 Act one of Moralność Panidulskiej. This is a LibraVox recording. All LibraVox recordings are in the public domain. For more information or to volunteer, please visit LibraVox.org. Recording by Wyle Czekowski. Moralność Panidulskiej by Gabriela Zapolska. Act 1. Scena przedstawia salon w burżu azjanym domu. Tywany meble solidne, na ścianach wzbudzonych ramach, premie i bukwie, jakie obrazy. Rogi od witości, sztuczne palmy, lanszhaft haftowany za szkłem. Pomiędzy tym stara, piękna serwantka machoniowa i empierowy ekranik. Lampa z abażurem z bibuły, stoliki, a na nich fotografie. Roilety pospuszczane na scenie ciemną. Gdy zasłona się podnosi, zegar wiadani bije godzinę szóstą. W czasie pierwszych scen powoli rozwidnia się. Wreszcie rozwidnia się zupełnie, gdy story podniosą. Scena pierwsza. Chwilę scena pozostaje pusta. Słychać za kulisami człopanie pantowli. Z lewej, sypialnie małżeńska. Wchodzi dulska, w stroju niedbałem. Papiloty, z tyłu cienki kosmek. Kaftanik biały, wątpliwej czystości. Chalka wuczkowa, krótka, poddarta na brzuchu. Idzie mrucząc, świeca w ręku. Wstawia świece na stole, idzie do kuchni. Dulska. Kucharka, hanka, wstawać, bruczenie w kuchni. Co jeszcze czas, księżniczki? Nie z waszym nosem, a już wstałam. Cicho, kucharka, nie rezonować, palić pod kuchnią. Chanka, choć palić w piecu w salonie, a żywo, idzie ku drzwiom na prawo. Heśka, mela, wstawać, lekcje przepowiedzieć, damy do grania, prędzej, nie gnić w łóżkach. Chwilę chodzi po scenie, mrucząc. Idzie do pierwszej drzwi na prawo, zaglądałam je ręce, wchodzi do pokoju ze świecą. Chce na druga. Dulska, hanka. Hanka bossa, spnica ledwo zawiązana. Koszula, kaftanik narzucony. Niesie smolakiej i trochę węgli. Przykłóca przy piecu, rozpala, pociąga nosem, wzdycha. Wchodzi dulska, zła. Dulska. Jak palisz, jak palisz? Skaranie, boże z tym tłumokiem. Dokrów, dokrównie do pańskich pieców. Czego niszczy z tyle smolaków? Czekaj, ustą się, ty do niczego. Ja ci pokażę. Kukudza sama i pali w piecu. Ruszaj zbudzić, panienki. A jak nie zechcą wstać, to pościągaj kołdry. Hanka idzie do pokoju dziewcząt. Dulska pali w piecu i dmucha. Ja z krawy płomi oświetla jej twarz, tłustą i nalanu. Wraca hanka. Cóż panny, wstają? Hanka. Pościągałam kołdry. Pan nachesia kopnała mi wrzucho. Dulska. Wielka afera, zgoję się do wysyla. Wiela milczenia. Hanka. Proszę wielmożnej pani. Dulska. Widzisz, jak się w piecu pali? Hanka. Proszę wielmożnej pani. Dulska. Ja o wszystkim myśleć muszę. Niedługo przez was zejdę do grobu. Hanka. Cały jej ją wrękę. Proszę wielmożnej pani. Ja chciałam prosić, że ja już o pierwszego pójdę sobie. Dulska. Co? Jak? Hanka. Pójdę sobie. Dulska. Ani mi się wasz. Ja za ciebie zapłaciłam w katorze. Musisz dalej służyć. A to mi się podoba. Hanka. Ja dam na swoje miejsce. Dulska. Patrzcie ją. Jak się odkryzła. Już jej się w głowie przewróciło. O, już miasto na nią działa. Może na panną służącą się śpieszy? Co? Proszę wielmożnej pani. To przez panicza. Dulska. Aaaa. Hanka. Tak. Ja nie chcę. Bo to... Dulska. Znowu. Hanka. Ciągle. A to... A to tak. A ja przecież... Dulska, nie patrząc na nią. No dobrze. Ja mu powiem. Hanka. Proszę wielmożnej pani. To na nic. Przecie wielmożnej pani już nie raz. Nie dwa mówiła, że mówiła. Dulska. No ale teraz pomoże. Hanka. Bo wsiądz mówił... Żeby odejść. Dulska. A ty wsiądz zasłużysz czy u mnie? Hanka. Ale jak wsiądz muszą słuchać? Dulska. Idź pomykaj po wółki. Hanka. Idę. Proszę wielmożnej pani. Wychodzi. Dulska. Idzie ku drzwiom sypialni małżeńskiej. Felicjanie. Felicjanie. Wstawa. Spóźnisz się do biura. Idzie do drzwi sypialni córek. Hesia. Mela. Idnijcie się na pensję. Głosę się. Mam mąciu. Tak zimno. Troszkę ciepłej wody. Dulska. Jeszcze czego? Hartujcie się. Felicjanie. Wstałeś? Wiesz. Ten błazen twój syn nie wrócił jeszcze do domu. Co? Nic nie mówisz? Naturalnie. Ojciec toleruje. Niedaleko padło jabłko diaboni. Ale jak będą dłużki małe? Nie zapłacę. Hanka. Uchyla drzwi od kuchni. Proszę wielmożnej pani, stróż przyszedł o meldunki tych państwa, co się sprowadzili. Dulska. Idę. Hesia. Mela. Felicjan. A to śpiąca familia. No no, z torbami poszli byśmy, żeby nie ja wchodząc do kuchni. Dlaczego stróż zostawia na dziedzincu nową miotę? Też śleje. Zamyka drzwi. Głos ginie. Scena trzecia. Hesia. Mela. Hesia. Mela. Wybiegają ze swojego pokoju. Krótkie spodniczki jednakowe. Barhanowe kawtaniki. Włosy rozpuszczony. Biegną do pieca. Przykłócają przy drzwiczkami. Hesia. Chodź, chodź. Mela. Nie ma jej? Hesia. Nie ma. Słyszysz przecież, jak myje głowę stróżowi? Ha. Jak miło ogrzać się trochę. Mela. No nie pasie, ja także. Hesia. Czekaj, poprawię. A teraz do grzewień to cię uczeszem. Mela. Daj spokój. Jak zobaczy będzie krzyk. Hesia. Nie krzyczy. Ja się nie boję. Mela. Ale ja się boję. Bo tak nieprzyjemnie, jak ktoś głoźno krzyczy. Hesia. Bo ty jesteś sentymentalna. Ty się wdałaś w ojca. Lelum po lelum. Mela. Skąd ty wiesz, jaki jest ojciec? Przecież ojciec nic nie mówi. Hesia. Ej, już ja wiem. Zresztą masz jego nos. Mela. Dzień dobry. Chcesz jej. Co? Mela. Niby, że dziecko podobne do ojca albo do marki. Jak to się dzieje? Hesia. A ja wiem, a ja wiem. Mela nie śmiało. Wiesz? Powiedz. Hesia. Nie ma głupich. Nie powiem, ale wiem. Mela. Kto ci powiedział? Hesia. Kucharka. Mela. O, kiedy? Hesia. Wczoraj, jak mama poszła do teatru. bo to nie moralna sztuka. Poszłam do kuchni i tam Anna mi powiedziała. Och, Melu! Och, Melu! Każdą się w podywaniu śmiejącym. Mela. Hesia! Ja myślę, że to grzech. Hesia. Co? Mela. Mówić z kucharką o takich rzeczach. Hesia. Kiedy to prawda, tak jest naprawdę. Mela. Gdyby to mama widziała. Hesia. No to co? Przyczałaby o nawieczni krzyczy? Mela. Po chwili. A mnie nie powiesz? Hesia. Nie. Nie chcę ci brać na swoje sumienie. Niekóż ma ludkich. Chwila umilczą. Hesia wstaje i na palce idzie dosypialnie z byszka. Zagląda i wraca do pieca. W półdrogi spotykają Mela siadając. Hesia na fotelu, a Mela zaplatuje włosy warkocze. No, zrób teraz ze mnie dziewczę z czarną kosą z podbejskiej strzechy. Mela, to się nie kręć. Hesia. Wiesz, z byszko znowu poszedł na ludkę. Mela. Nie ma go? Hesia. Nie ma. Coś bym ci powiedziała, ale przesięgnij, że nikomu nie powiesz. Nachyl się. Zbysz kolata za hanką. Mela. Po co? Hesia. Eee. Bo ty. Co z tobą gadać? No powiedz sama, czy można z tobą gadać? Mela. No, bo mówisz, że lata. Hesia. No, lata, czy zaczepia, czy kocha się, czy jak? Mela. O, Hesiu. Z byszko? Hesia. No co, nie byłaś na halce? Nie wiesz, jak to się dzieje? Panicz, no i nieszczęsna halka. Gwał tym tu idzie. Śmieje się serdecznie. Mela. Ale to na scenie. Potem tak było wtedy, jak takie kontusze nosili. Ale z byszko? O, Hesiu. Chodzi hanka, klęka przy piecu. Hesia. O, hanka. Ja się nie zapytam. Zobaczysz, czy ja kłamię? Mela, ze strachem. Hesiu, nie pytaj się, ja proszę. Hesia, dlaczego? To swój ja rzecz. Zresztą mama nie słyszy. Mela. Hesiu, mówię czegoś przed hanką wstyd. Milczenie. Hesia, cicho. No to się nie będę pytać. Ale ja wdziałam wczoraj, jak on ją tu a tu szczypał. Mela. A mówisz, że się w niej kocha. Hesia. No, no właśnie. Mela. Przecież gdyby się w niej kochał, to by ją nie szczypał. Hesia. Wiesz co? Ciebie pod klosz. No, no. Mela. Co co Hesiu, pod klosz? Hesia. Za twoją głupotę. Chwila nagle. Ach! Chciałabym wiedzieć, gdzie ten zbyszko tak nocami chodzi. Mela, może do parku na spacer teraz tak ładnie? Hesia, głupia jesteś. Nagle do hanki. Hanka, nie wiesz, gdzie tak panowie po noca chodzą? Hanka, skąd że ja? Hesia, no tak jak pan zbyszko od rana prawie co dzień? Hanka. A no, musi gdzieś ci? Hesia. Pytałam się go, mówił na ląbkę, a kucharka smiała się także i mówiła, że to do nocnych kawiarni. Ach, boże, kiedy ja się już naprawdę czegoś porządnie dowiem, kiedy ja już będę duża, kiedy nie będzie przede mną tajemnic. Mela. A ja tak wolę. Hesia. Co? Mela. Nie wiedzieć o niczym. To tak jakoś miło. Ja wolę nic nie wiedzieć. Hesia. Tuman. Scena czwarta. Też same, dulska. Dulska. Przez scenę, jak huragan przylatuje. Czego wy tu? Co to? Ubierać się. Hanka sprzątać. Mela gamy. Felicjanie. W paradosypiali morzeńskiej. Hesia do meli. Zostań jeszcze. Już bicher przeleciał. Felicjanie. Mela. Hesiu. Hesia. Co? Rodzicielka. Eee. Przez sądy. Mela, zgorszone. Hesiu. Patrz. Hanka się śmieje. Hesia. No to co? Niech się śmieje. Cóż tu? Ja nie mam własnego sądu? Do hanki. Czego się śmiejesz, idiotko? Sprzątaj. Albo czekaj. Byłaś kiedy w nocnej kawiarni? Hanka. Hihi. Panienka też. Ja nawet nie wiem gdzie to jest. Hesia. Być głupia. Kucharka była. Jak była młoda. Mówi, że tam panowie siedzą, piją likiery. I że tam bardzo wysoło. Kucharka mówiła, że tam są młodo, ładne panny. I że... Mela. Cicho, Hesia. Jeszcze mama usłyszy. Hanka wychodzi. Hesia. Idź, idź. To nie dlatego, że mama, tylko, że ty nie chcesz, żeby ci się w głowie rozświetliło. Mela. Mówiłam ci, wolę mnie wiedzieć. Hesia. Przed chwilą się sama pytałaś. Mela, o co? Hesia. O te dzieci. Mela. To co innego? Hesia. Dlaczego? Mela. Bo tam do dzieciach to ciekawe, a to brzydkie. Hesia. Wcale nie. To jeszcze ciekawsze. Mela. Może być, ale mnie to zaraz po tym smutno. Hesia. O, idzie lump. Scena piąta. Hesia. Mela. Zbyszko. Zbyszko, kołnierz podniesiony, twarz zmięta, zmarznięty, skrzywiony. Młody to, a już niemożliwa. Choć chwilami coś w głębie i zrenić się przewija. Hesia. Gdzie byłeś? Gdzie byłeś? Zbyszko oczuwa ją laską. Poszła. Hesia. Gdzie byłeś? Lumpowałeś się? Mój złoty powiedz. Powiedz. Ja nic nie powiem mamie. Zbyszko poszła. Hesia. Ładnie się wyrażasz. Nie powiesz? A ja wiem. Lotne kawiownie byłeś. Likiery piłeś. Ładne panny były. Tak ładnie śmierdzisz z cigarami. Uch, uch, jak ja to lubię. Zbyszko. Mówię ci poszła. Mela. Hesiu, daj spokój. Hesia. Tak? To tak ze mną. Poczekaj. Ja też dorosnę. Ja też pójdę na lumpę. Ja też będę chodziła po kawiarniach i będę ubić likiery. Po mocnych kawiarniach. Jak ty, jak ty? Skaczę przed nim na jednej noce. Zbyszko. Ładna edukacja. Ślicznie się zapowiadasz. Hesia. A teraz, żeby cię nauczyć grzyczności w kolorodzinnym, woła. Mamciu. Mamciu. Zbyszko powrócił. Zbyszko, cicho bądź. Dulska wpada jak bomba. Jesteś? Zbyszko. Jestem i znikam. Idę się przespać przed biurem. Dulska. Nie. Zostaniesz tu. Mam z tobą do pomówienia. Zbyszko. Ah, lecę z nóg. Dulska surowo. Widzę. Do dziewcząt. Proszę i się ubrać. Mela dogam. Mela. Już nie mam czasu. Dulska. Pięcie palcówki. Na to starczy. Hesia znów podarła kalosze. Zbyszko, nie ma tu gdzie czarnej kawy. Durska. Nie ma, mój panie. Hesia nic nie szanuje. Nigdy z siebie nie będzie kobieta, jak należy. Dziewczęta wybiegają. Zbyszko. Nie ma czarnej kawy w tym zakładzie? Durska, gdzie byłeś? Zbyszko. He? Durska. Gdzie byłeś do tej pory? Zbyszko. Gdybym mam ci powiedział, to by mamcia tak skakała. Durska. O. Zbyszko. Najlepiej więc nie pytać. Durska. Jestem matką. Zbyszko. Właśnie dlatego. Durska. Muszę wiedzieć, na czym trawisz czas i zdrowie. Zbyszko. Widzicie mama, co mam pod nosem? Wols ja nim lekko, a więc... Durska łamiąc ręce. Jak ty wyglądasz? Zbyszko. E. Durska. Jesteś zielony. Zbyszko. To modny kolor. Mam cię kazało, tak że balkony i okna pomalowa zna zielono. Durska. Która panna cię weźmie, jak będziesz tak wyglądał? Zbyszko. Jeszcze gorszych biorą. Nie ma czarnej kawy w tym zakładzie? Durska, wyrażę się inaczej. Ciągle myślisz, że jesteś towarzystwę kokocic? Zbyszko. Takie dobre towarzystwo, jakie inne. A potem co mam cię wydziwia na kokotki? Nie by to i u nas nie ma kokot w kamienicy. Sama mam cię wynajmowała tej z pierwszego piętra? Durska. Zgodnością. Ale jej się nie kłaniam? Zbyszko. Ale pieniążki za czynsz mam cię bierze od niej, że aż ha. Durska. Przepraszam, a to ja takich pieniędzy dla siebie nie biorę. Zbyszko. A co mam cię z nimi robi? Durska. Majestatycznie. Podatki nimi płacem? Zbyszko. No. A ja idę spać. Durska. Czy ty się przestaniesz lampartować? Zbyszko. Ja majest. Durska. Ja długo wpacić nie będę. Zbyszko. Eee. To ja już o tym później. Durska. Zbyszko. Zbyszko. Na tym ciemblekiem swę karmiła, żebyś nasze uczciwe i szanowane nazwisko po kawiarnich i spelunkach wuczył? Zbyszko. Było mi chować miatką Nestla. Podobno doskonała. Durska siada przy stole, zgnębione. Zbyszko podchodzi, siada przy stole i mówi do niej po ufale. No, nie martwił się pani Durska. Ale co mam cię chcę, żebym ja to z wami w domu robił? Nikt nie bywa. Żyjemy jak ostatnie sobki. Durska. Ciężkie czasy. Nie ma na przyjęcia. Zbyszko. Eee. Człowiek jest wierzęciem towarzyskim. Musi od czasu do czasu myśl wymienić. O, widzi mam cię myśl. To wielkie słowo. Choć ono się stąd gna, to przecież tu ufcie się jeszcze kręci. Durska. Ja tam nie mam czasu myśleć. Zbyszko. Właśnie, właśnie. Więc też ja myk z domu, bo w domu właściwie cmentarz. A czego? Myśli. Swobodnej, szerokiej myśli. Durska. A więc do kawiarni, do... Zbyszko. Tak, tak, do... Co mam cię może wiedzieć, którymi to drogami chadza ludzka myśl? Nawet takiego, jak jako tuna. Durska. Jesteś głupi. Ty i twój ojciec to jedna dusza. On codzień w cukierni, a ty Bóg wie gdzie. Scena szusta. Durska. Durski. Zbyszko. Durski. Zasuszony urzędnik. Durski ubrany bardzo porządnie do wyjścia. Czyści kapelusz. Durska. No, wreszcie. Durski poprawia kołniesz przed lustrem. Zbyszko. Dzień dobry, ojcu. Durski gestan vita syna. Durska do męża. Dziś fasujesz? Durski kiwa głową. A owary, żebyś nie zgubił. Na co czekasz? A, cygaro. Zbyszko, daj cygaro, ojcu. Zna pieca. Durski bierze cygaro. Które Zbyszko z nią znak pieca. Próbuje je. A czy wiesz, o której twój synek do domu wróci? Durski wzrusza ramię nami, że mu to obojętne i wychodzi środkowymi drzwiami. Zwariować można z tym człowiekiem? Zbyszko. Tego mama wychowała? Durska. Nie, to już za nadto. Zbyszko, dobranoc idę się strzemnąć. Durska. A biuro? Zbyszko ziewając. Nie ucieknie. Durska, za czym mówiąc go? Zbyszko, przyżegnij mi, że się poprawisz. Zbyszko, nigdy wolę raczej stać egzamin państwowy. Wychodzi do swojego pokoju. Scena siódma. Durska, hanka, potem Zbyszko. Durska. Za trzy i fortepiam. Popraw piecu. Czy kucharka obrana do miasta? Hanka. Tak proszą pani. Durska wchodzi do kuchni. Hanka chwilą sprząta. Zbyszko wychyla się ze drzwi. Zbyszko. Hanka, jesteś sama? Hanka, da mi pan spokój. Zbyszko. Cóż ci zamucha na nos siadła? Hanka milczy. Chodź tu, pokaż mordeczkę. Czego jest ła? Hanka milczy, tylko coraz energicznie sprząta. Widać w niej walkę wewnętrzną. Taka jesteś brzydka, jak się nadmiesz? Hanka nagle. Pewnie te pany, co pan od nich wraca, to ładniejsze. Zbyszko. A, tędy cię wiedli. O, to ci chodzi, hanka. Mi o nic nie chodzi. Tylko nie chcę, żebym je pan sekował. Zbyszko. Jak będziesz dla mnie lepsza, to będę w domu siedział. Hanka, ja ta nie potrzebuję. Może se paniść do tych panów. Zbyszko. Albo to prawda? Aż się za mną trzęsiesz. Hanka, niech pan idzie, bo jeszcze starsza pani wejdzie. Zbyszko. Ale, o, bo cały pana ręko za to, żeś go rozgniewała. Hanka śmiejąc się. Figa! Uderza go po łapie. Zbyszko. A, ty szelmo! Chce ją objąć. Wchodzi Mela, która wydaje lekkie okrzyk. Potem zaczerwieniona z oczyma spuszczonymi idzie do forty piano. Hanka ucieka. Mela siada i gra ćwiczenia pięciopalcowe. Gdy Mela zostaje sama, w film gra, potem wstaje i idzie do pokoju Zbyszka i Puka. Mela. Zbyszko. Zbyszko. Wychyla głową ze drzwi nieubrany. Czego? Mela tajemniczo. Nie buł się. Ja nic mam ci nie powiem. Zbyszko. Na czysto zwariowała. Mela. Bo przecież to nie wasza wina. Zbyszko. Co? Mela nie śmiała. No, Hanka i ty, jeżeli wy... Zbyszko. A, fe, mówicie o takich rzeczach. W stycie. Majtki widać, ataka zepsuta. Mela. Ja? Ale Zbyszko. Ja właśnie myślałem przeciwnie. Ja... Zbyszko, daj mi spokój. Chyba się. Mela stoi smutna i zamyślona. Podchodzi do forty piano i zaczyna grać. W tej chwili fada hesia poszczykuj kapeluszu. Taki sam płaszczyk i kapelusz ma ręku dla Meli. Na ziemiu rzuca książki w paskach. Syna ósma. Mela, hesia, duska, hanka. Hesia. Ublora się oferio. Żywo! Już chłopcy idą do szkoły. Mela. W staje, kładzie płaszczyk i kapelusz. Hesiu, ty nie będziesz tak strzelała oczami na tak wysokiego studenta. Hesia. Będą robiła co mi się podoba. Mela. Miej sobie wstyd. Hesia. To się wstydzi. A spróbuj coś powiedzieć przed mamą. To ja zaraz powiem, że ty same spać w nocy wzdychasz. Mama się będzie za to więcej nie wała jak ze studenta. Mela. To wąpię. Hesia. Ale ja nie. Mamę mnie zna i wierzę. Ja znam granice i że ja się nie zapomnę. Mela. Ja chcę to rozumiesz. Hesia. Ja już wiem, co mówię. Oj, le ligo spolorodzinnych. Duska. Hanka. Chodź odprowadzić panienki. Hanka w kuchni. Idę. Duska. Macie parasę? Idź prosto. Nie oglądać się. Pamiętać. Skromność. Skarb dziewczęcia. Do Hesii. Nie garp się. Hanka wchodzi w chustę. Hesia. Rzucaj książki. Bierz. Ciuczmo pokręcona. Do widzenia mam ci. Dziewczęta wychodzą z hanką. Duska chodzi. Ściera prochy. Zdycha. Zwone w przedpokoju. Duska idzie otwierać. Strasznie. Zobaczywszy lokatorkę. Cefa się. Scena dziewiąta. Lokatorka Duska. Duska. Przepraszam. Jestem nieubrana. Przepraszam panią. Zaraz wócę. Lokatorka. Ja tylko na chwilkę. Niech się pani gospodynie krępuje. Duska. Tak, tak. Wrzucę tylko co ma siebie. Wiegnie do swego pokonu. Lokatorka wchodzi powoli. Jest bardzo blada i smutna. Widocznie przeszło przez jakąś ciężką chorobę i moralne zmartwienie. Siada na najbliższym prześle. Zobaczy w ziemię i siedzi nieruchoma. Po chwili wchodzi Duska. Odziana w barhanowie dostali szlaprok. Proszę panią na kanakę. Lokatorka. Dziękuję. Tylko parę słów dostałam mi z pani. Urywał milczenie. Duska. Pani już zupełnie wyszła ze szpitala? Lokatorka. Tak. Poza wczoraj mi mała przywiozła. Duska. Widzę, że pani zdrowa. Lokatorka ze smutnym uśmiechem. O, jeszcze daleko. Duska. Och. W domaczku swoją wróci pani szybko do sił. Dla kobiety nie ma jak dom. Ja zawsze to powtarzam. Lokatorka. Tak, skoro ktoś ma ten dom. Duska. Sza że pani ma męża? Stanowisko? Lokatorka. Tak. Ale... milczenie z wysiłkiem. Proszę pani. Czy to rzeczywiście konieczne? A żebym na przyszłego pierwszego się wyprowadziła. Duska. Proszą pani. Ja mieszkania pani koniecznie potrzebuję dla krewnych. Lokatorka. Wolałabym pozostać. Będzie trudno znaleźć zimie. Duska. To niemożliwe. Powtarzam pani, niemożliwe. Lokatorka. Przecież przy dobrej woli wiem, że pani gazała kartkę na mieszkanie wywiesić, a więc krewni pani się nie spowadzają. Duska. Sznurując usta. Ach. Niech pani nie zmusza mnie do spełnienia i przekrości. Lokatorka. Czy pani ma mieć co do zarzucenia? Duska z wybuchem. Ach. Proszę pani. To już przechodzi granicę. A skandal, który pani przez te otrucie wywołała? Lokatorka. A więc o to chodzi. Duska. A o cóż innego? Pocieli mi państwo czyż? Dzieci psów nie mieli. Ostatecznie tyle, co o terenie trzeba nie dywanów się rozchodziło. I mogliby państwo mieszkać nada. Aż tu, skoro o tym pomyślą, posy na mnie biją. Pogotowie ratunkowe przed moją kamienicą? Pogotowie? Jak przytrzynkiem. Gdzie się biją? Lokatorka. Ale proszę pani, wypadem może się zdarzyć wszędzie. Duska. Pożone kamienicy wypadki się nie trafiają. Czy pani wdziała kiedy przed chrabską kamienicą pogotowie? Nie. A potem ta publika w gazetach. Trzy razy wymienianą nazwisko duskiej. Nazwisko moich córek. Przy takim skandalu. Lokatorka. Ale proszę pani. Chyba pani z no przyczyny i... Duska. Wielka afera. Że pani mąż, no i ta dziewczyna. To swoje rzecz. Lokatorka. Ale to była moja sługa. To szkaractwo. Ja tego z niej nie mowałam. Skoro się przekonałam. Duska. Zażała pani za pałek. Taka trybialna trucizna. Ludzie się śmieli. Jeszcze jak się to skończyło. To była komedia. Gdyby pani była umarła. No. Lokatorka. Samo żeguję. Duska. Nie mówię dlatego, że to niby śmierć. Że zawsze coś niby. Ale tak. No. Powiadam pani. Śmieli się. Kiedyś jadę tramwajem. Przejeżdżamy koło mejkamienicy. Bo przestanę trochę dalej. A jacyństwa panowie pokazują nam. I oni mówią. Patrz to ten dom. Co się ta zezdrosna żona trua. I zaczęli się śmiać. Myślałam, że tam na miejscu zostanę w tym tramwaju. Lokatorka pokornie. I ja panią bardzo przepraszam za te nieprzyjemności. Duska. Eee moja pani. Publika została publiką. Lokatorka. I ja bardzo to przechorowałam. Zresztą ja nie wiedziałam co robią. Ja byłem wtedy jak szalona. Płaczę cichą. Duska. Pewnie moja pani. Każdy samobójca musi być szalony. I stracić poczucie moralności. I wiary wobecność Boga. Tak, to jest służość. Tak jest, służość. A potem zagłada własnej duszy. Dobrze, że samobójców chowają osobno. Nie się nie pchają międzypożonnych ludzi. Zabijać się. I dla kogo? Dla mężczyzny? A żaden mężczyzna moja pani nie jest zwad. Aby przez niego iść na potem pieni wieczne. Lokatorka. Proszę pani, ale to nie chodzi o mężczyznę. Ale o męża. Duska. Eee. Lokatorka. Nie mogłam wstierpyć tego pod moim dachem. Duska. Lepiej pod swoją niż pod cudzym. Mniejsza publika, nic nie wie. Lokatorka. Ale ja wiem. Duska. Moja pani. Na to mamy cztery ścianę i sufi. Aby brudysfeprać w domu. I aby nikt o nich nie wiedział. Rozbuczyć po świecie to ani moralne, ani uczciwe. Ja zawsze tak żyłam, ażeby nikt nie mógł powiedzieć iż byłam powodem skandalu. Kobieta powinna przejść przez życie cicho i spokojnie. To już to jest tak i żadne nic nie pomoże. Lokatorka. I ty byli jednak pan Duski zapomniał się ze sługo. Duska. Felicjan? To niemożliwe. Pani go nie zna. A potem? To już pani rzecz? Ja muszę strzeć siebie i swoich odpubliki. Pani może znów taką bezbożność popełnić, bo to podobno taki szal to wraca. Więc. Lokatorka wstając. Rozumiem, wyprowadzę się. Chciałam pani jednak powiedzieć, że kazać mi teraz szukać mieszkania to ani dobra, ani uczciwe. Jestem taka osłabiona. Duska obrażona wstaje. Uczciwości mnie pani nie nauczy. Ja wiem, co uczciwość. Pochodzę z zacnej zasiedziałej rodzinie i ja publiki nie wywołuję. Lokatorka hamując się. Nie wąpię. Jednak może się pani mnie obawiać. Drugi raz trudź się, nie będę. Na to trzeba wiele odwagi pomimo tego, że pani to nazywa twórzostwem. A potem trzeba wiele cierpieć. Na to też nie mam sił i... Już bym tak nie potrafiła cierpieć raz jeszcze. Zresztą rozstają się z mężem, więc to najlepsza gwarancja, że już jest rosna, nie będę. Uśmiecha się smutnie. Duska. Rozstają się pani z mężem? Bardzo pani źle robi. To nowa publika i nikt pani racji nie przyzna. Nawet z tej przyczyny nie mogłabym pani dłużej wynamować mieszkania w mojej kamienicy. Kobiety samotne, to nie tego, to... No, pani rozumie. Lokatorkę i również nie. Tak, rozumiem. Jednak ta pani z pierwszego piętra, która po nocach wraca... Duska zgodnością. To jest osoba żyjąca z własnych funduszów i zachowująca się nadzwyczaj skromnie. Tam jeszcze pogotowia przed dom nie sprowadziła. Lokatorka ironiczna. Tylko gumy i automobile. Duska. Stają zawsze kilka kamieni dalej. A potem zdaje się, iż ja nie mało w obowiązku zdawać sprawy z mego postępowania przed panią. Lokatorka. Zapewne zawierłoby do nas za daleko. Żegnam panią. Duska. A proszę, no i chcę, będę oglądać mieszkanie, nie zrażać. Lokatorka wychodząc. Powiem, że jest wilkość, bo rzeczywiście jest wilkość. Duska. Na to jest sąd łaskawa pani! Lokatorka. Tak mi każe moje sumienie, żegnam panią. W drzwiach staje Iulia Siewiczowa. Duska wzburzona. Paniu, słyszysz? Będzie świetnym! Pani mówi, że... Lokatorka, żegnam panią. Wychodzi. Scena dziesiąta. Duska Iulia Siewiczowa. Duska wściekła. A to... Takie coś, takie... Iulia Siewiczowa. Nie, że się cię ciąg spokoi. Duska. Jak tak dalej pójdzie, to będą musiała w lecie jechać do Karazdadu i tam sztrudel pić. Iulia Siewiczowa. Jak się ciąg pojadą? Duska. Odajdzie się. Iulia Siewiczowa. O, cóż poszło? Zdaje mi się, że to lokatorka z parteru. Ta, co się truła. Duska. Tak, tak. Ta sama. Wyszła ze szpitala. Skandał. Przecież po czymś podobnym trzymać o w kamienicy nie mogę. Sama była świadkiem. Jak ją wynosili, to była prawie noga. Chorendum. Wymówiłam jej mieszkanie. Iulia Siewiczowa. Tak? A to się dobrze składa. Nam właśnie podwyżczyli. My chętnie to mieszkanie weźmiemy. Duska. Obajcie się. Iulia Siewiczowa. Przecież mogłaby to ciocia zrobić dla nas, jako dla krewnych. Duska. Za ciężkie czasy na zbytki. Iulia Siewiczowa. Rozumiem. Ciocia przypuszcza, że nie będziemy płacili. Duska. Ja tam nic nie przypuszczam. Tylko wiem, że żyjecie nad stan. Iulia Siewiczowa. No, no. Duska. Chodzicie do teatru. Surowo. I to na same masowe sztuki. Iulia Siewiczowa. Trudno przecież Duska. Pronumerujecie pisma? Iulia Siewiczowa. To już trzecia daruje, ale Duska. Ja zawsze pożyczę i wystarcza. Nie pożycza, to się świetnie zawali, że tam drukowanych bajt nie będę czytała. Przyjmujecie gorącą kolację? Iulia Siewiczowa. To konieczne, Duska. Ha! No, jak konieczne, to się nie skarżycie. Nie wystarcza, Iulia Siewiczowa. Nie możemy żyć jak Duska ironicznie. Jak my zobaczymy, jak będziecie śpiewali na starość, ja i Felicja mamy inne po tym względem zasady. Iulia Siewiczowa. Mój mąż nie umie się oszczędzać, ja także. Duska. Skoro miałaś takie usposobienie, trzeba było iść za tego aptekaża z bubki. Co się o ciebie starał, namawiałam cię. Iulia Siewiczowa. Przecież on rok temu umarł na suchoty. Duska. Właśnie. Miałabyś kamienicę i była być wdową. Iulia Siewiczowa. O! Duska. Nie ma co o, być zabezpieczony to podstawa życia. A co do męża, można go uchodzić. Pensję zabierać, gdy zafasuje codziennie szóstki na kawę do łapy, a cykara samej kupować i suszyć na piecu. Inaczej taki pan może cię zrównować. W sceniu 11. Zbyszko. Duska. Iulia Siewiczowa. Zbyszko. Taki terkot, że spać nie można. Duska. Tym lepiej. Pójdziesz może do biura. Zbyszko. E! To Iulia Siewiczowej. Jak się masz stara? Iulia Siewiczowa. Jak się masz po Krakow? Zbyszko patrzy w lustro, potem do Iulia Siewiczowej. Bardzo zielony? Iulia Siewiczowa. Cóż to? Oświadczasz się dzisiaj? Zbyszko. Także. Tylko ten stary. No wiesz, radca. Będzie znów na mnie z gnią okiem patrzał. A tam fury kawałków. Fury. Duska. Zalegaj, zalegaj. Zbyszko. To nie ja zalegam, ale strony. Opiera się o piecy grzeje. Duska. Stejnę szlafrok i zostaję w spódnicy i kawtanie. Darujesz moja droga, ale będę ścierać kurze, więc muszę oszczędzać szlafrokę. Iulia Siewiczowa. Ale proszę, nie się cięcia nie krąpuje. Duska ściera kurzą i skórnią od czasu do czasu patrzy na Zbyszko. Zbyszko. To mamy naprawdę wyrzucać, co się otruła z kamienicy? Duska, a to by co do tego? Zbyszko. Tak słyszałem piąte przez dziesiąte. Byłem zbudowanym o musinnym serduszkiem. Potem ona nie jest bardzo sympatyczna ta kobieta. Duska zupełnie wierzę. Szkanta listka. Zbyszko. Zrobiła to z miłości do męża? To w guście mamy. Miłość małżeńska. Duska. Aha. Prawda była za tym mężem. Ja tam w tę miłość nie wierzę. Słucham jej jedwabiami pod spodem. Zbyszko. Cóż to dowodzi, Duska? Duska. To, że nie jest uczciwa kobieta. Dla męża, mój panie, kobieta się nie potrzebuje pod spodem stroić. A takie, co szumią, to... Zbyszko do Julesiewiczowej. Siedź, że spokojnie, bo i czy szumiesz? A zresztą co do tej sparteru, to ja ręczę, że uczciwa. Duska. A co skąd wiesz? Zbyszko obojętnie. Bo się do niej brał i dostałem ponosie. Duska. Mógłbyś też zostawić choćby lokatorki w spokoju. Usun się! Jak długo będziesz straczał tu pod piecem? Z pasją. Gdy patrzę na ciebie, to chwilami wierzysz mi się, że nie chcesz, że jesteś moim dzieckiem. Zbyszko. No, jeśli mała ma wątpliwości, Duska do Julesiewiczowej. Powiadam ci niemniej nigdy dzieci. Julesiewiczowa. O, my się nie staramy o to. Duska do Zbyszka. Nie, ty jesteś wyrodek. Ty nie jesteś moim synem. Zbyszko. Ja jestem męciu, jestem niestety. I to właśnie cała moja tragedia. Idzie do focepianu i stojąc zaczyna grać bardzo wprawnie. Duska. Słyszałeś? Mówi, niestety. Zbyszko. Spodziewam się być Duskim do katastrofa. Julesiewiczowa. To prawda, Zbyszko. Co na to sobie pozwalasz? Zbyszko. Walcie mi spokój. Duska do Julesiewiczowej. Żadnej moralności, żadnej zasad. Zbyszko. Żadnego płaszczyka teoretycznego. Jak mamcia. Duska. To się na tym skończy, że jeszcze do socjalistów przystanie. Zbyszko zamykając focepian. Zagłupi jestem na to. Julesiewiczowa, śmiejąc ją. Na socjalistę nie trzeba zdawać egzaminu. Zbyszko właśnie, że trzeba. I to najtrudniejszy egzamin. Julesiewiczowa. Przed kim? Zbyszko. Przed swym sumieniem. I własną duszą. Słodkie aniele. Duska. Na socjalistę nie trzeba mieć przede wszystkim Boga w sercu. Zbyszko. Jest. Dawniej nie było mowy o Bogu w tym domu. W senach dwunasta. Ciesz sami. Hanka. Hanka z kuchni. Proszę o wielmożnej pani. Parasol. Duska. Postaw przedpokoju. A potem idź zamieć przedpokój. Czy kucharka wróciła? Hanka. Wraca z przedpokoju. Idzie do kuchni. Już. Duska. Ja tylko na chwileczkę. Wybiega do kuchni. Julia Siewiczowa. Do Zbyszka. Rzeczywiście, ciocia ma rację. Mógłbyś się trochę ustatkować. Wyglądasz jak śmierć angielska. Zbyszko. Ty też ładnie wyglądasz. Julia Siewiczowa. Ja? Ja wczoraj z domu nie wychodziłam. Zbyszko. To znaczy, że ja się lub powałam za domem, a ty w domu. Julia Siewiczowa śmiejąc się. Jesteś niemożliwe. Zbyszko. Ja kiedy? Hanka przechodzi przez pokój z łopatką i ze szczotką. Zbyszko patrzy za nią. Julia Siewiczowa do Zbyszka. Cóż tak patrzysz za Hanką? Zbyszko. Bo mi się podoba. Julia Siewiczowa. Sługa? Zbyszko. A cóż to? Nie kobieta? Zaręczam ci, że nawet bardzo? Julia Siewiczowa. Wiesz już coś o tym? Zbyszko. Co ci do tego? Julia Siewiczowa. Myślałam, że masz gustwy kwintniejszy. Zbyszko. Głupia jesteś swoją kołtunską estetyką. A zresztą ja jestem jak penista. Ty zobacz o fortepian. Musisz zaraz pasaż. Julia Siewiczowa. Tak, ale fortepianu nie. Zbyszko, moja droga. Każda kobieta to fortepian. Tylko trzeba umieć grać. Ach, jaki ja śpiący. Julia Siewiczowa. Czego ty po tych knajpach się włuczysz? Zbyszko. A gdzieś się będę włuczył. Gdzieś muszę. Julia Siewiczowa. Ja na twoim miejscu starłabym się o jakąś znajomość. Solidną. No. Tylemy żatek. Co? Boże. Zbyszko, dziękuję. Mam dosyć kołtunerii w domu i w sam sobie. Julia Siewiczowa. Dlaczegoż jesteś kołtunem? Zbyszko, bo mi się urodził po kołtunsku aniele. Bo w łonie matki już nie byłem. Boże mi skórę zdarć siebie. Mam tam pod spodem w duszy całą warstwą kołtunerii. Które nic wyplęnić nie zdoła. Cóż, taki nowy, taki inny walczy z tym podstawowym. Szarpie się ciska. Ale ja wiem, że to do czasu. Że ten kołtun rodzinny weźmie mnie za łeb. Że przyjdzie czas, gdy ja będę felicyjanym. Będę odbierał czynsze. Będę, no, dulskim. Pradulskim, oberdulskim. Żebym dę rodził dulskich. Całe legiony dulskich. Będę miał srebrne weselę i pożony nagrobek. Zdala od samobójców. Nie będę zielony, ale nalany tłuszczem i nalany teoriami. I będę mówił dużo o Bogu. Urywa, idzie do fortepianu i gra nerwowo. Julesiewiczowa podchodzi za nim. Skłotujstwa, można się wyswobodzić. Zbyszko, nieprawda. To by się zdaje, że jesteś wyzwolona. Bo masz trochę politury powierzchu. Ale ty jesteś tylko zrobiona na machoń. Jak twoja sycesyjna mebla i twoje malowane włosy. To jest piętno, Panie radczyni. Piętno, Julesiewiczowa, grając z nim jedną ręką. Czy ty się uczyłeś grać? Zbyszko, ja? Nie znam ani jednej nuty. To tak we mnie coś gra. We mnie tłucze się takie coś. Ale to się wszystko z czasem zatłucze. Ech, co tam? Obejmuję ją. Wiesz co? Jesteś wcale, wcale. Julesiewiczowa śmiejąc się. Dajże mi spokój. Zbyszko śmiej się. Pasarze moja droga, pasarze. Hanka przechodzi przez pokój, rzuca ponure spojrzenie na nich oboje. Wchodzi do kuchni. Julesiewiczowa patrzy za nią uważnie. A wiesz, to ciekawe. Zbyszko, co takiego? Julesiewiczowa ta dziewczyna. Gdybyś widział, jak ona na nas popatrzyła. Ja na twoim miejscu. Zbyszko, ja też, jak będę miał czas. Julesiewiczowa, nie rozumiesz mnie. Ja bym się właśnie daleko od niej trzymała. Zbyszko. Ech, Julesiewiczowa. Jesteś zdrosna. Będę dzieci robić awantury. Zbyszko. To by było kapitalne. Cena trzynasta. Ciż sami dulska. Dulska, to Zbyszka. Jeszcze jesteś tutaj? Czy ci nie wstyd? Ojciec wypracuje? Ja pracuję, siostry? Zbyszko, idzie do przedpokoju. Bierze palto, kapelusz. Bierze się. Mamciu, mamciu. Czy się pracuje? Czy nie? To wszystko idzie do jednego celu. Dulska, nieprawda. My ludzie pracy, a próżniacy to Zbyszko. A przecież i my, i wy jednako. Dulska, co? Co? Zbyszko, wyciągniemy kaputka. Pa. Do Julesiewiczowy. Ta lalu wychodzi. Cena czternasta. Dulska. Traszne rzeczy. Traszne. Słyszałaś, jak on mówi? A to na jak gorsze, że taki zdolny. Taki utalentowany. Taż, żeby chciał. To przed nim kariera. No, ale nie chcę. Nie chcę. Zaraz dadzą drugie śniadanie. Nie chcę. Mówię ci. Nie, nie. Tylko lumpuje i lumpuje. Jak weźmie to parę europejskiej w biurze, tak ginie. I jak to wygląda? Tylko kawiarnie i spódnice. Hanka wnosi tacę z budką serem i zakąską. Proszę cię, moja droga. Julesiewiczowa, dziękuję ci o ci. Siadają do jedzenia. On jest jakiś podrażniony, niezadowolniony Dulska z wbuchem. Czy on sam wie, czego chce? Powinien bogu dziękować. Prosty, zdrow. Za twoje. Pieki, liszeczek. Hanka, idź, posprzątaj panicza. Hanka wychodzi. Julesiewiczowa patrzy za nią. Kontenta ci o ci z Hanki? Dulska. Tak sobie. Julesiewiczowa, cicho. Nie chę ci o ci odprawić. Dulska. A to czemu? Julesiewiczowa, ja coś dostrzegłam. Dulska, kradnie. Julesiewiczowa, nie, gorzej. Dulska. No, no. Julesiewiczowa, zdaję mi się, że zbyszko się do niej bierze. Dulska, niechętnie. Eee, to... Julesiewiczowa. Wiem, co mówię. Nie chcieliłem odprawić, póki czas. Dulska. Moja kochana, pewnie ci się zdawało. A potem patrząc w bok. Wobec tego, co się dzieje, że niby... No, rozumiesz. To piwo, co szumi. Julesiewiczowa. Ah, Dulska. Słowem, że rozumiesz. Julesiewiczowa, lepiej w domu. Dulska. Ja nie mówię, ale... Julesiewiczowa, ale ciocia, może ciocia ma rację. Chwila milczenia. Przez scenę przechodzi w milczeniu hanka i znika w kuchni. Obie panie patrzą za nią. Trzeba jednak przyznać, że mężczyźni mają szczególny gust. Dulska. A niech tam. Byle się nie błuczył, nie traci w zdrowia. Trzeba być matką, aby zrozumieć, jak i to ból patrzeć, jak syn marnieje. Julesiewiczowa, dziękuję. Ale, żeby ona potem... Dulska. Ona? Także. Będzie kontenta. To takie wszystko bez czci i wiary. Pokażę ci to, co sobie kazałam przerobić. Idzie do przedpokoju. Wraca z tokiem, z fiołków i białych piór. Kładzie go na głowę. Co przy kawtanie barchanowym i halce wywołuje dziwny efekt. Dobrze? Julesiewiczowa. Wcale, wcale. Dulska w doku. Muszę się oszczędzać. Przerabiam stare łachy. Julesiewiczowa. No, na cioci wszystko się dobrze wyda. Czy ciocia w tym roku podwyższa? Dulska. Spodziewam się. Muszę. Wszyscy podwyższają. Pokażę ci szpejce to. Julesiewiczowa. No, no. Dulska wydobywa z szuflatki papier. Opiera się o stół. Obie z zajęciem pochylają się nad papierem. Uderzymy całe w romal o 20. Dosieni wstawię maglę. Julesiewiczowa. Ciasno. Zęby sobie powybijają. Dulska. To mi wszystko jedno. Ja tamtędy nigdy nie chodzę. Oba parterie po pięć. Pierwsze piętro. Kokocica o 10. Julesiewiczowa. Kokocica? To za mało. Ja bym podwyższyła co najmniej o 20. Dulska. Tak myślisz? Julesiewiczowa śmiej się. Panie, ma pieniądze? Lekko jej przychodzą? Niech płaci. Dulska, rozjaśniona. Niech płaci. Julesiewiczowa śmierci. Niech płaci. Dulska. A więc, kokotka o 20. Raca o 10. Drugie piętro. Obie zacieczrzewione. Pochylone nad stołem czytają. Kurtyna wolno spada. End of Act 1. Moralność pani Dulskiej. Rekording by Violet Tchaikowski. Act 2. Of Moralność pani Dulskiej. This is a Librafox recording. Our Librafox recordings are in the public domain. For more information or to volunteer, please visit Librafox.org. Recording by Violet Tchaikowski. Moralność pani Dulskiej by Gabriela Zapolska. Act 2. Ta sama dekoracja, co w akcie poprzednim. Ściemia się powoli. Długie cienie liliowo szare. Padają przez zamarzłe szyby. Po scenie, jak zwierz w klatce. Tam jest powrotem. Automatycznym ruchem chodzi Dulski. W szlawroku z zegarkiem w ręku. Zamyka oczy. I chodzi tak jak lalka drewniana. Wreszcie ustaje. Zaraz otwierają się drzwi sypialni małżeńskiej. I ukazuje się Dulska. Gorsecie i spódnicy. Scena pierwsza. Dulska, Dulski, Hesia. Dulska. Felicjan? Felicjan. Dulski budzi się i patrzy na nią. Chodź, czemu nie chodzisz? Jeszcze nie ma dwóch kilometrów. Ja tam rachuję. Dulski pokazuje jej zegarek. Co mi zawracasz głowę zegarkiem? Ja mam najlepszy zegar w głowie. Nie chodź, nie chodź. Dobrze? Powiem doktorowi. Umyślnie ci każą w pokoju chodzić na wysoki zamek, a nie po ulicy, żeby mieć na tobą oko. Czy nie szachrujesz? A ty? Zresztą to twoja rzecz. Chowa się za drzwi. Dulski zaczyna znowu automatycznie chodzić. Wpada Hesia. Ubrana strojnie. Jasno niebiesko. Pan Tefelki. Całuje ojca w mankiet. Hesia. Ojciec idzie na wysoki zamek? Dulski kiwa głową. A jeszcze ma ojciec daleko? Dulski pokazuje pięć walców. Pięćset. Dulski kiwa głową. To ojciec już koło teatyjskiej? Dulski mruczy. Hesia śmieje się. Ale tak, ale tak. A niech ojciec prędko idzie, bo tu mele rozbijają. Dulski patrzy na nieusurowo i wzrusza ramionami. Hesia wskazuje na kanapę i przegląda się w lustrze. Dulski podchodzi do niej i ściąga ją z kanapy. Mama nie widzi. Biegnie do drzwi pokoju dziewcząt. Mele! Mele! Głoś Dulskiej. Hesiu, czy mele obrana? Hesia. Jeszcze się piści. Dulski staje zgorszony i mruczy coś. Ojciec nie rozumie? No, strój się. Za ojca czasów tak nie mówiono? Bo to co? Teraz mówił. Dulska wychyla się, ubrana od świętnie. Felicja, przestań chodzić. Już jesteś na wysokim zamku. Jutro pójdziesz do Kajserwaldu. Znika. Hesia idzie do okna i chłucha na szybę. Śpiewa. Poza marzało, jakby w jakimś lewie. Dulski ogląda się i cicho idzie do pieca. Włazi na krzesło i kradnie cygaro. W tej samej chwili Hesia się odwraca i widzi to. Dulski chrząka idzie do przedpokoju, odziewa się, wraca, podchodzi do drzwi Dulskiej. Stuka ona wychyla się. Dulska. Już cienie się do kawiarni? Namasz swoje 20 centów? Teraz będę co dzień dawać po 20 centów. Tylko nie, na nic. Teraz wszystko przetracasz z koleżkami. A wracaj na kolację. Znika. Dulski chwilę stroje się przed lustrem. Wreszcie wychodzi. Hesia biegnie natychmiast do pieca. Włazi na krzesło i kradnie cygaro. Scena druga. Wchodzi Myla, ubrana jak Hesia. Jest blada i chore. Zatrzymuje się we drzwiach, po czym biegnie ku Hesii, która pokazuje jej język na napię. Myla. Hesiu, pokaż coś ty wzięła. Hesia, no cygara. Wielka afera. Myla, ukradłaś? Hesia, och! Przed chwilą ojciec kradł także. Jak taki kamienicznik może to robić? Czemu ja nie mogę? Myla, po co to by cygara? Hesia, po co? Wypalę. Myla, och! Hesia, jak będzie kalówka? A potem pojadę. Myla, gdzie? Hesia, na bałtyk? Albo nie. Tam cygara kochankowi kucharki. Powiadam ci, widziałam go. Jest pucerem. No rozumiesz, u Leitnanta. Bardzo, bardzo. Myla. Jak ty możesz się przyglądać takim? Hesia. Czemu, czemu? Cóż jest taka blada? Myla, głowa mi strasznie boli. Hesia. Może i ty buchnęłaś cygaro? Myla, och nie! Ja ciągle jestem taka słaba. Tylko bym spała. Hesia. Lepiej spróbuj ze mną szasej. Moja złota. Ja ciągle zapominam, z której nogi. Moja droga. Znów ten nauczyciel będzie mi wstydził. Masz, rozwiązał mi się pantofel. Myla, hanka. Wchodzi hanka. Blada zmieniona. Scena trzecia. Myla Hesia hanka. Hesia. Zabierz czewik. Cóż znów? I ty jesteś chora? Patrz, Myla, jak ta wygląda. Hanka. Panie, co się tylko zdaje. Hesia. Ale, ledwo się wuczysz. A teraz możesz iść. To nie dziwnego. Ja wiem, dlaczego ona taka zmieniona. Hesia. Wiesz? Powiedz. Myla, nie Hesiu. To tajemnica. Nie wolno nic powiedzieć. Przynajmniej do czasu. Hesia. Ja chcesz. Taka tam ma tajemnice. No, no. Ta łapę. Jak to szasej? Myla. Hesiu, nie gwiszcz. Hesia. Aha. Ziemia się trzęsie, co? No, a teraz walca. Moja prelantowa. Obejmuje ją, walcu ją. Myla. Dlaczego mnie tak ściskasz? Hesia. Bo ja jestem mężczyzną. Myla. Ale ja nie mogę oddychać. Hesia. Właśnie. A jak za kobietę to tak? O. Przerzuca się na rękę meli. Omglewająco. Omglewająco. A potem w oczy. W oczy. Ja tak zawsze robię. Myla. Ty? Hesia. Ja? Powiadam ci. Studenty czerwienią się jak buraki. Myla. Póź mnie. Hesia. Co tobie? Myla. Nie wiem, ale... Hesia. No to zagraj. Cichutko, żeby mama nie przyszła. Ja nie mogę wpaść w tempo. Popycha melem do forte pianu. Walca. Myla gra cichutko. Hesia chce tańczyć. Robi pas. Śmieje się. Wpada w kej kłoka. Myla. Kej kłoka. Myla gra kej kłoka cichutko. Hesia skacze. Wchodzi zbyszko. Scena czwarta. Też same? Zbyszko. Zbyszko. A to co? Hesia tańcząc. Kej kłok. Kej kłok. Kej kłok. A co źle? Prawda, że jest we mnie materiał na szansę? Zbyszko. Na dwie. Nie na jedną. Hesia trąfująco. A co? Zbyszko. Skąd ty to umiesz? Hesia. Ignania mnie nauczyła. No wiesz. Ignania. A olbrzycka. Jej bra ciągle w tenglach siedzi. Więc ją nauczył. A ona mnie. Zbyszko, ironicznie. Myślałam, że cię twoja kucharka nauczyła. Hesia. Ona? Zbyszko. Zbyszko. Przecież dopełnia twojej edukacji? Hesia. Co znowu? Jak poziom kocham? Nie. Zbyszko spastią. Jak to kłamie? Ech, tu wszyscy kłamią. Ale Boga to choć zostaw w spokoju. Ty przynajmniej. Hesia. Znów się złościsz? A byłeś już jakiś lepszy? No a mela jeszcze trochę. Powiedz, Zbyszko, czy dobrze mój królu, tak? Tańczy. Zbyszko. Ależ nie, przegniś się trochę jeszcze. Hesia. Jak, jak? Tańczą oboje. Jak dobrze, jak miło. Jakby po powietrzu się latało. Scena piąta. Ciż sami. Dulska. Dulska. Wpada. Co się tu dzieje? Co to za balet? Zbyszko. Do pełniem edukacji mojej siostry. Dulska. Hesia. Jak marzysz tak? Co to? Z tobą to też jest krzyż pański. Albo chodzisz jak dzik? Albo wyprawiasz wariacje i dziewczyny w to wciągasz. Zbyszko. Dobrze już dobrze. Po co tyle słów? Gdzież to was niesie w takiej paradzie? Dulska. Przede wszystkim mnie niesie. Zbyszko. Nogi was nie niosą? Dulska. To jest nieprzyzwoite i o tym się nie mówi. Zbyszko. A te przyzwoite ubrać dziewczę tak jak baletniczki? O, jakie ażury. Dulska. To są dzieci. Im wolno. Zbyszko. Ładne dzieci. Pani nici aż ha. Dulska. Wszystkie panienki z dobrych domów tak na lekcje tańca chodzą. Zbyszko. Niech się zaprawiają. Niech się zaprawiają. Hesia. Do czego? Do czego? Zbyszko. Jak dorożniesz będziesz się dekoltować na balet góry, a teraz jako dziecię naivne o to. Dulska. Zbyszko. Mielcz. Jak śmiesz? Do meli. Cóż jest ta kablada? Zbyszko. Cóż dziwnego? Zmarzła. Ściemnia się. Mela. Głowa mi strasznie boli. Mamusiu, ja bym nie poszła. Dulska, pokaż język. Biały. Znowu co zjarłaś? Przykładaje rękę do głowy. Rozpałana. No, z tobą to też. Może ciekuję, co? Mela. Tu nie boli. Dulska. W lewej łapadce. Pałusz sobie regolo. Jest tam używany takie, co ojciec przykładał. I rozbierz się. Zbyszko. Z czego? Ona już rozebrana. Nie się raczej ubierze. Dulska. Hesia. Paszczyk. Rękawiczki. Zbyszko. Piechotą widzicie? Ona tak? Jeszcze was zaresztują. Dulska ranny, boskie. Nie wytrzymam. A lampie jeszcze nie zapalać. To zbyszka. Wychodzisz? Zbyszko. Nie. Dulska. To przypilne pieca. My wrócimy za godzinę. Mela i cię przebrać. Hesia i Dulska wychodzą. Mela do swojego pokoju. Scena szósta. Zbyszko sam. Później hanka. Zbyszko chwilę stoi nieruchomy. Potem wyciąga ręce lenniwym znożonym ruchem przed ciebie. Zwraca się do pieca. Otwiera drzwiczki kopnięciem nogi. Przysuwa sobie fotel. Siada i siedzi tak spokojnie. Z papierosem, przylgniętym do ust. Z ręką opuszczoną nadu. Światło czerwonawego oświetliło. Jest znożony i smutny. Drzwij się otwierają cicho. Wsuwa się hanka. Widzi go. Przybliża się. Przyklejka i delikatnie z jakąś psią pokorą całuje go rękę. On głaszczy ją po głowie. Czyni to machinalnie, nie patrząc na nią. Zbyszko. No już dobrze, dobrze. Hanka. Proszę pana i ja. Zbyszko, co? Czego? Hanka, ja idę tam, gdzie pan kazał. Zbyszko. A, tak. Idź, idź. Nie bo się. Tylko mów śmiało i wyraźnie, co i jak. Hanka klęczy nieruchoma. Otulona fałdy chustki. No czemu nie idziesz? Hanka. A, bo ja wiem, tak mi jakoś. Zbyszko. Ach, nie ma aruć. Idź, bo wrócą. Hanka, wstając. Pójdę. Wychodzi powoli. Słychać, jak zaczaskuje za sobą ciężko drzwi. Scena siódma. Zbyszko, Mela. Mela w kaftaniczku. Płowa związana. Podchodzi cicho do zbyszka i siada na małym stołeczku naprzeciw niego. Mela nie śmiało. Zbyszko. Zbyszko. Nie położyła się? Mela, nie mogę. Jeszcze mnie gorzej. Czy ci nie przeszkadzam? Zbyszko. Nie, ty jeszcze z całej familii jesteś najmożliwsza. Może dlatego, że jesteś chora, więc jest w tobie coś milszego. Coś innego, jako tamtych... Mela. Coś innego? I czy myślisz, że dlatego, że jestem chora? Zbyszko. Tak. Nie masz dużo sił życiowych. Więc nie idziesz rozbijając łokciami przez życie. Ale się skradasz. Rozumiesz, co? Mela. Tak. Mnie się także zdaje, że ja się wszystkim usuwam. Że mnie lata chwila ktoś potrąci. Że... Zbyszko. To źle. Panna Dulska powinna iść naprzód. Tak. Rozumiesz. Ktoś potrąci. Ty jego. To powinna być nasza zasada. Jak najwięcej miejsca. Wiedi obere 100 000 milion kołtunem. Mela. Patrzy na niego chwilę. Zbyszko. Dlaczego ty nas wszystkich tak nie lubisz? Zbyszko. Za mało nie lubisz. Ja was wszystkich nienawidzę i siebie razem z wami. Mela. Siebie nienawidzisz także? A ja to znowu... Pozwól mi trochę z tobą porozmawiać. Dobrze? Jak szara godzina nadejdzie, to ja dałabym wszystko, żeby móc z kimś dobrze, dobrze, cicho, spokojnie porozmawiać. Tylko, że u nas to niepodobna. Jak w Tartaku. Mama mówi, że się pracuje, ale przecież można iść myślą pracować. Prawda Zbyszku? Osuwa się przed nim tak, że światło spieca, oświetla grupę tych dwójka spódnych i zagnębionych. Zbyszko. Mów. Mów. Mela. Ty siebie nienawidzisz, a ja siebie żałuję. Strasznie. Nie dzieje mi się niczego. Mama, ojca, mam cię, was, chodzę na pensję. Jestem prosta. Dbają o mnie, dają mi żelazo, nacierają wodą, uczę się wszystkiego, a przecież, przecież Zbyszko nie się zdaje, że mi się dzieje jakaś krzywda, że mi ktoś więzi, że mi śnięto gardło, że ja ci tego opowiedzieć nie mogę, ale Zbyszko, to źle, Mela. To, że ty tak czujesz, źle. No lepiej pozbą cię tych sensacji. Niedługo wyrośnieś, pójdziesz dobrze za mąż i będziesz świat rozbijać łokciami. Mela. Nie, pójdę do klasztoru. Zbyszko, gadanie. Głębsza warstwa, weźmie górę. Będziesz taka jak mama. Mela. Ojciec przecież łokciami ludzi nie roztrąca. Zbyszko. Bo ojciec wybrał dogodniejszą drogę. Mama za niego łokciami się przez świat przepycha, a on za nią. Mela po chwili. To wszystko bardzo jakieś smutne. Zbyszko. Koń by zapłakał. Mela. Ty ze wszystkiego się śmijesz. Zbyszko. Tak śmieję się w isielce. Fila milczenia. Mela, nieśmiało. Zbyszko. Zbyszko, co jeszcze? Mela. Chciałam ci coś powiedzieć, ale nie będziesz krzyczał. Widzisz, że jest najlepsze po serca. Bo wtedy, jak ja widziałam Zbyszko, co? Mela, ciszej. Ciebie i hankę. Tak mi skrzyczałeś, strasznie. A ja właśnie... Czego ty o to mówisz? Mela. Pomierzaj i ciebie i hankę. Ja ciągle o was myślę. Ja się nawet za was modlę. Bo wy musicie być bardzo nieszczęśliwi. Zbyszko. My? Dlaczego? Mela. Jakże ona prosta sługa. Ty urzędnik z prokuratorii, z karbu. Jakże i kochacie się. To bardzo smutne. To bardzo sprzeciwiać. Zbyszko, sprzeciwiać? Mela. No i jak się będziecie pobierać? Zbyszko. Czyjś ty oszalała? Mela. Cóż tego, że ona nie by niżej? Przecież zygmunt, augus i barbara? Zbyszko. Ty jesteś jeszcze głupsza, jak myślałem. Mela. Proszę cię, tylko mnie wymyślaj. Ja będę po waszej stronie. Ja nauczę o hankę mówić po ludzku i jeźdź widelcem i będę ją uczyć tego, co umiał. Aż ona będzie taka, jak my. Ja wam do pomogę. Zbyszko. Ty jesteś okaz? Mela. Tylko jest coś, co mnie bardzo martwi. Nie wiem, czy ci to powiedzieć. Zbyszko. Nawy dusz. Mela, tylko ty hance tego nie mów. To jest słowo. Bo hanka ma na wsi narzeczonego. Tak, tak. Ale się nie martwi. Ona go nie kocha. To finans wach. Ja znalazłam korespondentkę od niego do hanki. Tam było ślicznie napisane pan nochaniu, szanowna pani, kołębiem ślę tę kartkę pod nóżki pannej i pytam, czemu pisanie tak było o gołębiem. To ładnie. Choć na tej kartce nie było gołębia. Tylko była różowa świnka i cztery prosięta. Ale on zawsze tak z serca to napisał. I on ją musi kochać. Tylko, że ona mu nie odpisuje i coś lez jej strony. Bo on tam pisze. Zbyszko. Proszę cię o jedno. Nie wtrąca się w te sprawy. Idź połóż się. Mela. Ja tylko tak z dobrego serca. Zbyszko, ja wiem. Mela, wstałem śmiało. I nie gniewasz się? Zbyszko. Nie, choć pocały mnie. Mela, całuje go. To... Ty mnie nie nienawidzisz? Zbyszko, kłaszczę ją. Nie, teraz nie. Mela. Tak miło, kiedy ktoś łagodnie mówi. Dziękuję ci, Zbyszko. Wychodzi cichutko do swego pokoju. Zbyszko wstaje, idzie do okna. Skąd pada światło zapalonej latarni. Opiera czoło o szyby i tak zostaje. Wchodzi hanka, spoka na otulona chustką. Przystępuje do Zbyszka i mówi cicho. Scena ósma. Zbyszko, hanka. Zbyszko, i co, i co? Hanka. Tak jest, jak mówiłam. Zanośli się cicho, odpłaczą. Zbyszko. Ładna historia, a to pech. Zaczyna chodzić po pokoju. Hanka pozostaje przy oknie. W smudze światła. Tragiczna wautach swej czarnej chustki. Hanka. Co ja teraz zrobię? Zbyszko, jedź ze domu. Hanka, ale... żeby mnie tatko o skórę zdarli, nie pojadę. Zbyszko, zresztą nie becz. Jeszcze daleko, może się jeszcze co zmienić. Hanka. Ale takim jak ja, to cygany los wyknął. Nie zawsze najgorsze się trafi. Potrzebne mi to było. Boże, boże. To chyba się utopić. Zbyszko, dużo by ci pomogło. Hanka. Śmierć na wszystko pomoże. Zbyszko, ty sobie jesteś. Hanka, ale... płacze. Zbyszko, cicho bądź. Nie płacz, bo mi diabli wezmą. Hanka. Zakrywa się chustką i stara się stłumić w kanie. Długa chwila milczenia. Proszę pana, co ja teraz zrobię? Zbyszko patrzy na nią przez chwilę. Potem wychodzi do swego pokoju. A to pech. A to pech. Hanka wybucha z pazmatycznym płaczem. Zbiesz się do ściany. Na palcach ze swego pokoju wysuwa się Mela. Scena dziewiąta. Mela hanka. Mela. Podchodzi do hanki i staje przed nią zafrasowana. Hanka. Ja słyszałam, że się zbyszko o coś na ciebie gniewał. Prawda? Hanka. Nie. Mela. Ale słyszałam i boję się, że to przeze mnie pewnie od tego narzeczonego, co go masz na wsi. Ale dlaczego hanka się z tym kryła? Tylko teraz to już trzeba przestać do niego pisać. Co się tak na mnie patrzysz? Ja wszystko wiem. Hanka patrzy na nią przerażona. No wszystko, co się ciebie i Zbyszka dotyczy. Rozumiesz? Hanka zakrywa twarz chustką. I nie trzeba się bać. Ja będę z wami. Ojca też na waszą stronę przekabacę. Wszystko się zmieni. I gdy już ślub się odbędzie. Hanka. A to co panienka mówi? Któż by się ze mną teraz użenił? Mela. Jak to kto? Hanka. Któż by cudze dziecko wziął? Mela zdziwiona. Cudze dziecko? O czym ty mówisz, Hanka? A może to już wdowa, że masz dziecko i tego Zbyszkowi nie mówisz? Hanka po chwili. Cóż panienka mówi, że wszystko wie? Niby ty i Zbyszko to będzie mezamiens, ale trudno. Hanka milczy. Gryzie róg chustki i patrzy w ziemię. Dlaczego nic nie mówisz, Hanka? Dlaczego ciągle płaczysz? Przecież ja do ciebie z najlepszą intencją. Nie płacz. To się jakoś ułoży. Hanka rycząc. Nic się nie ułoży. Pomsta na mnie, nieszczęście. O, czemu się ja rodziłam? Mela. Może nie płacz, Hanka. A, żeby mnogi połamała, nie bym tu nastawała. Mela. Hanka nie płacz, bo mnie serce pęknie. Pochyla się nad nią. Hanka. Niech moje panienka puści. Scena dziesiąta. Mela, Hanka, Julia Siewiczowa. Julia Siewiczowa. Jest tu kto? W kuchni drzwi otwarte? Spostrzega meleł i Hanka. Cóż wy tu robicie po ciemku? Mela ucieka. Co mele ma za konszachty ze sługą? Mela podniecona. To nie żadne konszachty, tylko to całkiem co innego. Hanka jest bardzo nieszczęśliwa, a ja ją wycieszam. Julia Siewiczowa. Najlepiej zapal lampę. Mela zapala lampę. I dlaczego już to Hanka taka nieszczęśliwa? Mela. O, to straszna historia. Julia Siewiczowa. Nie mogę, Ciociu. Nie mogę, ale to jest okropne. To może się strasznie skończyć. Julia Siewiczowa. Najlepiej mi powiedzieć. Może ja znajdę jaką radę? Mela. To prawda. Ciocia taka mądra, to najlepiej potrafi z mamcią sobie poradzić. Siadają przy stole pod lampą. Julia Siewiczowa. A cóż tu mama będzie mieć do czynienia? Mela. Jak to? Ona głównie po chwili. Ja Ciociu powiem wszystko, jak nas powiedzi. Ale Ciociu, jak Ciocia mnie zdradzi, że to ja, to już nie wiem co. Ciociu, Ciociu, tu stało się nieszczęście. Zbyszko zakochał się w Hance. Julia Siewiczowa. Pryska śmiechem. Tylko tyle? Mela. Ciociu, nie się Ciocia nie śmije, to Bóg wie, co z tego może być. Bo mama nie pozwoli na to małżeństwo. Zobaczy Ciocia. Julia Siewiczowa. Najprzód skąd to wiesz? Mela. Ja podpatrzyłam, niechcący. Jak bozią kocham. Ja zaraz potem oczy zamknęłam. Julia Siewiczowa. Lepie było przedtem. Córześ widziała? Mela. Ciociu, oni się muszą pobrać. Oni się już całują. Julia Siewiczowa śmieję się. No, skoro się już całują. Mela. Tak, tak. Ja od ką to zobaczyłam. To sypiać nie mogę już zupełnie. Co sobie przypomnę? To mu coś tak dziwnie zatarga. I płakać mu się chcę, i smutno, i miło. Ale to ja... A mama to z pewnością Zbyszka przeklnie. Julia Siewiczowa. Nie bu się Cielądko. Mama Zbyszka za to nie przeklnie. Mela. To żeby to jeszcze tylko... Ale jest jeszcze dziecko. Dużo komplikacji. Jest jeszcze finanswach. Tam na wsi. I potem to już nie wiem. To jeszcze cudze dziecko. Julia Siewiczowa. Cudze dziecko? Mela. No tak. Kanka mówiła. Julia Siewiczowa zainteresowana. No, no, jak mówiła? Mela. No tak myślałam. A ona nie płacza, ale ryczy. I woła, a kto mnie teraz z cudzem dzieckiem weźmie? Julia Siewiczowa. Tak powiedziała? Mela. Ciociu. Ja nigdy nie kłamiem, tylko ja tego wszystkiego ani weźm pokombinować nie mogę. A Ciocia co rozumie? Julia Siewiczowa. Rozumiem, rozumiem. Mela opierając się o stół. Niech mi Ciocia wytłumaczy moja najdroższa. Julia Siewiczowa. Nie panienko. Ja Ci tego nie wytłumaczę. Tylko niech Mela pamięta. Trzymać języczek za zębami. Ani słowa o tym do niekogo. Ani słowa. I dalej nie podpatrywać. Jakby się co znowu zobaczyło, oczy zamknąć. Mela. A Ciocia się tym zajmie? Julia Siewiczowa. Może. Mela. Władny albo zabiją. Tak było w Kijowie. Cicho, Zbyszko. Scena 11. Też same Zbyszko. Zbyszko ubrane jak do wyjścia. Julia Siewiczowa. Jak się masz? Wychodzisz? Zbyszko. Tak. Julia Siewiczowa. Znów się opuszczasz? Zbyszko. Znów. Julia Siewiczowa. Siedziałeś przecież częściej już w domu. Julia Siewiczowa. Szkoda. Lepiej wyglądasz. Utyłeś trochę. Mela. Zbyszko. Zaraz wrócą wszyscy. Będzie herbata. Zbyszko. Nie czekajcie na mnie. Mela. Mamy będzie znów zła. Zbyszko. Dajcie mi spokój. Julia Siewiczowa. Mógłbyś być grzeczniejszy. Zbyszko. Po co? Julia Siewiczowa. Zbyszko. Moja droga. Raz też, aby cię uchybić. I aż prosisz się o to. To znowu, aby cię oszanować. Wywiesz już raz. Matrona czy kokota. Julia Siewiczowa. Wściekła. Najlepiej zrobij, jeśli z takim brutalem mówić nie będę. Zbyszko. Najlepiej. A przestań się malować, bo wyglądasz jak kamienica odnowiona na przejazd cesarza. Bądź zdrowa. Julia Siewiczowa. Tak. Ej, żebyś nie pożałował twojej brutalności. Zbyszko. Ja nigdy niczego nie żałuję. Wychodzi. Mela. On znów taki złe jak dawniej. I z hanką się tak ucili. Tak ucili. O, mam cię, a idzie przez kuchnię. Scena dwunasta. Dulska, Hesia, Julia Siewiczowa. Mela, później Dulski. Dulska, do Julia Siewiczowej. Jak się masz? Cała jestem wzburzona. Julia Siewiczowa. O, cóż chodzi? Dulska. Jak Hesia siedzi, to przecież wygląda na dziecko, co nie ma metra wysokości. Mówię jej, skórć się. Hesia, ee, proszę mamy. Dulska. Ona na złość się wyciąga i zaraz po tym skądu, ktorem secesja. Wszyscy się patrzą. Julia Siewiczowa. Ach, bo ten cent czy dwa. Dulska. Kto nie szanuje grosza, ten nie wart. Hanka, nagrywaj. Wytupijemy herbatę teraz, bo piec wiadalny coraz gorszy. Julia Siewiczowa. Czemu go Ciecia nie poprawi? Dulska. Albo mnie głupie? I tak na przyszły rok nie będę tu mieszkać, tylko wojeniem nie. W tym i lokator piec poprawi. Idę włożyć szlachrok. Hesia, przebrać się. Mela, zajmij się herbatą. Wychodzi, hanka nagrywa. Julia Siewiczowa obserwuje hankę. Hesia. Dziś była marna lekcja. Dobrze zrobiła, że Ciecia nie było. Sano sztubaki. Julia Siewiczowa. Hanka, córześ tak zmizerniała? Hanka, zęby mnie bolą. Julia Siewiczowa. Zęby. Wchodzi, Dulska. Dulska, w szlachroku. Żewo, sama warbułki. Wypijesz z nami herbatą? Julia Siewiczowa. Dobrze. Wchodzi, Mela. Niesie książkę i koszyk z robotą. Później Hesia, ze szytami i książkami. Siadają przez tole. Siadają także przy frontowej stronie stołu. Dulska. Szczęśliwa jestem, że już jestem w domu. Dla kobiety nie ma jak dom. Ja co zawsze powtarzać będę. Zawala ci zbyszka. Mela, zbyszko wyszedł. Dulska, wyszedł? Mela. Ale pewnie zaraz wróci. Ile Siewiczowa? Anu mówiła Ciecia, że się poprawił. Dulska. Bo też tak jest. Dla rodzina musiał mu coś wypaść. Ile Siewiczowa? Wcale nie. Mówił, że mu już zbrzydł ten dom i ta rodzina. Dulska. Mówi? Ile Siewiczowa? Tak, przed chwilą. Zresztą nie mówił tak wyraźnie. Co mu tam zbrzydło? Nie wiem. dość, że poszedł. Hesia. Będzie się znów lumpował. Dulska. Patrz swego nosa. Z tym chłopcem już nie ma rady. I tak dogadzam, żeby go tylko w domu przytrzymać. Ile Siewiczowa? Znacząco. Eee, proszę Cioci. Może właśnie to dogadzanie osiąga przeciwny cel. Dulska. Nie rozumiem. Przecież gdzie może być mu lepiej jak w rodzinnym kole? Ile Siewiczowa? Hmm. Dulska. Domeli. Co ty za minny do ciotki wyprawiasz? Ile Siewiczowa? Do mnie? A co do tego rodzinnego koła? Dulska. Co ty wiedzieć możesz o tym? Wie o czym tylko gdzieś latasz. I przyznam ci się nawet, że zaczynają coś o tobie mówić. Ile Siewiczowa? O każdym mówią. Dulska. O tobie mówią to, co sama chcesz, aby mówili. Ile Siewiczowa? Na przykład? Dulska. Że jesteś kokietka. Ile Siewiczowa? Dulska. Wywołujesz taką opinię? Dlaczego on nie tego nikt nie powie? Ile Siewiczowa? Podrażniona. Mogłaby ci ocia przyjedzie w czynkach nauk mi nie dawać. Dulska. To są dzieci, więc nie rozumieją. A pobieg nich nawet słyszą, to będzie dla nich nauko na przyszłość. To ich nauczy, gdzie zaprowadzić może lekko myślność i chęć przypodobania się. Wchodzi Dulski. Witaj się z Ile Siewiczową z kinieniem ręki. Wyjmuje w kieszeni gazetę i siada koło stołu. Zaczyna czytać. Ile Siewiczowa? Co raz więcej podrażniona. Do prawdy, że ciocia dziwnie pojmuje gościnność. Dulska. Moja droga, ja przede wszystkim pojmuję moralność. I tę mam na względzie. Czy to w domu, czy Ile Siewiczowa? To znaczy, że moje życie jest nie moralne. Dulska. Na zewnątrz. Ciągle się widza na ulicy. Ile Siewiczowa? Nie mogło chodzić po dachach. Dulska. Ofarbowałaś włosy narudo. Gdzie widziałaś uczciwą kobietę z rudymi włosami. Ile Siewiczowa? No, tego już nadto. Dulska. Czaraj na przykład. Krajuszlowa mówiła. Ile Siewiczowa, wstając. Już dosyć tego. To prawda, ciocia wzięła się, aby mnie denerwować. No a do cioci sprach nie zaglądam. Ale także nie jedno dałoby się powiedzieć. Dulska. Proszę, proszę. Mój sumień jest czyste. I nie boję się dnia białego. Ile Siewiczowa? No, już lepiej tu w biały dzień nie zaglądać. To patrzeć by się tu można nie jednego. A z resztą niech mięciocia nie wyzywa. Bo to prawda. Dulska, wyzywająco. Proszę, proszę powiedzieć. Proszę się nie krępować. Ile Siewiczowa? To prawda dzieci. Dulska. Hesia, Mela, proszę wyjść. Felicja? I ty zawieraj się także. Hesia, Mela, wychodzą. Dulski bierze gazetę i idzie dosypialni. Proszę cię, jesteśmy same? Mów, co mi masz powiedzieć. Ile Siewiczowa? To prawda, że ciocia zasługuje na to, ażeby się dowiedziała. I to cioci powiem, że jeżeli ciocia do mojego domu zagląda, to przede wszystkim ciocia powinna swój zbrodów oczyścić. Nie dzieje. A przynajmniej po ulicach mój dom nie jest głośny. Ile Siewiczowa? Będzie, będzie. Jak się porządnie rozkrzyczy w swoim czasie. Dulska. Cóż to za iluzję? Ile Siewiczowa? Wytłumaczył, jak mi ciocia na szciny poprosi. Dulska. Moja pani, niesmaczne żarty. Ja i Felicja dawno już głupstwa wybyliśmy sobie z głowy. Ile Siewiczowa? Ja też nie mówiłam, że ciocia będzie matką, ale paką. Dulska. Co? Jak? Ile Siewiczowa? Zbyszko się o to postarał. Dulska. Zbyszko? Zbyszko? Ile Siewiczowa? I hanka. Dulska. Jezus Maria, co ty kłamiesz, kłamiesz. Chcesz mi chyba zabić? Strach. Nie do, że nie doleżowali stróża. Nie pomyślało? Ile Siewiczowa? Ja kłamie? Najlepiej nie chciecie sama się hanki zapytać. Dulska. Skandal. Hanka, hanka, chodź tu w tej chwili. Ile Siewiczowa? Ja wolę tego nie słyszeć. Nie wiem do dziewcząt, a ja chciecie się przekonać, że nie skłamałam, to nie ciocia przeprosi. Dulska. Jutro rano. Hanka, hanka. Ile Siewiczowa wychodzi szybko. 13. Dulska, hanka. Wielmażna pani walała? Ja domagla. Hanka, odpowiadaj. Ale tak jak przed księdzem, czy to prawda, że ty jesteś, że hanka cofa się pod siemę i stoi nieruchoma z oczyma szeroko otwartymi. Dulska naprzeciw niej, groźnie w nią wpatrzona. Odpowiadaj. Hanka z wysiłkiem. Może kłamiesz, może chcesz naciągnąć. Hanka nie kłamił. Dulska. Jak Boga chcesz mieć przyskonaniu? Hanka. Jak Boga chcę mieć przyskonaniu? Długa chwila milczenia. Hanka stoi nieruchoma, oparta plecami o ścianę. Po jej twarzy płyną duże, ciężkie łzy. Dulska po chwili. Oddam ci księżeczkę, zapacę do pierwszego i wynosię. Hanka. Ja wolę pójść zaraz. Pamiętuję się. Tak będzie lepiej. Pakuj się, połóż bieliznę. Ja o takich dziewczyn, co o swoją dobrą sławę niedbają, nie mogą się wytrzymać. Wynieszę się zaraz. Idę po księżeczkę. Wychodzi do sypialni. Hanka stoi nieruchoma chwilę. Wreszcie ociera twarz i kieruje się do kuchni. Juliusie Wyczowa wychodzi z pokoju dziewcząt. Scena czternasta. Juliusie Wyczowa, Hanka, później mela z byszko. Hanka, co? Juliusie Wyczowa, co się stało? Hanka z wybuchem płaczu. Wielmożna pani wyrzuca mnie. Juliusie Wyczowa, zobacz się z panem z byszkiem. Hanka, ale co mi tam? Niech i za mają krzywdę. Wypada do kuchni. Mela, ciociu, ciociu i co, i co? Ja się tak boję. Juliusie Wyczowa, idź do siebie, nie pokazuj się. Mela, boże mój niech i ciocia nie opuszcza. Juliusie Wyczowa, wpycha ją do pokoju dziewcząt. Wchodzi z byszko. Z byszko do Juliusie Wyczowej. Ty tu to? To dziwne. Tam twój oficer spaceruje przed brama i czeka. Juliusie Wyczowa, a to by co do tego? Patrz lepiej, żebyś ty nie miał tonu, a coś zasłużył. Z byszko, cóż to za ton? Juliusie Wyczowa, to ty zmień twój ton. Będziesz ty inaczej za chwilę śpiewał. Wydaje się twoje sprawki z Hanką. Z byszko. Psiakrew. Juliusie Wyczowa, aha, kli. Duże ci pomoże. Matka Hankę teraz wypędza. Ciekawa jestem, co twój honor u wodziciela każe ci teraz zrobić dla twoi ofiary. Śmieje się ironicznie. Z byszko, chwyta za kapelusz. Żmija. Juliusie Wyczowa. Byłam pewna. Kapelusz w rękę i fiut. Najlepszy punkt wyjścia. Zbyszko, milcz, nie doprowadzę mnie do pasji. Scena piętnasta. Dulska, Juliusie Wyczowa. Zbyszko. W ręku księżeczka. Hanka, a ty tu nie wychodź. Mam z tobą porachunek. Zbyszko, tak, tak, wiemy, że o co chodzi. I pokazałaby mama wiele taktu, gdyby o tym nie mówiła. Dulska. Taktu, taktu. Ty śmiesz, mowcie o takcie. Ty, który taki skandal wywołałeś pod rodzicielskim dachem. No to rozniesie po ulic, to chyba dom sprzedać i wyniesie do brzuchowic, czy nas zamarstynów. Zbyszko. To moja rzecz. Dulska, bez sztywnik. Do tego doprowadzić, żeby nim potem byle kto oczy tym wykalał. Juliusie Wyczowa. O, przepraszam. Tym bylek to, to mam być ja. Tego już zamakto. I ciocia tak mówi? A czy wie ciocia, że ja potrzebuję tylko dwa słowa powiedzieć, aby ta śliczna historia inaczej wyglądała? Dulska, a powiedz, to będzie kłamstwo. Takie jak ty nikt nie uwierzy. Juliusie Wyczowa. Jaka ja jestem, to jestem. Ale nigdy nie dopuściłabym się tego, czego się tu dopuszczono. Do Zbyszka. Wiec o tym, że ciocia ochęca od początku wiedziała. Dulska, nieprawda. Juliusie Wyczowa. Aha, nieprawda. Przez palce się patrzyło. Przez palce. Dopiero teraz, jak grozi głośny skandal, zbyszko, a to ładna historia. I w jakim celu? Juliusie Wyczowa. Juliusie Wyczowa. Żebyś w domu siedział. Zbyszko, a, rozumiem. Dulska, ona kłamie. Zbyszko, ona prawdę mówi. To bardzo namaminą moralność patrzy. Dulska, bije pięścią w stół. Kłamie. Juliusie Wyczowa tak samo. Nie kłamie. Zbyszko, tak samo. To jest to, co tu poza tak brudno, tak ochydnie. Co to za ścianem byle nie wyszło. Ale kto wiatr chcieje, ten burzą zbiera. Hanka. Biegnie do kuchni. Mela i Hesia ukazują się na progu. Dulska, zbyszek. Zbyszko. A chce mela wiedzieć, co zrobił? Chce mama wiedzieć? Ja się z Hanką orzenię. Dulska. Jezus Maria, szlak mnie trafi. Mela. Odczep się. Zbyszko wciąga Hankę. Hanka, żyj z tyłachy. Zostaniesz tutaj na zawsze. Hanka, kiedy mi pani wypowiedziała? Zbyszko, zostaniesz. Ja się ustawało, że nie. Hanka, prony boskie. Dulska. Ja nie pozwolę. Zbyszko. To się na nic nie sta, Juliusie Wyczowa. Zbyszko, opamiętaj się. Dulska. Pamiętaj nam synową? Dulski zainteresowany podchodzi. No, różdżę się ty, ojciec. Przaknij go, czy co? Może się on pamięta. Zbyszko, to na nic, tak będzie. Niech raz taka szpytota unurza się w własnym błocie. Dulska. Rany, boskie. Jak mi się ktoś spyta, jak moja synowa z domu? Zbyszko. To powiem mama, że nie z domu, ale z halopy. To będzie najgorsza kara. Hanka, pani do móg i prosię o Błogosławieństwo. Hanka, proszę, wiemy, że pani, ja przecież... Dulska, idź, precz. Felicjan, odezwij się. Dulski. A nie u was wszyscy diabli. Odchodzi do sypialni. Dulska pada na kanapę. Nie wytrzymam, daję słowo. Nie wytrzymam. Zbyszko, siadaj, Hanka. Siadaj rzędem, obok mamy. Teraz w twoje miejsce. Sadza gwałtem Hankę na kanapę. Juliusie Wyczowa. Zbyszko. Dzwonek. Hanka się zdrywa i chce biegnąć otworzyć. Zbyszko, siedź, nie rusza się. Hanka, ja chcę otworzyć. Hesia. Ktoś idzie, Zbyszko. Sadza gwałtem Hankę i stając na progu przed pokoją mówi. Niech chłucharka idzie otworzyć i powyżej obie pani Dulskie przyjmują. Zasłona spada. End of Act II. Moralność pani Dulskiej Polska. Recording by Violet Tchaikowski.