 Akşamız xəli olsun dəyəli xanımlara və bəylər müdafəq hətdiyi insanıqlara təşkilatı kanalın üçünələ nəl növbəti canlı yaymına start verir. Geyrdiliyim ki, bugün həmkarım əziz dostum qardaşım Lüfət Səfərov beliştə iştirac edə bilməyəcə, çünki o halıq səfərdədir. O yüzden də belişməni xarmalıca yeri gəmişdən, qonağımız da ölçədə tanınmış həçim, profesor Adil Qeybulladır. Adil bəyxoş görür, salamlı iləmsi. Fəndəsi salamlı ilə. Biz bugün əsasən ölkədə səhiyyəs isəminin cari vəziyyətindən, beləd-i məhvimkətə bərbaq vəziyyətindən tanışacaq yəvb, ancaq bu məsələliyə çeşməzdən əvvəl istəvdim ki, biz son günlər, daha doğrusu son bir hətdə, 16 Noyabrdan günələ qədər müddətdə Məsid Azarbaycası hətdində baş verən 10 Noyabr sadışindən sonra baş verən ən iri nəgası əməliyyət nə bağlı fikirlərimizi bildirə bilirsiniz. Müdafə nəzirləyini, yaydara resma açıklamaya görə, 7 nəfər şəhidimiz var, təbii ki, Ermenistan tərəfində işçilər var. Mən bildiyim qədərdə Adirbəyisi, biz uzun zamandıq bir-birimiz tanıyıq, siz həm də məyən dövürlərdə, siyasi proseslərdə aktiv şişirətmiş və əndi də o qədərdə pasifliyəsi və Azərbaycan Demokratikə Və Difad Partiyasının, rəhbəliyyəni də təmsin olunan şəxslərdən birisi istəyərdim bu məsələliyə münaqasibəsə öyrənəm. Son dövürlərdə paş bilən bu şəhət olayı nədir? Bu hansı səbəblərdən dövdür. Buyrun. Aşağımız xəri bütün tamaşaçları da sağ olunlayıram. Övvələ ümumiyyətlə bir məsələyə siratibnə yanaşılır, ilə tarihçilər də bucurdur və sonu da onun həmin siratibnə sanki çıxabilmirəkdir. Ümumiyyətlə, mən düşünəm ki, bu məsələrin bütün mahiyyət ondan ibarətdir ki, çetmiş saviyyətlər ittifagı dağılıdıktan sonra Rusya həmin ölkələrdə öz təsirini saxlamaq üçün daim müxtələp yollar axtarıq. Daim və bu yollarda Azərbaycan içimi, başqa ölkələrə müktələpik riskoliqaların ərazib bir tövlünün, sonra başqa satsal həyatın ayrı ayrı sahiləndə mənim problemlərlə üzləşir. Məsələn, biz yadumda da elətibəyə açımiyyətə baxdı, bura taxıl buqda verilməsi ilə bağlı ərzəq çatışmazlığı vaadır Rusya'dan bir sələməyəm məsələrdə asılıydı. Xil Rusya problemləri yaradıdır səlhətdə. Sonra daim məsələrdə bu konflikləri ilmənlən qızışdırılması və son netcədə də torfaqlarımızın yirmi faizini işxalatına düşməsi bir başı Rusya dirijorlu və teşkilatçılığı ilə baş verən məsələdir. Beynəxal qövquq nədir, məsələdir? Beynəxal qövqa görə biz hansı ərazi ilə, hansı əməli statusunun əsləri tərkimdə dəxil olmuşdum sana. Həmin ərazi ilə hansı çıba ərazini zamanında Azərbaycan 1820-ilərdəki müstəqirliyi dövründə dünyada tanınmışdı bu ərazi BMT tərkindən. Həmin ərazi iləndə biz Rusya tərkimdən çıxanda Rusya bunu təmin eləməkdir. Bu itifak müqabiləsində təsbit olunmuş bir məsələdir. Ve ona görə də Beynəxal qövquq istərinə olada bizim yanımızdardır. Diyecə etərəptən, həmin bu persistər baş verəndə, Birləşmiş Millətlə teşkilatının üç məlum qətna məsi vardı. Hansı çi nə iniki dağılıqqara bax, Bu küyabın mübaistəli ərazisidəsin, o bu teşkilin mübaistələm şöffətcə edə bilməz. Bu tariq ə Azərbaycan ərazisilərdir. Və bundan əlabi rayonlarında işgal olunması Rusya üçün cələcəkdə məyəm fəsistlərisün mani bir imkanlar yaratılır. BMD-in qətnamiləri oldu və bu qətnamilə çavuz üzərində kaldı. Və ümumiyyətlə ayrı ayrı dövirlərdə müxtəlif cətlər olumdasi tüyam dövlətlərinin Dürcistan, Ukrayna, Maldova, Tüməli və Azərbaycan ölçələrin. Hanslılar ki, dördü də ərazi işxalına məruz qalmış ölkələr, eyni aqibəti yaşayacağın ölkələr, bilcə mübqörtəyə bu elə, amma bütün bülərəmsi Rusya nın qanluları tanımaması, agressiyası fonunda tamamilə mənasuz göründü və son nətədə biz bu aqibətlə üzrəşdir. Amma məlum atısələri başverdi, Azərbaycan ordusu, Azərbaycan xalqı, ayağa qaxtı və öz torpaqlarını, Azərbaycan indi hanslısı şəra et də bunu yarandı təbii ki, amma biz mübqətən maribəsə artıq və biz maribəni öz tariqə rəzlərimizdə paradıq. Ona gördün ya, beynəxal qalem bizə söz deyə bilmədir. Əslində biz BMT-nin görəcəyi funksiyaları, BMT-nin həyata çetirməli olduğu işləri biz həyata çetirdik, qalgolara. Və bu gün biz öz haqlı davamıza paradıq. Əslində necə olabilək ki, naxtıvanla Azərbaycan eyni ərazi quru torpaqı ilə ayrı sahirdəsin, salını birbirlək. Bu dəniz ada olsaydı bunu başa düşmək olardı. Necə olabilək ki, quru ərazi iki elə bölünü biri qalın bu tərəklə, bula nəsə, hiç bir yolu yoxdur. Bu işxalın bir başa pataq nomanikələmetidir. Bunun da bir başa dirijörü Ruslar, icraçısa təbii ki, eriməllər ki, məlaltılardır. Onun ildə biz bu ərazləri diyalıyıq. Azərbaycanın tariq ərazləri, bərpa olmalıdır. Bu bizim strateji hədəkmizdir. Bunu indi çixtidər həyata çetilə bilməsədə, gələcə qalq həyata çetiləyi son olaraq. Düncə mən başa düşürəm ki, bunlar təziq altındadılar. Rusya hər dəyək ki, burada provokatsalar yaradır. Yəni böyük dövlət olmasından, cüz olmasından su istifad edir. Siz bir eski Ukraynaçimi, Avropan az qalıçın dolayı bir dövlətlə Rusya nə oyunlar çıxardır. Ona görə də bizim vəziyyətimiz həyə qətəndə atacağımız attımları çox ehtiyyatda olmalıdır. Amma Azərbaycan ordu, Azərbaycan xalqı, artıq irmələrin bu hərəkətlərinə qətiyyən gözüm göstərə bilməz. Biz əbələ 10 doya bir razılaşması var. Bu razılaşmanı mən əslində yetərliyəsə biləmdir. Bu razılaşma cələk bu cür imzalanmayaydı. Amma hər haldı imzalanıp serimlələr də buna razıq veriblərsə, bu razılaşman bətlərinə əməl olunmalıdır. Əməl olunmayacağı təqdir, də də mən cüz ortaya düşmərdik. Ələk insanlar qanunu tanımıldsa, dövlət bir dövlət və yaxud bir cüz strukturu və s. qanunu tanımırsa, onda onda qeyri qanunu dinləndan, bu da cüz dəlidir. Biz əlbət də istiyər iki bu cür məsələt stol arxasında həll olunsun. Amma bunu rüsta istəməlidir. Nə qədə ki, rüstar bu torbaqlar, də oturublar, nə qədə ki, sülh məramlar deyilən gəlir burada, burada hiç faq əminamanlı olmayacaq. Krabiyemin mahiyyəti bundadır. Rüstar maraqlıdır ki, burada daim ara qızışsın, daim proseslər qaynasın və əsas də hətəp cün paşiniyana akimiyyətdən devirməkdir. Provokasyalar, cüzdəndirmək, ilməni xalqın içərsində təpliqə salmaq, paşiniyanın ufuzdan salmaq və təbii ki, Rusiyanın istədiyi adamı, yəni çöçəriyanı və yaxud ona bənzər analoji birisini İrmənistan'da akimiyyət başına getirməkdir ki, yenə də bu provokasyaları daim ilədir. Çünki paşiniyan başa düşürcək, bu provokasyaların his bir perspektivi yoxdur. Və ona görə də Rusiyanı əsablaşma, həm də bu Rusiyanın qadrı deyil. Paşiniyan başa düşürcək, İrmənistan geləcəyir, qərbə integratsa dadı. İrmənistan bu niçil dərəzində Rusiya tərəfindən provokasiya çəkilib, əslində böyük bir inkişəxinin ayrı olacağı ölçə, görün nə vəziyyət et, şüph beynəxə qaləmdə konuşuların yanında və s. O yordur, ahılla adamları, İrmənistan özündə də sufatsan dəlçeliyirlə. Də mələ, Adil bəddoğru deyilsiz, o məşhur şair Fiyodor Tüçefin bir sözü var, məşhur ifadət deyir. Rusiyanı ahılla arşınla ökmək mümkün deyir. Bu, cünki paşfıran proseslər də ilə Rusiyanın əliyilən olduğuna mələ, heç bir şüphəmi yoxdur. Çünki Rusiya tırnaq arası sühməramları öz profaqlar zə soxulduqdan sonra, təbiş olar hər zaman tariq oyu, o məşhirli planlarını bizim azərbaycan cəmiyyətinin başına açdığı oyunları, bundan sonra asməcə ahılla heç şim suqortalanmayın. Təbii ki, o bu və pizza kaunfliklərlə provokasiyalarla situasiya nəzərət etmək imkanını əldə səxdır. Yəri gəlmişəm, mən bugün bir məlumat aldım və bu belgis məlumatı. Deməli, Ermenistan'da artıq kanosusiya dəşkilərlərlərlə yetmək üçün paşinyanın yanında 5 də fərdən ibarət bir qurup yaradılır. Demələ, bu qurup paş nazirin susilə, konkretsi paşinyandan cədir, salayətlərinin artılmasinin ən bağlı, hans sanatlərin təşkil olmasını işləyib hazırlayıcaqlar. Öməl düşünən ki, elə bu xüsusdə də olabilək ki, o paşinyanın hansıca oniyaqindən əlçətcindirməyik üçün ulusiyanın bir təxrəbatı olabla. Anan islərinə aldı təxrəbatda, bura gədən canlardır, bura gədən şəhidlərimizdir. Analarımız, ailələrin çırara sonur. Təbəcə bir şəhid adı vermək nə olunqara təsələlə bilir. Yəti, təsələrin, Rəhşətlidir və analar min bir yəziyyətlə dünyaya evlat çətirir və günün birində də evladı dünyasını dəyişir, şəhid olur. Təbii ki, bu şəhid adı bir zirvətdir, ancaq ölçəmizin içində də şəhidlərə və müharibə qazlarına yətərincə qeymət diqqət yetilmək dövrək kərəfində və biz baxsaq hər gündəyə bilirək ki, qazlarımız nöqdələt nazirliklərin qarşısında aksiyalar çeşilir, haqsızıqqqora qarşı, ədalırsislərə qarşı. Adil bə, təşəkür edəm, elə biz çeşid alaq ölçət və hətimizi Nimal-i Şəhid eləyət sitəmdə yeri gəlmişəm, əbələ, Allah bütün şəhidlərimizi rəhmətiləsi, istək birinci qarabal savaşıdır, istək birinci qarabal savaşında, istərsə də bu ateşəs dövründə, əralda sənkərdə torpaqları qoruyub şəhid olmuş insanlarımız, bazı İbrahimov kimi, qəhrimanlarımız və s. Yəni, biz bütün şəhidlərimizi Allah rəhmətiləsi, amma biziz bu şəhidlərin, Bapu cüm, məsələn, baş verin bu provokasiyalarda insanlar doğrudan da heç nədən qırınır, heç nədən. İndi, belə bakanı, əriməni cəmiyyətində de, onlar da ana balasıdır, onların da əsrələrini ana doğrudur, həralda onlar da istənmirləri öz evlatları qırılsın. Və belə bir situatsa da, ərimənistan cəmiyyətində çox aydın başa düşürlər ki, bu nə provokasiyadır? Və onlar başa düşürlər ki, Azərbaycana qarşı, ərazidiyası, başqa provokasiyalan heç bir PSP-tibi yoxdur, amma güzsüzdürlər. Və aşın yana səs vermək bir daha göstərdik ki, əriməni cəmiyyətində realsu situatsan tam düzgün dərk edir, amma üç yönətim başqadı. Rusya bu yönətimi öz təsirində salmaqsı deyik öz oyunlağını daha mələttirsin. Buyurun. Təbii ki, elə bu məqamda da dövlətin, Azərbaycana dövlətin, Azərbaycana rəsmi şəxsən üzərini püşən vəzifə borcuyu həmən şəhidlərin annələ yanında olmaq, dəxtey olmaq və onların evlatlarının ailələrinin dövlətin qərisindən məhrin olmaqsını hissəkdirməməkdir. Yəni, dövlət hər dəmə olan məhiz üçün şəhidlərin nazirislərə aytir, müxtələt nazirislərə, onların qərisində evlatlarının taçı böyüyü bu hətli bulga çəsana qədər onların yaxşı təsdə olmaq, yaxşı şəhidlərin şəhidlərinə çıxışı əldə etmək üçün dövlətin üzərində tüşən bütün vəzifələri yeni etirmək. Həvi işi biz bunları deyirik, amma isəb biz bunu reyallıqda təsdər olsunuz, görmürüyük, mən də öz növbərdə üçün şəhidlərin və Allah sən qəni qəni rəhmət arzılırəcəm, diləyirəm, ailələrinə isə səhidlərinəm. Adil bəri, siz səhəm profesyorsunuz, deyələyə vasit gündəlik hüzlərlə xəsdələri qəbul edirsiniz. Mən istədiyim ki, son dövbürlər deməli xəsdəxanların qarşısında durmaq mümkün deyir. İnsanlar o qıdər çoxdular çoxdur, səhidlər dövlək xəsdəxanalı, hətta mələk özəl xəsdəxanalı, insanlar hərdansak borç, xəcdəxullar, qiymətlə əşyalarını satırlar, canlarını qormaq üçün cəliləm. Amma bütün bunların qarşılığında görülüşü, yüksək qiymətlər ancaq çox aşaq seviyyədə xidmət. Mənə belə deyəmin, çeyfiyyəsiz çıxidmət və nəticədə insanların ətlərinətində elə deyib. Xəsdəli şi sindurumları davam edir. Yə ki, bu xəsdəli isə kurtulur, başlı xəsdəli. Bak, indi, siz bir həçmolara, gündəli xəsdələri qəbuldən bir həçmolara, bəl son dövlərdə gördüğünüz müşahirlər, nədən ibarətdir? Yəni, ötən illə çöpət burada COVID-tən yetmiş, müxtəlif infektsiyon xəsdəlirlərdən və yaxudda çəkər xəsdələrlərlərlər, təziq xəsdələrlərlər, angoloji xəsdələrlərlər eləmək edəmə qədəsəsəsəm də angoloqsuz. Bak, nə müşahirlərisiniz? Müsbət və mənfək? Əbələ, birinci başyax statistikadan, sonra çetək təşkilatı məsələrə, nəcürə bizdə bu vəziyyət yaranıb? Təbii ki, analoji vəziyyət bu gün əksər müddəfiq resubrikalarda var, məbizdə də bunun heçicəri qalınır. Ümumiyyət-i bütün dünyada əlzak və dərman təhür çəsdiyi konsepsiyası, milli təhür çəsdiyi konsepsiyası bir təkibsəsindir. Əbələ, dəhələ önən bizdəmişi ki, ölkədə aqil olan əlzak məsullar, ölkən özündə məlum təşkilatın əliyindən istəsəl olunan əlzak məsulları və ölkə itxal olunan dərmanlar, bütün bunlar aşağı çeypiyyət parametirlərlə nə xaraktivsi olunur. Bu bir. Və əlzak məsullar, Avropada istəsə olunan və ümumiyyətlə hansısa bir saklama müddət olan əlzak məsulların əlhamsının bir yəindəkisi var, yə kodiks alimentaryus üzrə, onun təkibində olan qida əlavəsin kodudur və həl bir qida əlavəsin kodun da məyən yan təhikçiləri var, ular ayrıq da qida deyil, qida ya dağdır, əni struktur, stabilit bilən maddələrdir və bunlar haqqında insanlar məlumat almaldır. Məyənq istəyilər olan freqans, şişönüs vəziyyət dolanlar və s. ayrı- ayrı qida maddələm bu tür qəba olunan çəkinməsi və s. Yə bu, çox müdətcə bir məsələdir. Ona görək, biz bəzi əlzak məsullarıc bilmiric hardan dağdır olur, necə dağdır olur ki, dərmanlar da bu türdür. Məsəl ki, konkret deyə bilərəm ki, bəzi dərmanların üstünə yazan istəsəl yerləri cədip sonra araşdırırlar, həmin yedi su dərmanı yoxlayırlar. Yə, o belə bizdə bu tür haqlar var. Əstində, dərman bazarı kriminal bir durumda, krimulacın vəziyyət var dərman bazarında və buna bu dərmanı bürəcə etirənlər, bu dərmanı ölçəyə satanlar, bu işte sorunlutlar, cədid tezi var bu işin. Yəni, milləti bu tür cəypiyəsi dərman preparatları inə üşləmək və oların necə dəliyə sağlamlıqını təhürkə qarşında qoymaq, bu dərmanları ölçəyət ilxal eləyən şiçətlərin bir başa məsullət çiğnün dədir. Bu bir çinsi. Statist kanın, yəni, axtmasında səbəb, əlzak cəypiyəsizdiyi, dərman cəypiyəsizdiyi, içməli sünki, əlzak cəypiyəsizdiyi, hava dolan, benzapirəni, töremlərin, polisiklik, aramatik, karbu idratlarım, çünki Afşarın yarımadasında ekoloji tələblərə cəvəlmən çoxlu maşınlar var. Lanhamso ekoloji təslərdən və s. formal keçir. Sonra çoxlu çinti gelir bulan heç biri müdafiyəsiz deyil və vaat şəhərində təbii ki, bu çintin dən insanlara əziyyət çəkirlər. Bu bütün bu faktorlar xeyli xəstəylən əsasından, yəni ekoloji səbəblər yetər incədir. Əlbət də burada bizim milli xüsusiyyətlərimizin son vaxtlar təmbəliyin aqması, həddən ziyada qidalamma, yağlı qidaların, akşam vaxtına salınması, xalistərin artıqı, fiskı aktivliyin və çütləvi idman olmaması, və s. bu xəstəylər ol bir əsasiyadır və bu da ürəktəmər xəstəylən, ənqaloj xəstəylən, avut-yumon xəstəylən və çox salim vaadlıq xəstəylən əsasına dəyandır. İndi məsələ odu ki, cənafondun malcəsi işin icə qurgulur. Biz hansı səhiyyə sistemi ilə insanlara xidmət edirik. Var səhiyyə modeli, var qəp-səhiyyə modeli. Qəp-səhiyyə modeli Büyük Britaniyada, Almaniyada, Amerika də pəklid pəklidə. Avut-yumon principal cəhətləri demək olayet bir binə rüsutə düşürür. Yəni, bütün səhiyyə sistemi satsal müdafiəni üstündə qurgulur. Çünki, səhiyyə qəçləri həddən artıq çoxdur və bunu vətanda şövz-i zəhne götürə bilməz. O baxımdan da, dünyanın hər yerində icbari tibbisi orta deyilən qövlət özəl munisipal sistem ilə yanaşı, səhiyyəs qidmətlərin ilə yanaşı, özəl icbari tibbisi orta, hətta çönüllət orta da var. Və artıq başqa müəxələ sisi sistemləri ilə vətandaşlar satsal müdafiə olunurlar. Səsəvriyən ki, vəəzən elə qəçlərdən söhpət yedir ki, vətandaşa heç üçün qarşıləyə bilməz. Amma bu satsal müdafiənin olması vətandaşı həm də müəhəm bir daxili qabıxaltı, beyin qabıxaltı streslən klaseri. İki mən ağır xəstirlərin, səhəm əran sahil, üzmün bir problemi olsa, dövlət bunu qarşıləyəcək. Onu gör raha attı, sakindir və s. Amma bizdə vətandaşlar həmişə narahattılar. Çünki bir tərəbdən çeyfiyyəsiz dərmanlar, dicət tərəbdən səhiyyəxəçlərin qarşılamak zorunduq, və ondan başqa indiçə qədər icbari tibbisi orta ölkədə təşəkül tapmaması, səhiyyən bir sistem şəkilində çalışmaması, tüm buları çox ciddi problemlər. Məsələn, donur haqqında qanun müzakirə olunca bir halı. Yə ki, bu donur haqqında qanun, donur mənbəyi hərdən oluncaq. Donur mənbəyi klinik ölüm çəsitmiş, çifayet qədər praktik sağlam çəşdərdir. Çi bunlar da bunun üçün hələ hazırlanmalıdır, təvliq açışıc etməyədir. Kim öz atomobil qəzası çəsitmiş, ağır traf mı almış, başqa səməbdən beyin ölümü çəsitmiş, öz övladını öz yaxın, çaban qohumunu təşrih iləməyə qoyur? Hiç kim? Ay meyidin cidməyə olmaz və s.ə. deyib aparırlar və sanki buna bir şərait də yaradır. Həl bu ki, hər kəsin şəxsiyyətinin qoruyucusu dövlət olmalıdır. Hətta aile yüz bu olsa da aile yüz və nixtiyarı yoxdur ki, onun təşrihine mani olsun. Bu insanları izah olunmalıdır. Şəntiyyələndi insan ölür, dünyasında hətta təhvirləyir və ki, cəcə bunu baxıb öldürüklər. Yəni, istənələn bir evdə ölən hüskəsdəxanada müxtəlif situatsalarda dünyasında hətta təşrih olunmalıdır, ölümün bir başı səbəbi bilinməlidir və s. Amma bizim vətəndaşlar bunu imkan vermirlər. Yə, bütün təcirlər, aparırlar o mentalitetləndə biz sanki barışırıq, müxtəlif və əzi burada əri yollarda, bu kəlifarətiv maraqlar da və s. rolu oynayır. Son netisədə də biz ümumi, ümumi şəkirdə və əzi cinayətləndə burada üstə ördpastır olabilir, patensiyal olaraq və bir də təbii ki, biz real vəziyyətdən xəbərimiz olmaq. Ona görə də isə belirəm ki, hər hans bütün səhiyyəni sistəmiə çevirməmiş, bütün asasativ əlagləri qurmamış, döblət, özəl, munisipal və sigorta səhiyyələrin qurup arasında asasativ əlagləri yaratmamış, izbari tip bir sigortanı xüsusi ilə də hansıda bir standarda çaktırmamış, biz səhiyyədən danışə bilmərik. O, bu səhiyyə madilinin adamın qoyabilmərəm artıq. Ona görə də isə belirəm ki, isəl-səhiyyə nazili, isəl-sədə əbələ bir şeydə qeydələyim, səhiyyə nazili yarımda təbib adlı qurumun da yaratılması, bu əslində bir yanlışlıq oldu. Çünki, təbib də icra etçi qurumda, səhiyyə nazili icra etçi qurumda. Çünki, funksiyandaşın icra etçi qurum mövzud olduk da, təbii ki, olan arasında məntəki baxmının səlahiyyət davası başlayır. Və bilmək əzələ nümayişi yaranmış olur və bunu biz gördük bütün pandemiya sürəci boy və pandemiyanın nətçələrində və ya negativ təsirini də göstərdir və yeni klinikada, təbqalada hallar naziliyinin klinikasında baş verinə bir yabırça hadisələr həmin bu istuatsanın, həmin bu idarətinin nətçəsi idi. Sonra ambulatur xəslilən bir strukturə belirməsin nəzaretin, stasınlar xəslilərin nəzaretin dicə bir strukturə belirməsin özü də yanlışdırıydı. Yəni, akulativ gələrcək tövblikdə bu şünəftəsindən lazımınca gələ bilmədir və son nətçədik və bu indiki mənzərə nə ücək. Nə qədər ki, biz izbələt tipi suqurtanı, yəni bütün vətəndaşlara şamil ediləyə bilməmişi və bu məsələ vələt olaraq qalacaq. Dicərtərətdən izbələt tipi suqurtaya sərp olunan və zahidin xəçləməsin üzərində istimaya nəzaret müdkəq təşid olunmalıb. Bu çiblərin nəzareti, vətəndaş zəmiyyətin nəzareti, elə dövlətin özün nəzareti, yəni tövbikdə bu xəçləmələri tam şəqfəp olmalıb. Vətəndaşla bilməldik, həçimin burada cəlirinədi, vətəndaşın üzərində düşənlədi, dövlətin xəçlədiyyinədi, əcək hanssaq hidmətlərin dövlət övtəsindən gələ bilməsə onu vətəndaşla yarı bölə bilər, müəyyin hissəsini kampansiyələyə bilər, nizə ki, Türkiyədə 2.000-ci ilə qədər bu vəziyyət vardır. Ondan sonra çırp dövləti, Türkiyəni xizadiyatı artandan sonra dövlət bu məsələkləri tamamlə özlərinə götürdü. Amma bu işi çimlər təşkilədi, çimlər bu ilə məşhul olu, nizə məşhul oluları? Sanki elə çıxıllar, ümumı açıot, hesabıot və s. Mən çətinlə bir belirlişdəydim, İslami TV-də, orda bir klinikan baş ətkimi damışırdı. Həkimləri 7.000-8.000 məşh verir, sonra mən həmin həkimləri zəinvurdum, olar dediləc biz anıca xələli özlə övlət məşhul məzələri. Yəni, bu yalanı dəməyin nəməyən asıl var? Bunları bətəndaş bilir və insanlar bilir və ona qula aslan, bu real-bəziyyəti bilən insanların bucur yalan informansı alanıca etibarı bövlətə qalar mı? Bunu mən nəhisə bilir, bucur çıxış eriyən adamlar, sabahsız bucur çıxış eləyirləm. Bunlar əsindir, cüya bir ayıq hidməti göstərmiş olur və döbləti nüfuzdan sağlır, döblət əlkanlı hürmətsiz eləyirləm. Adır bə, taşakür edirəm, dəli xanımlar və bəyləri və ilişin like etməyi, paylaşmağı unutmayın. Qeyd eləyəm ki, müdafəq hətta insanlaqlar qəşkilatı kanalın üçülərindən ölkədə səhiyyə sisteminin cahari vəlcətini Prof. Adil Qeybulli ilə müzakirə edirəc. Adil bə, o dərmanlar məsələsində toxunduruz, dərman mafiəsində, təbii ki, bizim ölkədə də Azarbaçəni dərman manakoli yattı. Hər şey, tiftik iğnə belə ölkəd yətirmək, çimi sənlər zövənə təlqatınə, manakoli yəsində dələ. Yalnız, nə dəsa, bu COVID-19 dörəmi yenə başlayanlar, bir insanlara da təlaç var idi, panika içerisind idi. Bir arbidrol aldır, bir dərman var idi. Çımsa bir iştimariyə fişir quraxmış idi, bu arbidrol, ümumiyyətlə, arbidrol. Arbidol, arbidol. Arbidol, üzür istəm. Və bir həftəli kərisində, bu arbidol apteklərdə, bunun iğnətlə çəldə çarxı qaxtı, Ceyran belə qaxtı. 500 mana, 300 mana, hansıca 30 mana da, 20 manata olan dərmandı. Və bir metdə sonra, ümumiyyətlə, apteklərdə itti, yoxa çıxdı bu dərman. Təbii ki, yətsək, yüçər məamur təbəqələsi üçün kəsirlər satışa vermirlər, belə bir bəlcə. Amma sonradan mühəlum oluşu bu arbidol, kovid xəsirlərində qarşı, heç bir eflikli təsirli yoxdur. Bax, belə halları, köşü hardanca, bunun qarşısını almaq üçün, bu dəzi informasiya qarşısını almaq üçün, təbii ki, marifləndirme olmalıdır. Amma siz metdə bir insanlara, vəsəndaşlarına nə tövbsiyyələrdiniz? Belə bir panika ulanda, belə bir nəhanssa dərmanın təsirinin daha effektiv olmasına mən, reformasını almaq, bax malə ki, belə bir yalandı. Və bunun qeyməti qaq, və insanlardan qaqşıları uraçı, belə arbidol lazımdır və yaxudda x-dərman lazımdır, zət dərman lazımdır, apteklərdirə olur bu. Bə belə sütuaca da xaslələ nə ilə mələ, bə bu problemi çökü habercəlir. Təsiflər olsun ki, biz bunu dəpələn öncə görmüşük. Çəransı bir mülbüt şəra et yaranın kimi, karparatın maraqlar, milli maraqlar üstəliyi başlıyor, artıq bucur maraqlar önə çıxmaqa, və elbət də o da insanların əziyyəti, zəhməti, istıraplara hesabına başlayacağını. Ümumiyyətlə, biz bu kandemiə dövməmi şahidələrdəyimiz ən böyük negatiflərdən biri marifləndə işinin yətərincə olmaması, çox bərbat bir marifləndirmiş aparılır. Yalnız operativ qələrcağın üç dört nəfəri oraya yığıb və bir nəsədə jurnalisti o əbbəcdən razılaşdırılmış təbii ki, jurnalistlər oraya yığıb, formal bir briefing çetirməyələm, başqa bir seçinə görmədik. Həmin operativ qələr, xüsuslə təbibin o strukturları, operativ qələrcağın strukturların əlaqı saxlama olan ne isə məsələtləşməyə qətiyyə mümkün olmadı. Və çox təsiflər olsun ki, üçün üçün sürürdü vəziyyət və düzdür biz həmin təbib rəhbəliyindən bir neşələ, bərizə bizim əçimləyə istimai birliğinə dəvət etdik. Olanla müsaçerələr yapardıq, düzdür onlar bu məsələdə qərar birəci şəxsəl deyirlər. Ama situasiyanın təbii ki, onlar da başa tüşürdər. Amma bu işin, bu marifləndirmişin, niyə cürə təşkil olunmurdur? Mən hindiya qədər aydın deyir. Bu, həm dövlətin marağındaydı. Həm operativ qələrcağın marağındaydı. Həm millətin marağındaydı. Niyə cürə buna parmırdılar? İçinin səriptən də bu, əsas bizim də deyəcəyimiz o iç ki, nə qədər ki, marifləndirməyə yoxdur? Nə qədər ki, bu informansı düzcünləyə yoxdur? Əlbət don yerini bu dür falsılıq tutacaq. Arbidol və dicə dərmanları önlə bilim sözə, bir az əfərə anlanıyor. Sonra bir tərəbəz meyvənin də az qalı papilər olmanı cətirib çıqadır və s. Anı bir şey var, pandemi 2020-ci ildə pandemiələ başlar öncunda 40 çölçədə bu məsələ yələndə biz bu pandemi yadlandırdık. Dünya səhəyə təşkilat deyil ki, gəlim buna tələsin. Yəni, 40 çölçədə bu yəlmişsə, çünki bunu dünya pandemi yadlandırmırsa, demələ diqbət tədbirlər də görür və dünya səhəyə təşkilatı vaxtında bu tədbirlər görə bilmət. Yəni, indiya qədər də görür. Bəlz ölçələr var, çərdə vaksinatsan parılmayıb, Afrikada, Asya, bəlz ölçələndə orada da mutatsa damidir. Və əçsər bu duruş tamlar Cenubu Amerika'dan, Afrikada və s. və nə qədər ki, vaksinatsan bütün dünyada bələbər paylamadılar, bu işte bir ülkə lecallı olmasa və dünya səhəyə təşkilatı maderahtırı bu düzgün həyata çetirə bilməsə, biz təbiiç bu zəndirik qıra bilməcək, pandemi də mutatsa olanı damidir. Və görünənlədi, dünya səhəyə təşkilatı həmin 2020-ci nün febəlalayında eləyəri ki, infademi yana, yəni, dizim parmaqsanın mübaizə lazımdır bu ilə malı qətnamə qəvmirlədir. Və bütün ölçələrə tövbsi elədi ki, infademi yana, yəni, dizim parmaqsanın bütün administrativ hüquqi hizibatı bütün listuslardan istifadə ilə mübaizə parılmalıdır. Çin insanların təsəbürəri bu sayedə yanlış olmasın. Amma bütün bunlara bakma yəni, satsal şəbəkələrdə insanların daha çox ünsiyyət dolduğu məkanlarda ula da yəni, satsal şəbəkələri idi, müxtəlif dizim parmaqsalar yayılırdı, ayrı ayrı ətta dərəcələr olan alimlər, müxtəlif şəxslər çıxara insanların həyqətəndə çeşitmək istədiyi yalanı olara demək olara çizəcəsəyəm, ifadəyəsələ yildir. İnsanlara da təliginə meyilli və bu yalanları uyurdular. Məsələn, vaksin aklımda, vaksin atsa aklımda əslində, dünya səhiyyət əşkilatını insan savlamlığını təhdi dələn 10 prinsikdən biri vaksin tərəddüdür. Vaksinin, vaksin atsanın bu gün elimin vəşəriyətə verdiği ən böyük hədi yolduğunu qəvli etməli. Vaksin atsa nətcəsində 4 qurantin infeksiyadan biri, yəni tau, bəba, sarı, qızdırma və təbiçsək kimi infeksiyaladan biri təbiçsək bu gün yoxaçdır. Vaksin atsa nətcəsində bu gün uşaqlara bizim elədiyimiz, köyöskürəktis, qarlatin adı, difteriyy adı, tətanustu və s. əsləri xəstəyilər yoxdur. Yəni, vaksin atsanın hesabına bir soq şeylərin nə ayrolamış o. Sadəc olaraq, karanevirusun indiki bu SARS-1 SARS-2, məyris karanevirus, ərenti daşiçisi viruslu genomunda, griptə əmsinin və bu virusu əttaim utat suqradığına görə buların vaksin atsası, yəni bir dəfəli vaksin atsa sələli yoxdur. Amma dərenti tərkibli bir ustarım var, bunlara qarşın barzə parmağı imkanları var. Ona görə də bir şey başa düşməyə lazımdır ki, biz elimin göstədiği yolunə cətməliyik. Hər haldə elim daha çox sınaxlardan çetmiş, daha çox bize əsaslandırılmış yolları göstərici. Bu seçimlər də tarixin özün göstərib. Hər hansı bir görüsüz insanların, çaretsiz adamların o zəif yerlərindən istifadəriyəri, sosyalə də təsəbirlən yanlış olmasından su istifadəriyə bucun informacılan yayılması, insanlarda pəndimiyanın barzəşində xeyli sakmalar yaratdı və hər bir ölkədə yaratılan müxtəlif qurumlar, pəndimiyanın barzə qurumlar, biz də də bilətik də edəcə, cərəpuna en barzəşini quradı və təbləqat işi düzcün quradı. Amma bu iş qurulmadığına görə insanlar da bucur şahiləri uydular, yalanından vaksin pasportlar alındı, müxtəlib yollardan bu malzədən qaçıldı və mən sinandırım ki, bucun pəndimiyədən dünyasının dəyişən insanların böyəsəriyəti, o biru səhələdi inanmayanlar, nəbini vəun ciddilini inanmayanlar, bunu hansısa güya təşkilatların, insanların cüzmər kezdərinin insanları məhbətməyə olan sayına azaltmaq çimi zəfən keçirlərin yollara təlqün olunmasından doldu, çünki bir şey nəzərə olmaq lazım, dünyaya əhalesinin 7-200 milyon olması bucun, əslində bu rəbəm özü bucur pəndimiyə olan əsasına dəyandır. Və dünya səhəyə təşkilatı qeyd edir ki, qarçıdakirlərdə bizi çox dəşətli bir grip pəndimiyəs gözü, bu elmi bir proqnuzdur. İnsan, koviddən nə qədər adam ölüb ki, bu dünya həalisini azaltmaq üçün yetərli olsun, bu absurd fikirlərdir, vəc bir onun əsasını yoxdur. Amma istəni nə oldu, biz pəndimiyələ nəzər isə bu ilə mübarzə parmaliyyəqdə ən sade məndik budur və bütün təbliqat bunun üstündə qurulmalı. İnsanlar bir şey başa düşməli idilər ki, vaksinat solmuş şəxti, qurulmuş şəxti, bu yoluqtuğu təqdirdə ən azı ölümləm tarır, az yoluqur və ona görə də yoluqma zənciri bunda kırılır, başqasını yoluqdurmur. Və amma vaksinat solun mən şəxti təliqə mənbəl olaraq qalı. Pəndimiyələ mübarzə işində də karantin tədbirlərinə yanaşələri effektib vasitələrdən biri vaksinat sada. Qalifdi bir mündətə çatmal üçün, vizə hələ dünya halsinin 70% vaksinats olmanı bir netil lazımdır. Bunu çaktırmal üçün. Amma bu işi düzgün qurulsaydı, bu iş bütün ölkələr arasında bərabər paylansaydı, dünya səhiyyət əsladır kardinatur funksiyasını normal yerinə yətirsaydı, biz bucub başqa bir mənzərəl öncüsə qalı bilərdik. Amma Adil bə, yeri gəlmişə, bu Covid pandemiyasının rövərinə gəldik və dünən artıq Holland-Nedialand həkuməti gismən qapanmaları gələcəyə ilə bağlı qəralar qəlbirlədi və bundan sonra da Covid faşizmi adlandırırlar apropotobunu və elektrazlar başladı, aksiyalar başladı. Və Holland-ı yədiyim ki, ahasının 12 yaşından yox arası 70% hətta 90% vaksinləşir. Bir tərəfdən vaksinləşmə, bir tərəfdən da bu yalma. Amma sizin bir fikirizdə xatə biləm, siz demiştisiniz ki, müniyyətlə Covid-Grip ləcəli də pandemiyanıcə, giribin də 200-a qədər növ var. İndi biz buna qarşı bir, baxbində vurdulduğumuz vaksinlət. Yəşməl də vaksinləmişəm, siz də vaksinləmişiz. Yaxşı bunlar nəsəcür giribə qarşıdır. 300 növ, giribin növü varsa, bizim bunların hamsı da qarşı vaksinlərlə bilməli yaxın. Bu da biraz ziydiyyət yaladır. İnsanlar beynində xeyli suallar yaladır. Bak, bundan bağlı nə deyə bilərsiniz? Ümumiyyətlə, Covid-Grip başqa-başqa viruslardır. Və bunların hər kisi analoji birbirini ofşar daha doğrusu, əlammətlərlə müşahiyyət olunur. Covid-Coronavirus infectious, tazlı virus, o 60. illərə qədər insanlarda olmayıq. Bu zoonotik birbirinizdir. Olabilsin ki, grip də nə varsa zoonotik olun. Ama grip artır 2.000 nən çox ildir. Bunun haqqında məlumatlar var. 2.000 nən çox da bunun ştamı var. 2.000 nən, gripin. Gripin ABC formalar var. En çox ya iləm e-formasıdır. Ansçıdır, ispan gripi də bu formu ya idiydi. Və griptay mutaksiyo olayım. Səcə grip infeksiyasının qarşı məyən, adaptajin situasiyanın yaranması, artıq illərdir bu xəsləriyə qarşı insanlar qanizdən məyən imunitetin formalaşmasıdır. Çevik bir imunitetin formalaşmasıdır ki, grip artıq bizim aramızda bir adət şətirini alın. Bu çıqaldı, karana virusa 65. də ilk də bu xəsə öğdəmədən dünyasının dəyişənlərin nəfəs yollarından götürülmüş yaxmaları daşçar olunub və bunların yarasalardan, dicə reybanlardan insana çeşdiyi məyən olunub və bu əslində insanların artması, faunanı, florağın qıra qıra jetmənesi, sonra əvvələl yiyilməni reybanların ətinlə istifad olunması, yəni qeylərinə rəbi və s. həmin virusların da adaptasiyləri insan hücə eləsinə trasfer eləməsinə bağlıdır. Vanacədə bu zoantrofanik virusdur və karana virusun qıq forması var. Onun yetdisi insanda qəstəyi türədir. Dördü, daim bizdə mövcud olan soyoxdəmələr türədir. Karana virus həril olub. Bu adi soyoxdəmə türədir. Bizdədə olan soyoxdəmən bir növədə karana virusun həmin dört formasıdır. Karana üç forması kibar SARS-1, MERS və SARS-2 ili ki, COVID-19-u yaradan. Bunlar daha təhlükəli formalardır. SARS-1 və MERS bu zamanında lakallaşdırılıb baş verəndən, ama SARS-2 bildir ki, çox sürətlə pandemiyi yarattı. Dünya yağıldı və hala azı da dünyanın bu iləmi bağrıcədədir. Bu virusun da pis piktibi cələcəkdə həmin o dört insanda həril soyoxdəmə türədən viruslardan görülməsidir və ya sıradan çıxıb cətməsidir. Yəni, bunun başqa pis piktibi yoxdur. Sədəc olaraq, virus sürətlə mutaq soyoxdəmə görəm, ələlik mutacim formaların özlə-özlə-özlə imunitetin kaliraklıqa zalmış olur. Və hətçə də xəslələnilər ol, hətta vaksin olandağın darasında. Bu da nəyə görədik? Çünki zamanında vaksin olunsaydə bütün dünya buna dində, həm, texlik, imkanları yoxdur isə ayır. Pandimenin təz biz bir də allaşabilər. Təhürsülər olsun ki, həm mutacim forman ayrı ayrı davranış səricilənməsi və yeni-yeni klinik manifestatsanın əlamətləm baş verməsi elbətdə ki situatsanı ağırlaşdır, amma bu da biz sona çatacaq. Həralda gördən ki, virusun 2020-ci ilə artıq ədəmi boyunması proqnuzdaşdırılı. Yəgincimi bazı intensivləşləyə, bu virusda bizim həyatımızda adi virusda çeviləcək. Amma biz bu pandemiya tədvürbəsk göstərdik ki, biz ümumiyyətlə qarşıdan gələn isləndən sürprizə hazır olmalıya, müxtəlif pandemiyalar olabilər və biz bunlarla hər cür mübazı hazır olmalı. Həm bir dövlət olaraq, dünyada bir, yəni, dünya dövlətlər olaraq da bunun maddəri hatırlağın elə təşilatlar, bu işlə nəticə çıxatmalıdır məyən strateji, ehtiyatlar qurumu aldılar, insanların marifləndirilməsi, üçün xüsus algaritimlər çıxatmalıdırlar, və s. və s. POS-Kovid dövründə hələ biz nələr nəvizləşəciyi bilmək üçün ki, Covid çetirən insanların böyəcələtində biz artıq müxtəlif xəstəylərin fəyallaşması, POS-Kovid sindurum adı altında cəmləşdirilən xeyr-i niqatib hadislər görüyün. An qaloj xəstəylərin peydə olması və s. Ona yəni, bizim insanlara tövsyəmiz, onların ibaratçı çalışıq xəstələn məsəliyyə ciddiyə yanaşsınlar, karantin qayıtılan gözləsinlər, mümkün qədər vaksinatsa etsinlər nəyən ki, yalandan çağız almaq və s. Hələ indiə qədərdə bu haqda insanlara tövsyə bilən şəxsləri satsalı şəbətçələrdə söyməy, aşağ olamaq, müxtəli püfadələn olan yubanlı sözləri yardırmaq, hələ də dəam edir və bütün buqları göstərir ki, bu cünki, bu prosesin dəam etməsində bu cün minasibətin də rolu az deyir, təsivlər olsun. Və o çıxaldı siz dediyiz Hollanda ya da başqa ölkələrdə, biliz ki, bu dəməkratik dövlətdir Hollanda və dünya səhiyyə təşkilatın tövbsiyələrinə, oları əməl eliyinlər və bugün pandemiya bu vaksinatsa işi hama başlayış, bura çip koydurmaq və s. Bunlar tam ağılsız, mənasi, mənitiksiz söhbətlərdir. Və əslində vaksinatsa dünyada müətəbər xəstələrə nəzarət və propliyyətdə məhçəzlərinin birbaşı nəzarətindədir. Dünya tarixində vaksinatsa prosesləməyən problemlər olub, məsəl, Eboğlu xızdırmasından bağlı aparılan vaksinatsa da problemlər yaşandı. Orada antitirlərin, ətçisimlərin sürətləndirmə, reaksası deyilən bir reaksə baş verdi və görülək ki, vaksinvurlan insanlarda ağır nətçələr olur. Bu zaman vaksinatsa dayandırıldı. İçinci Amerikada donuz grip nə qalçikləvi vaksinatsa da bu CNA Boris Syndrome deyilən, Forylaldi Konu Nebrabatiyyə alamətlər oldu, burada da dayandırıldı. Və ümumiyyətlə bu cür hadislər olub, bət dünyaya səhriyə təşkiladır bu cür suats olsaydı, həmin müətəbər təşkilatların reyində bunu dayandırardı. Amma hələli vaksinatsa da ciddi bir problem yok. Və bu proses uğruna dəam edir. Amma təsiklər olsun ki, məyən tekniki, ayrar ölkələrdə olan idar etmə formaları, münasbətlər sistemi, kardinatsan, yaranmaması, asasrativ əlagələrin səhiyyəs turqlar arasında yətərincə olmaması, bu vəziyyəti yaratmış olur. Və bu nə inki səhiyyədir? Bütün səhiyyələrdə bir ölkələ arasında var. Bütün təbiyyəti qorumada da çox ciddi problemlər var. Qaloca da da bir ölkələ arasında ciddi problemlər var. Səhiyyədə də təbiç pandemiya da bu çox ciddi bir ittifak tələb edir. O ittifak da, elbət də ki, yoxdur. Və biz də bunun təbiqi altın seçirik. Təşəkürəyəm Profesor. Dəli hanımlara belə işimizi like etməyəm, unutmayın. Hazırda belə işimize 320 nəfər insan canlı bağın. Ancaq likelarız sayət təsdi tanasəb bir təşkiləri. Qayiş edəm dəslərinizi əsəcəmeyin. Çünki biz ölkəmizdə səhiyyəs istəvinin cəri bəriyyətini dəri Profesorunuz Adil Geybulu ilə müzakikləyə. Adil bə, bu bayaqsız qeytəkdir kis idarəçiləyindən danışdır. Təbbi bil, ümumiyyətlə operativ gələcə hanım. Təbbi ki, bu son içi lərzində, təxmi nə, içi lərzində pandemiya elə olunma sonra operativ gələcə hanım çox yersiz və qeyri adıqbət verdiyi qərılalım. Məsələ, indi pəhazırda pos pandemiya dönəm, demək mümkün üsabıda düz də insanlar maskadan istifadiləm məcburu qəlidlə anca həsi də deyim ki, adamlar tanəyirəm ki, bir maskanı yumadan bir ay istifadiləyir, təsəbirləyirisindir. Yəni, belə o an halda da ürüsün yoxma əhtimala daha çox olur. Dicəli insanlardan, toplum arasında, metroda, autobuzda və s.b.dicəli. Bakın, bu ticarət abiklərlə, restoranlar və kafirlərlə çirişdə qabit pasport tələbirlər. Ancaq, burada bir boşluq və s.c. Təsəbirləyir, insanların qabit pasportunu tələbirləyirlər, çimin qabit pasportu varsa, çəri sağlılar. Ama insanların təmpuratunu yoxlamalır. Sizcə əşmət burada böyük bir boşluq qulaq məyib mi? Yəni, təmpuratunu ölçmədən bir başı olaraq qabit pasport tələbirləyir və halbuki, hərkətki, vaksinə olan, hərkətki, o insanlarda yürüsə yolxullar, yenidən yoxmalar var. Ah, elə olan halda sizcə höçmət nəçimi tədbirləri almalıdır? Yəni, efir vasitası ilə də istərdim ki, höçmətə dəyəli təşiklərinizi ünval yəzəsiniz. Nəcəsi, hər zaman ünval nəcəsiniz? Buyurun. Əbələ qeyd edim ki, təklatı işte çox ciddiq sözləri qor. Bu işin yenə edirəm, birinci problemi marifləndirmişinin ehalinin düzgün qorulmamasıdır. Ehalinin təsəbirlərin düzgün formalaşdırılmamasıdır. Təbviç, bundan ilə rəcələndir qeydli problemlər indiyədəşmə ücritir. Əbələ, COVID-19 pasportun göstərilməsi təm təminatlı deyir. Çünki, biz qeyd ilə adam indi daşçarı olunur biz üçün cinayə çərdəstə, ayrar yerlər, portala atları yerləşdirilir. Yəni, bir yere həmin saxta pasport almış qəst adamı daq qulması yətəlidir ki, qapalım müddər qeydli adamı qəst ilənməsi. İçində, insanlar da vətəndəş şurun formalaşdırılması deyilən bir məsələ məsələ, insan başa düşməldi ki, o qəstət isə başqa də məzərə qurmama və bunu bir vətəndəş olaraq bizi daim başlanmalıdır. Yəni, təsiklər olsun ki, bu məsələdə də anca özünü düşünən, başqasını düşünməyən yəni insanlar var. Üçüncüsü öz sağlamına lağ qeydli qurup var, ki, onlar özləni qurmala nəyən ki, başqasını düşünməyən siz demişsiniz ya, masqadan cibdə quləmdir səxtəsaq ilərlə, rəndi dəyişmiş formadı cəzən masqasını məsələ, şəxsə, məsələn, adilimin tarxı şeylərdir, ciri sən mağaz yə, qapalım müddədə, orda cilişdə bir 50 dəfə deyilip, ki, bu tezimfik seçim yəhul olmalıdır. İnsan cirendə, orda əlinə ən azı dezinfeksiyelil cirir, orda paltara baxır, ərzəqə baxır, başqa bir əşaya baxır, əlinə vurur. Bizim tüm temaslarımız əlinərdir, əlimizi vurur. Yenə də həmin dezinfeksiyədir, məhvuldan əlinə vurur, dezinfeksiyədir, çıxırcədir. Bu, elimin tar, ciciyəni qaydasını əmel etməyə biz nə bax? Sizi inandırım ki, bu üçün yenə də o əllərin zamanında, laxımınca yüylmoması, dezinfeksiyədir məməsi elə əbbəkir. İnsanlar sanki buna bir əliyyəl deyiblər ki, pandemiya. Yəni, bu, heç, bax, bu şəkir. Təbii ki, bahamiyyədil, əliyyətləm, böyük əslərətə əliyyətdir. İçinsi, mən tam əndə əralda bu Covid-xəsləyəni nə biz yetələndir, aslaşırıq. Dəmdiyaq nusqə, təsatın tapırıq ən bir aciyyət eləyənlər olur, əvdə mağac olunurlar, o apardırımız tədqiqatlar var, əldələdiyimiz məyin nətçələr var məvlərin birçisi nə artıq bəyənə haq komfranslarda dəcələtdirmişəm, çıxışələnmişəm və dəməli burada belə bir məsələ var ki, Covid-19 əsləyəni yolxanların bir grubu da dəmək olurlar ki, xəsləriyyə, inanmayanlar, qurentin qayıd olan, gözləmiyənlər və nəhticədə xəslərinlər və qulan bəzləndir, həyat-ı təsiflər olsun ki, bacələyib sonluq olun. Bitib qulan arasında tanımış ölkədə insanlar var, istimai pügrurlar var, cəmiyyətə faydallıq, əmsa olan şəxslərimiz var, ki, onlar xeyli məsələn, cəmiyyətə faydə verildiklə rütfaliyyətdə inir. Əlbət də bu dür insanları itirmək həyli ağırdır, hər bir vətəndaşımız itirmək əvdaq, nəyə görür qoybitdən insanlar dünyasının dəyişməli? Bir ailədən ərbə həyat yoldaşı dünyasının dəyişi və ayrı ərəxəsi khanlardır. Yəni, bu çünpacələr olur. Təbii ki, buralara mısın? Ətə və əvladı dəyişim dünyası, bu dür faqlar var. Bu, kandemiya dövbirli ümumiyyətlə tariqda bucur kandemiyalar olub, taunum kandemiyası təbii ki, təbii ki, və s. çox ağır bir tariqi ufaqlar var orada və bu faqları bizində bucur yaşayır, amma bir şeydə nəzər almaq lazım. Nə qədər ki, biz bu situasiya ciddiyə yanaşmayətiyodur? Bu, bizim o qədə həyatımızdur əksin göstərəcək. Əlbət də bu franciste necə diyələr bu işə az sohq başa düşənlər, özlün qorayanlar, başqasın qorayanlar da bəlzən əziyyət seçilər bu francisten yolu xullar, fəslərlər, ağır sonlu olan həyatları necələr. Yəni, bulağı yaşamamaq üçün biz yenədirəm ki, əhalini kardinasi iləm bir qurum yaradılır aparatib qərəcə. Bu aparatib qərəcə han nümayindələrinin oradışı ilə rədi marifləndirmişi aparmağı, faqdını şəxsəm görmürəm. Bu televizy ekranlarından pandemiye boyu mənasız şöy verilişlərin olə bilim, özün idar eləyəliyə bilmi adamların çıxırbizə nə müxtəhət dəstirməyin, əvəzinə, bu cür marifləndirici belişlərin olması. Daha faydalı olmazdı mı? Daha faydalı olmazdım ki, biz vətəndaşlarə deyək ki, ay cəmaat, bu antibiyotikləri istifadə etmiyin, bunların birisi təsiri yoxdur, bulaq sizin sağlamlarınızda sonra izbraxəcə haqqları imun sistemi zəhiblədir. Bu arabi ümumiyyətlə antibiyotiklərin özünün təsiri hələ çox cəpti, buları boş boşun istifadə eləmin həmin siz dediyiz, arabid olun özün istifadə etmiyiz. Bu çünki bu tür dəramanlan satılmasında buların əhaliyyə nəcə dilə çütləvi etsin satılmasında karpayatın maraqlar vardı. Həmin dəseblərdə yazılıp bırakılmışdı dövriyyə, ondan istifadə edilər və azərbaycanında pəndimiya vaxtı istifadə olunan antibiyotiklərin əhali səinə, istifadə edilməyiz götürsəyik biz. Və kədə bizim milliyyət cinnəsin rekorutlar çıdabına düşə bilər. Aftəsə bilirək, belə bir mənzərə var. Elbət əlbət əlbət əhaliyyəm məsələrdə və cəna fondun taliyyəm məsələsi. Adı bəyə, amma belə xaqlarda var idi. Pandemiyanın ilçin məhlələrdə deyək ki, insanlar elə izləclər də yazıllar şəhb bilməsində mən oqara ümumləşirik deməkisindən məsələn mən bir tanışlarım var çənişti. Məsələn deyək, xəstəc edir xəstəxaniya şəçərdən və yaxud da həziqdən vəşqa xəstəlikdən, ankloloji və yaxud da xəstəliyindən ağır xəstədi. Onda dünyasında eləşiriz. Üzat götürük xəstəxanı onu qeydiyyət alır Covid-dən ulaq xəstəcim. Belə xaqlar var. Əsl, bu xaqları sadəcə bəsiz mən insanlarda da o çaşqınlığı yananmasını gınamram, nə görəm? Bu çimi halları görəmdə çi xəstəli olub rayan xəstəxanından donub paçindadır rayan xəstəxanından donub əla müxtəlif insanlar vasında hamının yaxunları tanışları bu bəyətəcə formada hansısa xəstəxanı da iştirəyən az nolardan imparaş almalı imkanımalı. Əbəl belə hallar olduğu halda insanlardan sadəcə tereddütləyə yanan çiçimdə ki, məsələn məsələn həçədə bu pandemi yox, təbiçmək ilə qarşıda tədbirli olmaq lazımdır. Sosial məsələn həli gözdə məhlansız demişəm masqada istifadir mələli əli aşırı olalak hara çiyirdin çıxsa dizifəksiyelə məhlansızdır və s. Məxsim səhviyyədə tədbirli olmaq və bu virusa yoxu maxtdan uzaklaşmaq lazımdır. Anca bu belə də halları oldu. Bu halların olması hansı məksədə xidmət ediydi. Adam məsələnlər var da çaşqınlıq yarar. Mən bayaq da dədim ki, təşkilatil işdə yəni pandemi alam imbariz işində çox çiddi qüsurlar var. Bunların bəzləri kriminal seviyyədədir əmin qeydilədiriz məsələlərdir bu kategoriyada olalım. Məsələrdir və bunlar statistik edə ciddi təsir edir. Ambulator xəsirlərimiyyətlə qeydiyyət alınmaq böyə işləriyətdir. Məsəl, bu cüncə bizdə ki, COVID statistikası real bəziyyətik cüncəmin statistikı daha çox COVID təsdi verənlər qeydiyyətə düşənlər, portalı düşənlərin siyasıdır. Məsəl, çıxil insanları var, müradəcət buları məyənd eləmək ən azıb bu işi düzcün qurmaq, real bəziyyəti öyrənmək, gələcəkdə statistik övüsün, bu ilə imbariz işini təşkilətir. Ve COVID-in yayılmasıyla bağlı yerli xüsusiyyətlər və onun yayılma tarqiyasında ki, məyən sifesi pika, və s. yerli şərait nəcə biz sabat təşkilər verici dünya səhiyyət təşkilatına başqa ölkələ. Bütün boyunan bağlı, yəni, işlərdə ciddi qüsurlar var. Düz-dünya səhiyyət təşkilat nümayəndəsə qurda oturur və s.b. bütün bulara baxmıyorlar, biz öz üşümüz düz qurmaq alıyor. Bizi müşimiz kiməs əsabat vermək üçün deyik. Bizi müşimiz cənə fondun təliyi üçündür, üçündür, ölkəmin üçündür, dövlətimizin təhlükəsliyi üçündür. Ona ya, biz öz üşimizi bütün hədəklərimizi bu istiqamətdir qurmaq alıyor. Və o baxımdan da siz deyən faqlar təbii ki, var, bu faqlar çox böyük biya vırçılıqlardır və ayrı- ayrı vələn təsləri qurçun ki, COVID-19 diagınızın sorgusu alı yoxdur, ona görək. Bəlzə, suçatsalardan çıxış yolu olaraq deli COVID-19 vələn şəxsləri qoyulmasanıza bu inə izah olunabilər ya da məhsuliyyəs siz deyilməm. Bu, başqa bir izahanı mən tapabilməyəm. Adil bəyi təşəkür edən maraqlı və məhsulları şəhbələcə öləbən həzab edəcəyəm ki hən izləyicilərin üçün də qazandaqı əldə etdiyi yeni biliş bacaraqlar oldu. Ən azından siz bu profesoruz, bu sahnənin araşdırıcısınız, bən bilirəm ki, siz hətta COVID-19 pandemiyasına bağlı bir çitabınız da nəşirilən çıxıb COVID-19 pandemiyası və azərbaycan təcrübəsi və orada da, mən oxumuşam o çitabınızı biraz tip bir dildə yazılsa da məhsuliyyəs şəhsində siz orda məhsələrin izah edilirsiniz həm höçmətə, həm də cəmiyyətən ünvallanan töfsyələriniz var və tə elbət də ki, zaman zaman həm məhsbətdə bizim vəlişdə təsid qonaq olursuz bu töfsyələri yorulmadan vəhsəndaşlara çatdırırsınız, bu da faydaldır amma təbii ki, vəhsəndaşların üzərlə böyük məhsuliyyət düşücüyü insanın deyir ən böyük həçmi özüdür insanın nə qədər özü özünü qorusa təmsi şarosa, ciciyinik qaydalar riyat edəsə, bir o qadan xəstəklələ alıb ürpəralar məhsət kürəm ölkədə həbada olan bəziyyəti atomobillərdə dəyə ki benzinlindən çox qurguşulur, həbada bir başa hərçəq həstəliyi yaratısın tövəkmün bir şəra kələlər, amma islələ alıb da biz çalışmalı yoxsa sağlam gidələm həm məhsət təbii ki, biz məhsuliyyət deyirət tərədürlən deyirəm, çünki bizim yediğimiz məhsullarda, məhsul marçətlərin alıb məhsuliyyətlərin əssələriyətdə çünki bir bağlı təbəqə var, onları özlərinə lüks şəra et kururlar və onlar belə de kət, qatalı, kət, yağı bağlı, nə biləm hərdə ən yaxı şey var, onu burada olmayanları xarışlancaqdır, amma biz isə biz çasıplar isə biz marçətlərinin ümidində qalırıq məhsət kulumuzda olan çünki məhsət alıb da yedi, ləzət eləyir, iştahlanır amca bu sintetiklə bir müddətdən sonra həsa formada müfələ qəstərihləri başqa olunmasına cətislik olayın Profesor, təşəkür edinəm size əcəl sözünüz varsa, son sözünüz vətəndaşların müradəcəsiniz varsa mən istərdim ki, ilə bir 2-3 dəqəvizin vaxtımız var ilə vətəndaşlara öz tövkçələrinizi həqi qətə sənmi şəkildə hər zamanı çimi öz tövkçələrinizi vətəndaşlar təh qobidlə yox ümumu qəstərihlərinə bağlı nə iləsinlə? Hən demiyası əbədli deyil təbii ki, bu nəvası bitəcək virus mutatsirib zəhiblədiyicə bu da tədiricən yox olupçədəcək insan imuniteti əlbətdə buna duruş yətirəcək söhbət ondan gəlmək mən istəbə edinəm ki, bugün bizim həyat tərzimizdə dəyişçilərləm bağlı xeyli problemlər var ki, bunlar insanları zahuvun bağlı son vaxlar mən müşahid elədiyim əsas şeylərinlədir insanların çox çaban çox erkən sıradan çıxması ürək dəmar xəstəyirlərinin artması yəni kaloji və s. bu gün bir 50 yaşında bir 10 məfər çiçək yoxsəz ən azı birçisinin ürəkində sitent var hansı bir başqa problem var ürək şuntlaması əməliyyatı bayfası əməliyyat çetirib və s. bütün bunlar hələmən perifelik tamarlan xəstəyirlərin demləm, yəni bütün bunlar hamsı nədən doğur? pislik aktivli yaşası almışı idmandən məşru umurub çütləvi idman ölkədə yoxdur baxmərət çoxlu stadyonlarımız halimpiya mərkəzlərimiz var çütləvi idmana həm mail yoxdur, həm şərayet yoxdur birəz də millətin kompleksi var bu istiqamətdir, onla demək lazımdır bütün qonaxlıxlarımız qidağlarımız akşam vaxtına düşür həmsı da yağlı yəni his bir organın küzəli hocası nəsa bulamayan miktarda biz qidağ qiyabləyilir bütün bunlar əlbət də bizim bir arqanizm olaraq test sıradan çıxmağımıza səhəb ol, hələmən ekoloji, zələli faktirları, havanın suyun, qidağların çeyfiyyət parametilən çənərə boyun və həsablayın, həsabı eləm ki, bizim öz həyatımız öz əlimizdir bilincə, hər bir kvət hər bir indibidon başa düşməlidir ki öz həyatını uzadada bilən normal psiyoloji hətti çatdıra da bilər, öz həyatını qaysır ya da bilər, onun təliyi öz əlimizdir, üçünsi elbət öz əlimdə olmayan məqamlarda var və onlardan qorunmaq üçün yenidə bu saydımız məqamlara ısınad eləmək istəyiləm ki, biz qidaq mədəniyyətimizdə çox ciddi dəyişlərə yol verilməliyik. Biz həddən ziyada qidağlanmağın qarşısını almaq lazımdır, sağlam qidağlanmağa çətmək lazımdır, psikakli bir yartılmaq lazımdır. Çünki bir tövblikdə insanlarımızın çox ərikən yaşında məhqabilətin itirilməsi cəmiyyətdə çox ciddi problemlər yarada bilər, bu təkdir pərdin problemi deyil ümuminiqdə götürəcək, bu satsal bir problemdir. Və bu ilə mağalın mühafik tövblət qurumla ciddişlər yapar mağalqlar. Təzbülər olsun ki, bu karparatin maraqlar bu məsələlərdə də hər şeyi üstəlir və biz yenidə bu məsələlər üçüncə qalırı. Həraldi insanlar pərdolara biz insanlardan başlamak istəyirik. Yəni, onlar özləri bu istiqamiyyətdə bir həyat tərisini dəyişmək o lifestyle deyirlər style deyirlər, qarışlı, o dəyişmək imkana maalik çolsalar, biz ümumiyyətcədə qeyli uğurların ayrı olabiləri. Mən milletimize can sağlı qazı yiyirəm, şəhidlərimizi Allah dən rəhmətdir yiyirəm və hesab edirəm ki, bizim sabaşımız haq sabaşıdır. Və biz bu sabaşda sona qədərdə öz torpaqlarımızı cəri almaq əldəlimə uğrunda dövşəmiş hazır olacaq. Sağ olun. Adil bəy, mən bir izləyəcimiz sual yazıb. Yəni, suallar çoxdur. Hələ, vaxtımız var, bir içirəgə. Soruşun ki, dördüncü məhələ ankolojik həsdə içini vurub əlin, vaksin vurduğumu alır mı? Və bundan bağlı qısa olaraq nə deyə bilərsək? Mən bir şeydimi istirəm ki, son vaxlar, bəzi grumlarda da vaksinə güya əç istiyosləriş var. Birinci oda ki, əç istiyoslərişi kim məhələli? Vaxinatsa, əllerci qəstəliyi olan, anaplakdik vəziyyətə meyilli olan, qəstələrə vaxinatsı əç istiyoslərişdir ki, yəni, olarda problem olabilər. Amma lazım gələrisə, buzur adamları da vaxinatsa olabilər. Bunlar üçün, çıfayət qədər ətibarlı desensibilizasiya yaratmaq mümkündür vaxinatsa eləməm mümkündür. Və biz ilk təfəd edik ki, vaxinatsa kimlərə lazımdır, risk grubuna daxil olanlara, həmin risk grubu da, ilk olaraq 65 yaşdan yoxarı insanların vaxinə olunması məsələsin yortuya tutmuşdır. Ona görə, desə belirəm ki, vaxinatsa olunmaq əstində, ondan qox məyi, vaxin nədir, vaxin ya əç, ya zəhiblə edilmiş birusun, ya onun hansısa bir Pfizer vaksindəki erenti matrisasını olan formadakçı bir imun sistemin gıcıqlandırılması, imun sistemin əşisimləri yaratması və sanki birüsbədənə daxılondaldır durumda durmasıdır. Vaxinatsa muayiyyəti bundan ibarət. Orada Pfizer vaksin də biraz bolda ağğıların olması və səhib nəyə balıdır, natriumxlariydə fiziyoloji məhluldu olduğunu görə, tuz məhluldu, onu görə, tempratur olabilər bəl şəxslərdə, gəlbəli şəxslərdə hücün ahlı kəsi, gerisi terü ayın analijik etiklərdən istifadə edilə bilər və salon. Yəni, burada bir problem yaşam var. Vaxinatsa-dən qətiyn seçilməyə lazımdır. Və vaxinatsa boylanmə mehdudiyyətlər Azərbaycan'da bu üçün. Çoxsa əsassızdır. Mən işidirəm, hələ bir bəhanələn ələlinə çağızalı, çünkiya buna vaxin eləttirməyə olmaz. Esaslandırma da ətərincə deyil. Əbələ bir sanslı bir əsaslandırmada özümüz qərar verə bilmərik. Dünya səhiyyət əslatın boyunan bağlı patakulları var. Həmin patakulları istinad edilmək lazımdır. Məl əhalin bütün kategorialarını müraca etəyələm ki, vaxinatsa-dən qətiyn qoxmaq lazım deyil. Ədiyəl kiminsə hansı ciddi bir yanaşıq əsləriyi var, kamarbid bəziyyəti var, onu da həçimlə töpsiyeliyyib, onun da hansı baş verəcəm mümkün patensial fəsıqlan qarşını almaq şəhətilə vaxinatsa olması mümkün də əşəhətli qoruklu şeyə aliricik reaksiyalarda anapilaksiyala çoğun da qarşıda alınabilər. O baxımdan da vaxinatsa xəstəxanalarda olunur. Orada lazımı şəraiddə var və hansısa bir ağırlaşma dicəri albaş verərsə, əlbət də bu tür hallar olur elbət dolmalıdır. Çütləvi vaxinatsa olmalıdır. Çütləvi vaxinatsadan şəhətli hansı epizoddar oldu. Bəzən bu epizoddarı qızışdırırlar, kimsə vaxinondan yəni öldür, kimsə iplici oldu, hann ortaya bir faqqoyun ki, kimsə iplici oldu və s. Bular əksəriyyəti insanları qorxuzmaq üçün olan şəhətlərdir, şayələrdir, və bəziləri də qeybət mədəniyyətin yüksə yolması fonunda baş verən şayələrdir əsində. Mənə insanlara töbsyəm olu, insanlara inanmayın və dünya səhiyyət əslaatının əç bizə də qulağısmağız lazımdır. Dünya səhiyyət əslaatının töbsyələri var, internet dolar var, girin, açını protokolar, okuyun və və min təşlaatının töbsyələrinə əməliyətin. Əstələr. Əstələr. Əstələr. Əstələr. Əstələr. Ïstələr.