 9e hoofdstuk van deel 4 van kleine Dorrit van Charles Dickens vertaald door A.G. van Tricht. Deze LibriVox-opname is vrij van houtteursrechten, opname door Marcel Koenders. Knagende angst en vroeging is slecht gezelschap om mee opgesloten te zijn. De ganse dag te zitten pijnzen en de snachts weinig te slapen is niet geschikt om een mand te stalen tegen rampspoed. De volgende morgen voelde Klenem dat zijn gezondheid afnam, evenals zijn geestkracht uitgeput raakte. De last waaronder hij gebukt ging, dreigde hem te verpletteren. Nacht op nacht was hij tegen 12 of 1 uur van zijn ellendig bed opgestaan, om naar de armzalige lichten op de binnenplaats te kijken. En op te zien naar het eerste bleke schijnsel van de dageraad. Voor de hemel hem dat tonen kon, en nu kon hij er zelfs niet te besluiten zich te ontkleden. Toen de nacht aanbrak, koortsachtige onrust, had zich van hem meester gemaakt. Het kwellend ongeduld van de gevangenen en de overtuiging dat hij daar in die kamer zou sterven, deed hem onbeschrijvende kleiden. Zijn angst en zijn haat tegen de gevangenis werden zo sterk dat het hem moeite kosten adem te halen. Het gevoel van te zullen stikken overweldigde hem nu en dan zo dat hij voor het venster ging staan en snakte naar lucht. Zijn grote vrees was krankzinnig te zullen worden door het verlangen om langs die zware blindenmuur naar buiten te komen. Homenige gevangenen voor hem had dezelfde ondervindingen opgedaan en was langzaam weggekwijn. Evenals hij begon te doen, deze toestand van uitputting duurde twee nachten en één dag om het ongelijke tussenpozen terug te keren. Er kwam een gevoel van onnatuurlijke kalmte, van berusting over hem en na enige dagen was hij onderhevig aan langzaam toenemende koorts. Nu Cavalletto en Pengs wegbleven, had hij geen andere bezoekers te vrezen dan Plornish en dienstvrouw. Zijn angst ten aanzien van het brave echtpaar was dat zij zouden zien hoe zwak en herlendig hij er uitzag. En wat John Shivery betrof, deze kwam gewoonlijk op hetzelfde uur vragen of hij iets voor hem doen kon en vond Klenham nu altijd schrijvende, zodat hij niet in de verzoeking kwam het gesprek van de eerste dag weer op te vatten. Toch was dit Klenham geen ogenblik uit te gedachten. De zesde dag van de afgesproken week was het regenachtig, mistig, maar toch benauwend heet. De somberheid en velheid van de gevangenis schenen in die zwoule lucht nog toe te nemen. Met kloppende slapen en een beklemd hart had Klenham de nacht bijna geheel wakende doorgebracht, luisterende naar het vallen van de regen op het plavijsel van de binnenplaats. Wat kwamen die droppels harder neer dan buiten op het land? De zon leek een doffe gele vlek die langs de bovenkant van de muur voortgeleed. Hij hoorde de poort en het hek openmaken, de slecht geschoeide voeten van hen die buiten gewacht hadden, naar binnen sloffen, vegen, pompen, rondlopen, alles opwijzende dat het ochtendwerk in de gevangenis was aangevangen. Of schoon zo ziek en zwak dat hij onder het wassen en kleden enigmalen moest rusten, zat hij toch eindelijk in zijn stoel bij het venster, terwijl de oude vrouw, die zijn kamer in orde hield, bezig was zijn bed op te maken. Duizelig ten gevolge van te weinig slaap en te weinig voedsel, zijn eetlust en zelf zijn smaak waren verdwenen, had hij die nacht in zijn slaap enigmalend geëld. Liederen en tonen gehoord, die alleen in zijn verbeelding bestonden, en nu hij doodmoe in zijn stoel zat, en telkens even insliep, hoorde hij ze weer, en behalve die Liederen en tonen ook stemmen, die hem schenen toe te spreken, werd hij weer wakker, dan meende hij ook geantwoord te hebben en keek verschrik rond. Terwijl hij daar, zo zat de soezin en te dromen, zonder enig besef van tijd of plaats, kreeg hij een visioen van een tuin, een tuin met bloemen, waarvan de geuren hem door de vochtige zachte wind werden toegezonden. Onwille keuren gelichten hij het hoofd, op om rond te kijken, en daar zag hij, op de tafel, bij zijn teek op, een boeketstaan. Van frisse, heerlijk geurende bloemen, nooit was er iets, hem zo schoon voorgekomen. Hij nam de boeket in de hand, snoof de geuren op, drukte ze tegen zijn gloeiend hoofd, legte ze weer neer, en hield er de koude handen boven, als of hij ze eraan wilde verwarmen. Niet voor hij, er enige tijd van genoten had, kwam de vraag in hem op, wie hem die bloemen gezondend kon hebben. De oude vrouw, die ze daar ongetwijfeld neergezet had, was weggegaan, vermoedelijk al een hele tijd geleden, want de thee, die zij voor hem ingeschonken had, was koud. Hij deed zijn best om te drinken, maar kon de lucht van de koude thee niet uitstaan, zodat hij naar het venster teruging en de bloemen op het kleine ronde wel bekende tafeltje zette, vlakbij zich. Toen het gevoel van vrouwheid ten gevolge van de ongewonen beweging voorbij was, verveel hij weer in de vorige toestand van dromen en soezen. Hij meende in de wind weer dezelfde tonen te horen als nachts, toen de deur zijn naar kamer zacht geopend werd en er een zwijgende gedaante binnenkwam. De mantel afdeed en op de grond liet vallen, en die gedaante leek op kleine dorret, op kleine dorret in haar oude versleten kleding. Zij scheen te beven en zijn handen in de haren te nemen, te glimlachen en toen in tranen uit te barsten. Hij ontwaakte met een kreet van blijde verrassing en toen zag hij in het bemindelijke medeleidende bedroefde, dierbare gezichtje als in een spiegel hoe hij veranderd was. Zij kwam nog dichter naar hem toe, legde de handen op zijn borst om hem te dwingen te blijven zitten en kneelde op de harde vloer aan zijn voeten neer. Kiek naar hem op, de lippend gereed om hem te kussen terwijl haar tranen op hem neervielen. Als de regen droppelen uit de hemel op de bloemen, ja, het was kleine dorret die daar voor hem lag, en zij noemde hem bij zijn naam, o, mijn beste vriend. Lieve meneer Klenhem, droog die tranen, tenzij u schrijdt uit vreugde van het weerzien. Owe, ik hoop dat zo, uw eigen arme kind is teruggekomen, zo trouw, zo teder, zo onbedorven door de voortuin, het geluid van haar stem, het licht in haar ogen, de aanraking haar handen, in alles nog steeds de vertroostende engel van vroeger. Toen hij haar om helsde, zijde zij, niemand heeft mij verteld dat u ziek bent, en de arm om zijn hals slaamde, trok zij zijn hoofd, zachtkens tegen haar boezem, legde de hand op zijn hoofd, en met haar wang op die hand rustende, koesterde zij hem liefdevol, en God weet met welke reine gedachten, evenals zij in deze zelfde kamer haar vader had gekoesterd, toen zij nog klein was, altijd bereid de zorgen van anderen op zich te nemen. Toen hij eindelijk in staat was te spreken, vroeg hij, is het mogelijk dat u bij mij komt, en in deze kleding. Ik hoopte dat u mij liever in deze kleding zou zien dan in welke andere ook. Ik heb die bewaard om mij altijd te herinneren aan de oude tijd, maar ik behoefde er nooit aan herinner te worden. Ik ben niet alleen, zoals u ziet, ik heb mijn oude vriendin meegebracht. Opkijkende zag hij Maggie met haar grote muts op, zowel zij alleen nog droeg, met haar mand aan de arm, evenals in vroegere dagen straalend van geluk. Eerst gisterenavond ben ik met mijn broeder in Londen aangekomen, zodra ik kon zond ik een boodschap aan vrouw Plornis, om mij inlichtingen te geven over u en u te laten weten dat ik in Londen was. En toen vernam ik dat u hier waard. Ik geloof dat u hierwellens aan mij gedacht zult hebben. Ik kon vannacht niet slapen, ik heb de hele nacht aan u liggen denken. En oude nacht duurde zo lang. Ik heb aan u gedacht, hij wist niet hoe hij haar noem het zou, maar zij begreep dit ter stond. U hebt mij nog niet bij mijn warenaam genoemd, u weet wat voor u altijd mijn warenaam is. Ik heb aan u gedacht, kleine Dorrit, elke dag, elk uur, elke minuut, sinds ik hier ben, waardelijk, waardelijk. Hij zag de blijde trek op haar gelaat, de bloz die het overtoog, als of zij zich schaamde. Hij, een gebroken man, een bank routier, ziek, onteerd, gevangen. Ik was hier al, nog eerder poort geopend werd, maar ik durfde niet onmiddellijk bij u komen. Ik zou u meer kwaad dan goed gedaan hebben, want alles hier kwam mij zo bekend voor. En toch zo vreemd, en er kwamen zoveel herinneringen aan mijn arme vader in mij op, dat ik erg onder de indruk raakte. Maar voordat wij binnen gingen, zochten wij chiverie op, en die bracht ons er in, en naar de kamer van John. Mijn oude kamer begrijpt u, en daar bleven wij wachten. Ik bracht de bloemen aan de deur, maar u hoorde mij niet. Zij zag er iets vrouwelijker uit, dan toen zij heen ging, en de Italiaanse zon had haar gelaat even aangeraakt. Overigens was zij dezelfde gebleven. Dezelfde diepe bedeesde ernst, die hij altijd in haar gezien had. En nooit zonder aandoening zag hij nog. Indien er een nieuwe betekenis in die ernst lag, een betekenis die hem tot in het diepst zijn er ziel trof. Dan lag die verandering in zijn waarneming, maar niet aan haar. Zij zette haar hoed af, hing die op de oude plek, en begon met Maggie's hulp, geruisloos de kamer aan kant te maken. Zo netjes als de omstandigheden gedoogden, en besprenkelde de vloer met aangenaam riekend water. Toen dit gedaan was, werd het mandje dat druiven en andere vruchten bevatten, uitgepakt en de gehele inhoud weggezet. Toen dit gedaan was, werd Maggie ingefluisterd, iemand uit te zenden om het mandje opnieuw te vullen. En al heel spoelig werd het teruggebracht, met een voorraad verkoelende dranken voor onmiddellijk gebruik. Een hoontje en enige flesse wijn voor later. Toen dit alles in orde was, haalde zij haar oude doosje met nijgereedschap tevoorschijn, om een gordijn voor zijn venster te maken. En daar zat hij nu in zijn learningstoel, met kleine dort na zich aan het werk. En de rust en kalmte die zij over hem had gebracht, scheen zich door de gehele gevangenis te verspreiden. Dat zelige kopje over het werkgeborgen te zien, die vleitige vingertjes te volgen, vleitig, maar toch was zij, niet zo in haar arbeid verdiept, dat zij niet telkens een medeleidende blik op hem had kunnen slaan. Waarna de ogen vol tranen werden afgewend, zo getroost en verzorgd te worden en overtuigd te kunnen zijn, dat hij in zijn tegenspoed rekenen kon, op al de toewijding van dat edele hart, op de onuitputterlijke rijkdom, aan goedheid, die daarin verborgen lag, was niet geschikt om klennems bevende stem- en handen vast te maken. Maar het verhoogde zijn innerlijke kracht, die groter werd, tegelijk met zijn liefde, en hoe inner hij haar lief had, is met geen woorden te beschrijven. Zij wilde niet dat hij veel zou spreken, terwijl hij in zijn stoel naar haar lach te kijken. Nu en dan stond zij op om hem eens te laten drinken, of het kussen onder zijn hoofd te verleggen, om daarna weer rustig naast hem te gaan zitten, gebogen over haar werk. De schaduw die de hoge muur in het vertrekwierp verdween met de zon, maar zij weet niet van zijn zijde, behalve om hem te verzorgen. De zon ging onder, en nog was zij daar, haar werk was af, en sinds dat ogenblik lag haar handje, aarsnelend nog, op de armleuning van zijn stoel. Hij legde zijn hand op de haren, zij greep die, en zij met trillende stem. Beste meneer Klenem, voor ik heen ga heb ik u iets te zeggen. Ik heb het van uur tot uur uitgesteld, maar nu moet ik het zeggen. Ik ook kleine dorret, ik heb ook uitgesteld, het ging ik te zeggen heb. Met een zenuwachtige beweging legde zij hem de hand op de mond, en liet die weer zakken, toen hij niet begon te spreken. Ik ga niet meer buitenslans, mijn broer wel, maar ik niet. Hij was de laatste tijd erg aan mij gehecht, en is mij zo dankbaar, veel te dankbaar, want het is alleen omdat ik hem opgepast heb in zijn ziekte, dat hij mij geheel vrij laat te doen wat mij het beste lijkt. Als ik maar gelukkig word, zegt hij, over de donkere muur heen, was één schitterende ster te zien, zij keken naar, terwijl zij sprak, als of het doel dat haar hart zo vuurig na streefde, daar aan de hemelblok. U zult wel begrijpen, zonder dat ik het vertel, dat mijn broeder in het land gekomen is om het testament van zijn beste vader ten uitvoer te leggen, en zijn eigendom in bezit te nemen. In Dieneren testament is, zegt hij, zal ik zeker rijk zijn, maar is er gering, dan zal hij het mij maken. Hij wilde iets zeggen, maar weer legde zij haar handje op zijn lippen. Ik heb geen behoefte aan geld, ik verlang er niet naar. Het zou voor mij niet de minste waarden hebben, maar ter wille van u hoop ik rijk te zullen worden. Ik zou niet rijk kunnen zijn, terwijl u hier waard. Ik zou altijd armer dan arm zijn. Wilt u mij toestaan, u alles te lenen, wat mijn eigendom is? Wilt u mij toestaan, u te tonen, dat ik nooit heb, en nimmer zal, of kan vergeten hoe u mij in bescherming genomen hebt, toen dit mijn te huis was? Beste meneer Klenem, u zout mij, zo in een gelukkig maken in Dien-U-Ja-zijd. Maak mij zo gelukkig als u kunt door vanavond niets te zeggen, door mij te laten heen gaan met de hoop in het hart dat u ervriendelijk overdenken zult, en dat u mij, mij niet, u zelf alleen mij, de grootste vreugde verschaffen zult, die mij op aarde kant en deel vallen. De vreugde te weten, te voelen, dat ik u een dienst heb kunnen bewijzen, dat ik een klein gedeelte van de grote schuld van liefde en dankbaarheid heb afbetaald. Ik kan het niet zo zeggen als ik wel zou wensen. Ik kan u niet hier waar ik zo lang geleefd heb bezoeken. Ik kan er niet aan denken dat u hier bent waar ik zoveel beleefd heb, en toch zo kalm en vertroostend zijn als ik zijn moest. Mijn tranen verhinderen mij dat, en ik kan ze niet inhouden, maar ik bid. Ik smeek u, wend u niet af van het kleine dorret. Nu, juist nu, u zo'n groot verdriet hebt. Ik smeek, ik bid u, mijn vriend. Mijn lieveling, neem alles wat ik bezit en maak het tot een zegen voor mij. Tot nu toe had de ster geschenen op haar gelaat. Nu zonk haar hoofd neer op zijn hand, die de haren nog altijd vast hield. Het was donker geworden toen hij de arm om haar heen sloeg, haar oprichten en antwoorden. Nee, mijn lieveling, mijn kleine dorret, nee, mijn kind. Ik mag zelfs niet luisteren naar zulk een opoffering. Vrijheid en hoop voor zulk een prijs gekocht zouden te duur zijn, zo duur dat ik het gewicht ervan niet zou kunnen dragen, dat ik mij die koop altijd zou blijvend verwijten. Maar met hoeveel dankbaarheid en liefde ik dit zeg, dat weet de hemel alleen. En dus wilt u niet dat ik uw trouw blijf in uw groot verdriet. Zo is het, liefst de kleine dorret. Maar toch wil ik trachten trouw te blijven aan jou, indien ik in de dagen die voorbij zijn. En toen dit uw thuis en dit uw kleding was, mij zelf beter begrepen. Ik spreek alleen van mijzelf en beter in mijn eigen hart gelezen had. Indien ik niet zo terughoudend geweest was, mijzelf niet zo gewand trouwt had, zou ik een lichthebbend zien schijnen dat ik nu duidelijk en helde voor mij zie. Tans, nu het ver. Ver weg is, en ik het nimmer kan bereiken, had ik toen geweten en je gezegd dat ik je lief had. En vereerde, niet als het arme kind, zoals ik gewoon was, je te noemen, maar als een vrouw. Wie trouwe hand mij ver boven mijzelf zou verheffen, en mij tot een gelukkiger, maar ook tot een beter mens zou maken, had ik toen de gelegenheid aangegrepen die nimmer terugkeert. O, hoe vuurig wenste ik het gedaan te hebben. En als er toen iets geweest was, dat ons gescheiden had gehouden, toen ik een welgesteld man was en jij arm waard, dan zou ik nu je offer kunnen aannemen, mijn liefste meisje, al had ik moeten blozen. Maar, zoals de zaken tandstaan, mag ik er nimmer aan raken, nimmer. Met haar kleine, trillende handje, smeekte zij, er nog ernstiger, nog aandoenlijker om, dan zij in woorden gedaan had. Ik heb schande genoeg over mijzelf gebracht, mijn kleine dorret. Ik mag mijzelf, niet zo verlagen, dat ik ook jou, zo lief, zo edelmoedig, zo goed, mee naar m'n ene trek. God zegen je, God belonen je, het is voorbij. Hij nam haar in zijn armen, zoals zij zijn dochter gedaan zou hebben. De bel, die de bezoekers waarschuwden, dat zij vertrekken moesten, begon te luiden. Hij haalde haar mantel en sloeg die teder om haar schoudig. Nog één woord, kleine dorret, moeilijk, maar noodzakelijk voor mij, om uit te spreken, de tijd toen jij. En deze gevangenis, iets middelkantig gemeen hadden, is lang voorbij. Begrijp je dat? Oh, u wilt zeggen, mij zeggen, riep zij, in tranen uitpastende, en de handen smeekend omhoog, dat ik hier niet moet terugkomen. U verstoopt mij toch niet. Indien mij dat mogelijk was, zou ik het zeker zeggen, maar de moed ontbreekt me, om dit deerbare gelaat uit mijn nabijheid te verbannen. Maar kom niet te spoedig terug, niet de dikwils. Deze plaats is besmet. Ook ik ben hem door besmet, dat weet ik heel goed. Jij behoort thuis in een veel vrolijker, veel betere omgeving. Jij moest deze plaats niet terugzien, mijn kleine dorret. Jouw leven moet langs schooneren, gelukkiger paden afgelegd worden. Noggens, God zegen zijn metje, God belonien. Maggie, wie een opgewekte stemming geheel verdwenen was, riep plotseling uit. Oh, moedertje, breng hem naar het hospitaal, breng hem naar het hospitaal. Hij zal nooit weer de oude woorden als hij niet naar een hospitaal gaat. Dan kan het kleine vrouwtje dat altijd zit te spinnen, met de prinses naar de kast gaan en vragen. Waarom bewaar je dat kippetje hier? En dan kunnen zij het voor de dag halen en het hem geven. En dan zijn wij allemaal weer gelukkig. Zij was juist bij tijds geweest met haar intermezzo, want de bel begon zachtig te luiden, een teken dat het geluid ten einde liep. Noggens wirkelde hij haar in haar mantel. En hoewel, hij voor haar bezoek, zicht de zwak gevoeld had, om ook maar een paar passen te doen, bracht hij haar de trap af. Zij was de laatste bezoeker, zwaar en hopeloos viel de poort achter haar dicht. Met een gevoel van diepe verlatenheid in zijn hart aanvaardde Arthur de moeilijke tocht naar boven en trat hij zijn donkere, ongezellige kamer weer binnen. Het was bijna middennacht, in de gevangenis heerste diepe rust, toen Arthur een krakende voetstap op de trap hoorde, gevolgd door een voorzichtig kloppen op zijn deur. Het was Jonghe Jong, hij sloop naar binnen, op zijn kousen, en hield de deur dicht terwijl hij fluisterde. Het is tegen de regels van het huis, maar dat kan mij niet schelen. Ik moest u nog even spreken. Er is toch niets gebeurd? Nee, niets, meneer. Ik heb je, vrouw Dorrit, op het voorplein opgewacht, want ik mengde dat u het prettig zoud vinden als ik haar veilig thuis bracht. Dank je, Jong. Heb je haar thuis gebracht? Ik bracht haar naar haar hotel, hetzelfde waar meneer Dorrit gewoond heeft. Je vrouw Dorrit wilde de gehele weg te voet gaan, en sprak zo vriendelijk met me dat ik er helemaal stil van werd. Waarom zou zij liever gelopen dan gereden hebben, denkt u? Ik weet het niet, Jong, om over u te kunnen spreken. Zij zei tegen mij, Jong, zeiden zij, je bent altijd zo vertrouwbaar geweest. En als je mij nu wilt beloven dat je goed voor hem zorgen zult, dat het hem aan niets ontbreken zal wanneer ik er niet ben, dan zou mij dat veel rust geven. En dat heb ik haar beloofd. Ik zal u bijstaan, zolang ik leef. Diep getroffen, stak Artiel zijn hand uit naar de eerlijke, goedhartige jongeman. Voor ik die hand aaneem, zei hij, er naar kijkende, zonder een pas vooruit te doen, moet u in zraden welke boodschap je vrouw Dorrit mij gegeven heeft. Artiel schudde het hoofd. Zeg hem, hernam Jong, duidelijk, maar toch met trillende stem. Zeg hem dat zijn kleine Dorrit hem eeuwig liefst zal hebben. Zie zo, dat was haar boodschap, ben ik nu eerlijk geweest meneer. Heel, heel eerlijk, jonge Jong, wilt u dat dan aan je vrouw Dorrit zeggen meneer? Dat zal ik zeker doen. Hier is mijn hand meneer en ik zal uw eeuwig bijstaan. Na een hartelijke handdruk verdween hij even voorzichtig als hij gekomen was. Sloopte binnenplaats over met de schoenen in de hand en al waren de plaatsgeplaatheid geweest met gloeiende ploegijzers. Jong en Jong zou er voor hetzelfde doel even trouw overhing hebben gelopen. Einde van het negen de hoofdstuk van deel vier. Tiende hoofdstuk van deel vier van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten, opname door Markzal Kunders. Het was de laatste dag van de afgesproken week. De gehele dag was het oude huis van mevrouw Klenem niet geopend geworden, maar lang na het ondergaan van de zon, die zoveel geschenen had, dat de traalien van de Marshallsea uit gouden staven vervaardigd schenen kwamen er drie mannen het hek binnen. En liepen het voorpleintje over van het vervallen huis. Rigaud met een sigaret in de mond liep vooruit. Baptist volgde hem op de voet en Pengs kwam een weinig achterraam. Hij had de hoed afgezet ten einde de wind door zijn haren te laten spelen, want het was drukend warm. Toen zij de stoep bereid hadden, keerde Rigaud zich om en zij, gaat nog niet heen, gekken. Dat zijn wij niet van plan, antwoordde Pengs. Rigaud wirp hem een woedende blik toe en liet toen de klopper hard neerkomen op de plaat. Hij had zich moed ingedronken voor dit laatste bedrijf en was vol ongeduld om te beginnen. Na nog eenmaal harde gekloppte hebben, opende Flintwinch de deur en alle drie statten het voorhuis binnen. Rigaud duwde Flintwinch op zij en liep regelrecht de trap op. Gevolgd door zijn beide artudanten en zo kwamen zij met hun drieën mevrouw Klennem's kamer binnen, waar Evry bij het geopende venster, een kaos zat te stoppen en mevrouw Klennem nog iets stijver en onbeweegelijker dan gewoonlijk op haar vaste plaat zat. Wie zijn dat, vroeg zij. Toen, Cavaletto en Pengs achter Rigaud zichtbaar werden. Wat moeten die mensen hier? Wie dat zijn mevrouw, antwoorden Rigaud, vrienden van uw zoon, die in de gevangenis zit. En wat zij hier moeten doen? Bij mijn dood, ik weet het niet, vraagt u het henzelf maar, dat is het beste. Je weet dat je ons op de stoep gezegd hebt, nog niet heen te gaan, zei Pengs. En jij weet dat je me op de stoep gezegd hebt, dat je daar geen plan op had, antwoorden Rigaud. Om kort te gaan, mevrouw, voor oorloof mij u twee spionnen van uw zoon voor te stellen. En paar gekken, maar toch spionnen. U heeft maar één woord te spreken, indien u hen hier wilt houden, gedurende ons korte onderhoud. Mij laat het koud of ze hier zijn of niet. Waarom zou ik hen hier willen houden, vroeg mevrouw Kleinem. Wat gaan mij die mensen aan? Dan, mijn waarde mevrouw, zei Rigaud, zich zo hard in een learningstoel, laatende vallen, dat het hele huis dreundde. Zult u goed doen, hen de deur uit te laten zetten. Het is uwe zaak, zij zijn niet mijn spionnen, niet mijn schelmen. Luister jij eens, Pengs, zijn mevrouw Kleinem, met toornige fronste wengbrullen. Jij, klerk van meneer Kesby, bemoeien met de zakem van je patroon, en met je eigenen, ga heen en neem die andere man mee. Heel goed, mevrouw, antwoorden Pengs, het verheugd mij, dat u er niet tegen hebt, dat wij allebei heen gaan. Alles wat wij doen, doen wij ter wille van meneer Kleinem. Hij heeft in voortdurende angst verkeerd, en in de gevangenis wordt dat niet beter, dat deze, alle beleefste heer, hier nog eens terug zou komen. En nu is hij hier, maar afgaande op zijn gemene gezicht, zou het misschien beter zijn als hij, maar voorgoed weggebleven was. Uw opinie is niet gevraagd, antwoorden mevrouw Kleinem. Ga heen, het spijt mij, u in geen betige zelschap te kunnen achterlaten, mevrouw. En het spijt mij, ook, dat uw zoon niet hier kan zijn, en dat is mijn schuld. Je bedoelt zijn eigen schuld, nee, ik bedoel wel degelijk de mijne, want ik ben het geweest die hem verleid heeft tot die geldbelegging. Pengs bleef hechten aan dat woord, en sprak nooit van speculaties. Maar het is hier de plaats niet, en nu geen tijdstip, ging hij voort, met een blik in zijn hoed waarin zijn berekening lag, u voor te rekenen dat het een goede geldbelegging was. Op de cijfers is anders niets aan te merken, meneer Kleinem had nu in eigen rijterk moeten rijden, en ik minstens vijfhonderd per ontsturling rijk moeten zijn. Pengs treed zijn harem in de hoogte met een air, als of hij die som in zijn zak had. Die onbetwistbare berekening hield hem voortdurend bezig, en zou hem troosten tot zijn laatste snik. Altrow, oude jongen, zei hij, jij hebt de cijfers gezien, en weet dat ze precies uitkomen. De arme baptist had niet de geringste kennis van rekenen, hij knikte echter toestemmend, en liet daarbij een paar rijen prachtige tanden zien. Flintwinch, die intussen boven gekomen was, scheen hem nu pas te herkennen. Oh, ben jij dat? Ik dacht al, ik ken dat gezicht, maar ik was niet zeker van mijn zaak, voordat ik je tanden gezien had. Zo ja, nu zie ik het. Het was deze bemoeizieke rondswerver, zei hier een jas, zicht tot mevrouw Klenem, wendende, die aan de deur kwam, toen Arthur en die Klapexter hier waren, en die mij een hele catechismus vragen deed over Blandwa. Dat is waar, stemde baptist, vrolijk toe, en daar is hij, padronen, toen heb ik hem gevonden. Ik zou er niet tegen gehad hebben, als je toen je nek had gebroken, zei Flintwinch. En nu, Hernan Pengs, Wien's blik was afgedwaald, naar het venster en naar de kaos die daar werd gestopt, nog een enkel woord. Als meneer Klenem niet in de gevangenis zat en ziek was, zou hij zeker hier zijn, en hij deed een stap naar het venster en legde zijn hand op de kaos, en zeggen, Evry, vertel nu je droom ineens. Daarna verdwing Pengs, en nam baptist mee. De huisdeur was achter hem dichtgevallen, het geluid van hun voetstappen weggestorven, en nog had niemand in de kamer een woord gesproken. M'n vrouw Klenem en Jeremia hadden een blik gewisseld, en naar Evry gekeken, en keken nog steeds naar haar, terwijl zij met grote ijver haar kaos stopte. Kom, zei Flintwinch eindelijk, een paar wendingen dichter, bij het venster komende, en zijn handen aan zijn jaspanden afvrijvende, als of hij zich tot het een of andere gereed maakte, wat wij te verhandelen hebben, moet maar zo spoedig mogelijk afgedaan worden. Kom Evry, vrouw verdwijn. Onmiddellijk weer op Evry de kaos weg, sprong op de vensterbank, en zich met de ene hand aan het kozijn vasthoudende zwaaiden zij met de linker in het rond, als of zij een aanval afsloeg, en riep, nee Jeremias, dat doe ik niet, ik ga niet heen, ik blijf hier, ik wil horen wat ik niet weet, en zeggen wat ik wel weet, dat wil ik, eindelijk al zou het mijn dood zijn, dat wil ik, dat wil ik. Flintwinch, stijf van verbazing en verontwaardiging, bevochtigde met zijn lippen de vingers van zijn ene hand, beschreef daarmee een cirkel in de palm van zijn andere, en bleef zich dreigend en draaiend voortbewegen in de richting van zijn vrouw, heigend naar adem snakkend, trillend van kwaadaardigheid, mompelde hij enige woorden waarvan alleen verstaanbaar was zoon dosis. Geen duim verder, Jeremias, riep every voortdurend met de linker arm van zich afslaande. Geen duim verder, of ik schreeuw de buren bij elkaar, ik spring uit het raam, ik roep moord en brand, ik zal de doden wakker maken, blijf waar je bent, of ik zal zo schreven dat de doden wakker worden. Blijf staan, riep de besliste stem van mevrouw Kleinem, maar Jeremia was al blij verstaan, laat haar met rust, Flintwinch. Every keer je je, naar zoveel jaren, tegen mij. Als u het tegen u keren noemt, wanneer ik horen wil, wat ik niet weet, en zeggen wat ik wel weet. Ja, ik ben nu losgekomen en vastbesloten. Ik wil het, ik wil het, en als u dat zo noemen wilt, dan keer ik mij tegen u allebei. Ik heb Arthur gezegd, toen hij de eerste maal hier was, dat hij zich tegen u moest verzetten. Ik zei hem, dat al was ik bang voor mijn leven, hij dat niet behoefte te zijn. En na die tijd is hiervan allerlei voorgevallen, maar ik wil niet langer medeplichtig zijn. Aan iets waar ik niets van weet, en niet langer, bijna gewoord, en elke keer bang gemaakt worden. Door Jeremias, dat wil ik niet, dat wil ik niet, dat wil ik niet. Ik wil opkomen voor Arthur, nu hij niets meer heeft, en in de gevangenis zit, en ziek is, en niet voor zichzelf kan opkomen. Dat wil ik en dat zal ik. Hoe weet jij waarhoofd dat je bent? Hoe weet jij dat je door hier te blijven Arthur een dienst kunt bewijzen? Vroeg me vrouw Klenem op strengen toon. Dat weet ik niet, antwoorden Ephrie. Maar als u ooit een waarwoord gesproken hebt, dan is het nu u mij een waarhoofd noemt, want jullie twee gladden hebt alles gedaan om er één van mij te maken. Je hebt me laten trouwen of ik wilde of niet, en me na die tijd in voortdurende angsten en dromen laten leven, zoals nog nooit iemand ondervonden heeft. Wat kun je dan anders van me verwachten, dan dat ik een waarhoofd ben? Je hebt mij met opzet zo gemaakt, maar ik verdraag het niet langer. Nee, dat wil ik niet, dat wil ik niet, dat wil ik niet. Zij sloeg nog altijd van zich af. Na haar nog enige tijd zwijgend aangestaar te hebben, wende mevrouw Klenem zich tot rigol. U ziet en hoort dat dwaze schepsel. Heb u er tegen dat die half krankzinnige blijft waar zij is? Ik, mevrouw, ik, die vraag moet u aan u zelf doen. Ik niet, zeiden zij nog eens. Er is weinig keus over Flintwinch. Het gaat beginnen. Flintwinch, wie op zijn vrouw, een woedende blik toe. Hij gloeide van vraksucht, maar stak om niet in de verleiding te komen van haar beetpakken de handen in zijn vest, en bleef zo Rigo staan aanstaren. Rigo was in tussen van zijn stoel opgestaan en met afhangende benen op de tafel gaan zitten. In deze gemakkelijke houding keek hij naar het strakke gelaat van mevrouw Klenem en zei, ik ben een gentleman, mevrouw. Van wie, mij, één en ander ter oren is gekomen, betrevende een gevangenis in Frankrijk en een beschuldiging van moord. Viel mevrouw Klenem, hem kan in de reden. Juist, daar was ook een dame in betrokken. Ik heb toen enorm succes gehaald en dat hoop ik vanavond weer te hebben. Ik ben een gentleman, mevrouw, zoals ik begon te zeggen, die wanneer hij zegt, ik wil deze, of geen zaak, in deze bijeenkomst afgehandeld zien, die ook werkelijk voor goed afhandelt. Deze bijeenkomst is de laatste die wij over dat zaakje houden, begrijpt u dat? Kunt u mij goed volgen? Zij keken met gevronste wenkbrouwen aan, ja. Verder ben ik, als gentleman, onbekend met loven en bieden. Ik verlang alleen geld om een prettig leven te kunnen leiden. U kunt mij volgen, niet waar? Het is niet nodig dit telkens te vragen. Verder ben ik zo zachtzinnig als een lamp. Maar laat toch niet met mij spotten, dan word ik razend. Edelenaturen kunnen in zulke gevallen niet anders dan razend worden. Laat ik nu eens herhalen wat er bij mijn voorbezoek is behandeld. Dat is niet nodig. Wel, alle duifels, mevrouw, dat heb ik mij nu eenmaal in het hoofd gezet. Dat zal u alles veel duidelijker maken. En ik wil dat u mij goed zult begrijpen. Ik had de eer, kennis met u te maken en u mijn brief te overhandigen. Bovendien was ik toen in de gelegenheid een paar kleinigheden in deze kamer op te merken, die mij de overtuigingsschonken dat ik bij de persoon was die ik zocht. Ik beloofde toen onze braver Flintwinsch dat ik zou terugkomen. Toen ik vertrok had ik blijkbaar een gunstige indruk gemaakt en was tevreden over mijzelf. Wel ik u, een dame, niet het minst verontrust had. Dat was zeer gracieus van mij, maar Rigo Blandwa weet wat een dame toekomt. Om nu op de zaak terug te komen. Toen ik mijn bezoek herhaalde, gaf ik te kennen dat ik iets in mijn bezit had. Dat, zo het mij, niet werd afgekocht. Mevrouw, wie ik zo hoog verer zou kunnen compromiteren. Ik sprak zo duidelijk mogelijk. Ik vroeg, was het niet duizend pont? Ja, nu ik vraag, tans twee duizend. Dat zijn de kwade gevolgen van uitstellen, maar laat mij voortgaan. Wij waren het niet eens bij die gelegenheid. Ik houd van een grap en daarom verborgen ik mij gedurende enige tijd. Het moet u, al de helft van de somwaart zijn, dat door mijn terugkeer de verdenking van moord van uw huis is afgenomen. Die grap werd bedorven door een paar spionnen. Maar nu ben ik hier onherroepelijk voor de laatste mal. Bedenk dat goed, mevrouw. Terwijl hij, met de hakken, tegen het afhangende tafelblad schopte, keek hij mevrouw Klennem zo onbeschaand mogelijk aan. En hernam, wachtens, laat ons niet overeld te werk gaan. Hier is mijn hotelrekening, die volgens het contract betaald moet worden. Over vijf minuten staan wij misschien gewapend tegenover Elkander. Ik zou dat geld er misschien bij inschieten. Betaal dus, tel mij het geld voor. Neem de rekening van hem aan en betaal haar flintwins, zijme vrouw Klennem. Hij wie op flintwins het papier in het gezicht. Toen deze naderbij kwam om het aan te nemen en hiel toen de hand op. Herhalende, tel mij het geld voor. Tel mij het geld voor. Jeremia, ving het papier op. Keek met zijne, met bloedbelopen ogen, naar het bedrag. Haalde een zakje tevoorschijn en telde hem de som voor. Rigo rinkelde met het geld, wog het op de hand, en zij, dat geluid is voor de onverzaagden, blandwa, als de smaak van vers vlees voor de tijger. Komme vrouw, spreek nu eens, zeg nu eens hoeveel u er voor over hebt. Hij trad met deze vraag plotseling op haar toe, dreigend met de hand waarin hij het geld had, als of hij haar daarmee een slag wilde geven. Ik zeg u nog eens, zoals ik u de vorige keer ook heb gezegd, dat wij niet rijk zijn, zoals u schijnt te onderstellen, en dat uw ijs buitensporig is. Ik beschik op het ogenlijk niet over de middelen, om aan die ijs te voldoen, gesteld al dat ik er toe bereid was. Gesteld al, rie blandwa, hoor die dame, eens met haar gesteld al, bedoeld u misschien dat u er niet toe bereid bent. Ik zal zeggen wat mij en niet wat u goed denkt. Zeg het dan, maar vlug, dan weet ik waaraan ik mij te houden heb. Zij antwoorden niet vlugger, nog langzamer dan zij gewoondelijk sprak. Het schijnt dat u een papier of papieren in uw bezit hebt, die ik ongetwijfeld gaarne terug zou hebben. Rigo, schaterde het uit. Ja, dat schijnt werkelijk zo, dat geloof ik wel. Dat papier mag waarde voor mij hebben, maar ik kan niet zeggen hoeveel of hoe weinig. Wel, alle duifels, riep Rigo, kunt u dat niet zeggen, na er een week over na gedacht te hebben. Nee, ik wil uit mijn bekrompen middelen, ik zeg u nogens, wij zijn hier eer arm dan rijk, geen prijs aanbieden voor iets. Waarvan ik de waarde niet ken. Dit is de derde maal dat u toespelingen maakt en met regimenten aankomt. U moet duidelijker spreken, anders kunt u gaan waarheen u wilt en doen wat u goed vindt. Beter ineens verscheurd te worden, dan als een muis het stuk speelgoed te zijn van zo'n kat. Na haar eigen tijd, met de ogen, zo dicht mogelijk bij Elkander, dreigend aangestaar te hebben, antwoorden hij. U bent een vermeetelen vrouw. Ik ben een vastberaden vrouw. Dat waart u altijd, is het niet, Flintwinch, was zij dat niet altijd. Antwoord daar niet op, Flintwinch. Het is aan hem hier te zeggen wat hij weet of heen te gaan en te doen wat hij goed vindt. Je weet dat dit onze afspraak is, laat hem maar zijn gang gaan. Zij dijnsde niet terug voor zijn glurende blik. Tracht de zelfs niet zich er aan te onttrekken. Zij bleef onverikbaar staan op het standpunt waarop zij zich gesteld had. Hij kwam van de tafel af, ging op een stoel vlak bij de sofa zitten en leundde met zijn arm op de rug. Daarvan, zodat hij haar met de hand aandraakte. Zij bleef echter even somber aandachtig en strak voor zich uitkijken. U verlangt dus mevrouw dat ik hier een stukje geschiedenis vertel uit deze kleine familie kring, zei Rigo, terwijl hij even haar arm aandraakte als of hij haar wilde waarschuwen. Ik ben zo'n halve dokter, laat mij uw pols eens voelen. Zij liet toe dat hij haar pols in zijn hand nam, waarop hij voortging. Een geschiedenis van een zonderling huwelijk, van een zonderlinge moeder, van een vraagneeling en een verduistering. Zozo, die pols slaat al heel vreemd, wel twee mal zo snel als toen ik begon. Is dat een gewone verschijnsel van uw wijkwaal mevrouw? In de wijze waarop zij haar hand terug trok, was verzet te bespuren, maar op haar gelaad geen spoor. Om Rigo's mond lag een glimlach toen hij begon. Ik heb een avontuurlijk leven achter de rug, en met veel avonturiers, soms interessante, innemende kerels, kennis gemaakt. Aan eenhunner dank ik het bezit van de papieren die de geschiedenis behelzen van deze, achterzwaardige, kleine familie. Over de sofa geleund zijn evenwichtbewaarende, op twee poten van zijn stoel, en zijn linker elleboog telkens haar arm aanraakende om zijn woorden beter ingang te doen vinden. De benend kruis links overalkander, de rechter hand nuens door het haar woelende, dan wedernde knevel opstrijkende, maar altijd onbeschaand en dreigend, in elke beweging en ieder woord. Hees, onhebbelijk, zarmt, inhalig, vreed en zich bewust van zijn macht. Zo vervolgde hij zijn verhaal. Ik zal het de geschiedenis van dit huis noemen. Er wonen hier, laat ons zeggen, een oom en een neef. De oom een streng onbuigzaam oud heer met een krachtig karakter. De neef uitgewoon te bedeest, onderdrukt, levende onder een voortdurende dwang. Evry, die met de punt van haar schort tussen de tanden en bevend van het hoofd tot de voeten, vol aandacht zat te luisteren, reap op dit ogenblik uit. Jeremia, blijf van mij af. Ik heb het in mijn dromen gehoord. Artur's vader en dienst oom, die zijn het. Het was voor ik hier was, maar ik weet het uit mijn dromen, dat Artur's vader, een arme, besluitenloze, angstegemaakte jongen was. Een wees. Wie, in zijn jeugd, alle zelfstandigheid was uitgeperst, zodat hij zelfs geen stem had in de keuze van een vrouw. Zijn oom koos er ene voor hem, daar zit zij. Dat weet ik uit mijn dromen, en nu heeft hij het haar zelf gezegd. Terwijl Flintwins zijn vuist tegen haar schudde, en mevrouw Klenem haar aanstaarde zon Trigot een kushand naar haar toe. Volkomen juist, mijn waarde je vrouw Flintwinsch. U bent een genie in het dromen. Ik heb uw goedekeuring, niet nodig, antwoorden Efri. Ik spreeg helemaal niet tegen u, maar Jeremia zei dat het dromen waren. En nu vertel ik ze hem. De punt van haar schort ging weer in haar mond, als of zij zich verbeelden, iemand anders mond stoppen. Misschien die van Jeremia, die allerlei treigementen stond te mompelen, als of zijn tanden klapperden van de kou. Onze veelbeminder je vrouw Efri, hernam Rigot, die daar zo plotseling, zul een fijn gevoeligheid en zo'n scherpte van geest aan de dag legt. Is wonderlijk goed op de hoogte. Ja, zo luidt er geschiedenis. De oom beveelt de neef te trouwen. De oom zegt, ongeveer het volgende, neef, ik breng je in kennis, met een dame, met een vast en sterk karakter, zoals ik zelf heb. Een vast berade vrouw, een ernstige vrouw, een vrouw met een wil, waarmee zij een zwakkeling tot stof kan vermalen. Een vrouw zonder medeleiden, zonder liefde, onverzoenlijk, vraagzuchtig, koud als een steen, maar van binnen als een verterend vuur. Oh, wat een standvastigheid, wat een overmaat van geestkracht, waarlijk, een verheven edel karakter, dat ik daar beschrijf, met de onderstelde woorden van de oom. Ha, ha, ha. Bij mijn ziel, ik zou die bemiddelijke dame kunnen liefhebben. Er was een verandering in mevrouw Klenems gelaad gekomen. Haar kleur was in het ooglopend donkige woorden, en de wenkbrouwen waren meer samengetrokken. Mevrouw, mevrouw, zei Rigo, haar op de arm kloppende, als of zijn vrede hand een muziekinstrument bespeelde. Ik merk dat u er belang in gaat stellen. Ik merk dat ik uw sympathie begin op te wekken. Laat ons dus voortgaan. De hangende neus en de opgetrokken knevel moesten echter een ogenblik achter de blanke hand verborgen worden, eer hij, kon voortgaan. Hij scheenzichtte verheugen in de indruk die zijn geschillenis maakte. De neef, bij wie, zoals de helderziende jevrouw Flindwinch deed opmerken, alle geestkracht was uitgedoofd, buigt het hoofd en antwoordt, u hebt slechts te bevelen om. Doe, zoals u goed vindt. En de oom doet wat hij goed vindt, zoals hij altijd doet. Het veelbelovende huwelijk wordt vertrokken. De jong gehuwden vestigen zich in deze bekoorlijke woning. Ontvangen, laat ontzeggen door Flindwinch. Is het niet zo oude intrigant? Jeremia bleef naar zijn meesteres kijken, maar gaf geen antwoord. Rigo keek van de een naar de ander, streek langs neus en knevel en klapt de eens met zijn tong. Weldra komt de jonge vrouw tot een zonderlinge ontdekking die haar in hoge mate opwind. Ziedend van toren en jalosie zint zij op vraag en vergelding, waarvan zij, met grote vindingrijkheid, haar ongelukkige echtgenoot de volle zwaarten daadragen. Want hijzelf moet haar vraagplan op haar vijandin ten uitvoer leggen, is het niet zo mevrouw. Blijf van mij af, Jeremia, reep everweer, terwijl zij de punt van haar schort uit de mond trok. Heb ik niet gedroomd, de avond, toen je Ruzi met haar had. Daar zat zij, en jij stond voor haar. Dat jij zij, dat zij Arthur's vader, niet bij Arthur in verdenking mocht brengen. Dat zij de goede naam van haar man hoog moest houden, tegenover Arthur. Het was dezelfde droom, waarin je zij, dat zij niet was, wat heb ik niet kunnen verstaan. Want toen barsten zij zo vreselijk uit en legde je het zwijgen op. Jij kent die droom, even goed als ik. Toen je in de keuken achter mij kwam en mij de schort van het hoofd trok, toen je mij vertelde dat ik gedroomd had, toen je niet aan al die geluiden wilde geloven. Na deze uitbarsting stak Evry de punt van de schort weer in de mond en bleef zich stevig vasthoudende gereed om te schreven of uit het raam te springen voor het geval haar heer en meester haar te naam mocht komen. Régaud had geen woord gemist. Ripij, die je vrouw Flintwinch lijkt wel een orakel. Hoe zullen wij dat orakel uitleggen? U, ik en die oude intrigant. Hij zei, U waart niet. En toen legde U hem het zwijgen op. Wat waart U niet? Wat bent U niet? Spreek toch, mevrouw. Onder deze vredescherts begon zij sneller adem te halen. Haar mond was vertrokken, haar lippen trilden en opende zich. Hoeveel moeite zij deed om ze gesloten te houden. Kom mevrouw, spreek dan toch. Wat bent U niet? Ik weet het wel, maar ik wil een bewijs van vertrouwen van U hebben. Wat bent U niet? Zij kon zich niet langer bedwingen. Drifter riep zij, ik ben Arthur's moeder niet. Goed zo, mevrouw. U wordt handelbaar, say Régaud. Bij deze uiting van drift was de strakkheid uit haar gelaad geheel verdwenen. Het vuur dat zo lang gesmult had, was ontvlampt. Ik zal het verder zelf vertellen, riep zij uit. Ik wil het van zulke zonde gelippen niet aanhoren. Als het dan gezien moet worden, zal het zijn in het volle licht waarin ik stond. Zwijg, geen woord meer, luister, tenzij je koppiger en hardnekkiger bent, dan ik ooit een vrouw ontmoet heb, viel flintwins hierop in. Dan zou ik het Régaud of Blandois of Bezebulp maar laten vertellen. Wat behoeft hij alles ervan te weten? Hij kent mij nog niet. Wat geeft hij daarom? Ik zeg je flintwins, ik wil nu spreken. Ik zeg je, nu dat er toch toegekomen is, ik wil het zelf vertellen en mij zelf vertonen in het warelicht. Hoe nu heb ik in deze kamer, in deze gevangenis, niet genoeg ontbeerd, om mijzelf niet te willen zien in de spiegel die deze man mij voorhoudt. Ik wil door die man niet langer gemarteld worden. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 10. Vervolg van het tiende hoofdstuk van deel 4. Van kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door A.G. van Tricht. Deze LibriVox-opname is vrij van oudteursrechten, opname door Marcel Koenders. Régaud schoof zijn stoel achteruit. Sloeg de benen over elkaar en bleef tegenover haar zitten. Gewet niet wat het zeggen wil, vervolgde zij. Zo'n strengen rechtzinnige opvoeding te krijgen als ik heb gehad. Mijn jeugd is niet voorbij gegaan in de lichtzinnige vermaken en zondige genoegens. Ik leefde onder een helzame dwang en in vrees voor straf. Zo is mijn karakter gevormd en zo kreeg ik een afkeer van alles wat slecht is. Toen de oude heer Gilbert Klinham zijn neef een wees aan mijn vader kwam voorstellen. Als een geschikte echtgenoot voor mij deelde mijn vader, mijn mede, dat deze neef opgelijke wijze was opgevoed als ik. Dat hij, evenals ik, niet gewend was aan overdat en loszinnigheid. En hij, al een man in jaren geweest was, lang voordat zijn vader dit had willen erkennen. Het huwelijk werd gesloten, maar nog geen jaar later kwam ik tot de ontdekking dat mijn man, voer ik hem kende, godsgeboden, op ernstige wijzen overtreden en mij beledigd had door een zonder schepsel in mijn plaats te stellen. Kon ik er toen aan twijfelen of ik geroepen was om die ontdekking te doen, of ik geroepen was het werktuig te zijn om die zonder res te straffen. Had ik toen moeten vergeten niet mijn eigen belediging, want wie en wat was ik. Maar hoe ik in afschuw voor de zonde was grootgebracht. Zij legde haar hand, die trilde van toren op het horloge, dat voor haar op tafel lag. Nee, do not forget. De eerste letters van deze drie woorden staan hier in geschreven en stonden er toenreeds in. Ik was aangewezen om de brief te vinden die er betrekking op had. Hij lag met het horloge in een geheimelade van de schrijftafel van mijn echtgenoot. Vergeet niet, het was als of een torenige stem voorborgen achter een wolk, mij dit toeriep. Vergeet de dood zonder niet, vergeet niet dat jij bestemt waard die ontdekking te doen. Vergeet niet de voor hem bestemde straf. Nee, ik vergat niet. Ik vreekte mij niet over het mij aangedane omrecht. Ik was slechts een werktuig, een dienstmaagd. Welke macht zou ik over hen gehad hebben, al zijn niet door de banden der zonden gebonden aan mij overgeleverd waren. Meer dan veertig jaren waren over het grijze hoofd van deze vastberade vrouw heen gegaan sinds het tijdstip waarover zij sprak. Meer dan veertig jaren van worsteling en strijd tegen het gefluisterd, dat welke naam zij ook aan haar vraag zucht en haar trotsgeven mocht, zij toch de aard daarvan niet kon veranderen. En tans, nu die veertig jaren voorbij waren en deze nemesis gekomen was om haar vlak in het gelaap te zien hield zij nog aan haar eigen goddelose opvatting vast. Keerde zij nog de orde in de schepping om en blies zij haar eigen adem in het lemenbeeld van haar schepper. Voorwaar, velen reizigers vertellen van afzichtelijke afgotsbeelden in vreemde landen, maar geen menselijk oog zag ooit meer gewaagde, walgelijke. Groove afbeeldingen van de godheid dan wij, schepselen uit stof gemaakt door onze lage hartstochten in onze gelaadstrekken leggen. Toen ik hem noodzaakte, mij, haar naam en haar woonplaats op te geven, ging zij in het vuur van haar verontwaardiging en verdediging voort. Toen de schuldigen zich aan mijn voeten weerp, heb ik toen mijn verwijten over haar uitgestort. Haar voorgehouden, hoe diep zij tegen mij gezondigd had. Zij, die in oude tijden naar boze koningen gezonden werden om hen in staat van beschuldiging te stellen. Wat waren zij anders dan dinaren en werktuigen? Had ik onwaardigen ook geen zonde te bestraffen. Toen zij mij sprak van haar jeugd en zijn ongelukkig hartleven, zo noemde zij de deugtsamenleiding die hij genoot over hun kind, in zonde geboren, over de angst voor gebrek en schande die beiden oversteld had. Toen ik tot het werktuig voor hunne bestrafing was uitverkoren, toen zij mij zeiden dat zij hem aan mij overliet, niet tegenstaande zij hem zo vuurig lief had. Dit wordt durfde zij gebruiken terwijl zij smekend aan mijn voeten lag. Was het toen mijn vijandin die mijn voetenbank werd, gaf mijn torem mij woorden in, die haar deden huiveren en in één crimpen. Niet aan mij mag die kracht worden toegeschreven, niet aan mij de macht tot het afpersen van Beraal. Zij had in vele jaren het vrije gebruik haar vingers gemist, maar opmerkelijk zij sloeg meer dan eens met de vuist op de tafel, zwaaienen met haar armen in de lucht als of dit een dagelijks voorkomende beweging was. En wat was de boete die haar zwarte ziel werd opgelegd? Ik, fraksuchtig en onverzoenlijk, dat mag zo schijnen voor de zulken als gij die niet weten wat gerechtigheid is en alleen luisteren naar de wil van Satan. Ja, lach maar, gezult mij echt te leren kennen, zoals ik mij zelf ken, zoals Flintwinch mij kent, als spreek ik alleen tot u, en die halverwijze vrouw. Vroeger bij, tot u zelf mevrouw, zei Rico. Ik heb zo het vermoedem dat u moeite doet, u voor uzelf terechtvaardigen. Dat is een leugen, dat heb ik niet nodig, antwoorden zij toernig. Waardig, zei Rico, zo. Ik vraag, wat was de boete? Die van haar gevraagd werd, indaden. Zij zou mij haar kind haar zon geven, en ik zou hem opvoeden, als of hij mijn eigen zon was. Ten einde haar voor openbare schande te redden, zou zijn vaders sweren haar nummer terug te zien. En omdat hij niet door zijn oom onterft en haar kind geen bedelaar zou worden, zou zij sweren van beiden voor altijd af te zien. Ik zou mij met haar levensonderhoud belasten, maar van mijn man mocht zij geen penny meer aannemen. Zij kon dan ergens anders gaan wonen en hier de leugen achterlaatten, dat er niets op haar tezeggend viel. Dat was alles. Zij moest haar zondigen, schandelijke genegenheid opofferen. Meer niet. Zij kon nu haar schuldend last heimelijk dragen. En zich van de eeuwige voordoemenis trachten te redden. Zij nam het horloge van de tafel, opende het en keek zonder dat er ook maar een enkele zachtere trek op haar gelad kwam naar de letters die er instonden. Zij vergaten niet. Het staat nu eenmaal vast, dat zulke zondaren hunne zonden niet kunnen vergeten. Indiende tegenwoordigheid van Arthur een dagelijks verwijt was voor zijn vader en zijn afwezigheid. Een dagelijks terugkerende zielersmarkt voor zijn moeder, dan was dit een rechtvaardige beschikking van Jehovah. Men zou mij wel kunnen verwijten dat de knagingen van haar ontwaakt geweten haar eindelijk krankzinnig maakten. En zij in die toestand nog lange tijd bleef leven. Ik wijde mij geheel aan de opvoeding van haar tot ondergang voor beschikte zoon. Gaf hem een goede naam. Voerde hem op in vrees en beven voor de zonden die op hem gedrukt hadden, nog eer hij het levenslicht had aanschoutt. Was dat vreedheid, werd ook ik niet bezocht door de gevolgen van de eerste zonden, waaraan ik onschuldig was. Arthur's vader en ik leefden even ver van al kamder af, dan toen de halve wereldbol tussen ons in lag. Hij stierf en liet mij het horloge terugzenden, met de woorden vergeet niet. Ik vergeet niet. Al is voor mij de betekenis van deze woorden een andere dan voor hen. Ik las daarin dat ik bestemd was te doen, zoals ik gedaan heb. Zo heb ik deze woorden gelezen, zolang het horloge voor mij op tafel ligt, en met dezelfde duidelijkheid zag ik ze voor mij, toen het duizenden mijlen van mij afwas. Terwijl zij nog met het horloge in de hand zat, riprigo, kom me vrouw, de tijd snelt voorbij. Kom, beklagend zwaardige dame, vertel nu ook alles van het gestolend geld, of ik zal het doen. Ik heb uw brabbeltaal, nu lang genoeg aangehoord, kom nu zonder omwegen op het gestolend geld. Elendeling, die je bent, riep zij, en nu sloeg zij de handen boven het hoofd samen, door welke nook lottige vergissing van het flintwinsch, door welk verzuim van zijn kant, van hem, de enige helper en vertrouwde, door Wien, of hoe je uit de as van verbrand papier in het bezitbind kunnen komen, van dat coalitiel. Ik weet dat even min als hoe je ons zo in je macht hebt weten te krijgen. Ik heb u gezegd mevrouw, dat ik een avontuurier ben, en dat ik geluk heb gehad. Het geluk heeft mij dat toevoegsel op het testament, van meneer Gilberk Lennem, door u en die oude intrigant daar ondertekend in handen gespeeld. Maar ik kan u gerust tellen. Het ligt op een veilige plaats voorborgen, ba, oude intrigant, kromme marionette. Laat ons voortgaan mevrouw, de tijd vliegt om. Moet ik, of zult u er een eind aan maken? Ik antwoorden zij, met toen neemende vast beradenheid, als dat mogelijk was. Ik, want ik wil niet verschijnen in het afschuwelijk licht, waarin gij mij plaatst. Gij met uw schandelijke ondervindingen van gevangenissen en galijen zou te doen voorkomen als of het het geld was dat mij dreef. Het is niet om geld geweest. Ba, voor een ogenblik moet ik ervan afzien, beleefde zijn en zeggen leugens, allemaal leugens, u hebt de papieren verdonkere maand en het geld gehouden. Niet terwille van het geld en lendeling. Zij deed een poging om op te springen. Het was alsof zij in haar drift weer levend kreeg, in haar verlamde ledematen. Als Gilbert, Klenem, kins geworden en op de rand van het graf, zich door misplaats medeleiden, laat verleiden, een legaat te bestemmen voor het zonde geschepsel, dat zijn neef vroeger had liefgehaald, ten einde haar zogenaamd onverdiend leiden te vergoeden. Kan mijn verachting voor zo'n onrechtmatigheid dan gelijkgesteld worden met zucht naar geld, dat jij en je confrater stilt van wie het je in het hoofd komt. De tijd drinkt mevrouw, pas op. Al stond dit huis in brand. Van de grond tot de dak, antwoorden zij, ik zou erin blijven om mij te rechtvaardigen, om op te komen tegen het schandaal. Dat mijn rechtmatige bewegeredenen gelijkgesteld worden met die van Dieven en Moordenaars. Rigo knipte haar honend met de vingers in het gezicht. Duizend genies voor het lieve mooie meisje, dat je langzaam hebt doodgemartelt. Duizend genies voor de jongste van de dochters, die haar beschermer op zijn vijftigste jaar hebben mocht. Of indien hij geen dochters had aan de jongste dochter van zijn broeder uit te keren, bij meerdere jaren geworden, als erkentelijkheid voor de belangenloosheid van die beschermer. Die beschermer viel zij driftig in, maar Rigo liet haar niet voortgaan. Noem zijn naam haar, Vrederik Dorrit. Nu geen uitvluchten meer. Ja, Vrederik Dorrit, die van alles de oorzaak was, als hij geen muzikant geweest was en in de dagen van jeugd en voorspoed, geen huis der eidelheid er op nagehouden had, waar zangers en spelers en dagelijke kinderen des Satans hun rugkeerden naar het licht, en hun gelaapt naar de duisternis zou zij in haar nedere gestand zijn gebleven en nooit daaruit zijn opgeheven om verloren te gaan. Daar maakte Arthus vader, die al lang in de vervloekte strik was gevallen die men kunst noemt. Met haar kennis, door de schuld van die Vrederik Dorrit, werd ik door zo'n goddelose zangeres verdrongen. Nee, niet ik vervolgde zij, terwijl haar gelaapt in Vlamsching te staan. Niet ik, maar één groter dan ik. Wie ben ik? Jeremia, die langzaam naar haar toe was geschovem en nu vlak achter haar ellenboog stond, zonder dat zij het opgemerkt had, trok een scheef gezicht en haalde zijn slopkousen op, als of zulke voorwenzels gelijk stonden met kleine pijltjes die hem in de benestaken eindelijk vervolgde zij. Want ik ben nu aan het einde en willen ook niets meer van horen, dan of het mogelijk zal zijn al die zaken onder ons te houden. Eindelijk toen ik dat papier achter hield met medeweten van Artius' vader, maar niet met zijn goedkeuring zoals u weet zijn flintwinsch. Wie beweard er dat het met zijn goedkeuring was? Zij ontstelde ervan dat flintwinsch zo dicht bij haar was. Leunde met het hoofd achterover en keek hem met klimmend wantron aan. Hoe dikwels heb je mij tegengehouden, als ik zijn goedkeuring wilde vragen. Ik had het papier verstopt, maar niet vernietigd, zoals jij me meer dan eens hebt aangeraden te doen, toen het papier eindelijk in mijn bijzijn werd vernietigd, zo als ik meende was dat schepsel allang dood en vreder ik door het geruineerd en versuft. Hij had geen dochter en het ging, ik voor zijn nigtje gedaan heb, was veel beter dan haar geld te geven, maar van zij geen nut zou hebben gehad. Na enige ogenblikken voegde zij erbij, alsof zij tot het oloosje sprak. Zij was onschuldig en ik zou niet vergeten hebben het bij mijn dood aan haar goed te maken. Moet ik u iets in herinnering brengen? Waarde me vrouw, zei Rigo. Het papiertje was hier een huis. Die avond, toen onze vriend, de gevangenen, mijn kameraad dus uit het buitenland terugkeerde. Moet ik u nu nog iets in herinnering brengen? Of zal deze oude intrigant vertellen wie de papieren meegenomen heeft? Nee, Reep Evry, dat zal ik doen. Jeremias, als je mij nu te nakomt zal ik schreven dat men het bij Sint Pauls horen kan. De persoon die deze man bedoeld was Jeremias twelingbroeder. Hij is hier geweest, in het holst van de nacht, na die avond, toen Artyo terugkomen was. En Jeremias gaf hem dat papier zelf. En hij nam het in een ijzeren kistje mee. Help, moord, houd Jeremias van mij af. Ik heb het immers maar gedroomd. Flintwinch was op haar toegeschoten, maar Rigo ving hem halverwege in zijn armen op. Na een kleine worsteling gaf Flintwinch het op en stak de handen weer in de zakken. Wat had Rigo geroepen? Een vrouw met zulke genie voor dromen zou je slaan. Zij kan je nog rijk maken met haar dromen, want ze komen allemaal uit. Wat lijkt je op je broer, kleine Flintwinch? Juist, zo zag hij eruit toen ik hem voor het eerst ontmoeten in antwerpen. Een ferme jongen om een glas mee te drinken. Wat doet het er toe, hoe ik die papieren in mijn bezit kreeg? Misschien vertrouden hij ze mij wel toe. Misschien was het kistje niet gesloten. Misschien werd ik door nieuwsgierigheid geprikkelt. Misschien stal ik ze van hem. Maar wat doet er dat nu toe? Ha ha ha, ze zijn bij mij veilig. Wij kijken hier zo nou niet, niet daar Flintwinch. Wij kijken hier zo nou niet, niet warme vrouw. Flintwinch was in tussend weer in zijn hoekje aangeland, waaruit hem een vrouw kleinem bleef aanstaren en ten laatste toevoegde. Als je niet de kopperste vrouw waard, die ooit geleefd heeft, zou het codiceel al lang verbrand zijn. Je zou iedereen wel voor je willen laten buigen. Maar daar bedank ik voor. Ik zal je eens vertellen wat dat do not forget betekent. Toen Arthur's vader je dat halloosje zond, kon het alleen betekenen, vergeet het codiceel niet, vergoed wat misdreven is. En toen Arthur terugkwam, bekroop je de angst en besloot je het eindelijk te verbranden. Maar niet op zondagavond, en het was een zondag. Ik was echter zo nou gezet niet om tot maandag te wachten. Haalde het snachts uit de kelder en gaf het met andere papieren, meest brieven, van dat ongelukkige schepsel dat je dood gemarteld hebt in een goed gesloten ijzeren kistje, met mijn broer mee, die die nacht naar Antwerpen vertrok. Daar maakte hij kennis met deze heer hier. En nu zal het u wel duidelijk zijn hoe deze heer zo goed op de hoogte is van de hele geschiedenis. Gedurende al die tijd had zij flintwings met wijd geopende ogen aangekeken, maar nu viel haar hoofd voorover en bracht zij de hand naar het voorhoofd, terwijl ze met de andere hand op de tafel steunden, alsof zij weer een poging wilde doen om op te staan. Dat kistje kan nergens zo'n hoge prijs opbrengen als hier spakt zij. Niemand zal zoveel geven voor het geen je weet als ik, maar het is mij niet mogelijk op dit ogenblik de zon te verschaffen wie je vraagt. Ik heb geen voorspoed gehad. Hoeveel wil je nu hebben? Hoeveel later? En welke verzekering kan ik krijgen dat je het stilzwijgen over dit alles bewarend zult? Zij bracht nogmaals beide handen naar haar hoofd, uit een luide kreeg en sprong op. Even wachtelde zij, alsof zij zou neervallen, maar in het volgende ogenblik stond zij recht op. Spreek nu, man, spreek nu, zeg wat je wilt. Alle drie hadden een gewaarwoording, alsof daar plotseling, een dode voor hen op rees uit het graf. Rigaud dijnste achteruit voor die spookgestalte en zijn stem klonk minder doordringend, minder onbeschaamd toen hij zeide, jevrouw Dorrit. Het jongste nigje van Frederik Dorrit, die ik in Italië heb leren kennen, is uw gewaande zoon Zeergenegen. Zij past hem in de gevangenis op, want hij is ziek. Op mijn weg, hier heen, liet ik voor haar in de gevangenis een pakje achter. Met een aanwijzing dat zij, het er willen van hem, niet zou openen, maar het aan hem moet geven, in die het hele avond, voor het luidend van de schel, niet teruggevraagd is. Een afschrift van de inhoud, voor haarzelf bestemd, ligt in het pakje. Ik vertrouwde mijzelf niet aan u toe zonder mijn geheim veilig te weten. U zegt, mevrouw, dat het mij nergens zoveel zal opbrengen als hier. Maar weet u, hoeveel dat nigtje er voorgeven zal, omzijnend wil, nog eens de tijd dringt. Wanneer de schel in de marshalsie heeft geluid, is het geheim niet meer te koop. Dan verkoop ik het aan het gevangeniskind. Weder waren zij getuigen van de strijd in haar binnenste, zich aftekend op haar gelaat. En van die, met haar verstijft en vergroeid lichaam, maar deze strijd duurde niet lang. Met inspanning, van al haar wilskracht, liep zij naar een kast, rukte die open, nam er een omslagdoek uit, en wikkelde die om het hoofd. Evri die haar, in doodsangst, had gade geslagen, liep nu op haar toe, greep haar bij haar japon, en viel in het midden van het vertrek voor haar op de knieën. Doe het niet. Doe het niet. Doe het niet. Wat gaat u doen? Waar wilt u heen? Ik ben bang voor u, maar ik draag u geen kwaad hard toe. Voor die arme artuur kan ik nu toch niets doen. U behoeft niet bang te zijn dat ik het geheim verraden zal. Ga toch niet uit. U zult een ongeluk krijgen op straat. Beloof mij alleen dat, als u dat arme schepsel hier verborgen houdt, u mij haar zult laten oppassen en verzorgen. Beloof mij dat alleen en wees niet bang voor mij. Mevrouw Kleinem bleef staan, en keek haar een oogelijk stom van verbazing aan. Verborgen houden, riep zij eindelijk. Hier, zij is al wel twintig jaar dood. Vraag het aan Flintwinch. Vraag het hem. Zij kunnen je beide vertellen dat zij stierf toen artuur buiten lands ging. Zo wil te ergen, zij effrie huiverend, want dan spookt zij door het huis. Wie anders, waart hier rond en geeft hier tekens door het stof zo langzaam te laten neervallen. Wie anders komt en gaat en laat zulken langen kromen strepen op de muren achter, wanneer wij alleen in bed liggen. Wie anders houdt nu en dan de deuren vast, maar ga niet uit. Ga niet uit. U zult een ongeluk krijgen op straat. Haar meesteres trok haar Japon uit de smekend opgeheven handen, en zij tot Rigo. Wacht hier tot ik terugkom. Daarna ging zij de deur uit. Al de drie zagen haar door het venster. Zo snel het haar mogelijk was, het voorpleintje oversteken en het hek doorgaan. Enige ogenblikken stonden alle drie roerloos. Evrie was de eerste die zich bewoog. Handen vringend volgden zij haar meesteres. Daarna liep Flintwins, één hand in de zak, en net de andere zijn kindvrijvende achteruit naar de deur en vrong zich haar, zonder een woord te spreken doorheen. Alleen gelaten nam Rigo zo gemakkelijk mogelijk op de vensterbank plaats, in dezelfde houding waarin hij altijd in de gevangenis de marseilles zat. Hij stak een sigaret op en begon te roken. Brrr, bijna even somber als die afschuwelijke gevangenis. Warmer, maar bijna even naar geestig. Wachten tot zij terugkomt. Ja, natuurlijk, maar waar is zij heen en hoe lang zal zij wegblijven? Er doet er niet toe. Rigo, l'enier, blandois. Mijn jongen, je krijgt je geld, je wordt rijk, je hebt altijd als een gentleman geleefd, je zult als een gentleman sterven, je overwindt, beste jongen, maar dat ligt nu eenmaal. In je karakter, je moet overwinnen. Brrr, zo vol van zijn succes ging de neus naar omlaag en de knevel omhoog, terwijl hij met bijzondere zelf voldoening opkeek, naar een zware balk boven zijn hoofd, einde van het tiende hoofdstuk van del vier.