanbul Resububikası'na... ...birleştirilir... ...bütün... ...İran'ın hakimiyette olanlar... ...erlerine silah alıp... ...arazın gırağında durar ki... ...amanın bir günüdüğü... ...onu istemir ki. Sual verirsen ki niye istemirler? Sağ ol bilirim. Ha ha ha. Sağ ol. Ama işte iner sürdüğü değil ki. Yani onlar için de bir korku var ki... ...o Azerbaycan'dan... ...bıra birleşse... ...onda burada... ...Şah rejiminin... ...Burduk'u, İran İslam rejiminin... ...Burduk'u... ...farsılık, fars... ...dövlet... ...geleneği esasında kurulmuş... ...dövlet yok açıkacak. Şumalı İran'ın ifadesi... ...yarışık özel sözden... ...başka bir şey değil onlar için. Ama aslında... ...en islahçıları bile... ...bugün... ...İran'ın... ...çok çok uzaklarda olan ve... ...İran muhalifetinin... ...liderlerinden birden çevirilen vakti ile... ...hatemle müşavvili olan ekber genci demişti ki... ...arağın şımalında... ...Azerbaycan adlı bir garış... ...torpak ve de bizim emniyete millimiz için... ...heterlidir, tehlikeleridir. Yani... ...reallık budur. Bakın... ...ideolojik bir dövlet... ...Yaran'ın muhtar kurum... ...21 Azer Harekat... ...o mevlu bulur... ...niye mevlu bulur? Mevlu bulmasının sebeplerinden... ...bir de onun meshebrizde... ...Azerbaycanların kurması diye de değil. Bu çok önemlidir yani... ...çünkü... ...Stalin'de değil, Azerbaycanlılar aglediler... Orada değil. Tehran'da değil ki Azerbaycanlıları... ...susturmak lazım. Ve ona göre biz... ...bu verilişi niye çekirik? Niye danışırık Hürmetli alimimizden ki... ...bugün başverenlerde... ...o dönemin ibret derslerini... ...nezara alak... ...milli birleyen hayrı olasık. Diğerim... ...söfledimizin sonunda... ...Hürmetli... ...Elim Elim'in... ...bugünümüzden bağlı... ...atacağımız adlımlar... ...şu 21 Azer'den aldığımız sonucular ve dersler. Bu akta fikirinize iş. Bunu dememişlerden evvel... ...Ekber Cengiz'in adını serdiniz. Ekber Cengiz... ...1990'sı yıldan sonra... ...bilirsiniz de geldi buraya... ...ekseriyetimizden görüştüğü... ...biz de onun kardeşimi... ...gabriyle değil... ...tamıştır, Hürmetli'yi... ...bir tane de böyle bir... ...İran Harcı İşler Nazirliğine... ...hesabat yazdı. Bu kalınlıkta ki... ...orada eğer halk serpesi... ...hakimiyete gelse... ...halk serpesi bu işicisi... ...İran'da artık... ...on yıl sonra siz... ...bu İslam... ...hökümetini görmeyeceksiniz. Çünkü onların tebligatı... ...o kadar yüzüdü... ...o kadar teselliydi ki... ...adamlar... ...milli zeminde... ...birleşirler... ...hem de bunların... ...milli zeminde birleşmesi... ...demokratik edalet esasındadır. Yani... ...Azarbaycan arazisinde yaşayan... ...talışlara... ...tatlara... ...kürtlere... ...sonra... ...o birisi kalpleri de... ...o kadar azatlıklar... ...o kadar serbestlikler verirler ki... ...onları gören İran arazisindeki... ...lorlar da... ...gilehler de... ...hamsı... ...tez halk çöpesinin... ...üzürü olacakları... ...onların... ...terefteri olacaklar. Öyle bir böyle kalın bir işte... ...piyazmıştı. Ancak... ...Aşbercan'cın özünü... ...ondan az sonra tuttular... ...tama kattılar... ...hapse kattılar. Yani şimdi bugün biz neydiydik? Küçüye çıkmak... ...meydana çıkmak... ...eğtisa zilime... ...her bir insanığın... ...hakkıdı. Bu yakışık... ...gözeldi. Ona hiç şimdi... ...eğtisa zilemiş değil mi? Ancak... ...küçüye çıkmakla... ...yanaşı... ...teşkilat kurmaktı. Bizim de en büyük... ...zeyf cihadımız oldu ki... ...adamlar... ...bir yere toplamak... ...teşkilat kurmak... ...teşkilatın... ...idaresini... ...ne ucu olmalıdı. Sabaharda... ...teşkilatın... ...emir ve gösterilişlerine... ...gablilediği... ...gererlere... ...necremli... ...emel olmalıdı. Buna gitme istemedik. Her birimiz... ...özümüz gelebilir ki... ...öyle... ...men ne dedim o olmalıdı. Daha... ...teşkilat lazım değil. Ayrıca... ...teşkilat olmayanda da... ...men ne olum... ...dedim o olur. Onda da... ...çok asanlıkla... ...seni... ...mehveliyler... ...senin arzu ve istehlerinin... ...hizbiri hayata kesilir. Yani... ...eğni ideya uğrunda... ...mübarıza... ...aparan adamlar... ...görürsen ki arasında... ...kırda meyşet mevzusunda olan ziddiyeti... ...getirir, siyasi müsteviye çıkarır. Bu da... ...hemmin... ...arzu ve istehlerimizin... ...reyallaşmasına... ...muane olur. Ve orada da... ...o tayda da... ...menin bir hadislerinde değilim... ...bunu... ...dunda... ...şirimizi... ...yeç unlaştırak... ...cravan uşaklar... ...istemiştirir her şeyi... ...bir teşkilat yararsınlar. Bunu algışlamak yakışırdı... ...lapcazırdı. Sonra orada... ...bu cravanlar... ...bir kız da bu teşkilatta gelir... ...bu kızı cravanı olandı. Biri de isteyir... ...o birisi de isteyir... ...yani ki adınızda da de... ...aradan birazdan sonra... ...kedi onlardan biri... ...lökümete iktilata şikayet eylemişti ki... ...burada böyle bir teşkilat kuruluf... ...bunlar İran erliğine de... ...geldir onu da tuttular... ...o birisi de tuttular. Yani... ...ne de bir kız istemeyi... ...o kızı... ...buna... ...o birisi de isteyir diye... ...bu adamın tefekçürü, şuuru, menemliği... ...iledi ki... ...teşkilatı mehveledi gitti. Yani yeni yaranan... ...bir teşkilatı... ...bu yalnız kız üstünde de... ...bizkilemezdi tabii ki. İktisadi maraklarda da böyle olur... ...düşüncelerimizde de... ...siyasetimizde de bile. Ancak... ...biz o zaman... ...istedilerimizi, arzularımızı yerine... ...yetebilecek ki... ...haa mı... ...mildi... ...menafeyi üstün tutun... ...mildi meseleni öne koysun... ...dil meselesini öne koysun. Özde o devirde biz değiliz ki... ...İran'da ana dilinde tersiz adı açılmıştı. Ancak bu... ...İran'da farş dilinin gadağın oğlunması demek değildi. Farş dilinde de mektepler vardı. Püş dilinde de. Çim uşağını hara isteyirdi... ...ora koyabilirdi. Ancak üstünden siz demiş. Yetmiş yedi değil kesir. Hele de orada Söğüt'e tasarında... ...çıtaplar yandırılsa da... ...adamlar tutulsa da... ...çıtaplar yazanlar... ...hepsine katılılsa da... ...o mühdi etikada... ...hepsinin yasalanda değirdiler ki mühdi etikada. Sen diyirdin ki... ...bu yolda öldü var döndü yoktu. Bu zindanda da öldü var geri döndü yoktu. Sen bu... ...zindanda öleceksin. O çıtapları yazanları da hepsi öleseldi. Ancak adamlar çizdi edip saklıyor bilir. Biz oraceden de o çıtapların... ...nümuniyelerini gördük. Tersiçler gördük. O milliş uğurlu adamlar da... ...hemen o mekteplerle... ...gürür duyur, gühevesle danışırlar. Yani milliş uğur ölmeyiz. Milliş uğur var... ...adamların mizli, azatlı, hareketli istehleri var. Lakin... ...çokluk toplum hele o seviyede değil. O da bizim marifçili işimizi... ...zeyif aparmakımızdan... ...dolur. Bizim butayda televizyamız olmadı. Bizim butayda sistemli şekilde... ...oradan cehennem şokları tesil vermedik. Başka çoklu, çoklu... ...butayda... ...seflerimiz oldu ki oradan budaya cehenneleri... ...burada vatandaşlıkla, otum hizmini vermediği... ...iş vermediği... ...hamsı neyle de... ...çıktıcette Avropya, Avropada da birleşip... ...bir merkezde... ...idare siliğini kurabilmediler. Çok teşekkür ederim Ermenli... ...değerli izleyicilerimiz. Bugün... ...Foklor Şunas alimimiz. Aslında ben hem de ona İran Şunas diyardım. İran'ın... ...etnozaografiasının, Foklor'un erenlerini... ...Azarbaycında... ...ben Elmelim'den başka... ...bu hayatta bilen... ...adamlar, çok az adamlar tanıyorum. Tabii ki... ...Elmelim'in zahmetleri büyüdür... ...ve bugün Elmelim'le beraber 21 Azer Hareketi'na da... ...Eli Şamli Penceres'inden baktık. Niye baktık? Çünkü... ...o prosesle bağlı... ...olanlar, geçenler... ...bizim için bir ders. Ne itmeliy ki bir de... ...taleğimizde... ...kırk halkıncı ile ilgili bir Azer'i yaşanmasın. Çünkü... ...kırk peşinci ile ilgili bir Azer'i... ...bir Gürürse Efendi'dir. Ama kırk halkıncı ile de... ...belki de tarihte yeganı olarak biz... ...etno siti yaşanmış. Biz kitap katlamına şahit olmuş. Anadilimizde yazılan kitablar... ...Tabriz'in kütelerinde... ...galak galak edilip yandırılıp... ...işte yeganı olarak bizim kaldığım başına gelip... ...o tarihi yaşanmadan ötürü düşünmeliyiz. O tarihi yaşanmadan ötürü... ...emin o günlerden ibret ders almalıyız. Çok teşekkür ederim Adım Adım'a. Aslım. Değerli izleyiciler... ...başka bir sohbetimizde... ...sizinde görüşmek dileğiyle. Allah'ım Allah'ım.