 Afşamımız qeyr olsun, dəyərli kanalı çiziləciciləri 28 Centiyabur 2021-ci il tarixinə asıq söz proqramın canlı ballantısında sezinlik. Həzi dostlar, bildiyiniz kimi saba Türkiye Cumhuriyyatının Presidenti Cumhurbaşkanı Rəzəb Teyber Doganla Rusya Fədərasyasının Presidenti Vladimir Putin arasında solçudan görüş gözləndir. Görüş bizim üçün nə qədər önəmlidir? Çünki bir ilişimizdə əsasən vaxta danışmaq istəyirik. Niyyətlə, görüşdə nələr müzaikir olabiləz? Türkiye növbətlə Rusya'dan S-4-düz havadan havacımına müdafəs edimlərini, satın almalısını, təkliflərinini təqdim edəcək, Suriyyələ bağlı görüşdə müzaikir olacaq. Təbii ki, bizim üçün önəmlə olan Qarabağda köm, məsələ, regionda Nəqliyat, Hedi Məlin, Kardoğlu Nəqliyat qətlərinin həyata keşirməsidir. Bütün bunlar, Türkiye və Rusya Presidentlər arasında müzakir olan məsələlərdən olacaq. Biz də Taliban məsələsi, Afganistan məsələsində müzakirəsi gözləndir. Azərbaycan olaraq, toplum olaraq bizim üçün Qarabağ məsələsi məsələsi bəki ətrafında çox önəmli görüşlərdən biri sayılır. Son günlərdə Rusya tərəfindən Asıq Aşkar Azərbaycanı hədələnməsi, Türkiye'nin bu məsələ ilə bağlı biraz da kəskin ritorikası, Rusya seçkilərindən sonra Türkiye'nin krımlə bağlı mask ve yətrazları, Rusya numandələrinin Azərbaycana gönəli ritorikasında kəskin, hədimələyi, sərt tonda ritorik davranışlarda qeyd etməliyik. Bir də vəlişimizin dabağımında Azərbaycana canub sərədlərimizdən, son günlərdə o müdaxilə mahiyyətlə, hərəkətləri xörmətli qonağımızdan soruşmaq istəyəcək. Lütfen vəlişimizi bəyənənlər paylaşanlar və abini olanlardan qayş edir ki, bunu daha intensiv eləyək, hər kəs bir də və beyanə, bir də paylaşsa daha geniş auditoriya vəlişlərini siya ilə bilər. Vəlişimizin qonağın paylatolog Uqtay Qasımaldur, Uqtay Bəyi salamlıdır. Afşama seyrir. Salam Uqtay Bəyi, hər vaxtlıs xeyri olsun. Həylə ilk olaraq sochi görüşünlər də nışaq, yəgink Azərbaycana cəmiyyətlə sabahki görüşə bir təfavit deyil, yəni laqid deyil, yəni önəmsiili sabahki görüşü. Bizim üçün nə kimi misajlar olabiləz. Görüşün detallar aqında xısa məlumat veriləm, əsas sizin fikiriniz önəmlidir. Nələr baş verəcək sabah? Dr. Bəryk canlı-yəpirdəsi. Səbh bir də təmaşasılarınızı salamlıyrəm və çox doğru buyurdur. Şu sabah Sosidəki kətirləcək Türkiye prezidenti və Rukiya prezidenti arasında ki, oradan görüş. Həm rejiyon baxımdan, həm də mümətlə, yaxın və ortaş şərq çoğraqəs üçün olduca əhmətli bir mahiyyət başlayan görüşdür. Çünki burada bir çox məsələ düzakir olmazsa, burada Rusya tərəfini verdiyi asflamalardan da görünən odur ki, Rusya üçün önəmli olan ilki vəacik məsələ, Suriyanın İztirqilayetində başqerimlərlə bağlı olan durumdur və Rusya məsələni düzakirə üçün masiyaya yapıraza. Siz birisi ki, üç ilər və Rusya və Türkiye arasında ucumdə də İran-ı Dışlər akını düzalanmış anlaşmaya görə hiddi bilayətində Türkiye'nin məsulət zorlasına daxil edilmişdir və orda Türkiye'nin üzərdən məyiyyəm məsulətlərdə qoymuşdur. Bu, həv orda terrosu, tərəcətlərin və terrosu quruqların ləvə edilməsi ilə bağlıydı və bölgənin hər kezidi məsələrinə bağlıydı. Bu tipli məsələr var və vaxtaşırı bundan bağlı Türkiye həv Rusya-nın müqtələt və hərlələrinə ucumdə də Suriya rejimi tərəkindən bəyət irablar səslərdə bilir. Ucumdə də bu məsələrdə biraz da qızışdırıcır olun, açıq səsi İran oynayır. Yəni, İran və Suriya rejimləri maskvanı mümkün qədər Türkiye'ninə qarşı-qarşıya nəzər almaq lazımdır ki, son 30-ildik Türkiye-Rusya münasibətləri ziksadlı yetişətət baxmıyaraq mumən inkişaf edən bir münasibətlərdir. Bu qususi də Türkiye-dən rəzəb tayyivəldi olan harçmətə kənişi ilə təximləni eyni vaxta kutinin harçmətə olmaq dövrü və bu lidəyələrinin birbirləyini çox yaxımdan tanıması və birbirləyirə qarşı ən azı açıqlamalar səviyyəsində və yerləm bundan ibarət ki, simpatik münasibətlərdir və bu iki lidəyə arasında əmrətkər məsələr belə müzakirə edilə bilir və sonunda hansısa bir anlaşmayı varabilirlər. Yəni, onu demək istəyəm ki, bütün ziddiyətlərdə baxmıyaraq, siz qatırlı üstə təxmınən 1-800 yıldır Aygava, Türkiyə ordusunun suranın şimalında əsəd rejibinə, demək orda hərbicərdən verdiyi dərs, unulmur və bu məsələ, masqvarla ciddi şəkildə müzakirə o zamanda edildir. Və iki tərəq belə deyək bir anlaşmaya varabilirlər. O vaxt ki, vəziyyət məncə indikini daha qrip ki idi. O vaxtınla mən əsəmi edirlər ki, saba kəsirləzə görüştə, Putinlə, Erdoğan hansısa yələr bir ortax nökləri tapabiləcə edər. Tünki yenə qeyd eləmək istəyirəm. Bu münasibətlərin inşafında, xüsusulə Rusya, o zümrədən Türkiyədə çox maraqlıdır və iki dili, iki dövlət arasında əldə edilən anlaşmalara görə Rusya və Türkiyə arasında çicarət dövləyəsinin həcminin 100 milyar dolara çatdırılması deyilərə bir hədəfləri var. Bu baxımla bütün ziddiyətlərə bax mən düşürələr ki, saba kəsirlə görüştə, çox ayət qədər məsublar olabilər və yenə deyirəm iki tərəf arasında ən ziddiyətli məsələ Suriyanın iblib ilayətində olan məsələdir. Təbii ki, burada məsada təçqur məsələ olmayaca bundan başqa, həm Livia məsələsi gündən bulabilər, o zümrədən Şərqaralıq dənizi akvatoriasında Türkiyələn apardırıl, çəşbiyyət işləri, yəni bu enerji resurslar onun bağlıqları, çəşbiyyət işləri. Rusiyada bunda çox da maraqlı deyil, açısası, burada Yunanistan və Yunan çıprinin tərəfini də bayanır. O zümrədən, burada Türkiyə qarşı olan Suriyanın, yaxın təbii ki, Rusiyanın, o zümrədən təbii ki, çox cümancı Ukrayna nə olan Türkiyələn ilə qələr məsələsi orada ötərə də olsa müzakirə olunacaq, çox cüssiz birisi ki, Türkiyələn Ukrayna arasında, demək son dövürlər, həm də hər bir seneyi kompleksinin inşaf istiqamətində, iki tərəf arasında məyə, demək ilə qələr mövzuttu və bircə pəliyyə mövzuttu. Bu, həm də Türkiyə helikopterlərinə, makorlarım, məhər dikilərin istəyəsə olun, məsələsi, o zümrədən Türkiyənin Ukrayna deniz dolanması üçün, hər bir qəmlərin inşafsın, məsələsi, o zümrədən Türkiyənin Ukrayna ordusuna saxdığı insansız hava, demək aparatları, yəni bayraqda tb, iki aparatlarının bağlı olan məsələrinə də müzakir olun. Məhər bir ki, ötərin olsa da Türkiyənin krım məsələsi ilə bağlı mövgiyi də, yəni müzakir olacaq. Həm azərbaycan cəngiyyətli və vətəndaşlar olun. Və daha çox bizim maraqlandıran, bu iki ildiyəri arasında müzakir olacaq, Dağlıq Qarabax, Qarabaxda Rusya sürməramların məzələti, o zümrədən azərbaycan və yərimənsinə münasibətləri. Çünki Türkiyə də, biliriz ki, bu məsələlərdə iştirac eləyil ən azm, manitorik və müşahidə mərkəzində Rusya hərıpsilərdə bilcə, Türkiyə hərıpsilərdə təmsil olunurlar. Və Türkiyə azərbaycanın strateji müddəfi girdi və o cümlədən şuşa bəyəmləməsində görə, Türkiyənin azərbaycan qarşısında da hər büzətlə müəyyət öfəriklərdə var. Və təbii ki, Türkiyə bu proseslərdə aktiv iştirac eləyi və bundan sonra da ekməklə davam edəyəcək. Türkiyənin hal-hazırdə daha çox maraqlandıran bir deçə məsələ var. Bu, azərbaycan-irmənsan arasmələrin asfətlərin normallaşması, o cümlədən sün müqabiləsələri imzalanması için məsələlər, sələdlərin demarkasiyad, deminitasiyas məsələlərin həllərin olunmasıdır və digər hərətlərin oldukça vacib olan, onlaya vur anlaşmasının şəhdlərdən biri kimi, kamrukasiyaların azınması, o cümlədən zəngəzürləyəzini, təhlizinin asılması ilə bağlı, yeri mənistanın üzərləm götürdüyü övvərin yerini yektirilməsi məsələsi kimi. Məsələlər təbii ki, güzarkilə olunacağın və bu güzarkilələri də təbii ki, azərbaycan tələfi tam şəkildə, əmin də ki, Türkiyə prezidenti, burada azərbaycanın həmdə mənaxilərin müdafiəsi kimi çıxşelə edin. Təbii ki, burada güzarkilə olunacağın məsələləri də biri Afganistan məsələsəli o cümlədən orda son ay yarın bər qarara olan təliban hakimiyyətdir və təliban hakimiyyətinin ətraf demək dövlətlərə o cümlədən mərkəzi Asiyada ki, türk cümriyyətlərinə və Rusiyanın canuq sərətlərinə olan təsiri ilə bağlı olan məsələləri də yerini güzarkilə olunacağın. Amma mən ümum mən düşünürlər ki, görüş nə qədə gerci və çox şahal olsa da, solunda iki tərəf arasında məliyən anlaşmaya gədiləcək. Çünki hər iki tərəf, eyni zamanda qərt və qusulə Amerika tərəfindən təciklərə məruz qalır və bu, türkya prezidentinin New Yorkdan qayrətikdən sonra verdiyi açılamalarda da görmək. Çünki türkya prezidentin, Amerikan tərəfindən, qusulə onun yaşlı prezidentin, baydinin tərəfindən atlan atlımlardan hiç də məmin olmadığını açıq şəkildə ifadəyilədir. Və Amerikanın davranışlarının müddəfirlik anlaşına və müddəfirlik ruhuna uygun gelmədiyini bir daha təsdiq etdir. Və orada məsələləri bir qədələrinə açıq qoydur və türkya ordusunun və türkya özünün təhrikəsizini təmin edilməsi ilə bağlı məsələlərdən bir daha elan elədi. Və eyni zamanda Amerikan tərəfini də türkya nün hava hücumuna müddəfə sistemlərinlə təhəmin və təhçiz etmədiyi üçün təqınardır. Və özümlədən Amerikan tərəfindən PKK, YPK kimi terörosu təşkilatlara dəslək verməkdə və öz müddəfirliklə təhikləri yaratmaqını iqtavəktir. Yəni, bu bağımlanmaqını şələm ki, Rusya da bu yaranmış türkya ilə qət və Amerikan arasında yaranmış durumdan istifadə etmək, əlbə ki növbədə dəvəcə, dəliyəcə və məmkün və də çalışacaq ki, türkya də Rusya nən təhminən belə deyə, eyni sən gəldə olsun. Yəni ki, bir növbəl ki, növbələcə görə biləcək. Qörüşün keçirilməsi ilə bir dönəmət həsadıf eləyir ki, Rəzət Təyibərdogan Ameriqə Bələşi müştaqlarından yeni qayıdı və New York səfərindən belə deyək narazı da qayıtmış kimi bəzi idoriq narazlıqlarını gördük. Bayda nəri görüşə bilməyik və də qeydələt ki, Bayda nən çalışmaqda belə zorlanır. Belə bir şəraitdə Putinlən görüş, Türkiye üçün nə vədə eləyə bilər, Türkiye üçün nə qədər təsbəktiv vədə eləyə bilər. Çünki indi Riyallıq belə də, Riyallıq bundan ibarətdə ki, Türkiye hal hazırda əgər qərbdən problemi yaşayırsa, eyni zamanda Rusiyələ minasibətlərdə bu kozurdan mı deyəm, faktordan mı deyəm Rusya su istifadə eləyə bilərmə, bu görüşdə kırımdan bağlı müzakirələr olabilərmə və yaxud da kırımdan bağlı Türkiye'nin müəyyən mənada baskı altında qoyabilərlər, müşövbət diplomatik baskıdan gedir. Mən istəyərdim, bir az da bu məsələyə işareyi deyək. Çünki Hürmətli izləyicimiz Oktay Bəydə yazır ki, Ərdogana səskilə necə qalib gəlməyəm əslət eləyəcək, Putin necəki özü qeynin parlamenti seçti. Yəni, biz Türkiye'nin demokratikləşmədən uzağlaşmasında her zaman niqaranıq. Amma belə bir şəra etdə Rusiya ilə görüşlərin nəkin perspektivı olabilər bunu istəyərim sizdən eşidək. Buyurun, Oktay Bəydə. Bütün mallarda siz doğru qeydələrdir ki, Türkiye prezidenti New York səfərinlə çox da məmun qay etmadi, ən azı Amerikan tərəfinizmi nasibətli baxılımdan bunu qeydələmək ola. Və əslində bundan çox təcrüflənmək lazım deyir. Çünki Amerikanın hal-hazırçı hakimiyyətdir. Yəni, bunu azı çəkədə bilmərik. Bu, Amerikan tarifində ən əriməni pəres bir hakimiyyətdir. Və bu hakimiyyətin başında dayanan şəxs və onun sağaqalı olan John Kerry Hans, ki, bu adamın suz-i böyük sələtlərin olmada Amerikada hökumət üzvü kimi kabiniyə dəxil edirik. Və bu şəxslərin bütün siyasi fəliyyətləri, son qırxildik ən azı parlamentari, ən sələtliyyəsində çifəliyyətləri, əriməni lobbisi nəm, sıq əlaqalı şəxildin oğluq. Yəni, bir çoxlarına pəklüv olana bu şəxslərin bir başa əriməni lobbisini maliyəsindən bəhrələnən şəxslər şəxmı fəliyyət göstəriklər. Və hər zamanda, də məsələn son ən azı 30 yildə Amerikan Senatı və kandresində Türkiyə əlihinə olan və əriməni soybırılığından bağlı bütün qətlamələrin alkımdaki ilk işiyimcə Baydem və Kerriyimcəsindir və bu qətlaməlində əsas məlifləri her zaman bu adamlar olduqlar. Yəni, bunlar diyəli bilər, boza yaşlı, səhsənə yaxın yaşları var və hətta nəri kan özündə asıl şəkildə bildirirlər ki, Baydemin üçsüzlük aiz həm hərdindir, xəstəliyi deyilən, xəstəliyi da var. Birə, yəni adam məhsulət işsin asıl şəkildə bilməli ki, xeylilə rəzəri itirib və Türkiyəvkimi bir müddəfi gir İtalyərəyq, tam olanaq sən gərin qarşı tərəfinə bir tərəfəyə çalışır. Və Türkiyəni özününlərin də çuva etmələrin imkanları var. Bunların biri də əsində oduşu Amerikanın öz müddəfiqlərinə təşbi Türkiyəni bağlıdır, Avropadaşı bəzi müddəfiqlərinə qarşıdır son hərəşəkləri bilizcicili, həmən tərəflərdə güzüxləri yarattır. Bu Amerikanın Büyük Britaniyə ilə Britaniyə və Avustraliyə ilə birdiklə bir yeni hər bir siyasi blok yaratılmasıyla bağlı məsələni gelirəməsilən, burada siz bilizcicili Amerikanın təşbiq və təizikləri ilə Avustraliyə Fransa ilə imzaladılığı hər bir soaltı qayıqların inşasına bağlıdır. Doğru 90 milyardır müqaviləni lərb etdir. Və bu müqavilərinə və ya ki, Amerikan tərəfinə təklif olurdu. Bu, təbii ki, Fransada da çox ciddi soallar və ya qızıq yarattı. O cümlədən bu qəzət də yarattı və Avropa müddəfiqlərin də belə bir tüksiyə qormalaşıdır. Amerikan istədiyi vaxt öz müddəfiqlərinə dəzə ki, özünün NATO-da ən ciddi və güzülün tərəftaşlarla biri olan Fransıya qarşı birə, arxadan bir zərbə vurdu. O vaxtımdan Amerikanın bu davranışlarında, Türkiye qarşı mən təzəbə bir qişə yədiyorum bura. Çünki Amerika bu adlıları artıq nəsən illə rəxmalı çalışır. Qusus ilə bu, 2011-ci ildən Suriyada başlanan vətəndaş muharibəsində Amerikan uqturu və Türkiye niyə yalnız başına bırakması və Türkiye üçün olduqsa vaizib olan hava hücubundan müdafiə sistemi lərinin təmin olunmasında, yəni, Petrioqları verilməsindən unutana yetməsi. O cümlədən, Türkiye nin terror istəsində gördüyü və Türkiye düşmərin vasıbətilə sesülən PQK və YPG terror təşkilatlarına 10 minlərlətür masir silah pəstursatın verilməsi kimi məsəlilər var və bunlar Türkiye də əlməki bir mənalı qarşılamdır. O cümlədən Amerikanın haqqını sol attıq bu F-35, 5-ci nəsil təyərələrinin bağlı lahiyədən Türkiye'nin kanarlaşdırması məsələs oldu. Buna da o bəhana olaraq Türkiye'nin Hursiyada S-400 raketlərin alıbması göstərdi. Ama Türkiye tərəfi təbii ki, dəfələrləli Amerikan tərəfində özünün eyni zamanda Petrof raketlərin alıbması istəyində və marağında olduğunu bildirməsinə, Amerikan tərəfi buna müsləh çağabı verilmədir. Və təbii ki, Türkiye də rejinal bir yüz olaraq müsləqil yüz mərkəzi olaraq özünün təhikəsizlidir. Təmin etməlikdir və bunu da ne ziyid etmək gəradır, özün verilməlikdir. Ondan Türkiye ilə Rusya arasında belə bir anlaşma oldu və Türkiye Rusya'dan S-400 raketlərin alıb, özünün hava hüzumunun müdafət sistemini demək onu daha da təkmiləşdirməyə başlardır. Və Türkiye prezidenti miski növbəti və məhfəriyaqınlardır, asflamalardan biri oldu ki, əgər ehtiyaz olacaqsa bundan sonra da bu tipliyim hava hüzumunun müdafət sistemlərin təhəmin edilməsinlə, Türkiye müstəqilərin bunlar alacaq. O maxımdan, əvvə Erdoğanın bu bəyanatları təbii ki, Rusya tərəfindən məyən revirastar kimi dəyərləndirilə bilə və Rusya də əldə ki, Türkiye kimi bir rejinal gözü özünün ən azlı müddəfi gidi, müddəfi tərəfində kimi görmək istəyərdik. Nəcə ki, bu üç ölçə arasında son 20 ilə aradaki təyərə məsələsindən bağlı dönəmə çıxsa, ən azıq Putin haşmədə yerəndən sonra Rəzəb Təhəbi Erdoğanla olan münasibətlər və bu kontekstə iki dövlək arasında münasibətlər xeylin çəfədi. Amma təbii ki, arada çıxat edəciddi, məsələlər var, bu sürtüşə sürtüşə bələ deyə ki, dindişədir ki, amma irəliya adımda atılı. Təbii ki, Rusya-Türkənin güzlənməsində çox da maraqlı deyib. Əslində Rusya bəlkə də ürəyəni kəsərdik ki, Rusya-Türkənin durumu Rusya-Türkənin ilə İran kimi olsun? Yəni, İran aşağı yufarı xeyritlərəcədə bir sohb məsələrində Rusya'nın uyruqunca sürülür. Amma Türkiyə təbii ki, tərkli bir güc və ən imkanlara sahib olan dövlək bir müsləqir siyasət biridir və özünün öz ambitiyaları və maraqları var və onu təmin edəməyə çalışır. O cümlədən, güney Qafqazda baxməraq ki, Rusya-Türkəni hiz istəməzdir ki, özünün 200 ildən artıq bir müddətdə bir başa rüviz dəliyyəsində olan bu ərazıqə, bu böyükə başqa bir yüz sərəfindənlə burada hansısa bir faktora çeviririz. Ama Rusya özü də bunu ətraf edir ki, Türkiyə artıq güney Qafqazda, həm Büristanda, həm də Azarbaycanda artıq faktora çeviririz və bundan da hesaplaşmaq lazımdır. Həlbəki Rusya-Türkəni nə gələni eyləməyə çalışır ki, burada çox müşkəmləm məsəl müxtəlif yorlarla buna mani eləp ürətməyə çalışır, həm həralda son bir il kusulə də qırtır tündik arabasa başından sonra, Türkiyəni, Azarbaycanda kususulə, o cümlədə yürüsünə də də böyükləyir, xeyri müşkəmlərin. Mən üçün də ki, orada bütün məsələlə rüzakçil olacaq, o cümlədən kırın məsələsi. Bak, məhələk ki, Rusya tərəfindən, əcərsizdiklət eləsə, aşağa rahatlı cümləliklər tərəfindən məyən açıqlamalar veririsədə, amma mümkün qədər Rusya tərəfi də Türkiyərabəli açıqlamalarında, o karlıqdik mövqiyi qorumağa çalışdırır. Önəmli olanda oldu ki, bu məsələlə ünətlə Rusya prezidentin özü münasibət nələcə açıq bildirmir, yə ki, o məsələlərə münasibəti sabah Türkiyə prezidentinə görüşdə açıqlanır. Mədələr düşünürəm. Dəşəkürlər oktaybək. İzləyicilərin yeni qoşulanlar məzələnə çatırram ki, verişimizin qonalı fayətolog oktayq qasım olduğu. Oktaybələ biz sabah ki, çoçu da Putin Erdoğan görüşü xarqında danışırız. İnə baş verəcək bunları dəyələndirir. Lütfen verişimizi bəyənin, fayələ, şunki auditoriyamız daha da genişlənsin. İzləyicimizin, Anadolu'dan yazan bir izləyicimizin, İsmail Aqqayyanın fikirlərinə burada əksetirmək istəyirəm. Fikirlər çoxdu, ona qürə çox qaç eləm oktaybə 3-5 dəya qərzində cavablandıraq ki, daha çox izləyicinin fikirlərinə burada cavab verə bilək. Selamlar, iyi yayınlar. Bən bu görüşməyən çox umutlu değilim. Putin, uçak düşürmə olayımdan sonra bizə daha çox düşman kəsildi. İdliktə və oralarda ölən askərlərimizdən o sorulmudur. Hani bir Rus atasözü vardır. Qurtlarla artıdaş ol, amma baltayı əlinən bırakma. Türkiye qurtla artıdaş oldu. Amma maləsə baltayı əlinən bıraktı. Umarım bu yanlışlıqdan dönerlər və hər ən uzatın liderə, dostum deməkdən, hər ən uzatın liderə dostum deməkdən vazgeçərlər. Mən Putinin heç dostum Erdoğan diliyini duymadım. Hər əldə diklamak yədə dostum demək hər kəslə olmur. Yəgin ki, bundan bağlı oktaybəyəm fikir olacaq, öbri suallara keçməzdən öncə oktaybəyə işirik. Təbii ki, bizim dinləyizimiz özün də görə haxılıdır. Amma mən düşünmürəm ki, açıksası, Türkiye, Sadəl Öfçəsinə Rusiya inanır və Erdoğan'ın da Putinə dostum deməkdən, onu sənmi şəkildə dost sayada, açıksası mən düşünmürəm. Sadələcə olalım, burada dövdətlər arasında dostuq məsələsindən daha önəli olun. Maraqlar məsələsindir. Türkiye prezidenti də təbii ki, Türkiye Cumhuriyyatının maraqlarının təmin olunmazsının görüşlərə qaqdır, bunun asfətləri vurur və bu yumuşaq və belə deyə ilımlı. Məsajlar da əslində buna hesaplanır. Ən azı, kiya ki, Rusiya'nın ələk ki, olacaq düşürmə olayından sonraki növb qeyi, Rusiya da antitüç bir isteyəlikasının başa alıbq etməsi və belə deyək, islərindəki bütün o hisslərinin orta tökmələri Türkiye üçün də aynədir və Türkiye də buna ətməki də qeymətlərdir. Məsələrin hamsın ələdə ki, bir nəfər təhcubun başqana hərliləmərim, Türkiye dövdəti fizisi ki belə dərin köklü biz dövlətdir və onun qurumları, inusuları iş deyir və bunun üzərində, inusuları bir nəfərə bağlı olan məsələ deyir. Ələ ki, burada hər iki tərəb özünün maraqları təmin olunması üçün masiyam oturaca və diplomatiyada bilədir. Siz qarşı tərəbini nə istədiyələ biləcəsiniz və öz maraqlarını müdafi eləcəsiniz. O baxımlar mən açısasın Türkiye, Rusiya nəmin asfətlərinin pragmatikdir dün asfət kimi də eləndirləm. Burada hamsdaq səmi bir dostuqda yaxud səmi müsət müdə bilirdən söymət gitmir. Ən azı siz təsəmir ediriniz ki, yəkik şimdi Türkiye NATO nüzüdür və NATO səinəmə güzünə görə ikinci ormusundan malik bir sömlətdir. O cümlədən ən strateji önəmə sahib bir sömlətdir. Vaxdilə bu, savitlər bir dinə qarşı vurulan bu hər bir bloqun canub şərq, qanadının əsas cümvəsi hesab edil sədə özünün orada böyük təbqi tərəfinlə, siz görürsünüz ki hansı, təizikləri yalışıqlara məruz qoydur. Yəni, o vaxımla siyasətdə daim dostlar və belə dəşdir yoxdur. Siyasətdə daim maraqlar var, və Türkiye dövləti də özünün maraqları müdafirləyir. Məşhur ifadə daimdə dostlar yox, daim maraqlar var. Nayaq hanım, çox təşəkür edirik fikirinize görə Qalib bəyi dəlişin növbəti bölümündə Qalib bəyi sizin fikirinizi əksitirəciyik. Bağbaş bəyi təşəkür edir. Bağbaş lə, oktay bəyi necə fikirləşir? Rusya da ki, ses günün əsirələrinə aprofoşurası tanımadır. Amerika bəlişmiş tatlardan mayndalar qalafasla dövlət Rus dəvlət adamlarına aparıcı şəxslərin saksiyar tələbbədir rəzidəntdən. Rusya nün sonu deyilmək bəyi? Maraqlıdır, yəgin bu çoxlarımızı maraqlandıran məsələt, bütün Rusya üçün nizə daralır bunu oktay bəyi denir şudək. Esə belə verəm ki, Rusya üçün bu sondu, bu tüklü sanksyalar Rusya artarı 2014-ci dində tətquq olmağa başlayıq, qırın bir şüqalarına bağlısı iləsir. Yəni, bu tüklü sanksyalar İran'a münətləm 1979-ci dində tətquq olmalıq. Bu sanksyalarla açıqsası hal hazırda Rusya'nın sondu qətirməyə, o deyiləkimi sade olmayıq. Çünki en azı Amerikanın müddəfirlərin əhmətli bir ismi, Söyhbət Avropa müddəfirlərinə girdi. Rusya'nın münasibətlərin inşaqında yanadılar, ona tərəklərdilər. Ənazı Almanya, Gərkimal, Aqın, Lahiəsini dəstəhləz, bu paşa çatlısa, bu dimətci Amerika bir çox məsələrdə öz iddiya və iradesin öz müddəfirlərdən belə qəbul ittirə bilmək üçünki dövdəflərdə öz malaqları var. O baxımdan açısası Rusya nə qədər zəhiflətsə də hər haldə o özünün gücünü ən azı hər bir gücünü səxlamakdadır. Təbii ki, Rusya'nın özünün xizaca ətəcidə problemləri var, Rusya'nın texnoloji cəhətdən problemləri var. Hətta Rusya prezidenti özünün açıqlamasında Rusya'nın dört dənə belə düşmənə olduğunu bildirdik. Bu təhsil, səhiyyə, infrastruktur və asalləri qeyd elədik. Yəni, bunların hamsı məlumdur, amma bu sesçilər əldə ki, Rusya'da ki, demakratik bir sesçisi adlandırılabilməs, orda hakimiyyət istədiyi formada bu sesçini çesirdik. Yəni, bu tipli Avropa Şurasının açıqlaması, əbvət ki, olaca seçtiğini tanım, yəzəhlər amma Avropa Şurasının və mümət də qər minüsutları açıcası Qaraba məsələsində tutuqları Kiristanlara görə Azərbaycan zəmiyyətindir, Artıq onlara münasifətdə çox etkədə təhdir bövvvələr var. Yəni, ən azıq bu qurumları, bu tipli yəni süslərin heç də bu demakratikə yapılan məsələrin də insan uqqları məsələrin məsələrin məsələrin məsələrin məsələrin olmadıqları orda açıqdır. Yəni, ən azıq qurumlar və bu dövlətlərin məsələrin maraqları təhəmin olunduğu anda insan uqqları da demakratikə yəni də də qər məsələrin arxıq ulanan sohra açıcında kəsidə bilirlər və də qər məsələrin öəsəkə bilirlər. Nəcə ki, 90-ci illərdə Azərbaycanı demakratikə məsələrinə daha öndə təhəni kəsizdiyi və də qər səbitlik və iqsadi məsələrin öəsəkə də qər. Yəni, o baxımdan mən düşünmürəm, də ki, bu sanksiyalar təbii ki, 14-15 də fə Rusya hakimiyyətinin önəmli isimalarına o sanksiyaların günləmə gətirilməsi cildi məsələri. Amma artıq o Rusya'nın məmurların da Amerika da və digər qər bantlarında elə püsus insanıqları qaldıq, və orda böyük vəsahətlərin arxıq yoxdur, o vəsahətləri yəni orda çoxdan çıxarlıq. O baxımdan mən bu tipe sanksiyalarından hələk ki, Rusya'nın sonun gətiriləz, zəhik məsələsinin mən bu gün üçün real hesab etmirəm, çünki Rusya özü də manevri etmək üçün müxtəlif variyantları ən axır, o cümlədən ilinən çvaikədər sıx münasbətləri qurur və elənməs, bu sanksiyaların təsirin nərsəsində Rusya özü də hər alla qər münasbətləri olan Türk, yəni, istiyi ki, ən azı litrallaşdır. Mən özünə yaxan münasbətlə tərəxtləşdirək ki, biliyorsun. Yəni, bu laxat məzələri baxlandırdır. Mən ələz izləyicilər, Oqtay Qasma Palletiolog Oqtay bəylə söhbətimizdə amektirik, yəgin ki, bugün bizim auditoriyamızın, o qədə bugün böyük auditoriyamızı yoxdur, Oqtay bəy karaktircə sakin birisidir, ona bizim auditoria koşdur ki, daha geniş pahf olsun ampala. Amma biz çox Oqtay bəylə, dədə deyik, rasyonal müzakiratları, təşəkülər, Oqtay bəy, amma bir məsələ var, sosu görüşünün bizim üçün daha önəmli olan tərəbbüq, Qarabağla bağlıdır. Qarabağda hələdən iqdranışlıqlar var, çöksən mən dünən Qarabağla bağlıq, çox ciddi problemli məsələrin xəbərini eşittim, yəni, hal şahiblədir, dedilər ki, susu ilə laxçınla bağlı. Orda nələr baş veririz? Məsələn, Türkiyya prejidenti, bu Dağlıq Qarabağ məsələsində, esnə Dağlıq Qarabağ adlı bir ifadəmin özü də yalmışdır. Amma həlalda şövbət, hən kəndi xocalı ahdərə, xocavətdən gedirse, bir də bizim laxçın adlı bugün problemimiz var və böyükən problemimiz var, günə mənə hərpsi deyir ki, biz daxil oldu, təxminən Azərbaycan bayraqlarını söktülər, sonra biz Rus postundan daxil oldu laxçın qəridoruna, ölkəmiz daxilində ki, qəridorundan sövbət gedir, yəni, nə qələr ahru olsa da, təxminən 37-40 km civarında Rus ziləhli maşunları bizim müşahiyyət edərlər. Və biz gəlidik, tikanlı zəmədən daxil oldu, sümüşlü firma sərəftə, izləyim növbəti Rus postundan qədər bütün Azərbaycan bayraqlarını söktülər. Yəni, Azərbaycan arasında bu qədər, bu davranışın nə anlamı var, bunun nə ilə ilə qəlim, mən başa düşə bilmirəm. Yəgin ki, bundan bağlı oktaybəsizində fikiriniz olacaq, sünki bu görüşdən sonra Ruslarım burdaki davranışında nəkin də şeyliklər olabilecək. Yəni, bunun bu növzunun davamında rəfiləxandının sualı da var, bizim dəyəri izləyicimiz onu sizdən soruşmaq istəyərdik. Rüfət bə, həlbət ki, ötənəli başlamə qürtür kündük savaş oldusa əhəmətlə bir hətcələrə gətildi, Azərbaycan özün işxalı altında olan ərazilərinin mütləq əksləriyyətin cəri qayıtardır. Ona bizim nəzarətimizde olmayan ərazilərin əkslərinin 25 faizi 3.000 km ərazi bu gün Rusya hər misilərdir yerləşdir. Və onların məhsuləsi sonrası saydır, orada əkslərinin 25-30 bin arasında əriməni milliyyətlə mensub şəxsləri yaşayırlar. Azərbaycan vətəndaşlarıdır, hər çəndoğulların bu məsələrlər hələ statusları tam məyən edin deyir. Və bizim o siz qeydələdiyiz ki, orda həll olunmamış bir xeydir. Məsələrimiz var. Bu, çıxaldı Lasun dəhlizin məsələslərdən və ki, bu 10 Noyabır anlaşmasına görə Azərbaycan özü bu dəhlizin yaranmasına razılıq verir və o dəhlizin iki-təki kəsizlərin təminatı və orada mümətlə nəzarət Rusya hər misilərdə verir. O baxmdan, yəni bu bir formada bizim üçün nə qədər ağır olsa da, biz bu dövrü də görünür, yaşamaq məzburiyyətində iyi. Yəni, orda sirq formal bir bəhana var, o bəhana ondan ibarət ki, orda olan ərmənlər bulunanlara qurulur və s. Birinci, əldə, çəzərbaycan hərəfi gələk, ən azır Lasun dəhlisi elə bağlı məsələrdə kifayetlər sərt müməquya ondan ibarət ki, Lasun rayonunda heç zaman bir nəfə ərməni belə yaşanmayıq. Ona görə orda hansısa 30-35 lərə ərməni agər qalıbsa Lasun da hansısa işxaldı orda, orda bir nəçəmin ərməni yerləşilmişdir. Oların əsləriyyəti 40-44 günü savaşta əraz-i tərkələrlər orada təxmülə 30-40 nəfər adam qalıb, Lasun şəhərində. Lə, onlarında əksəriyyəti Suriyyədən və digər yerlək gəlirmiş şəxsət. Oların mümətlə qarabağın elələrləri yaşanın sesləyiz, bir aydədə oldu. Və bu lafiz qarabağ sakinləri de oldu. O bakımdan, yəni bu məsələ də bəcə çıxın bir şəkində o ilmalıdır, amma mənim paşa düştüyüm ondan ibarət ki, azərbaycan tərəfiyyəsi hərədi ki, daha cildi məsələrim və bunlar hərlət təxmalıdır. Bizim müsun açısasın, vacil olan qarabağın lafrında bir məsələ, məsələ, xüsusilə də bu onlaya vur anlaşmasının şəhərləri ilə bağlı. Ənazıq bu anlaşmanın üç şəhərini bu günə qədər hərədir kismiyim. Bu birisi elməni silahlı birləşmələrinin ərazıdən münakişəz olasından çıxarılmasın məsələsindir. Bir günə qədər bu öləsələrdir. İkinci məsələ, münakişəz olasından qasqın düşmüş, insanların öz yerlərinə qaətmasın məsələsindir. Təbii ki, Ruslar, Ərmənsana 70 nözləri, Əlvi üç bin deyirlər, Ərməndin halsıya. Əma də qolara 26 bin, orayı Ərməni qaətir. Bu BMD-nin siliyyəqini də izləmsiz. Vapruqlarında ki, rəqamlarına söqət edirəm. Onların qaətmasının təmin edəndən, Şazarbaycan vətəndaşlarının orada yaşamış insanların, bu, Əm Ədərədə, Əm Poza bəndər arasında, Əm şu anı kətlərimdə, o zümdədən, Əsyana daim ön kətlərimdə, və xan kəndi şəhərin özündə yaşam şazarbaycanların geri qaətmasın məsələsələ, Ələrin həllin taqdıyım. Bəndə, əyət digər məsələ, təbii ki, kamrikasiyaları o xüsusulə də adı məs, demək bu anlaşmada çircən, mehri yolu orada təbii ki, Ərməllərə parqalı bir əsası var ki, orada təhri sözü yoxdur. Həmin yolun asılması məsələsi, həllin taqdıyım, baxməyələr ki, Azarbaycan özü, münasibətlərin qaydə düşməsi və Əm Ələrin həllinin yeşimləşması üçün, laçın dəhlizindən, Ərməllərin sərbəsələ şəhətini cəzə verim. Əslində, o zamandan da, Əm Əfkir doldu şəhəm ki, laçın dəhlizi əcə laçına dəhliz satsu verilməsə, mehridəki dəhlizədə deyini satsu verilməsələ. Yox, əcə bu verilməsələ, orada laçın dəhlizinin satsu, mehridəki o yolun satsuna salıq mı aldı və orada nəzara tam olarak və Azarbaycana kesməldi. Həva günü bu günü tüm mən əsələ bilər ki, orada daha vazib olan məsələ, məncə laçın da bu dəhlizi yox, dəhlizin başında sərhətdə Azarbaycanın sərhət keçid mənətəqəsin və gömrüç, nəzarət mənətəqəsin, qurul basın artıq şərtdir. Bu, təmin olunmayana qədiyəri, biz oradan İran tırlarının yüklaşmasının da şahitlər olacıyım. Bak, mərəfi, son zamanlar onları sahibi xeyl əzanı. Yaxut, Fransa'dan, Odafanın diyər ölkələrindən, Yaxut, Rusya'dan, Ansa, siyasətcimi, Yaxut, Çitimayı, siyasi, fəyal şəxslərin, Yaxut, dövlət, dümayindələrinin gələşəminiz şahitlər olacıyım. Bu, baxın mənəsə bilər ki, daha vazib olan məsələdir. Mən, əbid bilməm, vələşimizin davamında İranla bağlı da sualım olacaq sizə. Həm, əvvəlki sualın davamı olaraq mərəfi laxamının sualını da sizdən soruşum. Çünki, təqmi ilə girimi deyəgəlimiz qalı bir eləşin sonuna, amma suallar çoxdur. Səndiyabın 17-si, Hadrut Iştama Birliğinin, Sədriye, Levan, Ayriyan, və bir qorut eriməni mətbaq qarşısında, Hadrut da qaytma barədə, bənəqa təşkilatara müralcət edəcəklərinin deyiblər. Hadrutlı erimənlər bu adlıma atırsa, bizim xocaqlı xoca bən ahdərə və digər qaçqınları belə bir adlıma atıb, sakin olara orada mənsun ulaşmalı, niyə tələb etməyiz? Bəncə düşünməli və üzərində dayanmalı məsələdir, təşəklirlər əflakam. Fəkin icmanı bundan bağlıcağıma olabilir. Təbii de, bu artıq vətandaş mövqeydi, bir icmanı və yaxud vətandaşların qurtulu bir qurumun mövqeydi, bu olabili, həsçin de bunu qadaqan edəmir, əşçin da olsallar, ərimən istanda bu cəmiyyətin qurulması və orların bəyanatları müracaif edəcəyə bilmərinə əlbəki bunlar daha çox açıqcası təbliğat və informasiya savaşıdır. Biz mümkün gələr məsələləri çalışıb təhsilə altına düşməməliyik. Və oradan da nəzə, onu ətraf etməliyik ki, informasiya və təbliğat sayasında ərimənlə bizdən kifayet vədə o baxımdan bəncə biz ərimənləri formalaşdırdıqı gündəmdən daha çox özümüz gündəm yaratmadik və özümüz məsələləri qum verməliyik, gön verməliyik. Mən əsə belək ki, Qarabağda bizim putikli məsələrinə daha vacib olan məsələriniz var. Bu daha çox nədir? Bu oradaki əriməni əhalisinin Azərbaycan cəniyyətində və Azərbaycan qanlılarına integrasi olunması məsələsidir məncəm. Azərbaycan əslində dedir laxın dəhlizində ki, məsələlərinə bələdər ki, məsələdir bilgət edəməz. Mən eləyəsə belirəm. Mən bundan başqa, mən düşünən ki, artıq bu gön Qarabağda yaşan ərimənlərin əksər isəsində mən de o qənaik var ki, onlar Azərbaycan qanluları və Azərbaycanın tərçibində yaşamala razıqlar. Saad ki, olaq orada bizim atacağımın adlımların bunasitib olunması lazım. Mən eləyəsə belirləm o adlımlardan biri. Azərbaycana həm birinci qarabax savaşında həm ikinci qarabax savaşında Azərbaycana qarşı hərbiz inayətlətlət dövəzilmiş şəxsərin və qanqirət olaraq bu gön o separasiq grubun başında dayanın Araya Kartulyanın və orda yüksəh bəlzikət tutmuş bir talib balasaniyan kimi buna oxşər bir grub adamın həbsi yafı doların zərəsizləştirməsi cildi bir dönüş nökləsi ola bilər. Doğrudur, oğullar Halazı və Rusya hərpçilərlə hümayəsinə sığınıqlar birxilidə rahat görürlər. Gördürürlər. Gördür ki, Rusya tərəfindən bəl yə tərnaqlar, dalıqlar və belkədə bu məsəllər bir az bize mane olur. Bu, mən düşünək ki, bu məsələr hürsələr taqqlarıdır və bundan başqa qarabaxda bir nisər mən təqələrdə əslində ki, biz nəzərəhti əla almalik ona Rusya tərəfindən razı olacaq olmayacaq bu başqa məsələdə. Amma və azim istirahdir ki, nöqdələr var ki, bunlar hükmən öz həlin taqqarıdır və azərbaycan nəzərətini keçmələdir. Mən bu xüsurədə Ağdərə istirqamətində geydiləməsidirəm. Sənsən suanbarı azərbaycanın nəzərətini təzil olana keçmələdir. Çünkü bu azərbaycan resubuqasının ərazisində özünün həzmiləd görə İçinci böyük suanbarıdır 561 milyon qubm suqsumu var və bu azərbaycan tam olaraq nəzərətini əla keçmələdir. O demək ki, ətraf rayonların və rejiyonun nöklə su problemi xeyli dərədə öz həlin taqquş olacaq. Bunla başqa hələ də bugün erimən hərbü birləşmələrinin nöqdələrinin qaldadığı yüksəhnirlər var. Həm su qovşan yaşayaşməntəgəs ətrafında həm ətrafında Bonaşin yaşayaşməntəgəs ətrafında Yülistan ətrafında özümlədən silsiləsində yaxın ərazda olan keçəldağı deyiləntisələrdə erimənlərin hələ də böngələri qalmaqlarda o məsələlən həldə taqqalıdır. Həm hərə bir strateji baxımdan həm də bayaq qeyd elədiyikini o suyla bağlılır, məsələr eyni zamanda bu ekologik həli kəsiddiyi və həm də əhalini suyla təmlət məsələri üçün cindibir məsələrdir. Açısası xocalı, xocabən, aldərəm, bunlar hams çox doğru, bu hökmən olmalıdır. Həm məncə o istilamətə qeydən yolun başlarında mən də bunlar həm doğulmalıdır və özümlədən orada yaşayan erimənlərləm bu demək ki, onların azərbaycan cəmiyyətli intigrasiya məsələrdə həllərin həllərin özü istilərin ki, bir cümlədə deyin bu qarabağın pullar məsələsi var. Bu ahın də yandırılmalıdır. Bu həyəstam doldundan 100 milyonlarla doldurlar ona pulların ahıdılması məsələsi var. Onun qarşı salınmalıdır. Və Rusya'dan elməli milyar nirlər, milyar dirlərini orayı göndərdiyi bu pulların qarşı kəsilməlidir ki, o cəmiyyət bu həllərin intigrasiya olasın. Oklay bəyi Ərməni cəmiyyətinin azərbaycaya intigrasiyasını qeyd ettiyiz. Biz girmək etsin tiyabırdan öncə Ərmənlərə ən yüçsəki statüsu verilməsinin tərəqtarıyı. Necə ki, sabaş dönəmdə, 24 günün sabaş dönəmdə azərbaycanın prezidenti İlham əliyibdir ki, ben statüsu dəyişdim. Dünki, İlham əliyibin anum günü mürayciyyətində də kifayət qədər dünye Ərmənlərdən sərt mesaj verildi ki, kim dağlıqlara bagallı qurum yaratmaq istəyirsə, öz üləkəsində yaratsın, bizdə olmayacaq. Belə bir şərəddə Ərmənlərlə sülhün perspektivini necə dəyələndiririz? Sülhün perspektivləri o zaman olacaq ki, Ərmənstan cəmiyyəti və Ərmənstan hakiməti, Ərmənstan siyasi kəbuqla ə Aktib mevzuüliyyətin əsələsi ismində olacaq. Təbəki, Ərmənlərlə bəstə Fei rin dünəci mövqeyi k 47 və Ərmənlər qangirt bir mövqeyiydir. İkinçləli, tə Josuğuan Sule väldigt communeve, məsələ edən bir məsələdi. Məbək ki, bu müxtəlif dövlətlər, xüsuslədə Amerika və Fransa kimi həmsələdir dövlətlər və o zümlədən onları müdafiə edən bir çox dövlətlər, bu stats məsələsini gündəliyə gətədiyiq, və bizi məşbəl etməyə çalışacaqlar. Mən bayaxt da qeydələrdim, bu Amerikan hakimiyyətində və Amerika siyasəs sivləri hal hazırda amerikan siyasəsini təmsil edən şəxslərin nəşələrdir. Ermen Lopisi nə sıq şəkədə bağlı olan şəxsləridir və onların artıq bir çoxları, mən bu Türkiyə əkspətlər kimi səhqbunu demək istəmirəm. O günü dədi ki, baydən ümumiyyətlə ağlı olun edir. Yəni, o yaşlı bir adam da artıq yaddaşsızlık problemi filanə də var. Yəni, o dün demək istəmirəm, amma o malum məsələrdir ki, baydən bir başa Ermen Lopisi nə bağlı bir şəxsləri və məxsulərisizlə qeydələrdir. Biz sadiz olan, azərbaycan olaraq, övləf olaraq, bundan sonraki dördiliyi əslində Amerika tərəfinin baklıcılı iddiyaları yola verməyəni kesinməliyi. Və təbii ki, o orda ki, Ermenləni, statsü müəyyən olunmalı. Bu statsü nə deyibarət? Orda statsü, azərbaycan bətəndaşlıqı pasportun alacaq və statsü müəyyən olunacaq, azərbaycan bətəndaşlı statsü naldır. Həldə ki, onlara hər hansı bir digər azərbaycanla yaşayan etmik quruqdan təhliyyis bir statsü verilə bilmək vurduq üçün də deyik. Və biz bu təzikləri nə, həldə ki, görməli və bunun qarşısında dayan malıq? Və bu məsələlərdə açısası məsələdiyin bu günki dağlıq qarabal məsələsinə, bax mərəxul, quruq problemi yaradısı, qılışdırılısı, idarecisi Rusiyadır. Amma Rusiyanın bu günki mövqiyi, Söyhbət, yəni, bu günki məsələyə baxışı Amerikanın və Fransanın baxışlarından daha bitərəkdir və daha abyektirdir. Bunu açısası Rusiyadan nə qədə xoşumuz yəlməsədə, bu belədir. Rusiya ən azı, dəyi ki, statsu məsələsələsən, bu günki müzakir eləmək yeri deyil, ən azı elmənələrin fikir babası və eləmək mənkəcə, qana ekibarələdə də elmən olan lavrovi didindən belə səsləndirilirsək ki, bu günki məsələ, onlayabr və onbir yanı var, alıqmalarının yerini yətirilməsi və azıb məsələ deyirsə, demək oğullardan daha məsələyə abyektir, yanaşır və daha doğru təskid edir. O görə bil, Fransa-Amerika kimi dövləklərinə də bu məsələləyə baxışlarını bir formada yətərələləşdirməyi yolun təqbalıyıq və elə bunu da əslində belə yola verməliyik. Amma yeni rəyallıqlar əlməki, yeni baxış tərəp edir və ölkə başlısı da onu qeyd elətcəyir. Mins grubu artıq başqa günləri ilə gərməli, demək, qarşınıza və təşrik edəməldir. Mins grubuna qaydış təndən siyasını müşahid edirsizmək. Mins grubunun yenidən faaliyyədində. Çünki ölkə prezidentin artıq Qarabal məsələ səllə olun bir məsəl vermişdir. Amma yeni də minz grubu biz deyirlər, parmaqı qaydə bilərmək. Bu dirçəldilməyəcə eləyəcəyə, amma mən hesab eləm ki, Azərbaycan əldə ki, cəmiyyəti buna ehtiraz etməli də, amma Azərbaycan dövləhdir, məncə imitasyana məşğul olmalıdır. Məncə imitasyana məşğul olmaq lazımdır. Çox da qarşımıza alma da, çox da təpki çəkdirmədən imitasyana yola vermək. Nəcə ki, eləmələr 30 yedi yola verirlər. Əslində də təpki ki, onlara münasibət başqa idi. Onların arxasında eləməs bu üçə, həmsəldir dövləh başlı olmalar. Qərf bünyasının böyük əksəriyyəti onlarının arxasında dayanırdır. Bizim canı qoşumuz onların ətrafında dayanamən böyük dəsləsçilərinə biriydi. Amma məncə minz grubunun inhanləliyəm çox doğru dedi. Onlar Azərbaycan eləmən sarasına münasibətlər və bu görüşlərin təpki kesilməsi ilə mələ təkibdə verə bilərlər və Azərbaycan eləmən sarasına sün məsələrlərə düzakirə olmalar. Qaravan məsələsi və Ostas məsələsi düzakirə mövüsü deyir və bu düzakirə olmalar. Mən düşünmürəm ki, Azərbaycan yaratdığı, bu riyallıqdan sonra artıq bir də geriyə qaicsin və gerilmiş olur bir də yesin. Nə əhdiyəc yoxdur, həstir, bizim nə imkanımız, nə həbəsimiz, nə də buna heç bir razılımız olabilməz. Oktay, və 10 dəyə gəlimiz qalıb, amma suallar var. Mən istəyərimək çobası iki suallıcavlandırasın. Sonra mənim də bir başqa sualım olacaq. Müsaad-i İbrahimov, dəli Müsaad-i Veyi sual verir. Bizim anamöktürümüzdən bağlı. Putin-i Erdoğan görüşündə qara bağda Türk bazasının yerləşdirilməsi məsələsi müzakir edilə bilər mi və zəngəzur dələzinin asılması dəziləşdirilə bilər mi? Mən şəxsən, bu sualın cevabını bilirəm, amma Oktay bəyi cevablandırsın. Mən cə Erdoğan'ın qoyacağı ilə İsrailəyəcəyəm məsələlərdən bilir, Rusya-i Ermenistan'a zəngəzur dəlizliyində bağlı təziq etməsi olacaq. Çünki həsinin də bu tək Ermenistan məsələsidir. Rusya, hələri Ermenistan'a ciddi şəkildə təziq və təpki göstərəyirsək, məsələ təzidilən hərdin qara bağda. Üçü qaldı qara bağda. Türkiyənin hər bazasının yaralılması, bunu Rusya-i Ermenistan'a bilirəm, ne müzakirləyilə mələrdə Erdoğan. Qara bağ, Azərbaycan hərasidir və Azərbaycanan-Türkiyə arasında məsələləm, ösəllim, təhür və əkdiyaz olacaqsa və hər iki tərəfini lazım biləcəksə, bu üçü tərəfi razılın olacaq. Bundan Putinə müzakirlənmək gələk yoxdur. Siyasət əmrəhub yazır, Putinlən Erdoğan görüşünə hiç nə gözləm rəm, anca Erdoğan'ın gözlənsi var, S-4 düzlər almaq və üstün də Afqad yagın Afqad yazı götürmək, Türkiyə cəvələtlə maraqəs onu maraqlandırmur. Hər qaldı bu şəxsi fikirdi, biz bütün fikirlər burada əksettirməyə hazırıq, amma təbii ki, etiç şəhsibədə. Gəldir bəyi də bir fikir yazıb, onu da okuyun, sonra başqa bir sualı soruşəcəm sizdən. Dövüş bölgəsində strateji üçləliklə, Ruslar, Ermenlər və öz muhasır foslarnın fikir. Və qoxdur, hükmət süsur. Sizəyə rəgəlmir ki, bu artıq razılaşdırılma şiqaldır? Yə, mən həsə biləmirəm. Mən həsə biləmirəm ki, Azərbaycan hal-hazırdə özümün nəzarətmə olmayan o üç müqvadrə çox metr əraz ki deyibik, khan kəndə daxırlı, xocağlı, xocavət və ardərə kimi yerləri, ələ əbədi Rusya işqala altını qalsın, yabbi də Ermenlərə beləsiqdir. Açustasın mən elə düşün bura. Həni əsə biləm ki, Azərbaycan bir mərhələni kesib və qarşılıda növbəti bir mərhələ var. Bu siyasi və kləma hələləsi ki, eili zamanda Azərbaycan özünün hərbi gücünü, iqsaadi gücünü və növbət oran öz patensiyalını artırıq küzləndirməlidir ki, növbəti mərhələdə də məsələnin qalan isəsini tam olarak həll eləsin və Azərbaycanın su verəcini bütün ərazısında təmin eləsin. Qaldı orda əlbət ki, bütün Azərbaycan vətəndaşları kimi, bizim hamrızın nara verilməsən ə orda 5 yıl sonra, yəni, daha doğrusu bundan sonra 4 yıl sonra Rusya hərpsilərinin stad su və mümqeynədən ibarət orası, əlbət ki, hər belimizin ağrı su düşün orda olan Rusya hərpsilərin 5 yılın tamamında ərazin tərk eləsin və getsin. Bu qorun üçün də əlbət ki, orda ədə də dərlət qurumları ordu dədən Azərbaycan təmiyyətli sistem bir ağrınızı və principal şaparmalıdır və biz eləyilə məlikin orda məsələrin özəlləti tafsın. Bu xüsusulə də əlbətslərin Azərbaycan arasında əgər sürlü qabləsi imzalanırsa və tərəqlər arasında artın əməkdaşdırın, perispektivlərə açılırsa və bölgədə tərəqlər bir-birini, deyə ki, ələdi bir turu dedik, anlayasam və ərimənistan da öz iddiyalardan əlçə şəfsən artıq, orda hansısa bir münaq şərinin başvurdur məsəlmir və hansısa bir silahlı, südmər amlı adıyla hansısa hər bir kantin girdi, saklanmasına ediyəş qalmayacaq. Qutaybayc, çox təşəkür edirəm. İzləyicəri nəzərinə şartdırıram ki, Qutaybayc 1993-ci illərdə həm də prizdind, məli azalıxil hərəkiyyatımızın lideri, əbi fəziliçi bəli köməkdürsə olub nəyə buna ilan edirəm? Çünki növbəti sualım, məsəb bundan bağlıdır. Artıq ölkənin prizind seviyəsində biz ilk təfədir ki, son 18 il də prizind ilham eləyibdən İranəq arşı bu Səhd mövqiyin şahidi oldu və artıq orda yaşayan soyaqlaşlarımızdan bağlı rəsmülərin çağrışlarının şahidi olmalıdır. Sövhbət nədən gedir? Biz Rusiyanın Azərbaycanın Qarabağ məsələslə, müdaxiləsindən danışırıq. Azərbaycanın süredindik üyibələrin kozmasından danışırıq. Bir gəl tərəfdən müsəlmağın əharisinin yarısının södəşi varımız təşkil edilən İran tərəfdəmdə arxadan bir zərbənin şəhəli olmaqlıyıq. Və genədi İran, ətta prejilindin dünən Anadolu agentini bəyirdik müsaibədə, gerçəkdən çox sərt şəkildə Iranın ələşdirilməsi varıq. Bugün Sosial Şəbəkələrdə Azərbaycanın göç ayırayonunun Qarəməliyəm kəndində bir quruq, Qara çadralı qadınlar şəhid məzar üstündə İsrailün əliyyinə olmazın təhqivləri, olmazın ölüm şuarlarını bildirdilər və qətta qeyd et bilərkəyin, gəlip şuarlarınızı qıracaqlar. Bakın, baxm, bizə deyirlər ki, niyə bunu qeyd edirsiz? Saatlar öncə İran qardışlar nazibliyinin sözcüsü xətsehid qətibzadə qeyd edib ki, İran-İslam Respublikasisiyonist rejimin öz sərhədlərinə yaxın olmasına dözməyəcək və milli təvəkəsizliyi üçün zərabəri hesab etdi isləndən adlıma atacaq. Bakın, Azərbaycanında da eyni kəndindensiyaya gedir, İran da elə bil ki, sanki oradan biz nə diyərdir, kansibəkləri göndərinlər, burada insanlığa sade, abam elə bilirlər ki, hər şey din pərdəsi altında gizlənməklə mümkündür, masqalanmalı mümkündür elə də deyir. O qadınlar mən düşünürəm ki, siyasətin əlikbasını belə bilmirlər, amma şəhid məzar üstündə. Şəhid məli əliyyinə, hər gələmir. Yəni, siyasi təbduqat edirsiniz. Siz nə gözləyirsiniz? Təxminən 5 də qeyd edəşimizi sonuna bak qalır. İranın son günlər attığı adlımlar siz çox gözəl bilirsiniz ki, mənim İranından bağlı çoxlu yazları var, amma sizdən eşitmək istəyirəm. Çünki, artıq əblifəz eləsi bəyi vaktilə ediyi sözlərdə reallaşır. Artıq, ölkə başcısı belə vaktilə eləsi bəyi təyzislərinin təkrarlıyız. Nələr baş veririz? Rüfət bəyi, əqlələ, o qeyd eləki İran, mümətlə Azərbaycanı müstəqildiyin heç səma həziyyətli və mümkün gələ onun dövləkçimi formalaşmasına və başıqmasına qarşı olun. Və bugün də ki, İran, Azərbaycandaşı Səhvirliyi binasının üzərində, İranın başcıdaşı Səhvirliyi kabelasını asıpsa, bu İran-Azərbaycanın binasibətin dəyişmədiyi göstərim. İran, bu 30-50-lik savaş dövüründə, hər zaman ərimə əslanı təsdəngədir. Sizə ki, qatırdıysa, 97-ci ildə, ərimə əslanı birinci prezidentdir, deyibə təbhət rəstiyan açıq şəkildə bildirdik ki, Türkiye və Azərbaycan tərəfinlə plokadiya alınlan və qusiyanlan bütün qurayla qələr kəslən İranın bir dənə nəfəsliyi vardıq da İranıydı. Yəni, İran, hər zaman ərimə əslanı, təsdəhliyi və bir çox müsəlmənlar üçün qəhraman kimi himətlələ bilən, Qasim Süleymanib elə, siz bilirsiniz ki, Qara Barda olan teröristlərin və s. əsrələ ecimin nümayrlələri görücün vaxtı elə. Və onların dəstək belir. Və İranın əslində dərin nə qədər dövlət olsa da, ikinci Qara Bardaq savaşı zamanı tutuq mövbi, İranın bütün içmahiyyətin tamam ilə Azərbaycan zəməti açdıq. Bakmələk ki, 21. ilə de İranın, Azərbaycanın ərazı sularına etdiyi təhdirləri də yaxşıq hatırlıdır. İran uçaklarının plakormalarının üzərində ki, uçuşları da yandımızdadır və buna cəvabı olaraq, şu şahimlərin başıdaki o nümayişləri də hər haldıq hatır mizlədir. İran, ikinci Qara Bardaq savaşında siyaziyyətin düzlüyün əsablamadır və savaşın iç başlandığı gün İranın verdiği əsablamın faktikolarını elmənslanı təsəhələnməsi idi. Savaşın sonraki, gecətində ki, artıq proseslər çox sürehti şəkildə dəyişməyə başladı, İran da retorikasının dəyişdə, amma retorika dəyişsə də mahiyyət dəyişmədir. Və İran həm savaş vaxtı, həm ondan sonraki dövürlə elmənslanın bütün təhəkünat və təhcizatını, bu en ilgi resurslarından bağlı olsun, həm də ki, hər bir silah sürslət məsələlərinə bağlı olsun, bunu həmlil eləmək çalışdır və bunu dəvam etdirdir. Və eyni zamanda Qara Bardaqda ki, separatçı rejimlə əlaqələri kəsmədir və siz biliski o tırlardan çıxan yol vəraqələri də qan kəndi əmənslan və qan kəndi gəzlər çıxdır. İran həm əlbət ki, qəzəhləndirən məsələlərdən biri Azərbaycan özünün səhərdlərə tavolara nəzərin filə məsəldir. İran hək gəzəhləndirən o də ki, Qara Bardaq də nərkotrafik bağlandı, Azərbaycan tərəfindən bağlandı və bu marşürut oların özünə qafandı. Siz biliski, bu nərkotrafikin elə başında da, İran'da çox önəmli şəxslər özümlərdən hərbüslər və o islam çeşislər kodisi vəs. Və İran ona görə bütün variyatlarla buna qarşı çıxmalar çalışır və bəhane eləyərək güya İsraililən-Azərbaycan münasbətləri. İsrail-Azərbaycanı ən yaxın müddəqlərlə birik məsələrdə içindir və Azərbaycan bövlək maraqları da bugün tələb edir ki, İsraililən-Münasbətləri üçün səhviyyədə bursun. İsrail-İran'dan fərqlora Azərbaycan ərazib çövdür bir mənalı şəkildə təsdəhələdir. Və ya Azərbaycan təbik ki, Azərbaycan öz kulu nə naldı? Yəni, İsrailin mazir silaqları və yüksək dəyibli silaqları əslində bu sabaşın taliyyini həll edən aminlərdən biridir. O baxımdan İranın Azərbaycanına diktək kim ilə əməhətlaşdıq, hansı bövlək nələləyə qurub qurum qurum, qurum yəzarlıq. Bu İranın məsələsi deyib, Azərbaycan öz məsələsi deyib. Yəni, birisi, İran Azərbaycanın strateji, hədəflərin və xəttə qoymuşdur və İranın müləsibət də bu xətlərdən biridir. İran da olan 40 milyon Azərbaycanın haqqı verilməyəndən, İran rahat olmayacaq. Və İran istəmir ki, burada Azərbaycanda, Şimali Azərbaycanda nümunəbi bir demokratik yüzünü dövləq qurulsun. Çünki bu İranın maraqlarına uyumur deyil. İran hesab edir ki, belə bir dövləq qurulsa, əldə ki, İran'daki Azərbaycanlar da öz haqqlarına alacaqlar və gələcəkdə böyük Azərbaycan olacaq. İnşallah ki, bu olacaq. Və o sizin də son bir cümləmi deyip, İranın bugün Azərbaycanda ən böyük hətədi, məsə o sizin qeyd elədiyiz. Din dar, adı altında həm cahillər, həm də agətlərdir. Və bunlarınla bir çoxları məhçutlərdə qurqlanır Azərbaycan, mən hesab ediləm ki, tədkəsizlik organların məsələrinə ciddi şəkidə məşğul olmalıdır. Və o cümə xütbələrinində bir çox din, pərdəsi adı altında o masqalanmış, o din darlar ki, var və o din xadimləri sahilirlər və İranın təbulqatına varlar, bu məsələdir digət eləmək lazımdır. Və bunlar əslində Azərbaycan içerisində yerləşdirmiş minalardır. Və Azərbaycan dövləti bugün əslində çox yaxşı oldu ki, ölkə prezidenti əslində İranın şüphət qədər qarilik və sərkəkildə cevabın verildi və bildirici Azərbaycan bu artıq məsələri də gözümək fikirində deyil. İranın biz əməhdaşlılığın tərəfindək, amma bizə münasibət nizə olacaqsa, biz də ona adıqlar, adlıqlar, akmaliyyifləyə düşünürləm və əbülfəz elçibəydə əslində İranın müşimətçiliyin tərəfində deyildi. İranın əməhdaşlılığın tərəfindəkdir. Sadece İranın Azərbaycan işlərinə müdaxilə etməsinə qarşıydır. Ona sərk təpki göstərdir və yeni zamanda ümum bəşəri dəyər olan insan haxları və demokratik dəyərlər orada yaşayan bizim soydaşlarımıza da verilməsin tərəb ediydi. Ənazı Anadilə haqqdır və təhsil haqqdır. Çox təşəkürəyirəm, Oktay Bərək. Siz danıştıqca yardımına ölməz Məhəmət Təkiz Ehtabi nin bir məşhur şeiri düştü. Sonu beləri şeirin, sizi onu çox güzəldir suyuyur. Ərlə, əbələ, özgəl-küləkilələ rəgərye akmayasan saniyan, bardığıma, qaldıma koru baxmayasam. Yox qər zor deyəsən, millətimi qar edəsən, gün qələr, zəifə çöner, məzb doctorlarsan, gedəsən. Buna o zaman qırxaldınız yildə fəhləri ökumətinə yazmışdı ölmətiz ehtabi də qələrdə aqda olanı qorayıb saxlayıb. Əzləyicilər, buyun ki, canlı baqlandımızda Faktoloq Uqtay Qasimovlar Putin Erdoğan nə sosiali keçiriləcəyə Türkiye Cumhuriyyətinin prezidenti Can Akrəzəb pəyv Erdoğanla Rusya prezidenti Putinin görüşü haqqa danışdı, qara baqdan danışdı və sonunda İranın son müdaqlələrini qısa da olsa deyərləndirdik. Mən düşünəm ki, hər beləlişimizdə hər Faktoloqın, hər siyasi ətçinin bu barədə fikirini eklidmək marağılır. Çünki, hər haldə Azərbaycanın yaxın keçmişində nə qələrdə aqdarı varsa, həm Kremlin paylar, həm ekranın paylar. Canlı yəmizi quradın əqtələri, bizi izləyəm, bizi bəyələn, bizdə dəstəyə olan bütün izləyicilərimizi təşəkür edirik, təbii ki, təşəkürlərin böyükdə əlişimizin qonalı doktay Qasimovun doktay əziləyicilər, təşəkürlər. Yəni, paylaşın bəyanın proqramımızı ki, daha geniş aqdoriya iləşimizi mesajları gelip satsın. Sağ olun, sağ ol. Sizə bətəma şansılarımızda çox təşəkür ediləm, dinlərdiriz. Var olun, sağ ol. Tanrı vətəlimizi Tanrı, milletimizi qoruz.