 Selam değerli dinleyiciler. Bir nisil bundan evvel jurnalist sevdiği İsmaila'nın tegdimatında Azarlık Radyosunda Zumburiyet'le bağlı silsile yazılar getirdi. Onlardan birini bugün sizin için seslendirecek, dinleyecek. Her ne kadar faktlar ve subutlar ortaya koyunsa da yeni ihtiyarsız bir sual adamı içinden cemirir. Eleşöhretli generalların yarattığı ordu, niye döğüşsüz teslim oldu, onlar neye ümid edir, ne inanırdılar ve 1920 yılın aprilinde hanzı gerçekliğiyle üze kalmıştılar. Artilleri generalı Azerbaycan Zumburiyet'in herbirine Hazir-i Semedbe Mehmandarov, Şan'ın şöhretli Mehmandarovlar neslinin oğlum. 1855 yıl Oktyabr'ın 16'ında o zamanlar atasının prista folduluğu, lancaranda doğulun. Bakıda Cinnazi telsi dağılıp, 16 yaşında Peter Boog'da yerleşen ikinci Konstantinovka Artilleri meştemine dahil olun. Rus'u Japon müharibesinde gösterdiği filmiklere göre ona 1908'in zilde tam Artilleri genel'a rütbesi verilip. Birinci dünya müharbesinde Korpuslar Kaman'dan iki mi, onun tabeliğinde 52 millik ordu olun. Bütün faaliyeti boyunca dövrün en sayılan herbi ordelilerini layık görülüp. Değlenir göre Semedbe'yi en korkunç dövüşlerde de soyukkanlılığını korumakı bazarırmış, korkmazlığı dilder ezberiymiş. Mehmandarov, edauletli ve düzgün adamları giymetlendirer, yalancılara, saktaçalara karşı amansız olarmış. O yüzden tabesiliğinde olanlar ondan 8'iner, anca onu sever, ona inanarmışlar. Genel Mehmandarov, Azerbaycan Zumburiye tüh hükümetinde 1918'in zilin dekabrı 1925'inden her bir nazir vezvesine tutup. İlyar Ömerzinde silahtaşı ve dostu Alega Şıklinski ile 40 millik ordu yaradan Semedbe'yi Mehmandarov, yukudan yenice oyanmış halkta sağlam milli his soya atmalıyım, deyip ve bunun mübarze tedbirlerinden biri sayıp. Biz hemşe boyunduru altında olmamışık, sözleriyle askerleri ruhlandırıp, askerler de ona şergi koşup ve kafkasya'ya şancalir, dertlere dermancalir diye okuyu bular. Semedbe'yi öz ordusunun kamandanı olmadan girur duyup, bütün cenzleyimi, cüzümü Rus ordusunu hasrettim. Ne hoşbahtı insanım ki, ihtiyar yaşımda milletimin ordusunu yaratmak bana nasip oldu. Bunları bir ziyafette, övladlarım, müraziyeti de söyleyip Semedbe'yi Mehmandarov, o dövürde Denik'inin Azerbaycan Zumburiyetini olan tehditlerinden sözleşip, Mehmandarov söz olarak deyip, Denik'in beni yakışı tanıyır, benim kamandanılık ettiğim orduya karşı Denik'in cesaret edip vuruşmaz. İşhalçı ölçenin ordeni bana gerek değil. Tarık'ın yattaşında kalan bu sözler de Semedbe'yi Mehmandarov'undur. 1918. Noyabrı'nda General Thompson'ın bahçesiyle bahçeye sokulan İngiliz ordusunun agalığını etras gibi seslenip, Semedbe'yi birinci dünya müharibesinde İngiliz kamandanlığının ona verdiği bütün ordemleri geri gayet arararak deyip, torpağımı ve kalgımı fetheden 200'li bir ülkenin ordeni bana gerek değil. Onun nazirliği dövründe askerler öz dilinde sağlamlaşıp maçları öz dilinde okuyup öz haleçlerinden yiyip, öz milletin ordusunun kamandanı olma hoş bekleyicem'i ilyarım sürüp. April 20'sinde parlamentin son izzasından gayeten Semedbe'yi Mehmandarov, ailesinin çamadanları hazırlayıp yola çıkmak istediğini gören de böyle değil. Boşaldın, hiç yere gelesi değilik. Veytenden ayrılmaka hiç bir esasım yoktur. Bilezerde müsavat hükümetinin başcıslarını tiflisi yaparan Katar, Semedbe'yi Mehmandarov'u sağat yarım gözlese de o başıda kalıp, onun neler gözlediğinden hebersiz. Barşevik hakimiyeti Yunan 4'ünde onu aleyha şıklınçkile birce hapsedim. Müvasirlerinin yazdığına göre Barşevik'ler generalarla alçalcızı şekilde davranıp, ardıncı maskoya göndererek Putrusk zindana salıbılar. Nerman Nermanov'un Vladimir İlç ile inene mektubu Aziz'in Vladimir İlç, kendisi Üsyan zamanı çöhne Azerbaycan ordusunun bütün zabitleri hepsi alınmıştı. Bu mektubu size tegdim eden meşhur generallar Mehmandarov'u ve Şıklınçkide onların içerisindeydi. Dikkatli yoklama neticesinde malum oldu ki generalların Üsyanla alagası olmamıştır. Lakin müvgeyimiz sakitleşene kadar ve ümumi işimize çömek meksediyle biz herhalde bu karara geldik ki, onları gerercaklı işlemek için sizin serenzamınıza gönderek çünkü onlar her bir mütehessiz olma yetibariyle ebessizdirler. Onlardan biri Şıklınçki Nikala ordusunda Artillerian'ın Allah'ı sayılırdı. Porsche cephesi kurtarana kadar koy onlar maskada işlesinler. Sonra sizden khayiş edeceğim ki bizim esker hisselerimizi teşkil etmek için onları buraya gönderesiniz. Bu müddet de onların kayılısına kalmak lazımdır. Kammunist savamı ile Neriman, Nerimanov tarihinin yaklaşında bir de Mehmet Muntarov'un oğlu Pirin khatreleri kalabildi. Atamdan sonra testes anamı Ömen'i Fevgal'da kamiteye çağırır, mincül hedelacı suallar verirdiler. Suallara düzgün za'a verseyde, vermeseyde bizi döybincidirdiler. Bir defa la sana doyip ağlayakla soruştum ki ahmenin niye dövürsünüz? Beğendiğiniz sualların za'a bunu ben heygatinde bilmireyim. Yalanla ne diyeyim? Benim günahım ne diyeyim? Za'a verdiler ki, günahınız ondan ibarettir ki, özünüze yakışı valideliler sesmemişsiniz. Uzun seçişmelerden sonra meşhur genraların işi ile bağlı meseleye, Neriman, Nerimanov, Şaktahtinski ve başka şahsların koşulması bela bir kararın çıkarılması ile netselenir. Yoldaş Yegoda, Azerbaycan'dan sizin serencağımızda iki general, Şıklinski ve Mehmet Muntarov gönderli. Yoldaş Stalin kayış edir ki o gedene kadar. Bu iş araştırılsın. Ecer onların hiçbir günahı yoktursa onları tezili azat etmek. Senede üstünde geyd var. Dairede mensul postlar tutmama bir bugü ile ehdiyata bırakmakla ağıza etmek. Belalik ile generallar, Noyabr'da Stalin'in mektubuna esasen Hepsten Ağıza Doğunlu ve ancak 1921'in zilde Neriman, Nerimanov ve Ali Heyder Karayev'in çömeyle paçaya kaytarlılabılar. 1923'in zilde Ahsakkal, Samet Bey, Mehmet Muntarov elinde süpürçeye başta görübüler. Bu sözler her tarihinin tanınmış araştırıcısı Şemistan Nezirli'nin Azerbaycan generalları kitabından götürüldü. Azadlı kradiosundan ulaşan Şemistan Nezirli, milli teheccesizlik nazirliğinin arkayıbinden taptığı bu faktı testikleyip ve lavi edip ki, Balşevik hükümeti, Samet Bey, Mehmet Muntarov'u, müsabat hükümetinin her bir naziri işlediği binanın, sonralar az nefkim tanınan o tikilin etrafını süpürmeyemez bu redik. Görüş olsun diye. Ve daha bir azan azaklı faktı. Samet Bey, ömrünün sonlarında paçının meşhur bey hamamında kasada hazinadar işleyip, Şemistan Nezirli hamamın arkayını başvur ve generalın atsoya adını orada tapıp. Paçaya getirilenden bir kadar sonra, Samet Bey, Azerbaycan herbiye mektebinde topzuluktan dersteyip, Balşevik'lere her bir bilen mütehassisler de gerek idi. O mühazelen Rutsa, Alevash Khrinsky ise Anadil'in dokuyurmuş. Bu iki ayrılmaz dost, hatta Baçik Arnizon'u her bir elimi zemiyetinde yaratılmış. Samet Bey, 1928'in zilde seyahatine göre istifa verip, ona 100 manat benzerkesi bilir. İstefayet sıkan general çok yaşamayıp, 1931'in zillin fevralın 12'inde 76 yaşında Baçik'de vefat edip, onu Sembereken mezarlığında defnedipler. 1930'un zilde de Çirova heykel koyulanda mezarlık dağıtılır. Generalın hayat yoldaşı ve heyecanı oğlu o zaman sürgünde olduğundan, her simonun kabirinde çözürmeyip. Evazında, Sevgi Miranovic'in heykali uzun yıllar o kabirlerin üstünden bütün Baçik'lilere, dırna karası, düzgün yol gösterip. Semet Bey, Mehmandoğlu'nun hayatı yoldaşı, Eren'in ölümünden sonra oğulunu da götürüp, Sampeterburg'a götür. 1937'de onları Saratova, 1941'in zilde ise Sibir'e sürgün edibiler. Hanım faşistlerin partlattığı katar da hava çoluk, oğul sağ kalıp ve sürgün hayatına devam edip. Şemistan nazirlerin dediğine göre, Igor Mehmandov, sürgünden sonra Kaliningrad'da yaşayıp, 1977'in zilde Azerbaycan hükümeti, onu Baçik'e davet edip.