 Tweede hoofdstuk van Deelvier van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door A.G. van Tricht. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. De pakketboot legt de tecalet aan. De passagiers stapten uit en wandelden langs de pier en de haven de stad in. Voordurend lastig gevallen door Franse leeglopers en Engelse bankroutiers. Onder deze passagiers bevond zich Arthur Klenem, die eindelijk nadat de laatste, gedienstige geest hem aan zijn lot had overgelaten, zijn weg kon vervolgen. Na deze drukte, waardoor hij zich bijna vechtende een weg had moeten banen, deed de rustige, calme stad wel dadig aan. Hij kwam hele troppen landgenoten tegen, die, zo als sommige bloemen doen, voor hun tijd uitgebloeid waren. En nu tot het onkruid gerekenen werden. Allen zagen eruit, als of zij dag aan dag, in een beperkte ruimte rondslenterden. Zodat zij sterk herinnerden aan de Marshallsee. Hij sloeg echter niet verder aandacht op hen, maar zocht een straat en een nummer op, hem door pengs opgegeven. Het was een somberhuis dat aan dit adres beantwoorde. Toch zij Arthur in zichzelf zal het hier wel zijn. Pengs zal het adres tussen de papieren van Kessbie gevonden hebben, maar anders zou ik het niet kunnen geloven. Hij stond voor een gesloten huis. Naast een blindesteeg, waar een schel hing, die als een doodsklok weergalmde door het huis. Evenwel, de deur ging open en viel onmiddellijk naar dat kleine binnengetreden was. Weerdicht. Hij stond nu op een binnenplaats met blinde muren, waar tegen een klimplant was aangebracht die echter dood was. In het midden stond een droge fontijn waarvan het ornament getuige het voedstuk verdwenen was. De entree van het huis was aan de linker hand en, evenals de buitendeur, versierd met billetten in het Frans en het Engels, vermeldende dat er kamers te huur waren. Een forse, vrolijk uitziende, boerenderen ontving hem, onder aan de trap, met de vraag wie meneer hebben moest. Kleinem antwoordde in het Frans dat hij de Engelse dame die hier woonde wensen te spreken. Gaat u dan maar mee, naar boven kreeg hij ten antwoord, waarna het meisje hem voriging de donkere trap op naar een achterkamer op de eerste verdieping. Monsieur Blandois, zei Kleinem, tot uw dienstmeneer. Het meisje verdween en liet hem alleen in de kamer, die er uitzag als alle kamers in dergelijke huizen. Kool, somber, donker, gevrevende vloer, ergelat, rode en witte gordijnen. Kleine stromat op de vloer. Een kleine ronde tafel met een paar lompe matten. Stoelen, twee roodvluwele armstoelen, wijd genoeg om er ongemakkelijk in te zitten. Een bureau, een spiegel in verschijne stukken, terwijl men zich moest verbeelden dat hij uit één stuk bestond. Een paar lelijke fase met kunstbloemen aan weersijden van een Griekse krijgsman, met de helm in de ene hand en in de andere een klok die hij aanboot aan de chemies van Frankrijk. Na evenend gewacht te hebben werd er een communicatiedeur geopend en trat er een dame binnen. Zij toonde zich zeer verbaasd, klennen te zien en keek de kamerhond naar Blandwa. Neem mij niet kwalijk, mis, weet, ik ben alleen. Men heeft een ander persoon aangediend. Ja, dat weet ik. De ondervinding heeft mij geleerd dat mijn naam niet geschikt is om een onderhoud met u te verkrijgen. En daarom nam ik de vrijheid de naam op te geven van iemand die ik zoekende ben. Welke naam gaaft u ook weer op? Blandwa, Blandwa, kent u iemand van die naam? Wat is het zonderlijk meneer, klennen? Zij mis weet, dat u maar blijft belangstellen in mij en mijn kennisen, in mij en mijn doen en laten. Ik weet niet wat u daartoe leidt. Pardon, u kent dus die naam? Wat kan u die naam schelen? Wat kan mij die naam schelen? Wat kan het u schelen of ik iemand van die naam ken of niet ken? Ik ken veel namen en heb er al veel vergeten ook. Ook kan ik geen reden bedenken om mij naar een naam te laten vragen. Mag ik u die reden dan een zeggen, hernam klennen. Neem mij niet kwalijk, dat ik er op aandring dat te doen. Ik moet er zelfs ernstig op aandringen. Ik alleen heb reden naar die naam te vragen. Ik zeg volstrekt niet dat u reden hebt om naar een naam te laten vragen. Nu meneer antwoorden zij terwijl zij hem uitnodigde plaats te nemen. Het doet mij tenminste genoegen dat u niet meer naar een slaafin van 1 uur vrienden komt informeren wie er vrijheid aan bandend gelegd is en die door mijn toedoen verdween. Ik luister. Laat ik dan beginnen te zeggen dat ik de persoonbedoel die u enige tijd geleden in Londen ontmoet hebt bij de rivier. In de Adelfi. U zult, u dat wel herinneren. U bemooit u op onverklaarbare wijzen met mijn zaken, antwoorden zij ernstig misnoegd. Hoe weet u dat? Ik smeek u het niet kwalijk te nemen. Door een lauter toevall. Welk toevall? Ik zag u op straat en was getuigen van uwe ontmoeting met hem. Ja, dat is zo. Het was op de openbare straat. 50 mensen zouden er getuigen van geweest kunnen zijn. Maar al was dit zo geweest. Het zou niets beduid hebben, antwoorden zij wat minder boos. Ik hecht er zelf ook geen ander gewicht aan dan dat het mijn aanwezigheid hier verklaart. Het staat niet in het minste verband met het verzoek dat ik u kom doen. Oh, hebt u mij een verzoek te doen, meneer Klenem. Het kwam mij al voor dat u toon minder uit de hoogte was, antwoorden zij. Terwijl er een bitteren trek op haar mooi gelaad verschijn. Hij protesteerde hier niet met woorden tegen, maar begon te vertellen van bland was. Plotseling een verdwijning waarvan zij waarschijnlijk wel gehoord zou hebben. Nee, hoe waarschijnlijk hem dit voorkwam, zij had er niets van vernomen. Wat bedoelde hij eigenlijk met verdwijnen? Hij vertelde toen alles wat hij van het geval wist. En deelde haar zijn verlangen mee om te weten te komen wat er van die man geworden was. Ten einde de duisteren vermoedens op te helderen die zich als donkere wolken boven de woning zijn er moeder hadden samengetrokken. Zij luisterde met zichtbare verbazing en deed, zij het dan ook bedekt, van meer belangstelling blijken. Toen Clem gedaan had, zeiden zij echter niets dan, u hebt mij nog niet verteld meneer wat ik hiermede te maken heb. Nog welke gunst u mij komt vragen. Zou het u zo goed willen zijn, daar nu toe over te gaan. Ik mag aannemen, antwoordde Arthur, dat aangezien u in betrekking, mag ik zeggen, vertrouwelijke betrekking staat tot die persoon. U mag natuurlijk zeggen wat u wilt, merkten zij aan, maar ik kan uw vermoedens niet onderschrijven. De u weer niet en die van niemand. Dat aangezien u persoonlijk omgang met hem hebt of gehad hebt, u mij iets zou kunnen vertellen van zijn vroegere leven, zijn tegenwoordige doen en laten, zijn gewoonten, zijn gewone verblijfplaats dat u mij op de weg zou kunnen helpen om hem te vinden of te weten te komen wat er van hem geworden is. Dit is de gunst die ik van u vraag, van u vraag in een stemming waarvoor u, hoop ik, enig medegevoel zult hebben. Mocht u reden hebben mij kondities te stellen, dan zal ik die erbiedigen. Welke zou ook mochten zijn? U zagt mij bij toeval met die man op straat, antwoorden zij, tot zijn grote teleurstelling, meer met zichzelf bezig dan met de zaak waarin hij zoveel belang stelde. Die man was u dus van vroeger reeds bekend. Nee, ik leerde hem later eerst kennen. Later, dat wil zeggen, op de avond van zijn verdwijnen. En wel in de woning, mijn moeder. Ik ging heen, terwijl hij daar bleef. Lees dit papier, dan weet u alles wat er van hem bekend is. Hij gaf haar een kennisgeving van de politie, en zij las die met grote aandacht, doch zonder een spier van haar gelaad te vertrekken. Dit is meer dan ik van hem wist, sprak zij, en gaf hem het papier terug. Kleinems gelaad sching ongeloof of twijfel uit te drukken, want zij liet er onmiddellijk op volgen. U gelooft mij niet, en toch is het zo. U sprak over persoonlijke omgang, maar het schijnt dat er persoonlijke omgang bestaan heeft tussen hem en uw moeder. En toch zegt u haar verklaring, dat zij niets meer van hem weet, dan op dat papier staat te geloven. Er lag in deze woorden, en in de glimlach, waarmee ze gepaard gingen, zo duidelijk een vermoeden, dat het bloed klennen naar de wangensteeg. Kom meneer, haar nam zij, blijkbaar een vreedvermaakschepende in haar boos aardige aanval. Ik zal zo openhartig jegens u zijn als u maar wensen kunt. Ik wil u bekennen dat, indien ik mijn naam had op te houden, ik heb dat niet, want het is mij onverschillig of die goed of slecht is. Ik die zeer in gevaar gebracht zou hebben, door mij met die kerel in te laten. Toch kwam hij bij mij, nooit verder dan de deur. Zat hij bij mij nooit tot middennacht gezellig te praten. Zij vreemde zichterwille van haar oude vrok. Zij zou hem niet sparen, want gewetens bezwaren kenden zij niet. Dat hij een gemene afzetter is, een ellendeling, die zich voor geld tot alles oleden, dat ik hem eerst in Italië ontmoet heb, waar hij rond zweef, nog niet lang geleden, en ik hem daar voor geld in mijn dienst genomen heb, als een geschikt werktuig voor iets dat ik gedaan wilde hebben. Dat wil ik u graag meedelen. Ik had toen een spion nodig, en daarvoor heb ik hem gebruikt. Maar ik durf zeggen dat, indien ik hem nodig gehad had, om iemand, wie ook, uit de weg te ruimen, hij dat, mids behoorlijk betaald, even goed zou hebben gedaan. Zonder enige gewetensvroging. Maar het liefst in het donker en zonder er iets bij te wagen. Zo denk ik tenminste over hem, en het schijnt, dat mijn opinie niet hemels breed van de uwe verschilt. Ik vermoed echter, zoals u ziet, volg ik uw voorbeeld door dit en dat te vermoeden dat uwe moeder ene gans andere opinie van hem had. Laat ik u zeggen dat mijn moeder het eerst met hem in aanraking is gekomen in handelszaken. Het komt mij voor dat het de laatste keer toch wel heel laat was om zaken te doen. U wilt zeggen, antwoorden Arthur, pijnlijk aangedaan door de achterdocht die zij telkens weer aan de dag legde, dat er iets was. Meneer Klenhem, zij viel hem kalm in de reden. U zult wel willen toegeven dat ik, wat die man betreft, niets bedekt, te kennend geef. Ik zeg u nogmaals, dat hij een schaafuit is tot alles in staat voor geld. Zoon Kerel laat zich gebruiken door ieder die hem nodig heeft. Had ik hem niet nodig had, dan zout u mij niet in zijn gezelschap gezien hebben. Klenhem zweeg, want zij bleef hem martelen, door telkens terug te komen op het geen voor hem zelf ook duister was en hem voortdurend bezig hield. Ik spreek over hem als of hij nog in leven is vervolgde zij, maar hij kan ook wel uit de weg geruimd zijn. Ook dat zou mij koud laten, ik heb niets meer met hem te maken. Met een diepe zucht en een moedeloze uitdrukking op het gelaat stond Arthur op. Zij volgde zijn voorbeeld niet, maar keek naar hem op met een tornige achterdochtige blik en de lippen stijf op elkaar. Eindelijk zeiden zij, was hij niet de uitverkoren reismakker van uw vriend, meneer Gohan. Waarom ropt u de hulp van uw vriend niet in? Er zeefde Arthur een ontkentenis op de lippen, dat Gohan zijn vriend was. Maar zijn vochtere strijd en zijn besluit deden hem de woorden binnenhouden. Meneer Gohan had die blandois toevallig op reis ontmoet, dan weet hij niets meer van hem dan dat blandois naar Engeland terugkeerd is. Een toevallige kennis op reis ontmoet herhaalde zij. Ja, uw vriend heeft behoefte om zich te amuseren met alle kennisen die hij op reis ontmoet. Geen wonder met zo'n vrouw. Ik haat die vrouw. De heftigheid waarmee zij dit zij, te opmerkelijker omdat zij zich anders zo goed in bedwang wist te houden trok Lennem's aandacht en hield hem terug van zijn plan om heen te gaan. Haar donkere ogen schitterden, haar neusvleugels treelden, de aden die zij uitblies, was verhit. Maar haar gelaad behield dezelfde minachtende kalmte als haar houding. Men zou gemeent hebben dat het gehele gesprek haar onverschillig liet. Alles wat ik hierop zeggen kan, misweet zij Arthur, is dat men uw geen aanleiding heeft gegeven tot een gevoel dat naar ik geloof niemand met u deelt. Vraag uw vriend, daar maar een snar, als u lust hebt, was haar antwoord. Ik ben niet op zo'n intieme voet met mijn vriend, antwoorden Arthur, in weerwil van zijn vastbesluit, dat ik dit onderwerp zou kunnen aanroeren, misweet. Ik haat hem nog erger dan zijn vrouw, antwoorden zij, want ik ben eenmaal zo dwaas en zo vals tegen mijzelf geweest om hem bijna lief te krijgen. U hebt mij alleen opmoed, meneer, in het gewone dagelijkse leven. Ik vermoed dat u mij beschoudt hebt als een alledaagse vrouw. Misschien met wat meer eigen wil dan het meerendeel aan de dag legt. U kunt niet beseffen wat ik bedoel met haten, indien u mij niet beter leert kennen. U kunt dat niet beseffen. Wanneer u niet weet met hoeveel nauwgezetheid ik mijzelf en anderen bestudeerd heb. Om die reden ben ik reeds enige tijd geneigd geweest u te vertellen hoe mijn leven geweest is. Niet om uw opinie daarover uit te lokken, want ik hert daar geen waarde aan. Maar opdat u, wanneer u aan uw vriend en zijn lieve vrouw denkt, zou begrijpen wat ik versta onder haten. Zal ik u eens geven wat ik opgeschreven en terzijde gelegd heb, opdat u het eens nauwkeurig lezen zou of zal ik het maar achterhouden. Artu verzocht haar het hem te geven, waarnaar zij, na haar bureau ging en uit één dag gesloten laatjes enige opgevouwen velletjes papier tevoorschijn haalde. Zonder enige poging te doen om zich met hem te verzoenen, eigenlijk niet hem maar de spiegel waar zij tegenover stond. Aansprekende om haar koppigheid terechtvaardigen, zeiden zij, terwijl zij hem het document overhandigde. Wanneer u dit gelezen hebt, zult u weten wat ik versta onder haten. En nu basta over dit punt, meneer Kleinem. Waar u mij ook mocht aantreffen, had zij in een ongemeubeleerd huis in London of in de goedkoplogie de Calais, u zet altijd harriette bij mij vinden. Misschien wilt u haar graag in spreken voor u heen gehad. Harriette, kom maar binnen. Na nog eens geroepen te hebben, verscheen harriette. Vroeger taat die koram op de drempel. Hier is meneer Kleinem, harriette, zijn eens weet. Hij is niet ter wille van jou gekomen. Die pogingen heeft hij opgegeven. Dat onderstel ik tenminste meneer. Zolang ik daartoe geen opdracht ontvang en ik geen invloed kan oefenen, ja, stemt de artier toe. Dus niet gekomen om jou te zoeken, harriette. Maar toch wel om iemand op te sporen. Meneer Kleinem zoekt naar die blandois. Met wie? Ik, u in de strand in London zag lopen, vroeg de Kleinem erbij. Indien je iets meer van die man weet, harriette, dan dat hij uit Venetie kwam, mag je het gerust aan meneer Kleinem vertellen. Nee, meer weet ik ook niet van hem, zei harriette. Bent u nu voldaan? Vroeg mis weet. Hij kon geen enkele aanleiding vinden om haar niet te geloven. De houding van het meisje was zo natuurlijk dat alle twijfel bij hem verdwing. Dan zal ik elders mijn onderzoek moedend voortzetten, zei hij. Hoewel hij niet voornemend was onmiddellijk heen te gaan, meen de harriette dit omdat hij was opgestaan toen zij binnenkwam. Snel keerden zij zich naar hem toe en vroeg, gaat het hun goedmeneer? Wie? Zij wilde zeggen, allemaal, maar zij keek even mis weet aan en zij toen. Meneer en mevrouw Miegel's. Toen ik het laatst van hen hoorde, ja, zij zijn niet thuis. Apropos, mag ik u eens vragen of het waar kan zijn dat men u daar gezien heeft. Waar? Waar zou men mij gezien hebben? Vroeg het meisje plotseling de ogen neerslaande. Aan het hek van de vila. U keekt naar binnen. Nee, zij mis weet, zij is er niet geweest. U vergist u, viel harriette in. Toen wij de laatste keer in Londen waren en u mij op een avond alleen gelaten had, ben ik erheen geweest. En ik heb ook naar binnen gekeken. Lafschepsel, hernam mis weet, met enige minachting, hebben ons samen zijn, al onze gesprekken, al die oude klachten, zo weinig uitgewerkt. Er stak geen kwaad in dat ik eens even naar binnen keek, zei harriette. Ik zag aan de vensters dat de familie uit was. Wat heb je daar nog te maken? Ik had behoefte alles nog eens terug te zien. Terwijl die twee mooie vrouwen elkanderaan keken voelde Klenem dat haar karakters voor duurend met elkaar in botsing moesten komen. O, zij mis weet, iets vriendelijker kijkende. Als het je wens was, de plaats terug te zien waar je een leven leidde waaruit ik je verlost heb toen je in zag wat het eigenlijk was, dan is het een andere zaak. Maar is dat de waarheid? Is dat je op rechtheid jegens mij? Is dat je trouw? Is dat volgens onze afspraak? Je bent het vertrouwen dat ik in je gesteld heb niet waard. Je bent de goedheid die ik je bewezen heb niet waard. Je bent niet meer dan een schoothondje. Ik moest je terugsturen naar de mensen die erger deden dan je randselen. Als u zo over hen zou spreken dat een ander het hoorde zou ik hun een partij opnemen, zei Harriet. Ga dan naar hen terug, rhythmisch weet. Ga dan naar hen terug. U weet heel goed dat ik niet naar hen wil teruggaan. U weet heel goed dat ik niets meer met hem te maken wil hebben dat ik nooit kan, nooit zal, nooit wil terugkeren naar hen. Maar laat hen dan ook met rust misweet. Je geeft de voorkeur aan de overvloed die je daar had boven het minder ruime leven hier gaf misweet terug. Je steekt hen in de hoogte en verlaagt mij. Wat kon ik anders verwachten? Ik had dit kunnen voorzien. Dat is niet waar, antwoordde Harriet, met een kleur als vuur. En dat weet u heel goed. Maar omdat ik niemand heb om mij te beschermen, meent u mij alles maar te kunnen laten doen. En niet doen, wat u verkist. En mij allerlei beledigingen naar het hoofd te kunnen gooien. U bent even slecht als zij waren, geen haar beter. Maar ik laat mij niet langer zo temmen als een wild dier. Ik zeg nogens, dat ik naar dat huis ben gegaan, omdat ik al zo lang, verlangt had, het nog eens te zien. Ik zal nog eens vragen hoe zij het maken, want er is een tijd geweest dat ik veel van hen hield. En mengde dat zij werkelijk goed voor mij waren. Klennen bracht in het midden dat zij haar ongetwijfeld, vriendelijk zouden ontvangen, wanneer ooit het verlangen in haar mocht opkomen, naar hen terug te keren. Nooit prip zij hartstochtelijk uit. Dat zal ik nooit doen. Niemand weet dat beter dan miswet. Al beschimt zij mij omdat zij mij van haar afhankelijk gemaakt heeft. En ik weet dat ik dit ben. Ik weet dat zij niets liever doet dan het mij te laten voelen. Een goede verontschuldiging zijn miswet. Niet minder toornig, niet minder bitter, maar te doorzichtig om het geen ik duidelijk zie te bedekken. Mijn armoede kan de vergelijking niet doorstaan met hun geld. Het is beter dat je maar dadelijk terug gaat. Dadelijk, daar hen terug gaat. Dan is alles uit tussen ons. Aartu keek nu eens de ene dan de andere aan. Zoals zij daar op korte afstand van Alkander in die sombere benouwde kamer stonden, beiden te trots en te toornig om toe te geven. Beiden vastbesloten, elkaar geestelijk te martelen. Hij sprak een paar woorden tot afscheid, maar miswet knikte even. En Harriet deed, met de geveins de nederigheid van een dienstboden of een slavin, die haar huiling logend, alsof zij te laag stond, om die afscheidse groet op te merken of te beantwoorden. Hij ging de donkere trap af en toen hij weer op de binnenplaats stond kwamen hem die blindenmuren en die dode klimplant en de opgedroogde fontein en het voedstuk zonder beeld nog veel doods ervoor. Pijnzende over hetgeen hij daar in dat huis gezien en gehoord had, zowel als over het mislukken van het doel van zijn tocht, keerde hij met dezelfde pakketboot naar Engeland en Londen terug. Onderweg vrouwde hij de felletjes papier open die miswet hem gegeven had en las de geschiedenis van een zelf Martellaris. Ik heb het ongeluk gehad, geen domschepsel te zijn. Al op zeer jeugdige leeftijd ontdekte ik het geen anderen voor mij wensen te verbergen. Had met mij altijd kunnen betriegen, had ik niet altijd de waarheid geraden, dan was mijn leven even kalm daarheen gegaan als dat van al dergelijke mensen. Ik bracht mijn kinderjaren door bij een grootmoeder. Dat wil zeggen bij een vrouw die zich als zodanig voor deed en zichzelf die titel gaf. Zij had er geen recht op, maar ik op die leeftijd was ik nog zo dom, vermoeden daarvan niets. Zij had kinderen in huis van eigen familieleden, maar ook die ging familie van haar waren, allemaal meisjes, met mij mee tien. Wij woonden daarbij elkaar en werden samen opgevoed. Toen ik ongeveer twaalf jaar was begon ik op te merken dat die meisjes mij op in het ooglopende wijze in bescherming namen. Men vertelde mij dat ik wees was. Ik was de enige onder haar en ik merkte op. Het eerste nadeel van niet onnozel te zijn dat zij mij op onbeschaande wijze haar medeleiden wilde opdringen. En bovendien toonden dat zij meenden meer te zijn dan ik. Tot deze ontdekking kwam ik niet plotseling. Meer malen stelde ik, zo op de proef. Twist kon ik maar zelden met ze krijgen. Slaagde ik er al eens in, dan werd er een uur later een poging tot verzoening gedaan. Ik herinner mij niet dat er ooit gewacht werd tot ik zelf verzoenend optrad. In haar eidelheid en neer buigende goedheid waren zij er altijd op uit mij te vergeven. Miniatuur, grote mensen. Met één van haar had ik vriendschap gesloten. Ik hield hardstochterlijk veel van dat schaap. Veel meer dan zij verdienden. Zo veel dat ik er mij nu over schaan. Al was ik toen nog maar een kind. Zij was wat mij noemt lief en aanhalerig. Had voor iedereen een vriendelijke blik. Een bemindelijk lachje. Maar ik geloof niet dat iemand, behalve ik zelf, wist dat zij die zo kwistig uitdeelde om mij te geven en te kwetsen. Toch had ik dit onwaardige ding zo lief dat ik heel wat om haar te verduren heb gehad. Ik werd voor duren berispt en bestraft omdat ik te hard voor haar was, zoals men bewerde. Met andere woorden omdat ik haar trouwenloosheid verweed en haar aan het huilen maakte door haar te bewijzen dat ik las in haar ziel. Toch had ik haar lief en bleef ik haar trouw en op zekere dag ging ik met haar mee om bij haar de vakantie door te brengen. In haar eigen huis was zij nog erger dan op school. Zij had een droom van neefjes, nichjes en kennissen met wie wij thuis en bij anderen dansten en plezier maakten. Maar overal, zowel in haar eigen huis, als bij die anderen, deed zij haar best alle liefde te winnen om mij erdoorst te maken. Wanneer wij savings op onze slaapkamer waren, verwet ik haar dit en toonde haar aan hoe laag zij handelde en dan begon zij te schrijden en zij dat ik vreed was en dan hield ik haar de gehele nacht in mijn armen, meer van haar houdende dan ooit en dikwels denkende dat ik liever dan nog langer dit alles te doorstaan met haar in mijn armen in de rivier moest springen en haar in mijn armen houden tot wij beiden dood waren. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 2, vervolg van het tweede hoofdstuk van deel 4 van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koemders. Gelukkig kwam er spoelig een einde aan. Zij had een tante die niet van mij hield. Ik betwijfel of er wel één lid van de familie veel van mij hield, maar dat kon mij niet schelen want ik had aan de vriendschap van dat ene meisje genoeg. Die tante was een jonge vrouw en had een ernstige manier om mij gade te slaan. Zij was zelfs vermetel genoeg om mij haar medeleiden te tonen. Op zekere morgen, na zo'n nacht, als ik zo even beschreef, begaf ik mij voor het ontbijt naar een prijeltje in de tuin. Charlotte, zo heette mijn vriendin, was daar al. En toen ik binnen trat, hoorde ik haar met haar tante praten. Ik bleef staan, waar ik was en luisterde. Tante zei, Charlotte, die jonge juffrouw weet zal je nog doodplagen. Dat mag niet zo voortdurem. Ik herhaal de woorden die ik hoorde. En wat antwoorden zij? Zijde zij, ik ben het die haar nog zal doodplagen. Ik die haar hiervoor durend op de pijnbank leg. En toch zegt zij mij elke avond dat zij veel van mij houdt. Toch, niet tegenstaande alles wat ik haar aandoem. Nee, de ondervinding die ik van haar had opgedaan was waar. Zij bleek te zijn zoals ik mij haar gedacht had. Zij begon te snikken en te schrijven. Ten einde zich voor zichzelf te verzekeren van haar tante sympathie. En zij, lieve tante, zij heeft een naarhumeur. En de andere meisjes op school doen, even als ik, haar best, omdat te verbeteren. Wij doen een grote moeite voor. Haar tante liefkoosde haar daarop. Als of zij iets heel moois en edels in steden van een verachtelijke leugen gezegd had en antwoorden, ten bewijze dat zij dit verachtelijke verzinssel voor waarheid opnam. Maar alles heeft zijn grenzen liefste. En dit arme, ongelukkige meisje veroorzaakt je meer verdriet dan zo'n poging hoe lofelijk ook waard is. U begrijpt dat het arme, ongelukkige meisje uit haar schelhoek tevoorschijn kwam en zij laat mij naar huis gaan. Ik sprak geen woord meer tot de gehele familie dan laat mij naar huis gaan of ik ga alleen al moest ik dag en nacht doorlopen. Toen ik thuis kwam vertelde ik aan mijn zogenaamde grootmoeder dat ik mij tenzij met mij, elders mijn opvoeding niet voltooien, voor dat meisje terugkwam, voor een van de meisjes terugkwam, met mijn gezicht in het vuur zou werpen, liever dan die false gezichten terug te zien. Ik kwam toen onder andere meisjes, maar vond ze geen haar beter. Mooie woorden en mooie voorwenzels, maar ik keek door al dat geheugel heen en zag toen dat zij zichzelf ten koste van mij in de hoogte staken en volstrekt niet beter waren dan ik. Daar vernam ik dat ik geen grootmoeder en geen enkel erkend familielid had. Bij het licht van deze ontdekking bekeek ik het verleden en weer op een blik in de toekomst. Ik ontdekte toen talloze gelegenheden waarin de mensen zich boven mij verheven zouden achten, terwijl zij voorgaven mij met de grootste welwillendheid te behandelen of mij een dienst te bewijzen. Er was een klein kapitaaltje voor mij in bewaring gegeven bij een man die het beherend zou en ik zou governant te worden. Ik werd dat ook en kwam in de familie van een arme edelman met een jonge, mooie vrouw. Er waren twee dochtertjes, weer opvoeding, aan mij werd toevertrout. De moeder gaf van het begin af te kennen dat zij, mij, met kiesheid wendste te behandelen. Ik streed tegen mijn ergenis, want ik voelde zeer goed dat dit haar manier was om zich te koesteren in het denkbeeld dat zij toch mijn meeste resse was en haar betaald woordende governante ook anders zou kunnen behandelen wanneer zij dat in het hoofd kreeg. Ik zei dat ik mijn ergenis daarover niet doomde en dat deed ik ook niet, maar ik liet haar voelen dat ik haar doorgronden, door nooit haar zin te doen. Wanneer zij mij drong een glas wijn te drinken, dronk ik water. Wanneer er een lekkere schootel was, liet zij mij altijd een portie binnenbrengen, maar ik zette er geen mond aan en gaf de voorkeur aan de minder keurige spijzen. Zo bleef ik mij onafhankelijk voelen. Ik hield van de kinderen. Zij waren bedeest, maar over het geheel wel geneigd om zich aan mij te hechten. Maar er was een kindermijd in huis, een vrouw met blozende wangen, altijd gemaakt vrolijk en in goed humeur. Zij was reeds als min bij de kinderen geweest en van hunige hechtheid verzekerd, lang voordat ik kwam. Zij was heel slim in de manier waarop zij zich tussen mij en de kinderen wist te drinken, maar ik doorzag haar van het eerste ogenblik af. Haar listigste streek was haar manier om de kinderen van mij te leren houden. Met allerlei lieve woortjes trachten zij ze dan naar mij toe te brengen. Kom nu eens bij die goede miswet. Bij die mooie miswet. Miswet houdt zoveel van je. Miswet is heel knap en heeft veel boeken en zal je zeker veel mooier geschiedenissen kunnen vertellen dan ik. Kom, luister nu eens naar miswet. Hoe zou het mij mogelijk kunnen geweest zijn, haar aandacht te boeien? Terwijl mijn bloed kookte over zoveel huigelarij. Hoe kon het? Mij verbazen dat zij, haar gezichtjes, achter haar schort verborgen en haar armpjes om haar hals sloegen in plaats van om de mijne. En dan keek zij mij aan, schudde de krullen uit haar gezicht. En zij, het zal wel gauw beter gaan miswet. Het zijn eenvoudige, lieve kinderen. Laat u maar niet ontmoedigen, alleen om mij te plagen. En die vrouw deed nog meer. Soms wanneer zij zag dat zij mij met al zulke kunsttrepen in een neerslachtige stemming gebracht had, vestigde zij de aandacht van de kinderen op mij. Ten einde haar goed het verschil te doen inzien tussen haar en mij. Sht, die arme miswet is niet wel. Maak nu geen leven, mijn lievelingen. Miswet heeft hoofdpijn. Kom, troost haar maar eens. Vraag haar eens of zij niet liever naar bed wil gaan. Trek het u maar niet te erg aan mis. Het werd langzamerhand ondraaglijk. Op zekere dag terwijl ik er over zat de pijnzin dat het niet langer uit te houden was, kwam mijn meeste rest binnen en vertelde ik haar dat ik heen ging, wel ik het bijzijn van juffrouw Doos niet langer kon verdragen. Maar miswet, die brave juffrouw Doos aanbidt u letterlijk. Zij zou voor u door het vuur gaan. Ik wist vooruit dat zij iets dergelijks zeggen zou. En antwoorden alleen dat ik mijn meeste rest niet wilde tegenspreken. Ik moest heen gaan. Ik hoop miswet, zei de zij, onmiddellijk de toon van gezag aannemende die zij zo netjes verborgen had weten te houden. Ik hoop dat ik zolang u hier waard door woord nog daad aanleiding heb gegeven dat u nu dit on aangename woord meeste rest gebruikt. Het zou uit onachtzaamheid gebeurd kunnen zijn. Vertel mij maar wat het was. Ik antwoorden dat ik mij nog te beklagen had aan nog over mijn meesteres, maar ik moest heen gaan. Zij aarzelde een ogenblik en kwam toen naast mij zitten en legde haar hand op de mijne, als of deze eer iets van mijn herinneringen had kunnen uitwissen. Misswet, zei de zij, ik vrees dat u u ongelukkig voelt over iets waarop ik geen invloed kan oefenen. Ik vermoed dat ik een ongelukkig humeur heb antwoorden ik en moest even gelim lachen toen ik bedacht welke ervaring ik met dat woord al had opgedaan. Dat heb ik niet gezegd. Het is zo gemakkelijk daarmee alles te verklaren. Dat is wel mogelijk, maar ik heb dat nooit beweerd. Ik wens dit iets heel anders met u te bespreken. Mijn echtgenoot en ik hebben met leedwezen opgemerkt dat u u bij ons niet thuis schijnt te voelen. Thuis, oh, u bent zoveel voornamel, maar Lady, zei ik. Ik bedoel dat u u niet gelukkig schijnt te voelen. Het is moeilijk over zo iets te beginnen, maar misschien dat de ene jonge vrouw tot de andere. In het kort wij vrezen dat u gebeukt gaat onder familieomstandigheden, waar aan niemand zo onschuldig is als u zelf. Mocht dit zo zijn, dan smeken wij u, daar aan niet toe te geven. Mijn echtgenoot had zoals algemeen bekend is, vroeger een zuster van wie hij veel hield. Maar die volgens de wet zijn zuster niet was. Toch werd zij door iedereen bemint en geacht. Ik begreep onmiddellijk dat zij mij in huis hadden genomen als plaatsvervangster van dat overleden meisje. Wie zij dan ook geweest mocht zijn. Om reden te hebben tot bluffen en zich boven mij te verheffen. Ik begreep dat die kindermeid er alles van wist en opgestookt werd om mij te tergen zoals zij gedaan had. Ik begreep dat de kinderen wanneer zij voor mij wegkropen een vage voorstelling hadden van iets dat in mij anders was dan in anderen. En diezelfde avond verliet ik hun woning. Na nog een paar dergelijke ondervindingen te hebben opgedaan die van minder belang zijn kwam ik in ene familie met een dochter van 15 jaar. De ouders waren niet jong meer maar rijk en uit de aanzienlijke stand. Onder de bezoekers behoorde een meef die zij hadden opgevoed en die met verlof uit Indië was waar hij ene betrekking had met goede vooruitzichten. Ik hield mij zoveel mogelijk op een afstand want ik had mij nu eenmaal voegenomen dat ik mij nog door medeleiden nog door zo genaamde welwillendheid daar in huis zou laten vernederen. Hij schreef mij echter een brief na mij allerlei oplettendheden bewezen te hebben en deze brief leiden tot ons engagement. Hij was een jaar jonger dan ik en zag er bovendien veel jonger uit. Met het oor op zijn vertrek zouden wij na zes maanden trouwen uit de woning die ik als Goevernante was binnengetreden. Ik kan niet vermijden te zeggen dat hij mij bewonderde. Kon ik het dan zou dat woord in de pent gebleven zijn. Dit is geen uiting van eidelheid want zijn bewondering vervilder me. Hij deed nooit moeite om die te verbergen zodat ik langzamerhand het gevoel kreeg onder die rijke mensen dat hij mij gekocht had omdat ik mooi was en zijn koop nu aan iedereen liet zien om zich terechtvaardigen. Ik werd eigenlijk door iedereen getakseerd. Men was nieuwsgierig naar de volle waarde die ik vertegenwoordigde. Zij zouden die echter niet leren kennen. Ik werd koud, ongevoelig, zwijgend in hun tegenwoordigheid en zou mij liever door één hunner hebben laten doden dan mij er toe geleend hebben iets te doen om hunner goedkeuring te verwerven. Hij vertelde mij dat ik mijzelf onrecht aandeed en ik antwoorde dat ik dit deed en zou blijven doen omdat ik mij niet wilde vernederen door iets te doen om hem voor mij in te nemen. Dit antwoord deed hem ontstellen. Ja, het ergerde hem. Vooral toen ik er aan toevoegde dat hij zijn genegenheid voor mij niet zo in het openbaar aan de dag moest leggen. Hij beloofde mij echter zelfs de meest oprechte uitingen van zijn genegenheid te verkroppen indien mij dit meer vrede geven kon. Onder dit voorwenzel begon hij mij te verwaarlozen. Hij kon soms langer dan een uur op een kleine afstand van mij met een ander zitten praten. Soms zat ik een halve avond alleen zonder dat er iemand notitie van mij nam, terwijl hij in drukgesprek was met zijn nichtje. Mijn leerling. En dan las ik in de ogen van anderen dat zij die twee veel geschikter voor elkaar achten dan ons. Ik zat daar hun gedachten te lezen tot zich het besef bij mij opdrong dat zijn jeugdige verscheiding mij belachelijk maakte. En ik woelend werd op mijzelfen omdat ik de dwaarsheid gehad had hem lief te krijgen want ik heb hem lief gehad. Hoe weinig hij dit ook verdiende en hoeg gering hij ook dacht over de strijd die ik te voeren had. Een strijd die hem tot zijn dood dankbaar aan mij had moeten doen zijn. Ik had hem lief. Om zijn een dwiil verdroeg ik het. Dat zijn nichtje, hem in mij bij zijn preis, feinsende mij daarmee een genoegen te willen doen. Maar heel goed wetende hoe zijn mij ermee grieven. Terwijl ik naast hem zat te pijzen over alle onrecht en verwaarlozing, waaraan ik bloot stond en overwoog. Waarom ik het huis niet zou ontvluchten om hem nimmer terug te zien, had ik hem toch lief. Zijn tante, mijn meesteres, deed met opzet en koeloverleg alles wat zij kon om mij het leven nog ondraagelijker te maken. Het was haar grootste genoegen uit te wijden over de grote staat die wij in Indie te voeren zouden hebben, vooral wanneer haar neef bevorderd zou worden. Eerst had wonder dat mijn trots in verzet kwam tegen de onbeschaamtheid, om mij te wijzen op het verschil tussen mijn leven als getrouwde vrouw en mijn tegenwoordige afhankelijke en ondergeschikte positie. Ik onderdrukte mijn verontwaardiging, maar gaf haar duidelijk te kennen dat haar bedoeling mij geen sins ontsnapte en vreekte mij op haar door zo onderdanig mogelijk te zijn. Ik zei haar dat de staat die zij beschreef veel te veel eer voor mij zijn zouden. Dat ik zeer opzag tegen Zulk een grote verandering in mijn leven. Een eenvoudige guvernante, de guvernante van haar dochter, tot Zulk een hoge waardigheid verheven. Het was ondenkbaar. Ik bracht haar uit haar humeur. Ja, eigenlijk allen wanneer ik zo sprak. Zij voelden dat ik hen voldkomen doorzag. Toen mijn zielrust daar in dat huis zo diep mogelijk verstort was en mijn aanstaande mij zelfs boos maakte door zijn ondankbaarheid om zich bijna niets aan te trekken van de ontelbare verdrietelijkheden en vernederingen waaraan ik ter wille van hem bloot stond maakte uw vriend Gohwan zijn entree bij de familie. Hij doorzacht de toestand onmiddelijk en was eigenlijk de eerste persoon die mij begreep. Hij was geen driemaal daarin huis geweest of ik wist dat hij voldkomen begreep wat daar in mijn ziel moest omgaan. Ik zag dit duidelijk in de enig sinds koele gemakkelijke wijze waarop hij met mij met allen omging en over de zaak sprak. Ik zag dit in zijn vluchtige uitingen van bewondering voor mijn aanstaande echtgenoot, in zijn enthousiasme over ons engagement en onze vooruitzichten in zijn toespelingen op onze rijkdom en zijn eigen armoede alle even onoprecht overdreven en spottend. Hij maakte mij hoe langer, hoe ontevredener en gevoeliger. Ik begon mijzelf te verachten. U zult wel begrijpen dat uw vriend toen hij mij geluk wenste mij eigenlijk kondoleren. Al mijn smartelijke wonden blootlegde wanneer hij trachten mij te troosten. Toen hij mijn trouwen aan bidder het bemiddelijkste jong mens van de wereld noemde met het tedigste hart dat ooit geklopt had, werkte hij weer gevoel van twijfel bij mij op of ik mij misschien belachelijk maakte. Hij bewees mij geen dienst, zult u zeggen. Voor mijn gevoel wel, want hij sprak uit wat er in mijn ziel verborgen lag. Hij bevesterde slechts mijn eigen inzichten. Al heel spoedig begon ik meer prijs te stellen op het gezelschap van uw vriend dan op dat van ieder ander. Toen ik opmerkte, en dat deed ik wel draa, dat hieruit Chalousie voortvloeide, werd zijn gezelschap mij te meer welkom. Had ik ook niet geleden onder Chalousie en moest dan al het leiden aan mijn kant zijn. Nee, hij mocht ondervinden wat het was. Ik was blij dat hij zult leiden zou leren kennen. Ik hoopte dat hij er al de vinnigheid van zou ondervinden. Hij was slav, zouteloos in vergelijking met Goran, die de slag had om op gelijke voet met mij om te gaan en die ellendige mensen om ons heen aan de kaak te stellen. Dit duurde zolang totdat zijn tante mijn meesteres besloot eens met mij te praatten. Het was nauwelijks de moeite waard. Begon zij er over te spreken? Zij wist wel dat ik haar geen bedoeling mee had, maar voelde zich toch gedrongen mij de raad te geven wat minder familieaar te zijn met meneer Goran. Ik vroeg haar hoe zij weten kon dat ik daar niets mee bedoelde. Zij konden voor instaan, antwoorden zij, dat mijn bedoelingen niet slecht waren. Ik bedankte haar voor haar goede opinie, maar voegde erbij dat ik er de voorkeur aan gaf voor mijzelf in te staan en aan mijzelf verantwoording te doen. Haar andere dienstboden zouden zeker graane goede getuigen van haar hebben, maar ik had die niet nodig. Er volgde een woordenwisseling, waarin ik mij genoopt voelde te vragen hoe zij wist dat zij mij maar iets onder het oog behoefte te brengen om gehoorzaamd te worden. Leiden zij dit af uit mijn geboorteakte of uit ons huurkonten trakt. Ik had mij niet met lichaam en ziel verkocht. Zij scheen te denken dat haar hoogst voorname neef naar een slavenmarkt gegaan was en daar een vrouw gekocht had. Het zou vroeger of later toch tot een eind gekomen zijn, maar zij maakte erg stond een eind aan. Met gehuigeld medeleiden vertelden zij mij dat ik een ongelukkig humeur had. Bij deze herhaling van de oude, boosaardige belediging kon ik mij niet langer inhouden. Ik vertelde haar alles wat ik van haar wist en gezien had, alles wat ik had moeten leiden, sinds ik in die ellendige betrekking met haar neef had aangeknopt. Ik vertelde haar dat alleen de aanwezigheid van meneer Gohan mij enige verlichting geschonken had, bij de voordurende vernederingen waaraan ik blootgesteld was geweest, dat ik die te lang verdragen had, maar tant alle gemeenschap met de gehele familie verbrak en geen van hen ooit verlangde terug te zien en dat heb ik ook niet. Uw vriend volgde mij naar mijn wijkplaats en vond dit afbreken van alle betrekkingen met die familie erg grappig, of schoon het hem ook speet voor die uitmuntende mensen, volgend zijn oordeel de beste die hij ooit ontmoet had en hij de noodzaak van zulke muggezifterijen betreurde. Met meer oprechtheid dan ik hem toegekend zou hebben verklaarde hij als poeder dat hij een vrouw met zoveel gaven en zo'n sterk karakter niet waard was, maar laat ons daarover liever zwijgen. Uw vriend amuseerde mij en zichzelf zo lang dit met zijn neigingen strookte en herinnerde er mij toen aan dat wij beide mensen waren die de wereld kenden, die wisten dat het leven nu eenmaal geen romanse was en wij beide als verstandige mensen ons geluk in verschillende richtingen moesten zoeken. Mochten wij alkander op dit ondermaanse nog eens terugzien, dan zou het zijn als beste vrienden. Ik hield hem niet tegen en het duurde niet lang of ik voornamd dat hij het hof maakte aan zijn tegenwoordige vrouw, maar dat zij mee op reis genomen was ten einde buiten zijn bereikt te zijn. Ik hater haar toen, bijna evenhever als stans en kon haar daarom niets beters toewensen dan met uw vriend te trouwen. Ik was echter zeer nieuwsgierig om haar te leren kennen, zo nieuwsgierig dat ik daarin één van de weinige bronnen van genot zag die mij overgebleven waren. Ik ging op reis en reisde zo lang tot ik haar vond. En u? U kende uw vriend toen nog niet, menig. Hij had u toen nog geen van die uitnemende bewijsend van vriendschap gegeven waarmee hij u later vereerd heeft. In haar gezelschap vond ik een meisje, wie levensomstandigheden op onderscheidende punten overeenstemden met termijnen. En in wie karakter ik met belangstelling en vreugde dezelfde oproerige geest bespeurde tegen opgedrommend bescherming, vriendschap, welwillendheid en meerdeugden, die ik alle te samen als zelfsucht beschouw, als in mijn eigen karakter overwegend is. Ik hoorde ook van haar meermalen zeggen dat zij een ongelukkig humeur heeft. Ik begreep, maar al te goed, wat men met die gemeenplaats bedoeld. En aangezien ik juist iemand voor mijn gezelschap zocht, die wist, wat ik wist, kwam de gedachten in mij op, haar uit haar slavernij te verlossen. U weet dat ik daarin slaagde. Wij leven sinds die tijd met lakander en van mijn geringen middelen. Einde van de tweede hoofdstuk van deel vier. Derde hoofdstuk van deel vier van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Arthur Klenham had zijn onvruchtbare reis gedaan. Niet tegenstaande, hij overkropt was met werk. Zekere onbeschaafde mogelijkheid met zeer belangrijke en waardevolle bezittingen op de wereldkaart had voor zekere werkzaamheden twee ingenieurs nodig. Die aanvindingrijkheid, de nodige energiepaarden, praktische mensen die hun mensen en middelen konden kiezen uit de beste materialen welke zij bij de hand hadden en even vernuftig en door tastend waren in het aanwenden van die materialen voor hun doel als in het baramen van het doel zelf. Deze mogelijkheid, een onbeschaafde mogelijkheid zijnde, had er nog nooit van gehoord dat men een groot plan waarvan de nazi partij komt trekken in een circumlocutie kantoor wegstopte. Even als fijne wijn in een donkere kelder wordt weggesloten tot vuur en jeugd er uit verdwenen en de wijngaardeneers en een knechts die de druiven ervoor geplukt hebben al lang begraven zijn. Met een eigenaardige onwetendheid handelde die mogelijkheid naar het vaste en energieke plan om iets te doen. En toen er niet de minste achting voor nog wilde iets weten van de manier om iets niet te doen. Ja, zij had een barbarische manier om laatst genoemde geheimzinnige kunst de kop in te drukken. In de persoon van welke verlichter onderdan ook die haar zou willen beoefenen. Al zo werden de mannen die nodig waren, gezocht en gevonden, op zichzelf reeds een barbarische en onregelmatige manier van handelen. Eénmaal gevonden werden zij met grote erbiet behandeld en genoten zij het volste vertrouwen alweer een bewijs van politieke onkunde en domheid. Werden zij zelfs uitgenodigd om ter stond over te komen en te doen wat zij meenden te moeten doen. Kortom, zij werden beschouwd als mannen die van plan waren iets te doen, te samen met mannen die van plan waren iets te laten doen. Onder de gekozenen behoorde Daniel Dois. Hoeveel jaren of maanden hij weg zou blijven was nog niet te voorzien. Dag en nacht werd de kleine mede aan de voorbereidingen tot de reis en aan de nauwgezette regeling van alle details van hun eigen zaak. De eerste vrije dag was hij even het kanaal overgestoken maar even vlucht teruggekeerd om afscheid van Dois te nemen en deze inzagen te geven van alles wat betrekking had op de geldelijke verantwoording. Het is alles prachtig in woordenklennen, niets kan duidelijker, niets beter geregeld zijn. Het verheugt mij Dois dat het je goedkeuring wegdraagt, maar laat ons nu en spreken over het beheer van het kapitaal gedurende je afwezigheid en over het in gebruik nemen daarvan wanneer dit voor de zaak nodig is. Zijn compagnon legde hem het zwijgen op. Wat dat betreft en wat alles van dien aard betreft, ik laat dat geheel aan jou over. Ik weet dat je zult blijven handelen in ons beide belang, evenals je tot nu toe gedaan hebt en mij mijn taak zult blijvend verlichten. Je achtje geschiktheid voor het financiële gedeelte van de zaak veel te gering Dois. Ik heb je dat al zo vaak gezegd. Het is mogelijk, antwoordde Dois glimlachend. Hoe het zij, ik ben beter thuis in het praktische gedeelte van de zaak. Ik stel volkomen vertrouwen in mijn compagnon en ben overtuigd dat hij de zaak naar zijn beste weten zal beheren. Als ik één vooroordeel heb tegen hem geld en cijfers ging hij voort, zijn werkmansduim op de lapel van de jas van zijn compagnon legende, dan zou het zijn tegen speculeren. Misschien is de oorzaak daarvan dat ik er nooit ernstig over gedacht heb. Maar noem dat, toch geen vooroordeel Dois. Het is niets dan een kwestie van gezond verstand. Ik ben blij dat je er zo over denkt, zei Dois, en keek glennum met zijn grijze oogend vriendelijk aan. Toevallig had ik het er nog geen half uur geleden met pengs over, die hier even kwam kijken. Wij waren het er over eens dat het niet alleen dwaas en gevaarlijk, maar bijna misdadig is zijn geld te beleggen in andere dan geheel solide ondernemingen. Pengs, zei Dois, zijn hoed achteroverzettende en met een vertrouwelijk knikje. Pengs, nu, die is voorzichtig genoeg. Dat is hij inderdaad, antwoorden. Arthur, een voorbeeld van voorzichtigheid. Bij de Schelen in Pengs voorzichtigheid meer reden tot voldoening te vinden dan naar dit oppervlakkige gesprek verklaarbaar was. En nu zei Dois, op zijn horloge kijkende, aangezien de tijd en het getij op niemand wachten, waar de vriend en ik zelf en mijn bagage gereed zijn om te vertrekken laat mij u nog een verzoek doen. Ik sta elk verzoek bij voorbaat toe. Behalve, Klemmen maakte snel deze uitzondering, want het gelaad van zijn compagnon verriet de inhoud van zijn verzoek. Behalve, dat ik de uitvinding die je gedaan hebt zal laten lopen. Dat was mijn verzoek. Dan weiger ik het beslist. Nu ik eenmaal ermee begonnen ben, wil ik een bepaalde reden, een begrijplijk antwoord of iets van dien aard van dat volk hebben. Dat krijg je niet, Klemm. Dat krijg je nimmer. Geloof mij nu op mijn woord. Ik wil het beproeven, zei Klemm. Beproeven zal mij niet schalen. Daarvan ben ik nog zo zeker niet, antwoordde Dois. De hand overredend op Klemm schouderlegende. Mij heeft het wel geschaat. Het heeft mij ouder gemaakt, afgemat, bedroefd, teleurgesteld. Het kan ging mens goed doen. Wanneer zijn geduld wordt uitgeput en hij altijd moet denken dat hij mishandeld wordt. Ik heb mij in de laatste tijd al verbeeldd dat je op gewektheid er onder geleden heeft. Particuliere, onaangenaamheden dragen daar de schuld van, antwoordde Klemm. Geen plagerijen van zogenaamde ambtenaren, die hebben hun invloed voorlopig nog op mij gemist. Dus je wilt aan mijn verzoek geen gevolg geven. Beslist niet. Ik zou mij schamen, mij zo spoedig uit het veld te laten slaan, terwijl een veel ouderen die jou veel meer voor moet voelen dan ik zo lang vol hield. Aangezien Klemm niet tot een ander inzicht te bewegen was, drukte Dois de hem aangeboden hand, weerpunblik tot afscheid door het kantoor en ging met hem de trap af. De reiskoets met de bagage stond voor het hek gereed om Dois naar Dover te brengen, waar zijn reisgenoten hem wachten. Alle werklieden van de fabriek stonden aan het hek om hem te zien vertrekken. Goed succes, meneer Dois, riep één der meester Knechts en één der werklieden, anders een norseerschap. Bij wie niemand enig redenaarst talent vermoed had, zij met luide stem. Wij zijn trots op u, meneer Dois, want wij weten dat waar u ook heen gaat, zij een man in u zullen vinden. Een man die zijn gereedschap kent. Een man die wil en een man die kan. En als dat geen man is, wie is het dan wel één? Deze toespraak werd gevolgd door drie luiden Houssees, waarna Dois hun allen een hartelijk verwelman een toerriep en de reiskoets om de hoek verdween. Baptist, dankbaar voor de post van vertrouwen, bevond zich onder de werklieden en had zo hard meegedaan aan de Houssees als men van een vreemdeling maar verwachten kon. Geen volk op de wereld kan zo juichen als het Engelse. Wanneer het ernstig gemeent is, druint de lucht zo dat het is als of Engelans gehele geschiedenis komt aanstomen met alle vaandels en standaarden van Alfred den Saxer af. Baptist was er helemaal van onder de indruk en beschikte nauwelijks over genoeg adem om klemm te volgen toen deze hem wenkte om mee naar de kantoor te gaan en de boeken en papieren op te bergen. Arthur, nog onder de indruk van de scheiding stond aan zijn schrijftafel te kijken naar een zonnestraal die er op viel. Zijne gedachten door de drukte van de laatste dagen daarvan afgeleid keerde nu terug naar die geheimzinnige avond toen hij die vreemdeling bij zijn moeder ontmoet had. Voor de honderdste maal ging hij alles na wat hem toen zo zonderling getroffen had. Weer liep die man, hem in het nauwesteegje tegen het lijf. Weer volgde hij hem en verloor hem uit het oog. Weer zag hij hem op het pleintje en stond hij naast hem op de stoep. Wie komt er langs de weg zo laat? Compagnon de Lamaeolijnen. Wie komt er langs de weg zo laat? Altijd blij. Ook dit liedje dat de man geneurigd had kwam hem weer in het geheugen, maar hij was zich zo volkomen onbewust dat hij het hoorbaar had opgezegd, dat hij verschrikt omkeek toen hij het tweede couplet achter zich hoorde. Van al de ridders is het de bloem. Compagnon de Lamaeolijnen. Van al de ridders is het de bloem. Altijd blij. Baptist menende dat het vervolg aan zijn meester onschoten was, had hem uit beleefdheid willen voorthelpen. Zo ken jij dat liedje ook, Cavalletto. Bij Baggers. Dat kent in Frankrijk iedereen. Dat zingen de kleine kinderen. Het laatste heb ik het door een allerliefstemmetje hoeren zingen. Een lief zacht, oh zo onschuldig stemmetje, altroom. De laatste keer dat ik het gehoord heb antwoorden Arthur, werd het niet door een lief en zeker niet door een onschuldige stem gezongen. Hij zei dit meer tot zichzelf dan tot Cavalletto. En lieten de laatste woorden die hij op de stoep van Blandwacht gehoord had opvolgen. Al de duifels, het ligt nu eenmaal in mijn karakter om ongeduldig te zijn. He, Rip Cavalletto, terwijl alle kleur plotseling uit zijn gelaad verdween. Wat schild eraan. Meneer, weet u waar ik dat liedje het laatst gehoord heb? Met de vlugheid aan zijn landaard, eigen, vormde zijn handen een grote hafiksneus. Bracht hij zijn haren in de war, trok de ogen naar elkaar toe, blies de bovenlip op ten einde een zware knevel uit te bilden en wie op de slip van een denkbeeldige mantel over de schouder. Terwijl hij dit alles deed met een vlugheid, ongelooflijk, voor iemand die nooit een Italiaanse boer iets dergelijks heeft zien doen, lachen een zonderlinge, onheilspelende glimlach op zijn gelaad. In het volgende ogenblik stond hij weer bleek en met een verbaasd gezicht voor zijn patroon. Bij alle golden van de Olympus riep Klenem, wat bedoel je? Ken je iemand die Blambois heet? Nee, heet de man die je daar voor stelde, niet Blambois. Nee, zij baptist, altroom, altroom, altroom, hij kon die naam maar niet genoeg ontkennen en schunnen met het hoofd en de rechter voorvingen tegelijk. Wachtens, zij Klenem, de bewuste kennisgeving voor een uitspreidende, zou je dit begrijpen wanneer ik het je voordees? Ja, wel, heel goed, maar kijk er dan op naar. Kom hier en volg mijn vinger, terwijl ik lees. Baptist kwam wat dichterbij en volgde Klenem's vinger met zijn scherpe ogen, luisterde met het grootste geduld. En toen Klenem gedaan had, sloeg hij met de platte hand op het papier, als of hij een vernijnigdier dood sloeg en riep met een woeste blik op Klenem. Dat is de man die ik bedoel. Dat is hij. Dat jij die man kent, is van meer belangvormen dan je kunt voorstellen, riep Klenem opgehonden uit. Vertel mij dadelijk waar je die man gekend hebt. Hoewel het hem zichtbaar moeite kosten, antwoorden Baptist, in Marsiglia, Marseille. Wat was hij daar? Een gevangenen. En altru. Ik geloof, nu ook één. Hij kwam nog wat dichterbij en fluisterde moordenaar. Klenem wachtelde achteruit, als of hem een slag had getroffen. Zo vreselijk kwam het hem voor, dat zijne moeder met die man in betrekking stond. Intussen was Cavalletto op een knie neergevallen en smeekte hem nu met een overvloed van overtollige gebaren te luisteren naar het geen hij wilde vertellen van de aanleiding tot zijn verblijf in de gevangenis, met zo'n spitsboef. Hij vertelde geheel naar waarheid, hoe hij een kleine smokkelhandel had gedreven. In en na enige tijd uit de gevangenis was gekomen en toen zo spoelig mogelijk Marseille de rug toegekeerd had. Hoe hij in het herberg de dageraad de chalon aan de saonde des nachts door diezelfde moordenaar, die toen langier en vroeger rigot, heten uit zijn slaap was gewekt. Hoe die moordenaar hem voorgesteld had, samen hun voor tuin te gaan zoeken. Hoe hij uit angst en afschuw voor die man des nachts ongemerkte herberg verlaten en de vlucht genomen had en nu in voortdurende angst leefde dat hij hem nog eens zou ontmoeten en door hem aangesproken zou worden. Toen hij dit alles vertelt had, sprong hij op en met een heftigheid die bij iemand uit het noorlijk halfrond razenij genoemd zou worden en riep hij dat is dezelfde man, dat is die moordenaar. En zijn opgewondenheid vergat hij eerst te vertellen dat hij hem nog onlangs in London had zien lopen. Toen hij zich dit bedacht hoopte klennen dat deze ontmoeting van een latere datum was dan de zijnen in het huis zijn een moeder, maar Cavalletto was zo nauwkeurig in zijn beschrijving van tijdstip en plaats dat er geen twijfel kon bestaan of het was daarvoor geweest. Luister nu eens, zei Arthur, die man is zoals je gelezen hebt plotseling verdwenen. De hemel duizendmaal dank daarvoor, die vervloekte moordenaar, ripaptist. Nee, zeg dat niet, zei Clennum, want voor ik weet wat er van hem geworden is heb ik geen uur rust meer. Dat is een andere zaak, duizendmaal pardon mijn weldoener. Nu, Cavalletto, zei Clennum, hem diep in de ogen kijkende, ik weet dat je mij heel dankbaar bent voor het weinigen dat ik voor je heb kunnen doen. Dat zweer ik u. Ik weet het. Als je die man komt vinden, komt ontdekken waar hij gebleven is of enige inrichtingen omtrend hem zou kunnen verkrijgen, zou het mei de grootste dienst bewijzen die mij op deze wereld bewezen kan worden. En mij eventueel nee, oneindig meer reden tot dankbaarheid geven dan ik aan jou verdiend heb. Het manneke kusten in vervoering Arthur's hand, maar riep tegelijkertijd uit. Ik weet niet wat ik hem zou kunnen vinden. Waar moet ik hem zoeken? Maar moet gehouden. Ik ga er onmiddellijk op uit. Eén ding nog, zei Arthur. Geen woord hierover aan wie ook, behalve aan mij, hoor, cavalletto, altro, ripij, en was in het volgende ogenblik verdwenen. Einde van de derde hoofdstuk van de del vier.