 więc w tej chwili przechodzimy do trzeciego naszego panelisty. Paweł przygotował trochę bardziej akademickie wystąpienie z użyciem prezentacji, więc Paweł oddaje ci, tak jak to wcześniej zostało fajnie określone przez Rafała, oddaje ci ekran, więc... Proszę. Dziękuję bardzo. Cieszę się, że mogę brać udział w tym spotkaniu. Ja bym, jak ja bym powiedział, chciał troszeczkę bardziej akademicko przedstawić, czym jest desinformacja, ale też postawić pewne pytania i zarysować problemy, które stoją przed naszym projektem cyberodporność. Podzielę się z Państwem swoim ekranem. Nie wiem, ta ramka jest widoczna. Tak, myślę, że wszystko wygląda ok. Cały slajn fidać. Więc tak, temat mojej prezentacji to jest desinformacja, definicje, mechanizmy, działania oraz wielkie pytania. Więc chciałbym zacząć od tych wielkich pytań. Pierwsze takie wielkie pytanie, które sobie bym postawił to jednocześnie całą projektowi, jakie zagrożenia dla demokracji niesie ze sobą desinformacja, czy to, co dla Państwa, którzy siedzieli wcześniejsze panele, określamy jako cyberodporność, czy webimmunity. To jest, wydaje mi się, bardzo społeczny, ważny problem. Drugie, takie wielkie pytanie, które przed nami stoi, to w jaki sposób możemy tą cyberodporność mierzyć? Znowu Państwo, którzy śledzili poprzednie panele, pewnie jakieś tam idee już na ten temat mają. Natomiast pytanie dalej jest otwarte, bo nie mamy miały jednego dobrego testu, który byłby w stanie tą cyberodporność mierzyć. Poza tym, jeżeli już zmierzymy tę cyberodporność, to pytanie teraz, w jaki sposób możemy zainterfreniować, w taki sposób, żeby uodpornić ludzi na desinformację, albo sprawić, że w tej desinformacji było mniej. Czwarte pytanie, takie pytanie troszeczkę bardziej siedzimy designu i padań użytecznościowych lub UX-owych, czyli czy możemy zaprojektować internet w taki sposób, aby użytkownicy rzadziej ulegali desinformacji, czyli od poziomu technologicznego designu internetu, czy możemy coś tutaj zdziałać. No i ostatnie pytanie, które sobie stawiam, to jakie cechy indywidualne i mechanizmy poznawcze decydują o niskiej cyberodporności, co jest trochę powiązane z tym, jak mierzyć cyberodporność? Tak, więc pewnym problemem filozoficznym, który mnie frapluje i w kontekście desinformacji, jest to, że tak naprawdę nie do końca jako filozofowie, jako naukowcy jesteśmy zgodni z tego, czym w ogóle jest prawda. Opieram tą analizę na podstawie świetnej książki Boydana Achwedeńczuka. Obecnie w filozofii uważamy, że mamy trzy takie główne dominujące teorie tego, czym jest prawda. Najbardziej popularna jest klasyczna teoria prawdy, która w dużym uproszczeniu, w dużym skrócie, mówi, że za świętem Tomaszem, prawda, to jest zgodność lub korespondencja tego, co jest w umyśle z tym, co jest w rzeczywistości. Więc jest to bardzo atrakcyjne, no bo mamy po prostu pomysł, że jakiś koncept wchodzi w jakąś relację z rzeczywistością zewnętrzną i ta relacja ma tą charakterystykę korespondency. Nie do końca na pewno zgodą o czym ta korespondencja jest, jakie są barunki, możliwości prawdy i tak dalej. Jest dużo, dużo problemów z tą klasyczną koncepcją. Więc mamy jeszcze dwie inne popularne. Drugą jest pragmatyczna teoria. W dużym skrócie możemy w ten sposób określić, że prawdą jest to, co pozwala nam na skuteczne działanie w rzeczywistości. Jeżeli mamy teorie, która pozwala nam zbudować samolot, to pewnie to jest prawdziwa teoria. Z tym, że z taką, po pierwsze z taką, z taką teorią prawdy nigdy nie mamy tego przejścia do rzeczy samej w sobie. Jeżeli, jeżeli akurat nas to interesuje i tak taką ontologię chcemy przyjąć, prawda jest po prostu czymś, co ma się sprawdzać. Jest narzędziowa. No i też mamy przykłady z historii. Na przykład model Aristoteleskot-Telemejski świetnie służył na przykład egipcjanom do przewidywania zjawisk na niebie. Ale było oparty o takie założenia, jak na przykład Ziemia jest w centrum Wszechświata i tego typu rzeczy, które dzisiaj wiemy, nieprawdziwe. Natomiast model działał. Więc jakby pragmatyczna teoria prawda wyuznała, że w tym momencie jest to, jest to też coś prawdziwego. No i ostatni, ostatni model tego, czym jest prawda, to jest koherencja, czyli spójność. Jeżeli nasza teza jest spójna z pewną ramą poznawczą, którą przyjmujemy z pewną paradygmatem, który jest przyjmowany w nauce, żeby powiedzieć, że jest prawdziwa. Również to jest odejście od tej klasycznej teorii i również to jest zbudowanie narracji, która pasuje do naszej historii. To jest krytają określenia, czym jest prawda. Teorie, które jak Państwo widzą, są bardzo różne. Fajnie i różnych z tych podejśń, nie ma zgodności co do tego, który jest najęższy. Oczywiście jest to ważne z tego powodu, że jak media mówią, żyjemy w erze postprawdy. Zawik i pedią cytuje postprawda, czyli sytuacja w tej fakty są nieistotne kształtowanie opinii publicznej, niż odwołania do emocji i osobistych przekoneń. Postprawda to specyficzny stan życia społeczno-politycznego i intelektualnego, w krajach demokratycznych, który został wykreowany przez media oraz przez osoby pełniące ważne funkcje publiczne, głównie polityków. Efekt to sprzestrzenienia się populizmu, który wypaczył pierwotny sens uprawiania polityki w krajach demokracji parlamentarnej, ponieważ wykorzenie użycia publicznego walkę na argumenty i idee i możliwe do zrealizowania pomysły, które wartości to jest prawda w mediach i życiu publicznym. Zagrażone są z poczuciu cynizmu i skrajnego załamania wszelkich cenionych, niegdyś wartości, na przykład prawdy, uczciwości, rzetelności dziennikarski. Więc rysuję bardzo czarny obraz oczywiście, ale z jednej strony my filozoficznie jesteśmy pewni czym jest prawda w nauce, a z drugiej strony w życiu społecznym i politycznym wydaje się, że w ogóle to, czym jest prawda i czy prawda wpływ na nas, staje się coraz mniej istotne. Więc to są takie dwie uwagi, które na kształtek chciałem zgłosić. Przejdę teraz do omówienia tego czym jest disinformacja. Czy misinformacja w oryginale właśnie była to raczej tutaj misinformacja, ale jak moi poprzednicy zauważyli w polskim języku najogólniejszym terminem określającym to zjawisko disinformacja, by zdecydowałem się na to. No i Liang swoimi współpracownikami, w swoim tekście z 2019 wymienia zjawiska związane z disinformacją następujące. Więc po pierwsze mamy nieintencjonalnie rozpowszechnioną mylną informację, czyli właśnie nic informacje, intencjonalnie rozpowszechnioną mylną informację, czyli to co klasycznie nazywamy disinformacją. CrowdTurfing oprócz tego trolling czy również bardzo znamy. Ciekawe jest to, że mowę nienawiści również wrzucają jako disinformacje. Wydaje mi się to sensowne, bo mowa nienawiści najczęściej jest albo przesadzoną, albo nagiętą prawdą i wydaje mi się, że jest disinformująca. Podobnie jak z mową nienawiści cyberbullying, czyli prześladowanie, dokuczanie zwłaszcza młodzi ludzie się w tym specjalizują. Oczywiście fake news, plotka, niezweryfikowana informacja, miejska legenda, urban legend no i na koniec spam. To są badacze wymieniają to jako rodzaj disinformacji. Jak wspomniałem, w języku polskim nie mamy dobrego terminu w języku angielskim mamy kilka bardzo eleganckich terminów, które dobrze to ze sobą dobrze rozróżniają te różne zjawiska, więc oprócz disinformacji możemy mówić jeszcze o misinformacji, czyli mylnej informacji, która jednak nie jest rozpowszedniona intencjonalnie w przeciwieństwie do disinformacji, która działa zawsze intencjonalnie i z drugiej strony mamy jeszcze mal information, którego też ciężko bardzo przetłumaczyć na język polski. To jest udostępnienie informacji, która może być prawdziwa, ale w celu jakiejś właśnie jakiegoś sabotażu. No i oczywiście fake news, czyli informacja medialna, która jest fałszywa. No i możemy te rodzaje disinformacji również podzielić na pod względem fałszywości informacji i szkodliwości i szkodliwych zamiarów osoby, która tą informację w sieć wysyła. Więc informacja oczywiście nie jest fałszywa i nie ma szkodliwych zamiarów. Jak wspomniałem, mal information ma szkodliwe zamiary, może być prawdziwa. Misinformation jest fałszywa, ale niekoniecznie wiąże ze sobą szkodliwe zamiary i desinformacja spełnia oba te warunki. Chciałbym teraz powiedzieć państwu dlaczego myślimy, że pewne informacje sprawiają wrażenie prawdziwości. Badanie w tej również było przytaczane z 2016 roku, z tego co pamiętam na Columbia University badacze przeanalizowali prawie 3 miliony tweetów na platformie Twitter, czyli postów i okazało się, że prawie 60% osób, które udostępnia artykuły nie klika w linka, zaprzed udostępnieniem, co oznacza, że te osoby udostępniają te artykuły tylko i wyłącznie na podstawie nagłówków zdjęcia i bardzo powierzchownych powodów. Więc interesującym pytaniem dla nas jest dlaczego czasem jest tak, że ludzie patrząc na bardzo powierzchowną informację, mają wrażenie, że ona jest prawdziwa. Badacze Schwartz-Gerbert w swoim tekście określają to jako wielka piątka prawdziwości, wrażenia prawdziwości, czyli trochina z efekt. I wymieniają jako te cechy tego, na co się składa to wrażenie prawdziwości. To jest kompatybilność, czyli ta informacja musi pasować do mojego światopogądu, do tego w co wierzę. Musi być spójna z tym światopogądem. Również bierzemy oczywiście pod uwagę wiarygodność źródła, z którego ta informacja pochodzi. Oczywiście nie zawsze to źródło jest rzeczywiście wiarygodne, to jest źródło, które uważamy za wiarygodne. Również ilość dowodów lub ilość argumentów podtrzymujących tą tezę, która widzimy, jest po jakimś kryterium. No i bardzo ważny konsensus społeczny. I więcej osób zgadza się z tą tezą, tym częściej myślimy, że mamy to wrażenie prawdziwości tej informacji. Ale jeszcze oprócz tego mamy kryteria, które potrafią wpływać na to wrażenie prawdziwości. Więc niektóre z nich są bardzo zaskakujące. Na przykład przejrzystość tekstu badania pokazują, że potrafi wpłynąć na to, czy informacja, jak tę patrzymy, wydaje się prawdziwa, godna zaufania. Akcent osoby, która mówi również wpływa na to, czy myślimy, że ta informacja jest prawdziwa. Kiepski akcent zławy mowa obniżają to wrażenie prawdziwości. Bardzo mocno przebadanym efektem jest zdjęcie przy tekście. Okazuje się, że wystarczy, że przy tekście wrzuci się zdjęcie, które tylko luźno związane z informacją, którą publikujemy, ale nie musi wnosić niczego do tej informacji. Nie mówimy o jakimś wykresie. Badaczy na przykład stosowali w eksperymencie coś takiego, że publikowali zdanie żerafa, nie potrafi skakać i wrzucali do tego zdjęcie głowy żerafy. Wystarczyło, że ta obecność głowy zdjęcia głowy żerafy potrafiła zwiększyć poczucie prawdziwości tej informacji, bo osoby, które nie miały tego zdjęcia, mniej wierzyły w tą informację. No i takich przypadków jest bardzo dużo. To będzie później bardzo ważne. Jakość dźwięku oczywiście wpływa podobny efekt jak akcent na, jeżeli mówimy o nagraniach, łatwe do wymówienia imię, to też było mówione na obszodnich panelach. Jeżeli mamy trudne do wymówienia imię, nawet w tekście czytanym, jeżeli czytamy tekst osoby, która po prostu nie jesteśmy w stanie zapamiętać imienia, to również będziemy mniej wierzyć w tą informację. No i oczywiście, jak już wiadomo, od czasów najstarszych propagandistów informacja powtórzona wiele razy również staje się bardziej godna zaufania. No i teraz jak to ma wpływ na strukturę mediów, jak sygnalizowałem, że można spojrzeć na dezinformację pod względem designu internetu, więc spójmy na to w ten sposób spojrzeć. To jest oczywiście strona naszego projektu web i unicejszym zaproszenie na event, co teraz Państwo są świadkami. I zobaczmy, co się tutaj dzieje. No więc po pierwsze, jak patrzymy na Twittera, przeciętny tweet ma trzy takie wskaźniki. Żeby być podany dalej, może być cytowany i może być polubiony. Więc pamiętają Państwo, jednym z kryteriów jest powtórzenie. Jeżeli dużo moich znajomych chce uczestniczyć w tym wydarzeniu, to najczęściej retweetują, podają dalej tego tweeta, więc na mojej ścianie, w moim feedzie ta informacja pojawi się wielokrotnie. Jednocześnie zwiększając moje poczucie prawdziwości, czy ona jest rzeczywiście prawdziwa. Po drugie, z tego samego powodu te polubienia dają informacje o tym, że mamy jakiś konsensus społeczny, że dużo moich znajomych bliskich mi osób, które uważam za źródło prawdziwych informacji i którym ufam, zgadzają się co do tej informacji. Nawet pod fałszywą informacją duża ilość lajków może sprawić, że będę się zastanawiał, coś tym musi być. No i oczywiście łatwa do zapamiętania nazwa, to też sygnalizowałem. Mamy taki łatwy do zapamiętania oczywiście po polsku to jest cyber odporność, więc to również może mieć wpływ na zaufanie tego tekstu. Twitter jest słynny z tego, że Twitter muszą być krótkie, jasne, przejrzyste i tak dalej, ma jest bardzo styktę ograniczona ilość tekstu, więc jasność przejrzystość tekstu oczywiście również. No i to co sygnalizowałem zdjęcie. W większości mediów społecznościowych każda informacja jest zestawiona ze zdjęciem. Ten efekt zdjęcia jest naprawdę niesamowicie mocny. Co więcej te efekty mogą się ze sobą łączyć. Są badania, które pokazują, że zdjęcia z tak zwanego stock, czyli takie zdjęcia, które można było udostępniać, dawać do artykułów i tak dalej. Przez to jest szansa, że widzieliśmy je wielokrotnie, potrafią jeszcze bardziej zwiększać podatność mediów informacji, ten efekt prawdziwości. Co jest ważną rzeczą, którą warto zapamiętać. No i oczywiście sama struktura tego, jak są zbudowane media społecznościowe prowadzi do tego, że tworzymy towarzystwa informacja, więc są to grupy złożone z osób, które mają poglądy kompatybilne z moimi i spójne z moimi. Nie folowujemy najczęściej osób, z którymiś nie zgadzamy, których nie lubimy, których nie chcemy widzieć na swojej ścianii. Więc na tym chciałbym zakończyć. Przypominam również te pięć wielkich pytań, które przed naszym projektem stoją i które mamy nadzieję odpowiedzieć, jakie zagrożenia do demokracji desinformacja niesie, w jaki sposób możemy mierzyć cyberodporność, jakiego rodzaju interwencje są skuteczne i czy można zaprojektować internet w taki sposób, żeby użytkownicy ulegali rzadziej informacji, taki etyczny inżynieria, etyczny bizajn, jakie cechy indywidualne lub mechanizmy poznawcze decydują o cyberodporności. Dziękuję bardzo za uwagę.