 Deel 28 van Schetsen uit Amerika door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koemders. Hoofdstuk 15, Canada tegenover de verenigde staten deel 2. Ja, wie onze zal zeggen wat hij doen zou. Al zo'n vreselijke werkelijkheid, niet zo'n bitter kleine hoop op de koop toe, dat het ooit anders zal worden. Eén zijn deel waren. Wat mij betreft, toen ik deze mensen om me heen opnam, ver van huis, zonder huis, behoeftig, zwervend, vermoeid van al dat reizen en trekken en sloven en slaven. En toen ik zag hoe goed zij op hun kleine pasten, hoe zij altijd eerst in hun behoeften voorzagen en daarna maar half in hun eigen, toen ik zag wat edele priesteressen van geloof en hoop, de vrouwen waren, hoe de mannen door haar voorbeeld leerden en hoe zeldzaam, hoe uiterseldzaam een onvertogen woord over hun lippen kwam, of een ruwe klacht uit hun middenopsteeg. Toen ik nu van een en ander getuigen was, voelde ik dat een warmer gloed van eer en trots op mijn mede mensen mijn hart door tintelde, en ontboezemde ik een wens tot God, dat menig ateist, menig een die het hogere deel in z'n mensen natuurlogend, daar ter plaatse aanwezig had mogen zijn, om met mij deze eenvoudige les uit het boek des levens te lezen. De dertigste mei verlieten wij Montreal om weer naar New York terug te keren. Ten dien einde staken we per stoomboot naar La Prairie Over, aan de overkant van de Sint Laurentius Rivier, en spoorden vervolgens naar St John's, dat aan de over van het Meer Champlain ligt. De laatste groet die we in Canada kregen, was van de Engelse officieren in de plezierige barakken te dieplaatsen. Een klasse van heren die elk uur van ons bezoek gedenkwaardig hadden gemaakt door hun gastvrijheid en vriendschap. En terwijl het Rule Britannia ons nog in de oren klonk, lieten wij het spoedig achter ons. Maar Canada heeft altijd een voorname plaats in mijn aandenken bekleed en zal die plaats altijd blijven bekleden. Weinig Engelsen zijn ondertussen voorbereid om het recht te laten wedervaren. Geen nood met zijn bedaardend vooruitgang, met zijn streven en oude geschillen bij te leggen, die dan ook trouwens al bijna in het vergetboek geraakt zijn, met zijn openbare mening en particuliere ondernemingsgeest, die beide in een gezonde en bloeiende toestand verkeer hem, terwijl niets, wat na kortsachtige gejaagdheid zwemt, zijn maatschappelijk bestaan in gevaar brengt, maar in tegendeel elke polslag gezondheid en kracht verraapt, met dat alles nu vertoont Canada, dat het een landstreek is, vol hoop en vol belofte. Ik althans gewend als men mij had om het dit land voor te stellen als iets dat in de rennbaan onze vooruitgaande maatschappij heel achteraan was gebleven als iets dat verwaarloosd en vergeten maar lag te dutten en op die manier al dommelend weg kwijgde. Ik keek niet weinig vreemd op toen ik in deze opzicht een werkelijkheid onder mijn ogen kreeg die daarvan hemelsbreed verschilde. Die vraag naar ambachtslui en dat bedrag der arbeidslonen die drukke kajen van Montreal, die schepen ladende en loszend, dat aantal schepen in de verschillende havens die handel, die wegen en openbare werken, alles gemaakt om de tand des tijds te kunnen verduren, die fatsoenlijkheid en rechtschapenheid der dagbladen en dan die tekenend van welvaart, de vrucht van noes de vlijd en werkzaamheid. Dat alles was wel geschikt om mijn verbazing niet weinig op te wekken. Laat me er nog bijvoegen dat wat orde, zindelijkheid en veiligheid betreft als mede het hoogst fatsoenlijk karakter, de kapiteins en de wijze waarop zij zut en gerieven de passagiers ingericht hebben, de stoomboten op de meren, zelfs voor de beroemde en op dit punt terecht bij onze hoog aangeschreven schotse schepen niet onder behoefd te doen. Nu is het waar dat de logementen in de regel slecht zijn, omdat het hier zo niet te gewoonte is, evenals in de Vrenigde Staten, van de tabledotel gebruik te maken en behalve dat de Engelse officiers die een groot deel van de maatschappij in iedere stad uitmaken, gewoondelijk aan de regiemenstafels eten. Maar in ieder andere opzicht zal de reiziger in Canada even plezierig, even gemakkelijk kunnen reizen als in elke mij bekende plaats. Er is één Amerikaanse boot, het schip dat ons over het meer Champlain van St John's naar Wighthall bracht, waar ik hoge lof aan toe breng, maar niet hoger dan ze verdient, wanneer ik zeg dat ze zelfs beter is dan die waarmee we van Queenston naar Toronto of van laatst genoemde plaats naar Kingston stoomden. Ja, ik mag er dit gerust bijvoegen, beter dan enige andere boot ter wereld. Deze stoomboot, die de Burlington heet, is een modelboot wat zindelijkheid, zierlijkheid en orde betreft. De dekken zijn receptiekamers, de kajuiten, boudwaars die met smaakgestoffeerd en met platen achterglas, schilderijen en muziekinstrumenten versierd zijn. Tot zelfs ieder hoekje is een curiositeit van sierlijk comfort en schone bouw. Kapitein Sherman, aan dienst van luft en uitstekende smaak alleen, dit alles is te danken, heeft zich bij meer dan één hachelijke gelegenheid op de verdiensterlijkste wijze onderscheiden en wel niet het minst bij gelegenheid dat er gedurende de opstand in Canada Britse troepen moesten getransporteerd worden en hij zedelijke moed had, zijn vaartuig destijds het enige daarvoor geschikte schip bereidvaardig te lenen. Hij en zijn schip worden dan ook algemeen in ere gehouden, zowel door eigen landgenoten als door de onzin en nooit verdiende iemand meer de achting die hem in zijn werkkring zo van alle kanten te beurt viel dan hij. Met behulp nu van dit drijvende paleis bevonden we ons weer spoedig in de verenigde staaten en legde die avond de burlington aan. Een aardig stadje waar we onzowat een uur ophielden. Wij bereikten Whitehall waar we ons morgens om zes uur moesten ontschepen. We hadden dit wel vroeger kunnen doen. Lagen deze stoomboten snachts niet verschijnde uren stil. Iets wat ze wel moeten omreden het meer op dat gedeelte onze reis erg nou en in den donker moeilijk te bevaren is. Op één punt is het zelfs zo nou dat ze verplicht zijn zich van een touw te bedienen om de boot erdoor te krijgen. Nadat we te Whitehall ontbeten hadden stapten we in de Dillijanse naar Albany, een grote en drukke stad waar we die middag tussen vijf en zes en arriveerden. We hadden het die dag erg heet gehad want we waren nu weer in het hartje van de zomer. Om zeven uur vertrokken we naar New York aan boord een grote Noord-Rivierstoomboot die zo propvol met passagiers was dat het bovendek wel iets weg had van de koffiekamer in een schouwburg. Onder de pauze en het beneden-dek van Tottenham Court Road op een zaterdagavond. Maar we sleepen eventueel als op rozen en kwamen de volgende morgen een beetje naar vijven te New York aan. Hier vertoefden we alleen die dag en nacht om van onze laatste vermoeienissen op ons verhaal te komen en aan vaarden toen onze laatste reis in Amerika. We hadden nog vijf dagen over voor en al eer we ons naar Engeland inscheepten en ik voor mij wou heel graag het Quakerdorp zien dat door een godsdienst de gesecte bevolkt is waar het zijn naam aan ontleed. Te dien einde stoomden we weer de Noord-Rivier op tot aan de stad Hudson toe en huurden daar een extra rijtuig om ons naar Libanon te brengen. Dat daar 30 meilen van aflicht. Dit Libanon is natuurlijk een andere dorp dan waar ik op ons uitstapje naar de prairie de nacht doorbracht. De landstreek waar onze weg doorheen kronkelde was rijk en mooi, het weer prachtig en meilen ver kwamen de Kaatskeelbergen, waar rip van winkel en de afgrijselijke Hollanders op een gedenkwaardige stormachtige naammiddag aan het kegelen waren aan de blauwe gezichtseindig als statige wolken voor de dag. Aan zeker punt waren we een stijle heuvel opgingen, ze waren toen juist bezig met het aanleggen van het spoorweg dwars over de voet van deze heuvel, stuiten we op een eerste kolonie. Daar ze de middelen bij de hand hadden om netten behoorlijke hutten te kunnen bouwen, bevreemde het mij niet weinig, hier zulke lompen, ruwen en armzalige kotten aan te treffen. De besten beschermden de bewoners tegen weer aan wind, maar hiermee was ook alles gezegd, terwijl de slechtsten doorwijde openingen in de van gekookt gras. Saam geflans de daken en uit modder opgetrokken muren, aan weer aan wind, vrije toegang verleenden. Sommigen hadden nog deuren, nog ramen, sommigen stonden op het punt van in te storten en werden nog zo goed en zo kwaad als het ging door staken en palend gestut. Allen waren bouwvallig en smerig, afzichtelijke, lelijke, oude vrouwen en allerdartelste jonge vrouwen, varkens, honden, mannen, kinderen, zuigelingen, potten, ketels, mesthopen, afval en vullis, funstersstro en stilstaandwater en dat alles tot een onafscheidelijke hoop bij elkaar gehutsot. Zie daar het meubelement van elke donkere en vuile hut. Zavonds tussen negenen en tienen kwamen we de libanon aan. Dit plaatsje is vermaard om zijn warme baden en om een groot hotel, dat ik twijfel er niet aan ten ene malen berekend is voor de eigenaardige smaak van de zulken die hier gezondheid of plezier komen zoeken. Maar waar ik voor mij maar alles behalve op mijn gemak voelde. Zo bracht men ons naar een verbazend groot door twee flauwbrandende kaarsen verlicht vertrek, dat men de gezelschapkamer geliefde te noemen. En waar uit men langs een trap in een andere grote woestijn afdaalde, die men onder de niet minderwijdse naam van eetzaal aanduiden. Nu onze slaapkamers. Deze vond men onder zeker langer rijen heel dunnetjes gewitte cellen aan weerskanten van een sombere gang. En hadden zoveel weg van gevangeniscellen dat ik toen ik naar bed ging halverwachten opgesloten te zullen worden en dan onrilekeurig naar luisterde of de sleutel niet van buiten werd omgedraaid. Er moed een stellig ergens anders in de buurt gelegenheden bestaan om de baden te gebruiken, want al de overige wasbenodigdheden waren op zo'n bekrompen voet ingericht als ik ooit zelfs in Amerika zag. Begrijpens, men vond in deze slaapkamers zelfs geen stoelen, een artikel van wilde dat toch wel zeer gewoon mag heten niet waar. Kortom waren we die ganze nacht niet vreselijk gebeten geworden, we zouden warachtig hebben durven verzekeren dat we die in een slaapkamer hadden doorgebracht waar letterlijk niets in was. Het logement zelf is echter zeer aangenaam gelegen en we kregen een goed ontbijt. Toen dat op was gingen we naar de plaats onze bestemming, zowat een mail of twee bij ons vandaan. De weg daarheen werd aangeduid door een handpaal waarop geschilderd stond naar het Quakerdorp. De weg langsrijdende passeerden we een troepje kwakers die daar werkten. Zij hadden zulke brede randen aangehouden als ik nog nooit in mijn leven gezien heb en waren in alle zichtbare opzichten zulke allerhoutrugste mannen dat ik even veel sympathie voor hen opvatte en even veel belang in hen stelde als waarom het zoveel van die houten beelden op een schip geweest. Het duurde niet lang of we kwamen aan het begin van het dorp, stapten af aan een huis waar de kwakersartikelen verkocht worden en het hoofdquarteer der oudsten gevestigd is en verzochten voor lof om hun godsdienstoefening bij te wonen. Terwijl dit verzoek aan één der oudsten werd overgebracht, traden wij een sombere kamer binnen waar verschijdenen sombere hoeden aan sombere haken hingen en somber werd de tijd aangekondigd door een sombere klok die elke tik met een soort van sombere worsteling volbracht, als of ze de sombere stilte met weerzien en onder protest afbrak. Tegen de muur stonden een stuk of acht stoelen met zeer hoge ruggen die zo alle somberst met al dat sombere sop overgrote waren dat men liever op de grond was gaan zitten dan aan één daarvan de geringste verplichting te willen hebben. Daar kwam stijf als een paal een sombere oude kwaker dit vertrek binnenstappen met ogen evenhard en dof en koud als de grote ronde metale knopen van zijn jas en vest. Een soort van kalmspook van onze begeerte onderricht haalde hij een krant voor de dag waar de vergadering der oudsten waar hij lid van was, een dag of wat geleden inbekend gemaakt had dat tentgevolgen van de onbetamelijke wijze waarop vreemdelingen nu en dan hun godsdienst oefening gestoord hadden, hun kapel voor de tijd van een jaar voor het publiek gesloten was. Daar tegen deze redelijke bepaling niets was in te brengen, volgen we permissie om een kleinigheid van hun artikelen te kopen, iets wat op sombere toon werd toegestaan. We gingen dientend gevolgen naar een magazijn in hetzelfde huis en aan de overzij van de gang waren levend voorwerp in een roodbruinbankje het opzicht voerde. De oudste zei dat het een vrouw was. Nu, ik wil geloven dat het een vrouw was, maar vermoed had ik het niet. Aan de overkant van de weg was een bedenhuis, een koel zindelijk houtend gebouw met brede ramen en groene luiken dat op een ruimzomerhuis geleken. Daar we nu in deze plaats niets uit konden voeren dan maar heen en weer drentelum en dit en andere gebouwen in het dorp opnemen. Die gebouwen waren voornamelijk van hout, donkeroot geschilderd, evenals Engelse schuren en bestonden uit verschrijdende verdiepingen, gelijk Engelse fabrieken. Zo kan ik de lezer niets anders meedelen dan het weinigje dat ik onder het doen van onze inkopen opmerkelijk vond. Men noemt deze mensen kvakers naar de eigenaardige vorm hun godsdienstoefening, bestaande uit een dans, door mannen en vrouwen van allerlei leeftijd uitgevoerd, die daartoe in twee rijen tegenover elkaar gaan staan, voordat ze beginnen ontdoen de mannen zich van hun hoeden en jassen, die zij deftig aan de muur ophangen en binden vervolgens een lint, om hun hemdsmouwen, als of ze op het punt stonden van gelaten te worden. Zij accompagneerden zichzelf met een brommend, gronsend geluid en dansen met een mallessoort van draf, nu eens vooruit dan weer achteruit gaande, totdat ze zo goed als op zijn. Men zegt dat de indruk die dit de weeg brengt, allerdolst is. Nu, afgaande op een print van deze plechtigheid, die ik mijn bezit heb en volgens hen, die in de Kapelle geweest zijn zeer nauwkeurig moet wezen, is deze vertoning waarlijk dol, allerdolst. Zij worden door een vrouw bestuurd, en hoewel ze door een raad van oudsten terzijde gestaan wordt, wordt haar heerschappij verondersteld om de per te wezen. Naar men mij verteld heeft, leeft ze in strenge afzondering, in zekere kamers bovende Kapelle, en ze is nooit of ten nummer zichtbaar voor ongewijde ogen. Mocht ze bij geval gelijken op de dame die in dat bankje zat, dan bewijst men, der mensheid, een grote liefde dienst door haar zoveel mogelijk achterbakste houden, en zou ik mijn dank niet krachtig genoeg kunnen betuigen over zo'n edelmoedige handelwijs. Al de bezittingen en inkomsten der inrichting worden in een gemeenschappelijke kas gestort, die door de oudste beheerd wordt. Hebben zij bekeerlingen gemaakt onder mensen die nogal wat in de melk te brocken hadden, en matig en zuinig zijn, dan spreekt het vanzelf dat dit vonds bloeit. Destemeer, na mate, zij veel land hebben opgekocht. Ook is deze koloni, de libanon, niet de enige kwaakernederzetting. Ik geloof dat er tenminste drie andere zijn. Ze zijn goede boerem, en al hun producten gaan griff van de hand, en zijn zeer gezien. Kwaakernzaden, kwaakerkruiden en kwaakern gedistileerde wateren worden gewoonlijk in de winkels van grote en kleine steden verkocht. Ook zijn ze goede vijfokkers en behandelen hun stomme dieren met liefde. Bij gevolg is het een zeldzaamheid dat het kwaakrevé niet dadelijk gekocht wordt op de markt. Volgens de Spartaanse gewoonte eten en drinken zij gezamenlijk aan een grote publieke tafel. Vereniging der beide seksen vindt men onder hen niet. En iedere kwaak, mannelijk en vrouwelijk, is op dit punt aan een leven van onthouding gebonden. Men heeft daarom trend nogal wat woordenvel gemaakt. Maar hier moet ik de lezer weer verwijzen naar de dame in dat bankje en erbij voegen dat, als verschijnenen van de zusterkwaakers op haar gelijkum, al zulke lasterzieke praatjes onder die praatjes die in gerangschik te worden, die de sterkste kenmerken van stellige onwaarschijnlijkheid aan hun voorhoofd dragen. Maar dat zij zelfs prozelie te maken onder personen die zo jong zijn dat ze onmogelijk zelfkennis en evenmin die wilskracht kunnen bezitten, welke vereist wordt om en op dit punt en op andere punten de zo onmisbare zelfbeheersing te openbaren. Zie daar iets wat ik gerust durf verzekeren, want met mijn eigen ogen heb ik kwaakers onder die arbeiders aan de weg gezien die nog piep jong waren. Men zegt dat ze wel berekend zijn voor de negotie, maar eerlijkheid en goede trouw hierbij geen sins uit het oog verliezen. Ja, dat ze zelfs in de paardenhandel weerstand bieden aan die diefachtige trek, die men weet niet om welke reden wel bijna onafschijnlijk schijnt te wezen van deze handelstak. In alle zaken gaan zij hun eigen bedaardegang, leven voort in hun sombere stille gemeenschappelijke omgang en leggen weinig trek aan de dag om met andere lui in aanraking te komen. Nu, dat alles is nog zo kwaad niet. In tegendeel, maar rond opgebicht, ik voor mij heb het toch op de kwaakers niet bijster begrepen. Nee, het is mij onmogelijk hard voor hen te hebben. Laat staan de geringste sympathie. Ik heb toch zo'n afkeer van die boze geest, onverschillig door wat voor klassen of secten hij gevoed mogen worden, die het leven van zijn gezonde genietingen ontbloot, die jeugd van haar onschuldige genoegens beroft, de rijpe leeftijd en de oude dag hun lievelijke sieraden ontdrukt en van ons bestaan niets anders maakt dan een smal pad naar het graf. Die vervoeilijke geest, die had hij, maar het rijk alleen op aarde wetend te krijgen, de verbeeldingskracht der grootste mannen met zo'n onvruchtbaarheid moest geslagen hebben dat ze ondanks hun aangeboren vermogen om heerlijke en duurzame beelden voor hun nog ongeboren medeschepsels op te doen reizen, aan de stomme dieren gelijk waren geworden. Ik heb nu wil ik zeggen uit de mond van mijn hart zo'n sterke afkeer van die boze vervoeilijke geest dat ik in dezezelfde breed gerande hoeden en dezezelfde doodse kledij met een stijfgenekte en somber, getronide vroomigheid onverschillig of ze er sluik haar op na houden als kvakers of lange nagels als in een hindu-tempel de ergste onder de vijanden van hemel en aarde herken, die het water op de bruilosfeesten deze arme wereld niet in wijn, maar in gal veranderen en als er mensen moeten zijn, wie roeping het is, de onschuldige fantasieën te knakken en de liefde tot onschuldige genoegens die een deel der menselijke natuur zijn en dat wel zo goed een deel als elke andere liefde of hoop die ons gemeenschappelijk erfdeel is, wel nu laten ze mijndend halve openlijk te koop gaan staan onder de liedelijkste sujeten. Zelfs de idioten weten immers wel dat zij niet op de ware weg naar de onstervelijkheid zijn en zullen hun dadelijk met verachting de rug toekeren. Wij verlieten het kvakerdorp met een hartelijke afkeer van de oude kvakers en een hartelijk medeleiden met de jongen, een medeleiden dat getemperd werd door de sterke waarschijnlijkheid dat ze als ze ouder en wijzer worden wel weg zouden lopen, iets wat niet onder de zeldzaamheden behoort. En zo keerden we langs de weg die we de vorige dag ingeslagen hadden naar Libanon terugg en vervolgens naar Hudson. Daar maakten we gebruik van de stoomboot die ons over de Noord-Rivier naar New York zou brengen maar stopten zowat een uur of vier later, te West Point, waar we ons die nacht en de gehele volgende dag tot de volgende nacht in Kluis ophielden. Op deze schone plek, de schoonste onder de lievelijke hooglanden, de Noord-Rivier, ingesloten door donkergroene hoogten en tot puinvervallen sterkten en neerzienden op de in de verteliggende stad New Burke langs een glinsterend pad van door de zon beschene water met hier en daar een bootje waarvan het witte zel nu eens naar de ene kant dan weer naar de andere zij overbuigt als windvlagen er opeens tegen aandlazen uit de geulen in de heuvelen buiten dien van alle kanten omringt met gedenk tekenen tot eer van Washington en van gebeurtenissen uit de omwentelingsoorlog. Op deze plek nu verrijst Amerika's militaire school. Ze kon op geen geschikte plek staan en het zou bezwaarlijk gaan om schone plek aan te wijzen. De wijze waarop de jongelij opgeleid worden is treng maar oordeelkundig en mannelijk. Gedurende de maanden juni, juli en augustus kamperen ze op de ruimen vlakte waar het gebouw staat en het gehele jaardoor krijgen ze dagelijks les in de militaire exercitie. De termijn van studie die de staat van alle cadetten eist dat ze aan deze inrichtingen doorzullen brengen is vier jaar maar of dit nu komt of van de strengen wijze waarop de tucht gehandhaafd wordt of van het nationale ongeduld dat geen dwang kan velen of van beide oorzaken te samen wie zal het beslissen maar zoveel is zeker dat niet meer dan de helft van de jongelij die hier komen ooit blijft om hun studie te voltooien daar het getal cadetten tennaast erbij gelijk staat met dat van de leden van het congres wordt er uit elk district één hiernaartoe gezonden dat districts lid heeft dan invloed op de keuze de rangen bij de dienst worden volgens hetzelfde beginsel verdeeld de woningen der verschillende leraar liggen heel mooi ook vindt men hier een uitnemend loge ment voor vreemdelingen of schooner twee inconvenienten aan verbonden zijn en wel deze dat het ten eerste een loge ment is waar men nog wijn nog sterke drank kan krijgen beide artikelen zijn de studenten verboden ten tweede dat de verschillende maaltijden er op zeer ongeschikte uren gehouden worden men ontbijt namelijk om zeven uur dieneert om één uur en zo peert met sons ondergang de schoonheid en frisheid van dit vreedzaam lust oort zelfs als de zomerpas begint het was toen het begin van juni waren inderdaad verwonderlijk en toen ik het de zesde verliet en na New York ter rug keerde om de volgende dag naar engeland in te schepen dacht ik er dan ook met plezier aan dat onder de laatste gedenkwaardige schoonheden waar ons oog met welgevallen op gerust had die waren waarvan de tafreden geschetsd door geen alledaagse hand fris aanwezig zijn in de ziel der meeste mensen en niet licht oud zullen worden of aan kleur verschieten zullen onder het stof des tijds het kaatskiel gebergte namelijk en sleepy hollow en de tapaanzee einde van deel 28 deel 29 van schetsen uit amerika door Charles Dickens deze LibriVox opname is vrij van oudteursrechten opname door Marcel Koenders hoofdstuk 16 de terugreis naar het vaderland naar huis nooit in mijn leven had ik zoveel belang gesteld en zal alle waarschijnlijkst wel nooit zo veel belang stellen in de staat van de wind als op de lang verbijden morgen van dinsdag de zevende juni een zekere autoriteit op zeevaart kunde gebied had me een dag of twee van te voren gezegd elke wind met wat uit het westen erbij is gunstig toen ik nu bij het aanbreken van de dag het bed uitsprong en mij zodra ik het raam open goyde een frisse noordwesten wind die snachts opwas komen zetten tegenwoei filmen dat zo fris op het lijf en vielen me meteen zoveel gelukkige gedachten in dat ik op staande voet een bijzondere genegenheid opvatten voor alle winden die uit die hoek van het compas waaien een genegenheid die me gerust durf ik het verzeker hem lief en dierbaar zal blijven totdat mijn eigen wind zijn laatste zwakke zucht heeft uitgeblazen en zich voor altijd van de kalender der stervelijkheid verwijderd heeft de loods had niet geluid om zijn voordeel te doen met dit gunstige weer en hetzelfde schip dat gister nog in zo'n volgeprobdok gelegen hapt dat het wat toen de kans betreft om uit te kunnen zeilen wel gerust zijn matten voorgoed had mogen oprollen zie het lag nu al ruim 16 milen verder een herelijk gezicht leverde het op toen we er per boot naartoe stoomde het in de verte voor anchor zagen liggen met zijn slankenmasten in zierelijke lijnen tegen de lucht afgetekend en elk touh groot en klein schier haar fijn onderscheiden konden ook heerlijk was het gezicht toen zodra wij aan boord waren het anchor bij het forsen als in kor gezongen cheerly man oh cheerly naar boven rees en het schip staat geluk in het zocht kwam van de sleboot maar het heerlijkst van alles was dat toen de boeg zeerlijn losgelaten was het dun doek van zijn masten wapperde en het als het ware zijn witte vleugelen uitslaande op zijn vrije en eenzame weg heenvlog in de achterkajuit waren we maar met ons 15e passagiers de meeste waren uit kanada waar sommigen onze elkaar gekend hadden de nacht was ruw en buiig de beide volgende dagen insgelijks maar ze vloog hem gauw voorbij en het duurde niet lang of we vormden een partijtje zo plezierig en gezellig met een brave degelijke kapitein aan ons hoofd als er ooit de land of ter zee bij elkaar kwamen met het besluit om elkaar het leven zoveel mogelijk te veraangen namen we ontbeten om 8 uur dronken koffie om 12 uur ate om 3 uur en gebruikten onze thee om half acht vermakelijkheden hadden we bij de vleet en het middag eten was daaronder waardelijk niet het minste ten eerste om het eten zelf ten tweede omdat het zo buitengewoon lang aanhield net in de grip van al de lange pauze tussen de verschillende gerechten duurde het namelijk zelden korter dan derde half uur een tijdsruimte die steeds door de gezelligste koud werd aangevuld om nu te maken dat men zich onder zo'n langdinee niet verveelde kwamen de gezelligste uit het gezelschap aan het lager eind der tafel bij de mast bij 1 vormden daar als het waren een uitverkoren clubje met een uitnemende president aan het hoofd waar de bescheidenheid mij verbied verder op de zins spelen een prettige en alle prettigste en joviale instelling inderdaad nu ze stond dan ook dit dienst gezegd te worden op een witte voet met de rest van het gezelschap en vooral met een zwarte hoofdmeester die drie weken lang om de grappen en uien der bewuste pretmakers heeft moeten ginnen gappen dat het een aard had buiten dien hadden we een schaak spel voor de liefhebbers wisst kribbage boeken trek-trak en een glijplank in allerlei weer mooi of lelijk stil of winderig waren we allemaal op dek liepen twee aan twee op en neer of lagen in de boten of leunden over de kant of stonden de groepjes met elkaar over koetjes en kalfjes te praten aan muziek hadden we ook geen gebrek want de een speelde op het accordion een ander op de viol en nog een ander die gewonelijksmorgens om zes uur al begon op de walthoorn en daar ze allen gelijk somtijds het geval was verschillende duintje speelden op verschillende gedeelten van het schip op dezelfde tijd en zonder dat de een iets van de ander hoorde want ieder was ijzerlijk met zijn eigen instrument ingenomen zo was de verenigde uitwerking van die drie instrumenten verheven akelig gebeurde het af en toe dat we in geen deze vermakelijkheden schik hadden wel nu soms kregen we een schip in het gezicht en bezorgde ons dat weer wat afleiding vooral als dat schip er bij mistig weer in de verte zo echt spookachtig uitzag of ons zo dicht voorbijvoer dat we met behulp onze kijkers het volk bovenop konden zien en gemakkelijk zijn naam en de plaats zijn er bestemming konden opmaken ook uren achtereen konden we staan kijken naar de dolfijnen en bruinvissen zoals die om het schip aan het rollen en springen en duiken waren of naar die kleine dieren altijd in min of meer vliegende beweging die onze Engelse zeelui de kuikens van moeder kerkie noemen diertjes die ons van de bij van new york af gezelschap hadden gehouden en nu al veertien dagen om de achtersteven van het schip heen vladderden een dag of wat was het doodstil of woe je een heel klein koeltje dan vermaakte zich het scheeps volk met vissen of wist al te met een ongelukkige dolfijn aan de haak te krijgen die dan naar boven geschort werd en in al zijn regenboog kleuren op het dek crepeerde een gebeurtenis van zo'n gewicht in onze schralen kalender dat we na de hand begonnen te dag tekenen van de dolfijn af en de dag waarop hij de weg van alle vlees ging tot een nieuwe jaartelling maarten maar we hadden nog andere afleiding zo begon men toen we een dag of zes onder zel waren geweest al drukte babbelen over ijsbergen van welke drijvende eilanden een ongewoon getal gezien was geworden door de schepen die een paar dagen voordat wij die haven verlaten hadden new york waren binnengelopen en voorweer gevaarlijke nabijheid wil gewaarschuwd werden door de plotselingen kou van het weer en het dalen van het quick in de barometer zo lang nu deze tekenen duurden werd er een dubbele wacht uitgezet en giel de avond dan werden er wel eens vluisterend van die praatjes gehouden over schepen die desnachts op zo'n klomp ijs gestoten en naar de kelder gegaan waren dat men er kippenvel van kreeg maar daar de wind ons noodzaakte een zuidelijke koers te houden kregen we er geen een van te zien en duurde het niet lang of de weersgesteldheid werd weer helder en warm men kan licht nagaan dat de waarnemingen elke middag en het daarna regelen van de koers van het schip mede een punt van gewicht uitmaakten in onze tegenwoordige levenswijzer ook was er gelijk dit nooit het geval is alles behalve gebrek aan wijsneuzige twijfelaars aan de berekeningen van de kapitein die zodra hij zijn hielige licht had bij gebreken van een passer met eentjes kort en hoeken van zakdoeken en punten van snuiters de kaart aan het opmetend gingen en zonder klaarbewezen dat hij zich daar eventjes maar zo wat duizend meilen vergisten het was erg stichtelijk deze ongelovigen hun hoofden te zien schudden en de wenkbrouwen te zien fronzen en ze dan daarnaar te horen redekavelen over de zeevaart niet dat zij er iets van verstonden maar omdat ze de kapitein mij stil weer of tegenwind altijd wantrouwden waarlijk het kwik zelf is nooit zo veranderlijk als deze klasse van passagiers die ge als het schip staatig de golven doorkliefd doodsbleek van bewondering zult horen zweren dat de kapitein al een kapiteins ter wereld de baas is ja die er zelfs op zin spelen om hem door middel ener algemene in tekening een of ander mooi cadeau aan te bieden terwijl diezelfde passagiers de volgende morgen als de wind is gaan liggen en al de zeilen slap neerhangen weer moedeloos hun hoofden schudden en met opgetrokken lippen zeggen dat ze hopen dat de kapitein een zeeman is maar ze zijn sluw genoeg om er in hun hart aan te twijfelen ja waarachtig dat doen ze als het stil weer was werd het zelfs een tijd verdrijf dat men zich gedurig verwondert afhoog kijk het zal me benieven of de wind nu toch in de rechte hoek zal komen waar hij uit al de berekeningen en vroeger gevallen bleek dit duidelijk al lang geleden had moeten zijn de eerste stuurman die daar lustig overliepte fluiten keek men niet weinig naar de ogen omdat hij zo voetbij stuk hield ja zelfs de ongelovigen hielden hem voor een matador onder de zeelui en als hij dan terwijl het diner aan de gang was door de lantaren derka uit af en toe een sombere blik weerp naar de klapperende zeilen dan dan bij sommigen de treurigheid zodanig de overhand dat ze hun stoutenschoenen aantrokken en voorspelden dat we eerst half juli thuis zouden wezen nu vindt men aan boord altijd mensen van een sanguinis en van een melancholis temperament deze laatste categorie speelde gedurende dit gedeelte der reis weinig op haar poot en zegen via de telkens als men bij één kwam om wat te gebruiken over de sanguinisen door hun namelijk de vraag voor te leggen waar zij veronderstelden dat de great western die new york een week na ons verlaten had nu was en waar zij veronderstelden dat de kunaar stoompekkend nu was en wat zij nu dachten van zeelschepen vergelaken met stoomschepen allemaal kwaad aardige vragen niet waar waarop zij de sanguinisen dan ook maar ondesliefend vredes willen een gezicht trokken zo melancholis als iets dit nu kon men meerekenen onder de aanhangsel van de lijst onze vermakelijkheden maar er was nog een andere bron van afleiding en waarlijk niet zonder belang we hadden namelijk in het vooronder zowat een honderd passagiers een kleine wereld van armoede en daar werd er nu af en toe sommigen van te zien kregen door op het dek te kijken waar zij overdag een luchtje kwamen schepen en hun eten kookten het heel dik was op Aten ook werden we nieuwsgierig naar hun geschiedenissen ja graag wilden we eens weten met wat voor verwachtingen zij naar Amerika vertocken waren en met wat voor doel zij de terug reis naar het vaderland aanvaarden en in wat voor omstandigheden zij verkeerden de inlichtingen die we daarom trend van de timmerman kregen die het opzicht had over dit volkje waren dikwels van de vreemdse soort zo waren sommige hunner maar drie dagen in Amerika geweest sommigen maar drie maanden en sommigen hadden de laatste reis van datzelfde schip meegedaan waar ze nu weer huiswaarts meedkeerden andere hadden hun kleren verkocht om de vrachten betalen en hadden nauwelijks lompen om zich te dekken anderen hadden geen voedsel en leefden van de liefdadigheid van de rest en een man was erbij dit werd ontdekt toen de reis bijna afgelopen was niet vroeger want hij liet van zijn geheim niets uitlekken en zorgt geen meidenleiden die nergens anders van leefden dan van de beentjes en stukjes vet overgeschoten van het middageten in de achterkajuit en die hij dan van de borden opzocht als ze weggehaald waren om gewassen te worden. Het hele stelsel om deze ongelukkige personen in te schepen en te vervoeren is van dien aard dat een wezenlijke herziening hoog nodig is. Als enige klasse verdient door het goevernament beschermd en bijgestaan te worden, dan is het dieklasse van mensen die door de ellende uit hun geboorte land verbannen worden en nu in de vreemde geen rijkdom maar lauter een middel van bestaan gaan zoeken. Al wat het diepste medelijden en de menslievendheid van de kapitein en dienst onderhoregen voor deze armelij kon doen, was gedaan. Maar hun ellendige toestand vereist meer, veel meer. De wet is verplicht tenminste van de kant der Engelsen om toe te zien dat er niet te veel van die ongelukkigen aan boord van één schip gestopt worden en dat men op betamenlijke wijze voor hen zorgen, niet zo dat de onzeedelijkheid en losbandigheid in de hand gewerkt worden. Zij is ook verplicht in naam der algemene mensen liefde te verklaren dat niemand aan boord mag toegelaten worden voor en al eer een daarvoor geschikt ambtenaar na behoorlijk onderzoek hoe het met de levensvoorraad van de landsverhuizer geschapend staat die aan gaande een geruststellende verklaring afgelegd hebben. Zij is verplicht voor geneeskundige hulp te zorgen of althans te eisen dat daarvoor gezoord worden, terwijl men er op zulke schepen te vergeefs nou om zou zien niet tegenstaande ziekte van volwassenen en stervgevallen van kinderen gedurende de reis aan de orde van de dag zijn. Boven alles is het de plicht van de regering onverschillig of ze monogaal of republicijn zij tussen beide te treden en een einde te maken aan dat stelsel waardoor een firma van handelaars in landverhuizers van de eigenaars het hele tussendek van een schip opkoopt en dan zonder de minste notitie te nemen het zij van de inrichting van het vooronder het zij van het aantal kooien of van de wijze waarop mannen en vrouwen gehuist vest zullen worden kortom zonder iets hoe ook genaamd in aanmerking te nemen behalve hun eigen profijt maar zoveel van die armes tumpers aan boord stuurt als er met mogelijkheid geborgen kunnen worden en zelfs dit is nog niet eens het ergste van het vervoerlijk stelsel want zekere agenten deze huizen die als rondselaars of silverkopers in hun dienst staan en als zodanig profitie krijgen van al de passagiers die ze in weten te palmen zijn gedurig op de been om al de plaatsen af te lopen waar armoede en ontevredenheid rijp zijn en spelen dan de verzoeker bij de licht gelovigen door hun als vrucht hun landverhuizing gouden bergen voor te spiegelen terwijl zij heel goed weten dat daar nooit iets van verwezen lukt kan worden maar die ellendigen in tegendeel nog meer ellende wacht van ieder gezin dat we aan boord hadden was de geschiedenis vrijwel een potnat nadat ze gepot en geleend en gebedeld en al wat los en vast was verkocht hadden om de passage te kunnen betalen waren ze naar new york vertrokken in de stellige verwachting daar de straatstenen van gouden zullen vinden en lesie ze hadden geen andere straatstenen gevonden dan gewone straatstenen zeer hard nog wel wat nu te beginnen met de ondernemingsgeest was het treurig gesteld aan landbouwers bestond geen gebrek karwijtjes kom en nog wel krijgen maar geen duiten zo keerden ze dan met hangende pootjes naar hun vaderland terug nog armer dan ze het verlaten hadden een hunner bracht een open brief mee van een jong engels handwerksman die in 14 dagen in new york geweest was aan een vriend dicht bij manchester wien hij sterk op het gemoed drukte om hem te volgen één daar scheepsbeamten bracht me die brief voor de aardigheid dit is mijn eerst een landje koos dus luidende inhoud ik hou dan ook niet zo'n klein beetje van amerika hier woor je niet gekoigneerd en dat is toch maar het voortnaamste men bedelt om ambachtslui in allerlei vakken en de lonen zijn razend hoog je hebt maar een vak te kiezen en klaar is koos ik heb er nog geen uitgekozen koos maar zal het gauw doen voor het ogenblik ben ik het nog niet met mezelf eens wat ik zal worden een timmerman of een klerenmaker we hadden nog een ander slag van passagier maar dat was dan ook een slag op zichzelf een man die bij steel weer of een lichtkoeltje voordurend een onderwerp onze gesprekken en opmerkingen was het was een engelse man van top tot teen een kranige engelse oorlogsmatroos die bij de amerikaanse zeemacht diende en nu met verlof op weg was om zijn vrienden eens op te zoeken toen hij zich aanmelde om een plaats te nemen en ook te betalen was het hem in de mond gegeven dat hij als knap zeeman zijn vracht wel in verdienen en zo doende zijn geld besparend kon maar ja wel door die wenk voelde janmaat zich zo erg op zijn tenen getrapt dat hij met heftige verontwaardiging uitvoer ik ben gloeiend als ik dit keer niet aan boord kom zo goed als een meneer er zat dus niets anders op dan om zijn geld na zich toe te strijken maar zo gauw was hij niet aan boord of hij borg zijn boeltje en ging in het vooronder schikten aan tafel bij de bemanning en de eerste de beste keer dat er handen uit de mouw moesten gestoken worden was hij haantje de voorste en zo vlug als een kat en dat ging zo de hele reis over de eerste om te brassen de laatste op de raas kort om overal help hij een handje maar altijd met een afgemeten deftigheid in zijn manier en een afgemeten lach op zijn gezicht waar duidelijk deze woorden uitspraken ik doe het als een heer voor mijn eigen plezier vergeet dit niet eindelijk en ten laatste kwam de beloofde wind in alle ernst opzetten en met elke windvlaag die het zeildoeks wellem deed stofen wij weer vooruit en kliefden stout de baren er was zo iets grandiose in de beweging van het prachtige schip zo als het daar over schaar doet door de massa zijn er zeilen met voedende vaart over de golven heen geleed dat het de aanschouwer met een onbeschrijvelijk gevoel van trots en opgetogenheid vervulde en als het zich dompelde in een schuimende valet hooggraag zag ik dan de groene diep met wit omzoomde golven tegen de steven aankomen stuiven om het naar hun welgevallen op te beuren en er om heen te kronkelen als het weer nederboog maar het niet te min erkennende als hun vierenmeesteres ondertussen eilden we voort altijd voort met een telkens wisselende lichttint over het water daar we ons nu in de gezegende streek van als een vlies zodoorschijnende wolken bevonden en een helderen zon ons overdag verlichten en een helderen maan des nachts terwijl de wimpel rechtuit huiswaarts wees evenals de trouwe wegwijzer voor de gunstige wind en onze opgeruimde harten totdat met z'n opgang op een mooie maandag ochtend de 27e juni niet ligt zal ik die dag vergeten kaapkleer god segne ze voor ons lag ja daar lag ze voor ons de oude kaap en als een wolk zag ze er in de nevel van de vroege morgen uit voor ons de helderste en meest welkome wolk die ooit het gelaad verborgen van z'n hemels gevallen zuster ons tehuis hoe een schemer achter vlekje het op zo'n verre afstand ook mocht zijn maakte het toch de opgang der zon tot een vrolijker gezicht en zette er een soort van belangrijkheid aan bij wat er op zee aan schijn te haperen evenals overal elders gaat ook daar de terugkomst van de dag onafscheidelijk gepaard met een zeker gevoel van hernieuwde blijdschap en hoop maar als het licht over de akelige water woestijn schijnt en er al haar omvang en eenzaamheid van laat zien dan levert dit een plechtig schouwspel op dat zelfs de nacht die daar zijn donkere geheimzinnige sluier overtrekt geen zins overtreft het opkomen der maan is meer in overeenstemming met de eenzame oceaan en heeft iets droefgeestig groots dat in zijn zachte en lievelijke invloed al brengt het ook in droeverstemming nog tans schijnt te vertroosten zo herinner ik me nog heel goed dat ik me op zeer jeugdige leeftijd verbeelde dat de werkaatsing der maan in het water een pad was naar de hemel betreden door de geesten van brave mensen op hun weg na god en zie dit oude gevoelen overkwam me weer dikwijls toen ik op een stille avond op zee een dergelijk schouwspelgadesloeg er was al heel weinig wind op deze zelfde maandagmorgen maar hij was nog in de rechtenhoek en zo lieten we van lieverleden kaapklier achter ons en zelden door met de eerste kust in het gezicht en hoe vrolijk we allen waren en hoe lojaal Jegens George Washington en hoe volwederkerige gelukwensen en hoe stout in het voorspellen van het juiste uur dat we de liverpool aan zouden komen dit zal men licht na kunnen gaan niet waar ook hoe hartelijk werd die dag onder het diner op de gezondheid van de kapiteindronken en hoe we rust nog duur kregen om onze boel te pakken en hoe een stuk of drie van de levendigste gestellen het denkbeeld verwierpen om de ganze nacht naar bed te gaan als iets dat nu men zo dicht bij de kust was eigenlijk de moeite niet meer waard was doch die even wel nochtans en des al niet te min onder de wolk ropen en sliepen als een os en hoe het bewust zijn van zo dicht bij het eind onze reis te wezen aan een plezierige droom gelijk was waar men tegenop zag om uit te ontwaken de volgende dag werde de vriendelijke bries zich weer terdegen en deed ons nog eens voortstuiven dat het een aard had onder tussen kregen we nu en dan een engelschip in de gaten dat met gereefde zijden huiswaarts keerde terwijl wij met iedere duim van ons zeildoek ontplooid luchtig voorbij stofen en onze buurvrouw ver achter ons lieten tegen de avond sloeg het weer om werd het mistig en begon het te stof regenen het duurde zelfs niet lang of de mist werd zo dik dat we als het waren in een wolk zelden en zo eilden we voort als een spookschip en menig oog gluurde naar boven naar de mast waar de wacht op de uitkijk stond naar holly het ten laatste werd zijn lang verwachte kreet gehoord en op hetzelfde ogenblik glinsterde ons op eens uit de dikke nevel een helderen licht tegen dat dadelijk verdween en gauw zich weer liet zien en spoedig weer verdween telkens als het terugkwam schitterde en fonkelde al er oog aan boord als het licht zelf en daar stonden we nu allemaal te kijken naar dit omwenteld licht op de rotz holly het en we loofden het om zijn helderheid en vriendelijke waarschuwing kortom prezen het boven alle andere zijndichten die ooit hun glans verspreiden totdat het nog eens ver achter ons flautjes in de verte glinsterde toen was het tijd een kanonschot te lossen om een loods en bijna voordat de rook daarvan was weggetrokken kwam er een bootje met een licht aan de steng door de duisternis heen als een peil uit de boog naar ons toe ondertussen waren onze zeilen gestreken en nu kwam het bootje ons opzij en zie daar stond de schorreloods terdege toegestopt en gemoffeld in pijjekker en boefante die zijn gezicht bedekte tot aan het puntje van zijn neus die zo menige zilte druppel geroken had daar stond hij in levende lijven onder ons op dek en ik denk had die loods ons 50 pont voor een onbepaalde tijd en zonder de minste zekerheid ter alleen gevraagd we zouden onder ons niet de minste ruggespraak gehouden maar ze hem griff geleend hebben voor en al eer zijn boot achter aan het schip vastlag of wat op hetzelfde neerkomt voor en al eer ieder stukje nieuws in de krant die hij meegebracht had alle gemeenschappelijk eigendom aan boord was geworden die avond gingen we nogal laat naar bed en stonden de volgende morgen nogal vroeg op tegen zessen kwamen we allemaal op dek bij elkaar kant en klaar om zo aanstond aan wal te gaan en keken naar de torens en de daken en de rook van liverpool om acht uur zaten we allen in een zijn loge menten om voor het laatst samen te eten en te drinken en tegen negenen hadden we allen over en weer elkaar de hand gedrukt en ons gezelschap voor altijd opgebroken de landstreek langs de spoorweg was in ons oog toen we er overheen ratelden een prachtige tuingelijk de schoonheid der velden waltzagen ze er klein uit de hagen en de bomen de lieve optrektjes de bloembedden de oude kerkhoven de ouderwetse huizen en ieder wel bekend voorwerp kortom het uitgezocht genoegen dat de reis van die ene dag opleverde een genoegen dat in het kort bestek van een enkele zomerdag de vreugd van menig jaar bijgebracht en ons de huis en al wat het zo dierbaar maakt voor onze geest vertegenwoordigde geen tong kan het vertellen mijn pen kan het niet beschrijven einde van deel 29