 Hoogstuk vijf, van Vilko de Minstereel. Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopnamen behoort het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden of schuiwilligig, ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. Vilko de Minstereel, van Cornelis Johannes Kiewit. Hoogstuk vijf. Een waagstuk. Het was al laat in de nacht toen Vilko in vliegende galop aan het kasteel te IJsselstein aankwam. Hij zag doodsbleek, zowel van pijn en bloedverlies, als van komen is over het lot van zijn heer. En ook was zijn hart vervuld met deernis over de ongelukkige edovrouwen, die, misschien dromenen van de spoedige terugkeer van haar gemaal en onbewust van het leed dat haar getroffen had, wel licht in een diepe slaap verzonken lag. De arme Vilko zag het tegenop haar het doorvertijding te brengen, en waren het niet dat zijn hulp hoog nodig zou zijn op de buurt, in die deze belegerd mocht worden, stelig zou hij zijn paard niet tot zulke een spoed aangedreven hebben. De valbrug was opgehaald. Natuurlijk, mompelde Vilko, de vijanden kunnen elk ogenblik komen en zullen zich ook niet lang meer laten wachten. Jonkar Janhoud blijkbaar goede wacht. En met verheffing van stem riep hij. Hallo wachter, hallo! Wie daar? klokken stem van de buurtmuur, die hij dadelijk als die van de oude dodo, de tuinman, herkende. Goed volk, dodo, dat gerust binnengelaten kan worden. Ik ben het, Vilko. Alleen? Ja, helaas. We komen, klonken terug, en tegelijkertijd hoorde hij op een trompet blazen, wat de burchtbewoners het zijn gaf, dat iemand toegang verzocht. Hij behoefte niet lang te wachten. Spoede hoorde hij stemmen door een der kijkgaten van de hoge voorpoort en een ogenblik daarna met de burgt neergelaten en de poort ontsloten. Vilko rit het binnenplein op, waar hij dadelijk door de wachters en door de gewekten werd onbringend. Jonker Jan gaf hem de hand. Welkom, Vilko, zeiden hij ernstig. Maar hoe komt ge zo alleen? Is onze heer. Hij is gevangen genomen, Jonker. Gevan, herhaalde de schildknaap ontsteld terwijl hij doodsbleek werd. Gevan, zegt ge. Gevan, Jonker, nog geen twee uur geleden bij de verlaten hut in het bos. Door wie? klonken het uit verschillende monden. Door de heer van Vianen, zeiden Vilko, nog laten we naar de vrouwen gaan, Jonker. Die valzaart, riepen de trouwen dinaars terwijl zij ook al naar verslagen aanstaarden. Nu is Ijzelstein verloren. Geen zwakke vrouw zal het kasteel tegen zulke macht gevijanden durven verdedigen. Intussen waren Vilko en de Jonker de burgtzaal binnen gegaan, waar ze niet lang behoefte te wachten, want wel eraan trat Bertha Ritsge heel gekleed binnen. Men had haar al gebootschapt dat Vilko slechts alleen was. Daadelijk trad zij op de trouwen die naartoe. Haar ogen glint ze er van spanning. Haar leden beeften. Waar is mijn gemaal, Vilko? voeg ze met bevende stem. Toch nog voordat hij antwoord geven kon, riep ze uit. Oh, nee, nee, Vilko, zeg het niet. Arme, trouwen, jongen, uw wonnen zeggen me reeds genoeg. Hij is vermoord niet waar. Mijn droom, mijn droom, oh, ik vrees het wel. Bertha barste in een hever snikken uit en bedekte haar gelaad met de handen. Vermoord, vermoord, mompelde ze zacht. Nee, edele vrouwen, antwoorde Vilko ontroerd. Heer Gijsberg leeft, hij is niet vermoord. Leeft hij, voeg Bertha snikkenen, terwijl ze hem ontstuimig bij de arm geef. Leeft hij, Vilko, oh, zeg me dan, wel klot hij me heeft getroffen. Zeg het mij, Vilko, spoedig. We zijn nog geen twee uur geleden in het bos overvallen, edele vrouwen, en we waren niet in staat ons te verdedigen. Slechts twee tegenvelen. We hebben gedaan wat we konden, totdat we in de strijd van elkaar gescheiden werden, en ik het moest aanzien dat mijn edele, dappere heer van het paard gesleurd en gevangen genomen werd. Door, voeg Bertha, die haar het tranen gedroogd had, kort af. Hendrik van Vianen, antwoorde Vilko. De ellendeling, Ripbertha, is dat riddelijk om twee mensen onvoorhoedst te overvallen en gevangen te nemen? Dat is nu zeker wel een eerlijke strijd. Maar, arme Vilko, wat zeitige gewond. In de eerste plaats moeten we voor u zorgen, als loon voor uw dapperheid. Jonkig, wilt hij dodo roepen? Hij heeft verstand van kwetsuren. En vertel me dan hoe alles gebeurd is, trouwe Vilko. God dank, nog is alles niet verloren. Harmen, armen geis bricht! Dus was toch mijn droom een verspelling, misschien wel een waarschuwing. Hadden we er maar naar geluisterd. Spoodig kwam de jonker met dodo terug, en deze goede grijsaard bacht zijn gehele medicijnkast mede. Daadelijk begon hij de wonden te onderzoeken en te reinigen. Gelukkig waren ze niet van ernstige aard, en Vilko zou, naar zijn mening, spoodig weer geheel hersteld zijn. Je bent enkel wat flauw en bleek van het bloedverlies, Vilko, zei de hij. Je zult zien, mijn heerlijke rozenzalf, die ik zelf bereid heb, zal je spoodig weer in orde brengen. Zie zo, nu zullen we er nog een paar stevige zwachtels om doen, en dan moet je maar eens flink eten. Dan zal de kleur wat terugkomen op je gelaten. Dank je wel, dodo, zei de Vilko. Ik voel me al heel wat sterkig. Dodo vertrok. De jonker en Vilko, namen bij Perthe, aan een prachtige beeldhouder tafelplaats. De edele vrouwen schonk haar trouwen die naar eigen handig een beker wijn in, waarvan Vilko als spoodig bijna geheel opstreek kwam. Nu vertelde hij nauwkeurig alles wat op de reis gebeurd was, en wat de plannen van de vijanden waren. Zijn heer gehad en dat alles onderweg mede gedeeld. De jonge edelvrouw had met gespannen aandacht geluisterd. Geen traan verduisterde meer haar oog. Geen trilling in haar stem verriekt meer haar aandoening. Ze had zich geheel hersteld. haar lippen waren vast op okande gesloten, en haar ogen fonkelde van toren. Dus zullen we beleegerd worden door de heer van Vijanen, riep ze uit, toen Vilko zijn verhaal geëindigd had. Nu, dat wisten we al. We zullen hem laten zien hoe een edelvrouwen een voorbeeld geven kan aan een laag harte gerovig. Hij zal ons op de muren vinden, niet waar jonker? Bij Sint Joris, dat zal hij, riep jonker Jan, vol bewondering over de moed der edelvrouw. We zullen ons verdedigen, zolang we adem hebben. Maar er moet meer gedaan worden, riep Berta uit. Het is niet genoeg ons tegen onze Vijanen te verdedigen, maar we moeten ook alle pogingen in het werk stellen om mijn dappere gemaal te redden, en dit laatste zal zeker niet het gemakkelijkste deel onze taak zijn. Uwe edelheid heeft gelijk, zeiden die jonker pijnzend. Het beste zou misschien wezen, een machtig leger te verzamelen, om daarmee het kasteel te belegeren waarin onze heer gevangen gehouden wordt. Nee jonker, dat zou dwaarsheid zijn, antwoorde Berta. Zelfs al moest het kasteel voor onze macht bukken, dan nog zou Vijanen zijn prooi niet afstaan. Hij zou mijn arme gemaal, ongetwijfeld, doden, Berta beefde, toen zij dat woord uitsprak, maar toch zeiden ze met een vaste stem. Nee jonker, dat gaat niet, zei de vulko. Het zou misschien verstandiger zijn, list tegen overlist te stellen. We moeten een geizelaar in onze macht zien te krijgen, minst leven, Vijanen nog meer waard is dan dat van onze heer. Ik geloof dat hij een enige kind heeft, een jongetje van ongeveer zes of zeven jaar. Dat kind moest we in onze handen zien te krijgen, dan zou in elk geval hier geisbaar het leven gespaard zijn. Dat is een goed plan vulko, rieperte uit. Zo moest het kunnen. Wat zou ik blij wezen? Het zou een handige zet zijn, meende de jonker. Die vulko weet, geloof ik, overal raad op. Maar wie zal het waagstukje uitvoeren? Want een waagstuk is het. Als hij in handen van Vijanen valt, is zijn lot beslist, en dan zal het vreselijk zijn. Bertha gaf geen antwoord. Zij wist wel iemand wie zij het zeer graag naar zou opdragen. Maar de edele vrouw durft het niet van hem vergen, want hij was gewond en leidende, en bovendien vermoeid en uitgeput van een lange tocht. Nee, haar trouwe vulko durfde zij het niet vragen. Edele vrouwen, zei daar hij, ik bid u, draag mij die taak op. Ik ben het mijn ongelukkige heer verplicht. Laat mij gaan, bid ik u. Bertha was ontroerd. Trouwen, trouwe vulko, zeiden zij, hem de hand drukkende. Niemand liever dan u vertrouwen die zaak toe, en ik had het u zelf wel gevraagd, indien ik niet dacht dat ge te vermoeid en te zwak waard. Een glimlach kwam op vulko's gelaat. Hij gevoelde zich gelukkig. Vermoeid en zwak, riep hij uit. Het is voor de heer van Vijana te hopen, dat ik hem niet tegenkom, want dan zou ik hem mijn zwakheid eens laten voelen. Ik ga daar stond, edele vrouwen, want spoedig zal het beleggen het mij anders onmogelijk maken. Bertha stak hem een zijde beurs toe, die gevuld was met geldstukken. Maar vulko werd plotseling doodsbleek en trad verschrikt achteruit. Wat is dat? staamelde hij. Is dat mijn loon? Bertha glimlachte. Nee, nee, beste vulko, wees gerust. Zo zou ik u niet willen beledigen. Ik weet wel dat u trouw met geen goud te betalen is. Neem het aan, vulko. Misschien hebt het nodig om uw doel te bereiken. Oh, is dat de bedoeling? riep vulko met een verhelde het geluid uit. Dat is waar. Het kan maar van dienst zijn. Toch, laat ik nu gaan. De duislanders kan mij misschien nog helpen. Hij koos zich een van de vluchtste paarden uit, die in de welvoorzienende stal stonden, en zat wel draai weer in de zadel. Hij was zo geheel vervuld van zijn plan, dat hij bijna geen vermoeidheid voelde. Hij reed snel door. Toch was het al bijna dag geworden, toen hij in de verte de toers van het kasteel Vijanen zag. Wat nu te doen, mummelde hij, terwijl hij zijn paard in het stappracht. Jongen vulko, zo'n plannetje, is vrijwel gemakkelijker gemaakt dan uitgevoerd. Ik zie waarlijk geen kans om in het kasteel te komen, en nog minder, om dat kind in handen te krijgen. En ik moet voorzichtig wezen ook, want als het me niet gelukt, hangen ze me ongetwijfeld dadelijk op. En ik geloof niet dat zo iets een aangenaam gevoel opwekt. Hangen heb ik nooit graag gedaan, vooral niet aan mijn hals. Maar wacht, daar krijg ik een plannetje. Ik zal me uitgeven voor een verrader, die voor een grote som geld het kasteel te IJsselstein in handen der Vijanden wil spelen. Zo wordt de bedrieger bedrogen, en dan hoop ik van harte dat diezelfde spruik later weer niet op mij toepasselijk wordt. En in elk geval ben ik dan een kasteel, en daar zal ik wel weer verder zien. Maar gins komt iemand aan, laat ik voorzichtig wezen. Veel heb ik van mijn leven. Nu mogen ze me toch werkelijk hangen, als het geen oude kennis van me is. Ja, wel, zeker, dat speer, mijn lieve vriend, de waardige dinaar van een zeerwaardig heer. Laat zien wat deze ontmoeting zal opleveren. Vulkow boog zich zijwaard, en hield zich als of hij iets aan het tuig veranderde. Hij was bang dat Peer hem anders tevroeg herkennen zou. Daar waren zij ook ander genaderd. Vulkow kick op. Hey, dat is oude kennis, gierp hij verheugd uit. Wel, Peer, het doet me genoegen, dat ik je nog eens zie. Hoe gaat het je tegenwoordig? Peer kreeg verrast op, maar zijn gezicht zond lang niet vrolijk toen hij Vulkow herkende. Schichtig keek hij rond om te zien of hij die hartelijke vriend niet ontwijken kon. Maar Vulkow, die deel bemerkte, sprong vlug van zijn paard en stak hem de hand toe. Peer nam die aan. Gaat nogal, niet bijzonder, zei hij wantrouwend, daar hij zich Vulkow's vriendelijkheid in het geheel niet begrijp kon. Hoe kom jij zo hier verdwaald? Oh, ik ben het ongeluk, zoals je weet. Heer geiswerk van Eisselstein is deze nacht gevangen genomen, en nu weet ik zelf nog niet wat ik wil. En hoe kom jij al zo voorop weg? Ik vergeer aan hetzelfde lot als jij, zei de Peer, een weinig gerustig. Ik weet ook nog niet wat ik wil, maar langer daar blijven, en nu wees hij op het kasteel, dat doe ik stellig niet. Ik heb er genoeg van, meer dan genoeg. Ik ga heen en word een vrijman, zoals iedereen tegenwoordig is. Wij moeten al een mens wezen, als de heer van Vianen, om nog lijf eigenen te willen hebben. En hoe behandelt hij ze dan nog? Erger dan beesten, dat weet ik bij ondervinding. En Peer streekt zich met een pijnlijk gezicht langs de achterzijde van zijn lichaam. Heeft hij je laten geestelen? Vroeg Vilko levendig. Daar zijn vruchtbaar brein hem plotseling een nieuw plan ingaf. Ja, een erg ook. Het was in één woord verschrikkelijk. Ho, Vilko, ik kan je niet zeggen hoeveel pijn zo iets doet. Maar laat hij zich wachten voor zijn lijf eigenen, want als ik hem nog ooit eens met een bloot ter rug onder de geestelring krijg, zal hij ze dubbel terug hebben, de ellendeling. Peer vreeft zich weer voorzichtig langs ter rug, terwijl hij, zoals Vilko dacht, alweer precies keek of iemand hem op zijn extra oog getrapte. En je waart zeker onschuldig, vroeg hij met het ernstigste gezicht van de wereld. Als een kind in de wieg, antwoordde Peer. Maar zou hadden me bij de heer belasterd en gezicht dat ik uit de provisiekamer gestolen had, en toen liet hij me dadelijk geestelen. Doch wachtbaar, heer van Vianen, mijn tijd zal ook wel eens komen. Peer balde bij die woorden de vuisten. Ik geloof waarlijk dat je het meent, Peer, riep hij lachend. Ik dacht niet, dat jij ook nog kwaad kon worden, zo'n goede kerel. Peer keek hem opnieuw want trouwend aan. Zou Vilko dan het geheel niet meer aan die nachtelijke aanranding denken? Vilko raden zijn gedachten en vlug een wending aan het gesprekgevende, zei hij. Maar dat is waar ook, best de Peer. Ik moet je nog altijd mijn verhond schuldiging maken over de lelijke vergissing, waardoor ik jou in de tijd ten onrechten voor de aanrander van Junkvrouw van Arkel hield. Je weet zeker, dat de schuldig gelaten gegeven en gestraft is. Nee, zei de Peer verwonderd. Want dat wist ik niet. Hij is opgehangen, zei Vilko, met het leukste gezicht van de wereld. En dat had hij verdiend ook. Dus je neemt het maar niet kwalijk, Peer. Ik meende werkelijk, dat jij de schuldig gewaard. Volstrekt niet, volstrekt niet, Vilko, antwoorde Peer, met een zo verheugde uitdrukking op het gelaad, dat Vilko dacht, jou schurk, het kan je blijkbaar niet schelen dat een onschuldige in jouw plaats opgehangen wordt. Gelukkig dat er niets van waar is. Toch hij paste wel op, die gedachten hoorbaar in woorden te brengen. En wat is nu je plan, Peer? Je wilt dus in elk geval de burger verlaten. Ik blijf je geen dag langer, zei de Peer. Denk je dat ik mij nog eens wil laten geselen? Je hebt het zeker nog nooit gevoeld, Vilko, anders zou je weten dat daar een tweede keer nooit sterk verlangt wordt. Waarheen ik ga, weet ik nog niet. Ik denk dat ik dienst ga nemen bij de bischop. Misschien heb ik dan nog eens kant de heer van Vianen te ontmoeten. En dan beloof ik dat ik hem elke geselslag dubbel zal teruggeven. Die ellende gebeul. Peer, zei de Vilko, hem bij de arm neemende. Dan heb ik een beter plantje. Laat we ons hier in dat posje verbergen, dan kunnen we rustig en ongezien overpraten. Mij goed, zei de Peer, het is mij om het even wat ik ga beginnen, als ik maar gelegenheid heb om mij op Vianen te verreken. Ze gingen een weinig het keuple hout in, waar Vilko zijn paard aan een boom takpond, toen namen ze onder een brede eik op het mosplaats. Je weet Peer, begon Vilko, dat mijn heerig deze nacht gevangen genomen is. Dat weet ik, zei de Peer. Vianen heeft hem naar zijn kasteel te Culembor gebracht, waar hem niet veel goed te wachten staat, want Vianen heeft een doodelijke haat tegen hem opgevat. Weet je ook wat zijn plannen met Eisselstein zijn? Ja, dat weet ik zeer goed. Hij is van plan om hem eerst bijna te laten verhorren en hem daarna te doden. Hij haat hem uit de diepste van zijn hart en zijn vraag zal zeker niet voldaan zijn voor de heer van Eisselstein het leven heeft gelaten. Ik weet het heel zeker. Verschrikkelijk, riep Vilko doodsbleek uit. Wat een onmens. Dat is hij, bevestigde Peer. Ik weet het immers bij ondervinding. Je hebt gelijk Peer, maar dat mag niet gebeuren en zolang ik leef, zal het ook niet gebeuren. Peer, beste Peer, als je wilt, kun je vandaag nog rijk worden. Rijk, zegt je, riep Peer, terwijl zijn ogen glommen van begeerden. Spreek op, Vilko, wat moet ik er voor doen? Ben je het werkelijk? Ik zeg, dat je rijk kunt worden, Peer, herhaalde Vilko met nadruk. Zeer rijk zelfs, en wat er het mooiste is, je hoeft er niet eens veel voor te doen. Ha, ik begrijp het al, zei de Peer, met zo'n akkelige gloed in de ogen, dat Vilko veel lust kreeg, hem de rug toe te draaien. Maar, het is gevaarlijk, het kon mij mislukken, en dan stond de hal voor me klaar. Nee, dat bedoel ik niet, zei de Vilko, die met moeite zijn wal ging bedwoong. Je hoeft Vianne niet te doden, het is veel gemakkelijker, hij heeft immer zijn kind. Aha, is dat je bedoeling? Riepeer uit, dat maakt de zaak veel gemakkelijker. Hij heeft een jongetje van zes jaar, jonker Karel, zijn oogappel. Ik zeg, dat maakt de zaak veel gemakkelijker, zo'n land pieet niet veel tegenweer, en de schou uit zijn leiden. Hoeveel is het je waard? Vilko beefde van afkeer en ergenis. Wat een ellender schepsel. Nee Peer, niets van die aard wordt er van je gevergd. Dat kind willen we alleen onze macht hebben, om als geizelaar te dienen. Vianne weet dan, dat het leven om leven gaat, als hij dan IJsselstijn nog durft doden. Kun je maar dat kind in handen spelen? Peer dacht een ogenblik na. Beter dood dan levend, zei hij eindelijk. Levend zeg ik, riep Vilko met nauwelijks ingauwde toren. Ik zie er wel kans toe, Vilko, maar ik heb er toch eigenlijk niet heel veel lust in. Waarom? Voor Vilko. Ik dacht dat je je zo graag op de heer van Vianne wilde vreken. Dat doe ik ook, hernam Peer, maar dit is met de gevaarlijk. Je dat kind in handen te spelen, is vrij gemakkelijk, maar het lelijkste komt achteraan. Wat dan? Wel, je begrijpt toch, dat Vianne niet zal rusten, voordat hij mij aan handen heeft. Nee, ik dank je. Dus je doet het niet, volg Vilko. Nee, ik moet je ronduit zeggen, dat ik het niet aanderve. Vilko haalte de beurs met goudstukken voor de dag, en hield die Peer voor de ogen. En als je u nu dit eens mede kon verdienen, vroeg hij, terwijl hij de goudstukken tegen de candaliet klinken. Peers ogen glint ze ervan begeerten. Nu, voeg Vilko al rammelende. Me dunkt, het is een mooi sommertje, dat over een half uur je eigen dom kan zijn. Als ik maar wist, waar ik mij in veiligheid kon brengen, zei de Peer begeerig. Wel, dat is doodeenvoudig, meen de Vilko. Kijk, zo moet je doen. In alle stilte ga je naar de stal, en je zaadelt daar het beste paard dat je vinden kunt. Dan wacht je zo lang, tot het kleine keren op de plaats komt. Je grijpt het, springt de paard, en we brengen het samen op IJsselstein. Daar op de beurt ben je veilig. Ik verzeker je, dat de edelvrouwen je daar zo rijk belonen zal, dat je voor je leven lang genoeg hebt. Je kunt een rijk man worden. En weer rincelde de goudstukken in de beurs, wat voor Peer in zo verleidelijk geluid was, dat hij uitriep. Afgesproken Vilko, ik ga ter stond, want ik heb nu de meeste kant van slagen, omdat Vianen nog niet thuis is. Hij is op Cullenburg. Dus je wacht me hier? Natuurlijk, maar wees voorzichtig hoor, en neem je maatregelen goed. Denk om de beloning. Laat alles maar aan mij over, zei de Peer, zich verwijderende. Wat een afgrijsselijk mens, mompelde Vilko, toen hij uit het gezicht was. Ik schame bijna, van zo'n schepsel gebruik te moeten maken. Bah, wat een lendeling. Ik weet waardelijk niet, wie de ergste is, de heer of de knecht. Het is een vrije tweetal, waard om naast de kander opgehangen te worden. Door een elk geval geloof ik toch, dat ik zo de meeste kant heb om mijn doel te bereiken, want het is waarlijk geen gemakkelijke onderneming. Toevallig, dat ik die braven Peer nu juist ontmoet. Voor eerst zal hij nog wel niet terugkomen. Maar wacht eens, ik moet toch voorzichtig zijn, want mijn lieve vriend kon wel eens barouw krijgen en een duitje tacht te verdienen door mij te verraden, in plaats van mij te helpen. Hij stond alles in staat, die lieve Peer. Het beste is, dat ik een plaatje zoek, waar ik zowel de weg als het kasteel goed in het visier heb. Dan kan ik alles reeds in de verte zien aankomen. Mooi, hier zit ik goed. Laat nu maar komen wat wil. Ik voel me hier of ik thuis was. Filco bleef geduldig wachten, met een uur lang. Eerst was hij vrij rustig en bedaard, want hij begreep zeer goed dat Peer zo spoedig niet terug kon komen. Maar toen het zonnetje al hoger en hoger klom, begon ook zijn ongeduld toe te nemen, en eindelijk tuurde hij om afgebroken in de grootste spanning naar de kasteelpoort. Toch niet, liet zich zien. Langzamerhand begon hij Peers bedoelingen te wantrouwen. Peer, lieve Peer, mompelde hij met de tanden, bijna op elkaar dag geklemd, maar derief me niet, want waarlijk je zult er niet veel plezier van beleven. We zien ook altijd nog wel eens weder, wil ik hopen. Toch Peer kwam niet. Er waren al bijna 2 uren sedend zijn vertrek verlopen en nog liet zich niet zien. Filco werd angstig. Hij begreep maar al te goed dat, zo het plan verhinderd werd, zijn arme heer verloren was. Het ontvoeren van dat kind was het enige middel dat hem rennen kon. En nog al toos bleef Peer uit. Filco's ogen deden hem bijna pijn van het aanhoudend staren in dezelfde richting. Eindelijk kon hij het niet meer uithouden. Hij sprong op en begon driftig en weer te lopen. Meer en meer begon hij te geloven dat hij bedrogen was. Peer, Peer, dat zal je heugen, riep hij woedend uit. Blijf nu op mijn handen, wat ik je binnen mag, want nu zal je nog eens wat anders voelen dan een geeseling. Peer stoorde zich niet aan Filco's machteloze woede. Hij bleef steeds onzichtbaar. In de hevigste onrust wachtte Filco nog maar een uur maar er kwam niemand. Filco twijfelde niet langer of Peer had hem bedrogen. Hij had dat kind wel al twintig mal kunnen grijpen, mobbelde hij. Was ik zelf maar gegaan, dat was vrij wat verstandiger geweest. Niets gaat toch maar zo goed als wat mijn eigen handig verricht. Wie weet of die lieve Peer al niet gegrepen en opgesloten is, dus best mogelijk. Dan hoop ik dat hij nog eens dunnetjes overgegezeld wordt. Dat is hij dubbelwaard. Toch al zijn gemopper batte Filco niet. Peer bleef waar hij was. De zon stond eindelijk reeds in het zuiden. Filco werd meer dan onrustig, hij werd verdrietig. De moed ontsonk hem. Arme, arme heer, zuchte hij. Nu is alles verloren, nu kan niemand u mee redden. Welk een vreselijk lot staat u te wachten. Ho, ik mag haar niet aan denken. Doch, ik blijf hier. Ik zal de wachthouden zolang geleefd en wil de ellendige vianen u doden al staan er ook honderd krijgen ze rondom. Met het zwaart in de vuist zal ik u tachter te verlossen of met u sterven. De tranen liepen de trouwe Filco langs de wangen. Plotseling echter richt hij het hoofd op. Daar komt wat, riep hij verrast en bijna ontsteld uit. Hij is het! Hij is het! Zou het hem gelukt zijn? Filco rekte de hals zover mogelijk uit om te kijken. Hij heeft het kind, jubelde hij. God dank, voorlopig gerit. Eilings vloog hij naar zijn paard en bijna in hetzelfde ogenblik zat hij in de zadel. Met ongeduld wacht hij Peer af. Hij zag dat deze het kind voorzitter op het paard had. Weldra was Peer hem genaarderd. Hij hield zijn paard in en keek angstig achterom. Wat ik vervolgd, voel hij gejaagd. Nog niet, zei de Filco, geef het kind hier. Eerst het geld, riepeer, met brandende blikken. Hier is het, zei de Filco kort af, hem de beurs overrijkende. Toen nam hij het kind, dat schrijend om zijn moeder riep van hem over. Nu naar Eiselstein, zei hij kort af. De ruiters gaven hun paard te sporen en reden snel weg. Beiden gevoelden zij zich gelukkig met hun buit. Peer liet dit geld van de ene hand in de andere glijden en wel behagelijk luisterde hij naar de helderen klank van het edele metaal. Hij vond het een schone verdienste voor zulk een kleine taak en hij zou er gaar en vrij wat erger voor gedaan hebben. Voor Goud deed hij alles. Zijn geweten veroorzaakte hem niet de minste last meer. De ongelukkige had het al lang tot zwijgen gebracht. En Filco gevoelde zich ook gelukkig. Met angstvallige zorg hield hij het schrijende knapje in zijn armen gekneld. Ja, hij was gelukkig met zijn buit en al het goud ter wereld zou niet in staat geweest zijn om hem te bewegen er afstand van te doen. Hij wist immers dat dit kind het leven van zijn meester kon redden. Toch had hij medelijnen met het arme kind dat zo onbarmhartige uit de armen zijn haar moeder was gescheurd en dat nu werd weggevoerd om aan zijn vijanden te worden overgeleverd. Arm kind, zei hij tedig. Wees maar stil hoor, mijn ventje. We zullen je geen kwaa doen. Het is toch ongelukkig, vervolgde hij tegen Peer, dat zo'n onnozel schaap zo jongreeds leiden moet voor de misdare van zijn vader. Waar zeg, waarom bleef je toch zo verbazend lang weg? Omdat ik niet eerder in de gelegenheid kwam, zei de Peer, voor de honderdste maal achterom kijkende uit vrees dat hij vervolgd zou worden. En waarlijk, ver achter zich, zag hij een stofvolk die ongetwijfeld door ruiters veroorzaakt werd. Daar komen ze, riep hij angstig. We zijn verloren. Veelke ook ik om. Ben je dwaas, riep hij? Zo gauw hebben ze ons niet. Over een goed half uur zijn we te IJsselstein en we zijn ze een mooi eindje voor. Maar toch moeten we zo hard rijden als we kunnen. Vooruit, Beesje. Laat nu eens zien wat je kunt. Met grote snelheid reden ze voor het. Ze waren bijna voortdurend in galop. Peers hoofd lag bijna op de nek van het paard. Blijkbaar verkeerde hij in de hevigste angst. Na enige tijd kijk Velko nog eens om en bemerkte nu tot zijn schrik dat zijn vervolgers vrij wat op hem gewonnen hadden. Dat gaat verkeerd, riep hij Peer toe. We verliezen. O, hemel, kermde Peer. Wat zal men nu gebeuren? Niet veelgoeds, riep Velko, terwijl hij opnieuw zijn paard te spoeren gaf. Een voorbeeld dat Peer hem zo ijverigd na volgde dat het bloed zijn arme paard langs de benedroop. Nog eenmaal keek Velko om. Het gevaar naderde. Vooruit! Vooruit! riep hij, zich ook zover mogelijk vooroverbuigende. Daar hoorde hij kreeten achter zich, mijn geboot en halt te houden. Al te vriendelijk, mompelde Velko. Vooruit, zwart, nog een kwartier! Vooruit! Toch zwart kon ik meer. Het arme dier had gedaan wat het kon. Het paard van Peer was vluggig en sterkig naar het scheen. Het ging Velko vooruit. Deze begreep dat het hem niet mogelijk zou zijn, de beurt tijdig te bereiken. Peer, riep hij, halt Peer. Maar Peer had geen lust zijn leven in gevaar te stellen. Hij geraakte hoe langer hoe meer voor. Peer, riep Velko nu met donderende stem. Peer, hier zeg ik je. Neem jij het kind en breng het op IJsselstein. Mijn paard kan bijna niet meer voort. Peer, hoor je niet wat ik zeg? Alleen laten ze je daar toch niet binnen. Hier, neem het kind. Deze bedreiging hielp. In de grootste angst hielp Peer zijn paard een weinig in, zodat Velko hem spoedig had ingehaald. Peer nam snel het kind over. Voort ging het weer. Peer reed hem dadelijk weer vooruit, hoe zeer Velko zijn paard ook het spoed aanzetten. Ik ben verloren, mobbelde Velko. Maar Peer zal het kasteel wel bereiken. Als hem dat gelukt sterf ik met vreugde, want anders mijn heer in elk geval geret. Ha, nu die hoek nog om. En dan ligt IJsselstein voor ons. Voort zwart, voort, voort! Daar verezen de torens van het machtige kasteel voor hem. Maar nog dichter hoorde hij zijn vijanden achter zich. Ho, rover, kinderlief, hoorde hij zich toeroepen. Hij gaf zijn paard onophoudelijk de sporen en zwijde met zijn arm in de hoop dat de wachters op de toren hem bemerken zouden. Meer en meer naderde zijn vijanden. Zijn paard sleepte zich met moeite voort. Daar hoorde hij zijn vlak achter zich. Snel trok hij zijn zwaard en maakte zich gereed, zijn leven zo duur mogelijk te verkopen. Halt, rover, halt, kinderlief! Zijn vervolgers waren hem nu genaderd, en hij hoorde hoe de zwaarden uit de schede vlogen. Maar hij zag met een snelle blik ook dat Peer voor de poort gekomen was en dat de brug neergelaten werd. Zijn paard heegte naar adem, het kon niet meer. Snel liet Vilko er zich afgelijden en plaatste zich met zijn rug er tegen. Zo was hij van achteren tegen elke aanval gedekt. Zijn vervolgers waren vijf in getal. Te laat, schreeulden zij, toen hij zagen dat Peer de brug over ging. Maar deze rover zal aan elk geval sterven. Woest droon zij op Vilko aan, maar hij verdedigde zich met de moed der wanhoop. Toch was het een hopeloze strijd, hoe angstwekkend zijn zwaard ook door de lucht flikkerde. Maar daar kwam hulp. In verliegende gelop reed een aantal ruiters de brug uit. Hou je goed, Vilko, hou moed! Hoorde hij zijn toerroepen en Vilko hield moed. Wel voelde hij dat zijn krachten begonnen te verminderen, maar toch hield hij zijn vijanden op een afstand. Nog een ogenblik, en daar waren zijn vrienden genaderd. Tegen hen waren de vijanden niet opgewassen. Met grote haast sloegen ze op de vlucht. Wij sinds Joris, dat was bijtijds, riep Junker Jan, terwijl hij Vilko vol vreugde de beide handen drukte. Jonge, je hebt er eer van, onze heer is geret. Kom mede naar de beurt, naar de edele vrouwen, wie het dankbaarheid grenzenloos zal zijn. Naar de beurt, riepen alle, leven de dappere Vilko! Einde van hoogstuk vijf Hoogstuk zes van Vilko de minstereel. Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopnamen behoort het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als wij willen zich, ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. Vilko de minstereel van Cornelis Johannes Kiewit. Hoogstuk zes. De wijand is voor de poort. Geweldig was de woede van Vjaren, toen deze bij zijn thuiskomst het gebeurde vernam, want hij had zijn kind hartstochterlijk lief. Het was het enige wezen dat hij met tederheid behandelde, ja, zelfs soms met liefkozingen overstelpte. Dat kind was zijn trots, zijn oogappel. Het was immers zijn stamhouder. Op hem zouden eenmaal de grote bezittingen en de geduchten naam van hem, Hendrik van Vjaren, overgaan. En nu, nu was dat kind in de handen zijn ervijanden, nu zucht het onnozelen schepseltje bij lichtreeds in een onderaarts gewelf, waarin geen zonnestraaltje kon doordringen, en waarin allerlei kruipend gedierte het zou doen sterven van angst. Want hij, de onbarmhartige Vjaren, die zijn gevangenen nooit anders dan met de grootste onmenselijkheid behandelde. Hij kon zich niet voorstellen dat de edele vrouwen van Eiselstein het kind met zachtheid en liefde verzorgde en er over waakte als een moedig. Vjaren wist niet wat Adel der Ziel was, al was hij pratt op zijn geerfte Adeldom. En daarbij ontging hem nu nog zijn prooi, de gehate geisbrecht, in wie eens dood hij zich zo innig verheugd zou hebben. Dat plan moest hij nu opgeven, zodat hij zijn kind niet in hetzelfde lot wilde doen delen, want hij begreep natuurlijk zeer goed dat het dan leven om leven zou gaan. Zo onmenselijk en vreed waren de straffen die hij de dinaren oplegde aan wie er zorgeloosheid hij de ontvoering van zijn kind toeschreef, dat zij niet dan met de grootste weerzin door de overige diners werden uitgevoerd. En wat Pierre betrof, hij zwoer hem de vreselijkse dood toe die het te bedenken viel, in die hij hem ooit in handen mocht krijgen. Toen hij zijn woede enigszins op zijn onschuldige dinaren gekoeld had, verzamelde hij zijn krijgslieden en reed dadelijk naar Cullenborg terug. Daar liet hij de ongelukkige heer Geisbrecht uit de kerker halen en op een paard binden. Zo bracht hij hem naar Doordrecht, waar heer Aloud, straven Baljou, het machtgeslott kraaienstijn bewonden. Vjaren deed afstand van zijn gevangenen, die nu op bevel van de vrede Aloud in de vunzigste kerker werd opgesloten die het slot bezat. Aloud was in alle opzichten het evenbeeld van Vjaren. Hij was vrede en heerzuchtig en toonde zich de trouwe dinaar van Wolfert van Borsalen, wiens willekeurig bestuur hij maar altige trouw na volgde. Met de meeste zorgenloosheid maakte hij misbruik van het grote gezag waarmee hij bekleed was, en hij stoorde zich bij zijn daden aan wetten nog privilézien, tot grote ondervredenheid van al zijn onderdalen, maar in het bijzonder van het dortenaars, die het meest van zijn onderdrukkingen en eigenmachtige handelingen te leiden hadden. Hun rechtmatige klachten beantwoorden hij met een spotend lachen of met de verklaring dat het hoog tijd werd, de privilézien der te macht gepoorters wat in tekorten. Geen wonder dat deze zich in hun rechten verkort achter en niet de noden zijn gehad bestuur dulden. Er behoefde alspoelig niet veel meer te gebeuren om het volk tot zijn opstand te brengen. Hendrik van Vjaren plaatste zich nog dezelfde dag aan het hoofd van het leegig dat er hervaart tegen Eisselstijn was opgeroepen en sloeg het belegg om die sterke beurt. Daar verscheen hij niet onverwacht, zoals de lezenreeds weet. Alles was tot tegenweer gereed. Bertha had besloten zich tot het uiterste te verdedigen. De dinaars, ongeveer honderd in getal, hadden zich van het hoofd tot de voeten gewapend met het beste wat in de grote wapenzaal te vinden was. Veel in hunnig doeg een maleen kolders die zo prachtig waren dat ze zelfs de rijkste riddig niet tot schanden zouden zijn. En die geen maleen kolders hadden kunnen bemachtigen, dachten zich tegen de pijlen der belegeraars te beschutten door zich in beestenvellen of lederen kolders te steken. Allen hadden een helm op het hoofd en waren gewapend met zwaarden, lansen en speren of knotsen en goede dag. Duizenden stenen lagen op de muur op ingestapeld om naar de hoofd en der vijanden te worden geslingerd. De boogschutters hadden zich tussen de kantelen verborgen, gereed om hun doodende pijlen door de lucht te doen snorren. Toen smiddags de wachters op de toeren door trompetgeschal Bertha Waarschoeden dat in de verte grote stofvolken de nadering van de vijand aankondigden, had zij al haar dienaren op het plein bijeen laten komen en tot hen gezegd. Mannen, de vijand nadekt en een hevere strijd staat ons te wachten, een strijd op leven en dood, want hij die het leger aanvoert zal niet rusten voor hij eisselstijn in zijn macht heeft. Ik ben van plan het kasteel tot het uiterste te verdedigen. Wij kunnen de strijd lang volhouden, want we zijn ongeveer 100 man sterk. Het kasteel is in alle opzichten weerbaar en wij hebben een grote voorraad levensmiddelen in onze schuren. De tijd zal misschien hulp brengen, maar in de eerste plaats moeten we op onszelf verrekenen. Wie zichzelf helpt, die helpt God. Wel misten wij mijn dappere gamaal om ons aan te voeren in de strijd, maar wij hebben zijn vaandel, niet waar? Wilt ge mij dat helpen verdedigen? Bij die woorden weesperkt hij naar het vaandel, dat van de toeren wapperde. Dat willen we, dat willen we, klonkt het uit honderd monden. Laat de vijand komen, wij zullen ze afwachten. Leef onze dappere edelvrouwen. Bertha wenkte met de hand om stilte. Mocht er even wel iemand onder u zijn, ging zij voort, die de burgt liever verlaten wil, nog is het tijd. Hij kan gaan, de brug zal voor hem worden neergelaten. Alleen door getrouwen wil ik om ringt zijn. Alles wegen. Niemand, voeg Bertha nog eens. Bedenkt, vrienden, dat het een hevere strijd zal zijn en dat er geen genade is in die we overwonnen worden. Doch niemand verlangde heen te gaan, zelfs Peerniet. Bij hem was het even wel geen liefde of getrouwheid jeegd de edelvrouwen. Nee, bij hem was het vrees dat hij buiten het kasteel gevangen genomen en van zijn geliefde goudstukken beroefd zou worden. Dan zijn onze strijdleus IJsselstijn, Rie Bertha, met verheffing van stem, dat God ons behoede. Op uw post, mannen, de vijand is voor de poort. Voor IJsselstijn. Voor IJsselstijn en Bertha, klonkt het met geestrift onder de dappere scharen, voor IJsselstijn en Bertha. Onder het slaken van die oorlogskreegd beklommen zij de trappen en elden naar boven, gereed om elke aanval af te slaan. Doch de vijandelijkheden werden nog niet geopend. De belegeraars, wel begrijpende dat het een belech van lange duur zou zijn, begonnen tenten op te slaan en hutten te bouwen, waarin zij verblijven konden. Zorgvuldig hielden ze zich buitenschot. Ze wilden zich niet bloot geven, voor het nodig was. Vianens tent was de grootste en was met een prachtig vaandel versiert. Hij spoerde de krijgslied in voortdurend tot de grootste spoed aan, want hij hunkerde naar de aanvang van de strijd. IJsselstijn moest verwoest worden, dat stond bij hem vast. Hoe machtig het ook was, hij zou het spoedig tot de overgaven dwingen. En wee dan de trotsen vrouwen die de strijd tegen hem durfde aanvaarten. Op de middag van de volgende dag kwam er verandering in het toneel. De vijanden begonnen voorzichtig de burger te naderen. Ze hielden zich verborgen achter brede planken die op lage wielen stonden, aan waarin een brede gleuvas die dienem moest om de pijlen door te laten die zij straks op de burger zouden afschieten. Op die wijze waren zij voor de verdedigers onzichtbaar en konden deze hen niet treffen dan alleen als de peil toevallig door de gleuf vloog. Deze voorwerpen voor de belegeraars van onberekenbaar veelnut werden schietschermen genoemd. Het kasteel werd aan alle zijden mede omringt, en als spoedig vloog de eerste peil over de hoge burgtmuur, waar met zoveel kracht in een luikdrong dat het moeite zou kosten hem daaruit te trekken. Waren iemand getroffen, stellig zou het schot doodelijk geweest zijn. In een ogenblik hadden verdedigers wederkerig hun peil op de boog om het schot te beantwoorden, doch jonker Jan Riep. Halt mannen, niet in het wil schieten. We moeten zuinig zijn op onze voorraad, want het belegg kan lang duren. Naar te waar alleen schieten als iemand zich bloot geeft. Zoals die slimmer daar, Riepe Hof, de smid, terwijl hij aanlegde en aftrok. Ha, die heeft genoeg, eigen schuldvriend, dan moet je maar beter uitkijken. Die was raker Hof, Riepe Baldrick de Brouwer. Hij blijft stil liggen, zou hij nu ineens al genoeg hebben? Trug bij Sint Joris, Riep de Jonker. En het was tijd ook dat zij hun hoofden in veiligheid brachten, want wel drie of vier peilen vloog een dichtbij hen in het houtwerk. Verrekenen op jou voor treffelijke rozenzalf, Dodo, lachte Wouter de jonge stalknacht. Zolang we daar nog voorraad van hebben, hindert het niet veel. Dat is waar, Wouter, lachte Dodo terug. Maar het zou toch jammer wezen van je mooie gulleboll als het daarin doorheen vloog. Jullie hebt goed grappen maken, zeiden de dikke ijsbrand, een van hier geiswijdspachters. Het is nog maar een voorspelletje. Wacht maar, de lust tot lachen zal je straks wel vergaan. Gins richten ze de blijde reeds op, en daar, aan andere zijden, wordt de katten ook handen geslagen. Als ze daarmee gered zijn, zullen we de handen vol werk krijgen. Inderdaad waren de 500 bezig die geduchte werktuigen in orde te brengen. Een blijde was een balk die, even als een whip, om een spil draaide, maar de ene arm was zeer kort en doeg een bak met zware stenen. Aan de lange arm was ook een bak waarin één of twee stenen werden gelegd. Als nu de lange arm van het kasteel af naar beneden getrokken en dan losgelaten werd, vloog hij door de zwaart aan de andere zijde met grote snelheid omhoog en weerp de inhoud van de bovenste bak met ontzettende kracht tegen of in het kasteel. Met zulke werktuigen kon de grote verwoestingen worden aangericht, en sommigen wisten er zeer juist mede te treffen. Nog gevaarlijker echter was het tweede straks genoemde werktuig, de kat genuimd. Het had de vorm van een grote schuur die van boven met verse koehuiden was bedekt ten einde tegen vuurbestand te zijn. Zulke kat werd op balken door de lieden die er een plaats genomen hadden, langzaam vooruitgeschoven, totdat ze de kracht had bereikt die het kasteel omringde. Ze bevatten alles wat nodig was om die kracht te dampen. Was er een gedeelte dichtgeworpen, dan schoof de kat weer langzaam verder om het dampingswerk voor te zetten, tot het eindelijk voltooid, en de kat het kasteel genaarderd was. Dan bracht men de ram in beweging. Dat was een zware balk met ijzerbeslagen die aan kettingen in de kat hing. Die balk werd met vereende kracht achteruitgetrokken en plotseling losgelaten, waardoor hij dan met zoveel kracht tegen de kasteelmuur beukte dat de stenen in het roon vlogen. De sterkste muren waren op den duur niet tegen dat Ramijn bestand. Dikke ijsbrand had gelijk. Het had spoedig anders, en de verdedigers kregen de handen vol werk. Fianen lieten aan alle kanten tegelijk aanvallen. Onophoudelijk snoorden de pijlen door de lucht. Het kasteel davorde en dreunde van de zware stenen die tegen de muren bonsten, en de blijden wieper bijna zonder tussenpozen hun gevaarlijk inhoudt over de muren. Het was daar hoogst gevaarlijk, en de verdedigers trachten zich zoveel mogelijk te verschuilen. Aan hun ervoorzichtigheid alleen was het dan ook te danken dat al laat op de dag nog niemand hunner getroffen was. Toch zaten ze niet stil. Elk schot van de vijand werd met woeker teruggegeven, en daar de belegeraars zich onmogelijk steeds gedeckt konden houden, stortte er menig een dodelijk getroffen ter aarde. Dat gaat niet goed, riep Fianen. Wacht, ik zal ze wel uit hun schuil plaatsen opjagen. Weerd met pleiden brandende stoffen in de beurt, geboot hij. Dat geschieden. Brandende takkenbossen begoten met teer, pek of andere brandbare waar, vlogen als vuurige ballen door de lucht en staken het kasteel op verschillende plaatsen in brand. De boogschutters blijven waar ze zijn, geboot Jonker Jan toen hij dat bemerkte. De overigen blussen overal het vuur, brengt ook de beleiden in beweging en werpt alles wat nog brandt terug. We nemen van Fianen geen geschenken aan. Nu werd het een verschrikkelijke strijd. De trouwendinaars verdedigden zich met waar hij helden moet en wisstende vlammen spoedig meester te worden. Maar, helaas, sommigen hunnig storten ter aarde om nooit weer op te staan en weer anderen werden door hevige kwetsuren voor geruimetijd buiten gevecht gesteld. De goede dodo gingen druk met zijn zelfjes en smeersels, maar tot zijn eer moet het gezegd worden. Met de meeste doodsverachting begaf hij zich met zijn medicinkast naar de gevaarlijkste plaatsen als zijn hulp daar nodig was. Onophoudelijk vloogen de pijlen van en naar de burgt zware stenen snorden en gieren door de lucht en beukten tegen de muren en brandende takkenbossen vielen als een vuurige regen op het kasteel nedig. En onder dat alles klonken de woestekreeten der belegeraars, die de lucht deden daar voor een onder een gehoep van, Fianen, Fianen, terwijl de verdedigers hun, voor Eisselstein en Bertha, deden horen. De strijd duurde voort, tot de duisternis tot eindigendom. De vermoeide verdedigers kregen nu tijd om zich te herstellen van hun vermoeienis. Toen Bertha haar manschappen na de strijd monsterde, kwam ze tot de trurrige ontdekking dat vijf van haar krachtigste dinaren het leef hadden gelaten. De dikke ijsbrand en nog twee anderen waren zo ernstig gekwetst dat zij de eerste dagen althans buiten gevecht waren gesteld. De doden werden onder de grootste lindeboom van de binnenplaats in aller tegenwoordigheid begraven. Daarna werden de wachten voor de nacht verdeeld en begraven de overigen zich te rusten om nieuwe krachten te verzamelen voor de volgende dag. Maar toen scheen Fianen geen lust te hebben de strijd te heropen. Reedt was het bijna middag en nog was er geen peil afgeschoten. Nieuwsgierig voegen de verdedigers zich af wat daarvan de reden kon zijn. Toch niemand wist antwoord te geven op die vraag. Spoedig evenwel werd hun nieuwsgierigheid bevredigd. Daar nadat de Fianen de beurt terwijl een dinaag aan zijn zijde door trompetgeschal aankondigde dat zijn heer een onderhoud verlangde. Jonker Jan begaf zich eilings naar Berta zijn einde haren bevelend te ontvangen. Haar antwoord klonk vier. Zeg hem dat hun vrouwen uit het arkelse huis met geen verrader onderhandelde. Spoedig was Jonker Jan op de muur. De trompetblazer, bouken genaamd, schetterde met een geweld of hij Fianen van zijn paard wilde blazen. Hij mag ons wel horen, zei de hij. Hij mocht anders eens denken dat we bang waren. Wat voert u hierheen, heer van Fianen, vroeg die Jonker. Ik eis, antwoordde Fianen, met een trotsgebaar. Ik eis de overgaven van de beurt, zowel als van de bezetting. De teruggaven van mijn kind dat mij listig ontrooft is en de uitlevering van mijn lijveigenen, die op dit kasteel een toevlucht heeft gezocht. Peer, die evenals de gehele bezetting achter de kastelen verborgen het gesprek volgde, begon te rillen van angst. Meer niet, vroeg de Jonker spottend. Waag het niet de gek met mij te steken, waardeloze knap. Beet Fianen hem boerend toe. Geef de edelvrouwen kennis van mijn eis. Noch ben ik tot onderhandelingen bereid, doch later, dat verzeker ik u, zal ik geen genade kennen. Ga en verzoek haar op de muur te verschijnen. Ik kan die moeite sparen, edele heer, zarde de Jonker. Vrouwe Bertha heeft mij opgedragen aan u te zeggen dat een vrouw uit het arkelse huis niet met een verrader onderhandelt. Vlug trok Jonker Jan zich achter één dag kantelen terug en hij had gelijk, want nauwelijks had Fianen zijn antwoord vernomen of hij beval knarse tanden van woede zijn dinaars de qua jongen neer te schieten. Voor Eisselstijn en Bertha donderen het van de muren terwijl de pijlende de lucht vlogen. Voor Eisselstijn en Bertha Valt aan, valt aan! schiel de Fianen. brengt de kat in beweging. Eisselstijn moet vallen. De strijd werd nog heviger dan de vorige dag en de verdedigers hadden druk werk op alle plaatsen de brand te blussen door de takkenbossen veroorzaakt. Met een zucht van verlichting werd Zavons het einde van de strijd begroet. Ieder verlangde naar rust. Een dikke mist maakte eindelijk de voortzetting van de strijd onmogelijk. Maar plotseling werden ze alle opgeschrikt door een geweldige treun tegen de muur. Iedereen spond ontsteld op. De kat heeft de muur bereikt en men is begonnen te ramijen, riep Dodo, die al meer een beleg had meegemaakt. Dat zal het wezen, antwoorde Jonker Jan. Wat moeten we daar aan doen? Als we ze stil hun gang laten gaan, hebben ze in hoogstens drie dagen een gat in de muur dat groot genoeg is om hen alle door te laten. Hem bij Sint Joris, dat zal niet gebeuren. Weer dreundde het dat het door het gehele kasteel weer gandde. Het was een angste gehoor. Daar kwam Bertha aan. Men raar mij te muur, Jonker, spakt zij kalm. Zijn de mannen niet te vermoeid om nog een uitval te wagen? Nee, nee, klonken van alle kanten. Wat gedaan moet worden, zal gebeuren. Wel nu, spakt Bertha. Haalt dan de paarden uit stallen en rijdt de sluipoort uit. In de hitte van het gevecht tachten de voetknechten, de kat en de overige werktuigen in brand te steken. Neemt allemaal brandstof mede. De gewonden alleen blijven hier om te zorgen dat de poort de juiste tijd weer geopend wordt om u in te laten. Doch doet het in de grootste stilte. Bravo, te wapen, klonk het gedemd. En hoe vermoeid de mannen ook waren, iedereen maakte zich opnieuw tot de strijd gereed. Alleen Peer niet. Hij trok zich in een donkerhoekje terug en beefde van angst bij de gedachte dat men hem ontdekken zou. Maar nog meer bevreesd was hij om de uitval mede te maken, want dan kwam hij, naar een meende, al te dichtbij in de nabijheid van de heer van Vianen. En ook veelkoos geen haast te hebben om zich gereed te maken, want nadat hij de Jonker verzocht had een oogomblik te wachten, begaf hij zich naar de beurtszaal, waar Bertha en de overgevrouwen zich bevonden. De meeste en dezer zidderte van angst en bezorgdheid over het lot hun er echtgenoten en zonen die gereed stonden hun levende wagen voor het behoud van de beurt. Wel, veelko, wat is er? Heb je mij iets te vragen? Treed dan nadig, sprak Bertha vriendelijk. Ja, edele vrouw, ik heb u een voorstel te doen. Antwoorden veelko zacht, terwijl hij naar daarbij kwam. Dan zal het wel wat goed zijn, hernam Bertha. Laat horen, veelko, wat je te zeggen hebt. Het zal ongetwijfeld iets zijn in mijn belang, zoals ik het van u gewoond ben. Uw edelheid heeft al te goede gedachten van mij, zei de veelko bescheiden, en bewijst mij meer vriendelijkheid dan ik verdien. Vos trek niet, veelko, dat mocht geniet zeggen, rie Bertha met tranen in de ogen uit. Immers, zonder uw hulp, waren mijn tapperen gemaal reeds lang een schandelijke dood gestorven, en hoe zou ik het ooit kunnen vergeten, met welk een heldenmoed ga je steeds voor zijn belangen heb gestreden. Nee, veelko, mijn leven lang zal ik u dankbaar zijn. Toch spreek, welk voorstel wil het gaan mij doen? Ik ben nieuwsgierig geworden. Edele vrouwen, zei de veelko bewogen. Mijn tapperen heren mag niet weg kwijnen in een ellendige kerkig. Ik kan het hier niet langer uithouden. De muur van het kasteel zijn mij te eng, zolang ik weet dat hij gevangen zit. Ik bid u, geef mij oorlog om de burger te verlaten. Laat mij beproeven door geweld of door list tot hem door te dringen om hem te verlossen. Hier kan ik wel gemist worden, en wie weet hoe mijn plan mij misschien gelukken mocht. Laat mij gaan, edele vrouwen. Het is te laat, tapere veelko, zei de Bertha zacht. De vijand omringt de burger met een grote macht, en niemand kan ongemerkt door hem heen breken. God weet hoe gaar ik u anders zou laten gaan, want zo iemand dan zou het gij in staat zijn om de kerker door voor hem te openen. Maar ik mag en wil u niet noodeloos opofferen, goede veelko. Vianen zou u ongetwijfeld doden. Het is onmogelijk. En toch, laat mij gaan, zei de veelko met aandrang. Ik weet waar naar middel om te ontkomen. Laat me gaan, bid ik u. Welk middel is dat? Voeg Bertha ongelovig. Het is heel eenvoudig, edele vrouwen. Ik maak straks bij de uitval van de verwanginggebruik om door de vijanden heen te breken. Dat zal mij zoveel moed in dit kosten, en ongetwijfeld gelukken. En wat denk ik daarna te doen? Dat weet ik nog niet. Ik zal moeten handelen al naar de omstandigheden zich voordoen. Toch ik zal niet rusten, voor mijn herin vrijheid is. Dat weet ik zeker. Wel nu, brave veelko, ga dan, spakt Bertha ontroerd. En dat de goede god u helpt in uw poging. Volg mij in mijn vertrek, waar ik u alles zal geven, wat u van dienst kan zijn. Korte tijd daarna kwam veelkoop bij de overige krijgsnechten op de binnenplaats, waar iedereen voor de strijd gereed was. Het ramijen van de muur werd onophoudelijk voortgezet. Blijkbaar had vijanden bevolen, ook gedurende de nacht door te werken. De meeste krijgsnechten zaten te paard. De overigen hadden alles bij zich, wat geschikt was om snel brand te doen ontstaan. Iedereen was zwaar gewapend. Sommigen, door glansen en speren, anderen hadden dikke knuppels of goede dag, die er in die gespierde armen vreselijk moorddadig uitzagen. Velko trod op Jonker Jan toe en ging met hem een weinig terzijde. Jonker, spakt hij, ik kom afscheid van u nemen. Ik ga de beurt verlaten. Wat, voegde Schildknaap verwonderd. Afscheid nemen en de beurt verlaten. Wat gaat het dan doen? Ik ga trachten hier geisberg te verlossen, Jonker. Ik kan het niet van mij verkrijgen hem aan zijn lot over te laten. Het zal wel moeilijk gaan, daaraan twijfel ik niet, maar toch wil ik het beproeven. Tijdens het gewicht zal ik trachten door de vijand heen te breken en mij een veiligheid te brengen. Vaarwel, Jonker, en houd goede moed. Dat is een edelplan, daarvan ik u niet mag terughouden. Vaarwel, Velko, en dat u streven met een goede uitslag bekoond mogen worden. Vaarwel. Hartelijk drukte de beide Dapperen ook al naar de hand. Nog iets, zei de Velko, fluisterend. Houdt een wakend ogen over Peer. Hij stond alles in staat. Gewet wie en wat hij is. Heb daarover geen zorg, Velko. Hij zal mij niet gemakkelijk bedriegen, en bij de minste daad die mijn verdacht voorkomt, laat ik hem opsluiten. Maar door tijd, laat we gaan. De krijgers gingen een nauwe gang door, aan welke einde zich een deur bevond. Dikke ijsbrand en nog een paar anderen zouden daar de wacht houden, en haar achter de krijgslieden sluiten. Het steken van het trombet zou het teken zijn dat zij weer binnengelaten wilde worden. Langzaam en stil slopen zij de poort uit, waarbij de zware mist hun zeer dienstig was. De vijand merkte niet van hun nadering dan toen het reed te laat was. Valt aan! Valt aan! donderde jonker Jan, terwijl zijn zwaard een vijand de schede overpletterde. Voor Ijsselstein en Pitta! En met een woeste vaart viel ze op de verschrikte vijanden aan. Verraat, verraat, slaat dood, te wapen! schreeuwen de vijanden in de grootste woede. Maar zijn brunnende kreten waren niet in staat de verwarring te herstellen die onder zijn verschrikte krijgsnechten ontstond. De een vloot hier, de ander daarheen. Bijna niemand dacht in zijn ontsteltenis aan tegenweer. Vlucht! Vlucht! klonk het overal in de grootste verwarring terwijl het slagen van jonker Jan en zijn krijgers verpletterden op de vijanden nederdalen. Voor Ijsselstein en Pitta! Voor Ijsselstein en Pitta! Galmde aan alle kanten, en die kreeg verspreide overal schrik en ontsteltenis waar zij gehoord werd. De duisternis maakte de verwarring nog groter. Vijanden was te paard gesprongen en rende als dool heen en weg. Zijn geveerd zwaard vlekkerde de lucht en daalde telkens doodend op een of andere donkere gedaante neerdig. In zijn blinde razernij bemerkte hij niet eens dat hij zijn eigen dinaren velde. Voor Ijsselstein en Pitta! Voor Ijsselstein en Pitta! klonk het jubelend rondom de muren toen de vijanden eilings op de vlucht sloegen. Weldra werd het toneel van de vreselijke strijd door een rosse gloedverlicht en vlikkerden aan alle zijde de vlammen hoog op, daverend begroed door de kreeg. Voor Ijsselstein en Pitta! Maar zo gemakkelijk liet Vijanden zich niet verslaan. Hij had een deel der vluchtende verzameld en viel met onstuimige moed op zijn vijanden aan. Vijanden! Vijanden! klonk het woest. Toch zij werden niet maals ontvangen. Jonker Jan met zijn ruiters vocht met heldenmoed en daar kwamen ook nog de voetknechten die hun vernienend werk hadden verricht met opgeheven knuppels en goede dagjes aangesneld. Huit werd er mordade gevecht dat vele in het leven kostte. Zo verwoed Vijanden de slagen der voetknechten op de malen en kolders en helben der vijanden nedig dat opnieuw de schrik onder hen kwam en zij eilings op de vlucht sloegen. Vijanden hield het langst stand, toch eindelijk wende ook hij de teugel en volgde zijn krijgsknechten. Nu werd het vernieningswerk met vereende kracht voortgezet. Geen blijde bleef heel, geen schietscherm bruikbaar. De kat, dat gevreesde werktuig, werd tot de laatste splinter door de vlammen verteerd. Het kasteel werd spookachtig verlicht. Geef het zijn tot verzamenen bouken, sprak de jonker tot zijn dinaag. Ons werk is afgedaan. Daar klonken de heldere tonen der thompet en van alle kanten kwamen de strijders te samen. Nu terug naar de beurt, riep die jonker. De vlammen zullen ons wel bijlichten. Een lustig deuntje bouken. Ondervrolijk geschettig en daverend gejuich reed men weer door de sluippoort naar binnen, waar ze door de angst gevrouwen met tranen van blijdschap werden begroet. Ze hadden een grote overwinning behaald en gelukkig geen enkele doden te betureuren. Maar Vilko keerde niet terug. Die nacht konden zij zich gerust aan de slaap overgeven. De vijand was niet bij machten iets van belang tegen hen te ondernemen. Hij was met machteloosheid geslagen. Alleen aan de hoofd- en sluippoorten werden wachters gesteld en dat die hun plicht deden, daarvan ging Jonke-Jan zijn verschillende malen in de nacht overtuigen. De brave schildknaap was het geen ogenblik uit de gedachte wat hij zijn heer bij dienst vertrek had beloofd. Over de aangerichte verwoesting konden zij pas goed oordelen toen de zon, haar bleken, najaar straden weer over het aardrijk zond. En die overtrof nog verre hun verwachting. Geen enkel werktuig was er overgebleven. Alles was verbrand of verwoest. Zelfs de tenten en hutten waren niet gespaard. Alles was door de vlammen verteerd. Met een daverend gejuich werd die ontdekking door de belegerden begroet. De vijanden daartegen waren zo luidtruchtig niet. Groot was het aantal doden dat het slagveld bedekte. Talrijk de vrienden, die zij niet meer meer zouden terugzien. Vianen was woedend over de geleden Nederlaag. Al zijn werk was gegevens geweest en hij verkeerde in de noodzakelijkheid alles weer opnieuw te beginnen. Het zou stellig langer dan een week duren eerder vijandenlijkheden konden worden voortgezet. Toch zal Eeselstein vallen, knas je dan de hei. Terwijl hij dreigend de vuist ophief tegen het vaandel dat als om hem te tergen verhoorlijk van de toeren wapperde. Voor Eeselstein en Bertha! treund het van de muren. Vian zette het belegg met kracht voort. Moeite nog kosten ontzag hij om zijn doel te bereiken. Maar de dagen werden weken en de weken zullen tot manen. En nog altijd rezen de toeren van het machtige kasteel trots omhoog. Nog altijd wapperde het wapen van Eeselstein uitdagend van de tenen. De moedige Edelvrouwen hield wakkerstand in spijt van Vianens woede. Einde van Hoogstuk 6 Hoogstuk 7 van Velko de Minstreel. Dit is een Liepvoks opname. Alle Liepvoks opname behoort tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar liepvoks.org. Opname door Anna Simon. Velko de Minstreel. Van Cornelis Johannes Kiewit. Hoogstuk 7. Een kramer die heel wat in zijn mars voerde. Alleen Velko was niet in de burger teruggekeerd. Zodra hij door de sluipoort op het vlakke veld gekomen was, had hij zich van zijn markers verwijderd, met het doel de strijd te ontwijken en zich in veiligheid te brengen. Doch nauwelijks dreunde hem de strijdkreet van Junker Jan in de oren en hoorde hij het gekletterd er wapenen of een onbedwingbare lust om aan het gevecht deel te nemen maakte zich van hem meestig en leed hem in gelop terugkeren. Onder het geroep. Voor Eiselstein en Berta! Wierp hij zich met getrokken zwaart op de veilenden en verspreidde schrik en verwarring overal waar hij zich op zijn stijgerend rost vertoonde. Angstwekkend flickerde zijn blinkend zwaart door de lucht en weed de ongelukkige winetgold. Met een luid gejuich begroete hij de verneelende vlammen die hier en daar het slagveld begonnen te verlichten en bij haar schijnsel matt hij met zijn oogende omtrek of hij niet de forse gestalte van hier Hendrik van Vianen zag. Oh, zo garene had hij met het zwaart in de vuist tegenover die geduchte krijgsman gestaan en met hem gestreden op leven en dood. Doch het geluk was hem niet gunstig. Bevond Velko zich aan deze zijde van de beurt dan klonk Vianen het strijdkreet aan Genen en spoede hij zich naar Genenzijden dan hoorde hij aan deze dienst aanmoedig aan de stem. En lang gunde hij zich geen tijd tot zoeken. Hij kon die beter bestelen. Met mannenmoed weerp hij zich overal tussen de strijdenden waar het gevecht het heetst was en telkens weekte Vianen, als zijn gevrees de strijdleus gehoord de scherpte van zijn zwaart gevoeld werd. Eerst toen alle kanten de vlammen zich hoog verhiven en de Vianen in een overhaaste vlucht een goed hinkomen zocht, wende hij de teugel en verliet in gelop het slagveld. Een ogenblik daarna hoorde hij het zijn tot verzamelen geven. Die uitval heeft doel getroffen, dacht hij, terwijl hij zijn zwaart in de schede stak. God dank, de dappere edelvrouw behoeft de eerste tijd niet ongerust te wezen dat Vianen de burgt overmeesteren zal, want hij is voorlopig tot werkeloosheid getwongen. Ik zou mij al erg bedriegen als al de belegeringswerktuigen niet verbrand waren en dan heeft hij minstens 14 dagen nodig om weer zover gereed te komen als hij nu reeds was. En tijd gewonnen is veel gewonnen, misschien zelfs wel alles. Toch zie ik de toekomst donker in als hij er geisberg niet verlost wordt. Nee, hij moet geret worden, al zat hij ook met honderd ketens aan de muur geklonken en al moest ik hem ook halen uit het zot van de machtige van borstelen. Maar, hoe zal ik het aanleggen om de meeste kans van slagen te hebben? Daar moet ik eens goed over nadenken. Het beste zal misschien zijn dat ik eerst naar Heuklom ga. Heer Otto zal ook wel in grote ongerustheid verkeeren en misschien kan hij mij goede raad geven. Twee weten in elk geval meer dan één. Ja, dat moest ik doen. Kom, Blesche, op een draf. We hebben nog een mooie ritje voor ons. Het was nog nacht toen Vilko de Heuklom aankwam. De brug was opgehaald en de aanwezigheid van de wachters op de toren bewees dat het oorlogstijd was. Vilko besloot de nacht op een naarburen gehoeven door te brengen ten einde de burgtverwoners niet te stoeren in hun rust. Hij reed langzaam verder en kwam wel draa, waar hij wezen wilde. Op zijn geroep verscheen de pachtig voor een geopend luikje ter zijde van de deur en riep. Wie daar? Ik ben het, Vilko, de diner van hier geisbred van Eistelstein. Mag ik de nacht verder bij u doorbrengen, wijbrand? Wat, ben jij dat, Vilko? Hoe later op de dag, hoe schooner volk, zou ik haar zeggen, zei wijbrand, die er blijkbaar geen erg in had, dat het dan na midden nacht was. Wacht, ik kom dadelijk. Ik zal mij even kleden. Een oog om het later werd de deur geopend en trat wijbrand naar buiten. Wel, wel, wie zou dat nu gedacht hebben, zei hij, terwijl hij Vilko hartelijk de hand drukte. He, ik wist niet beter of hij zat op Eistelstein. Daar was ik enige uren geleden ook nog wijbrand, zei de Vilko. Maar nu ben ik hier, zoals je ziet, en ik verlang erg naar bed, want ik heb drukken dagen achter de rug. Waar zal ik mijn paard laten? Geef mij de teugels maar, dan zal ik het op stal zetten, en ga vals naar binnen. Wel, wel, daar begrijp ik niets van. Je kunt toch niet vliegen, Vilko. Eistelstein wordt toch belegerd, of waren de Hollanders zo vriendelijk om je door te laten? Vilko begon hartelijk te lachen. Nee wijbrand, zo vriendelijk waren ze niet, en de kunst van vliegen ben ik niet machtig. Maar we hebben een uitval gedaan, en daar heb ik gebruik van gemaakt om weg te komen. Ik heb een boodschap aan heer Otto, weet je? Oh, zo, zo. Nu begrijp ik het, maar het is toch een stout stukje van je, Vilko. Dat zou iedereen je niet nadoen. Dat moet ook niet, want dan bleef er niemand over om de borg te verdedigen, zei de Vilko lachend, terwijl hij naar binnen ging. Een oogoblik later kwam ook wijbrand terug, die niet ophield, allerlei vragen tot Vilko te richten. Toch deze maakte er een kort einde aan, door hem te vragen waar hij slapen moest. Wijbrand wees hem zijn rustplaats aan, en na korte tijd lach Vilko in een diepe slaap. Toch was het nog vroeg op de dag, toen hij zich naar het kasteel begaf. Niet zo draaien was hij op de ruimte binnenplaats aangekomen, of van alle zijden, kwam hij naar hem toe, om nieuws van het belegerde slot te horen. Blijkbaar verkeerde iedereen in angst over het lot van de jonge edelvrouwen, die zo kort na haar huurlijk, reed zijn zulke benarde omstandigheden verkeerden. Hij vertelde in korte woorden, hoe de zaken te IJsselstein stonden, en ging het kasteel binnen, waar hij dadelijk in de beurtszaal weer toegelaten. Zodra hij binnenkwam, trat hier Otto hem al te gemoet, en vroeg, wat nu, Vilko, wat is er gebeurd? Niet zo moet je ongerust over te maken, edele heer. Wel heeft Fianen, al zijn er krachten ingespannen, om de beurt zo spoedig mogelijk te bemachtigen. Maar op dit ogenblik, heeft hij meer verloren dan gewonnen. Voor eerst loopt IJsselstein geen gevaar. Hoe bedoel je dat, Vilko? Vroeg hier Otto. De bezetting heeft gisteravond een uitval gedaan, en al de belegeringsweertuigen verbrand. Fianen is voor geruimertijd tot werkeloosheid gedwonen. Mooi, mooi, riepte hier van Heukelom verheugd uit, terwijl hij zich de handen vreef. Dat zal hij niet meegevallen zijn. En hoe houdt zich mijn dochter, de burchtvrouwen? Als een heldin, edele heer, haar moed en haar vastberadenheid bezielt de gehele bezetting. Uw edelheid weet zeker dat het kind van Fianen zich in haar macht bevindt. Dat weet ik, dat weet ik. Dat is een meestelijke zet geweest, en het zou me niet verwonderen als jij daar de hand in had gehad. Nu, heb ik het mis? Nee, heer, de edelvrouw had die eervolle tak aan mij opgedragen, en het geluk is mij dienstig geweest. Je verdient de redderslag, Vulkoo, riep heer Otto opgetogen uit. Wacht even, ik zal eerst mijn gemalen innen met het nieuws op de hoog te brengen. Ik kom dadelijk terug. Nauwelijks had hij de zaal verlaten, of hij kwam weer binnen, gevolgde de burchtvrouwen, die haastig op Vulkoo toetrad, en hem met vragen als het ware overstelpte. Toen haar eerste nieuwsgierigheid een weinig bevredigd was, zei de heer Otto, en wat is nu eigenlijk het doel van uw bezoek, Vulkoo? Ik kan me niet voorstellen dat je de burcht verlaten hebt, alleen om ons dit alles te komen mededelen. Ongetwijfeld voer je wat anders in je schild. Dat is ook zo, edele heer. Ik ben hierheen gekomen om uw raad in te winnen over een zeer gewichtig plan, dat ik onder de grootste geheimhouding mededeel. Mijn voornemen is, heer Gijsbrecht uit de kerker te volossen. Dat is een dwaas plan, Vulkoo, omdat het eenvoudig onmogelijk is. Nu had ik je wijzer gedacht. Het zou vrij wat verstandiger van je geweest zijn als je op de burcht gebleven waard. Achter het zo dwaas, edele heer, Vulkoo, wel een weinig ontmoedigd door de woorden van heer Otto. Het is een onmogelijk plan, Vulkoo, uit welke curaat zo spoedig mogelijk uit je gedachte te zetten. Hoe kun je zo dwaas zijn om zo ondoordacht de burcht te verlaten? Ik ging met verloffende burchtvrouwen, edele heer, en zo heel dwaas acht ik het niet. Wel weet ik dat het moeilijk de volvoeren zal zijn en dat het met grote gevaren gepaard zal gaan. Maar ik acht het even goed uitvoerbaar als het plan om verjaardem zijn kind te ontroven en dat is toch ook wel gelukt. Dat is waar, Vulkoo. Je hebt gelijk, maar dit, nee, ik geloof niet dat het uitvoerbaar is. Het zal je ongetwijfeld het leven kosten. Mijn leven heb ik ervoor over, heer, zei de Vulkoo ernstig. Ik hoop dat de goede God mij helpen zal. Heer Otto schudde pijnt in het hoofd, maar de vrouwen van Heukelom stond op en drukte Vulkoo geroer te hand. Trauwe Vulkoo, zeiden zij, je hebt een edel hart. Ga met God. Als het zijn wil is, zullen de kerkerturen voor mijn ongelukkige schoonzoon geopend worden. Ik ben het met je eens. Het plan is niet moeilijker uit te voeren dan het roven van verjaardems kind. Ik hoop het van harte, zeiden heer Otto, maar weet je wel eens waar een geval gehouden wordt. Nee, heer, dat weet ik niet. Hij is te doordrigt in één dag kerkers van Krijnstein, het slot dat door heer Aloud bewoond wordt. Zie je nu nog het onmogelijke van uw plan niet in? Op Krijnstein, voeg Vulkoo ontsteld. Ja, op Krijnstein, herhaalde heer Otto. Toch zal ik het proeven, hernam Vulkoo. Nu is het nog maar de vraag, op welke wijze ik mij daar toegang zelf schaffen. Misschien zou je je daar als bediende kunnen laten aanstellen, opperde de edelvrouwen. Als dat gelukte, zou je waarschijnlijk wel een middel kunnen vinden om de kerkert te omsluiten. Ja, zei de Vulkoo pijnzend. Als dat gelukte, maar het zou al heel toevallig zijn. Heer Aloud zal wel geen gebrek aan diners hebben, en als hij mij afwijst, is alles voorbij. Dan zouden ze mij later dadelijk herkennen als ik mij onder één of ander voorwensel weer aanmelde. Nee, ik moet iets anders dachten te vinden, en ik geloof dat ik iets beters weet. Een beter plan, vroeg heer Otto nu schierig? Ja, Edelheeg, eigenlijk heb ik wel twee plannen. Het is nu maar de vraag, welke daarvan de meeste kans van slagen aanbiedt. Laat horen, Vulkoo. Ik vrees dat ze beide wel mislukken zullen, maar in elk geval kunnen we dan toch het beste uitkiezen. Dat zal de tijd leren, heer. Geloofd u dat het de Marskramer onmogelijk zou zijn voor een nacht Herberg op Kreinstijn te vinden? Dus je zou als Marskramer naar het doordrecht willen gaan, riep de heer van Heukolom uit, terwijl hij Vulkoo met bewondering aanzig. Ja, heer, het Marskramer is althoos op elk kasteel nog welkom geweest, althans als zijn Mars goed voorzien was. Indien ik mij bij de dina's van Heer Aloot wat aangenaan weet te maken, zullen ze mij, denk me, geen nacht verblijf wijgeren, en in die nacht zou ik dan mijn slag moeten slaan. Het is een uitnemend plan, Vulkoo, maar hoogst gevaarlijk, riep heer Otto opgedogen uit. Ik bewonder je scherpsinnigheid. Je hebt gelijk, zo zou het kunnen gelukken. En het tweede, Vulkoo, voegde Edelvrouwen bedaard, terwijl ze de jong man met welgevallen aanzag. Mijn tweede plan is moeilijker, vrouwen, en vereist meer voorbereiding. Misschien is het u niet onbekend dat men mij te IJsselstein wel eens de minststreeuw noemt. Dat weet ik. Wel nu, ook als minststreeuw, zou men mij de toegang tot het kasteel niet wijgeren, en waarschijnlijk even min, een nacht verblijf. Dat is waar, heenamde Edelvrouwen. Maar heb jij het wel ver genoeg in de kunst van spelen en zingen gebracht, om als minstreeuw te kunnen optreden? Ik zou mij eerst nog enige tijd moeten oefenen voor ik het zou kunnen wagen. Ook kan ik dat niet alleen doen. Ik zou enige muzikanten nodig hebben met veel talent, op wie ik tevens geheel vertrouwen kon. Toch, die zullen voor veel geld en goede woorden wel te vinden zijn, daarom twijfel ik niet. Wat dumt-ie van dit plan? Ik vind het zeer goed, zeiden de Edelvrouw pijnzend, hoewel het even gevaarlijk is als het eerste. Ik weet waarlijk niet welke het beste is. Mij denkt het eerste, riep heer Otto uit. Ik ging als Max Kramig. Het is wel het invoudigste, zeiden Vulkow, en daarom aan te bevelen, meende de Edelman. Het zou dit voor hebben, dat het spoedegubbers wist is, hernamde burgtvrouwen. Wel nu, zeiden Vulkow, dan zal ik het wagen. Morgen ga ik naar Utrecht om mij alles aan te schaffen wat ik nodig heb. En eer we een week verder zijn, is heer Gijspercht hier, of, nu, of, of ik deel zijn gevangerschap. Laten we hopen dat het zover niet komen zal, spakt de Edelvrouw. Oh, Vulkow, wat zou het gelukkig zijn als Gij uw heer kon verlossen? Sanderendaars nam Vulkow afscheid en sloeg de paard de weg naar Utrecht in. Hij was geheel vervuld van zijn plan, en de braver jongeling dacht meer aan het ongelukkige lot van zijn heer dan aan het gevaar waar hij zichzelf ging blootstellen. Tegen de middag bereikte hij de bistrobstad en, voortvaarend en onvermoeid als hij was, begon hij dadelijk de nodige inkopen te doen om in zijn nieuwe rol te kunnen optreden. Twee dagen later verliet hij Utrecht als Marskramer. Niemand zou tans in hem gemakkelijk Vulkow herkend hebben. Hij had zijn klederen verwisseld tegen anderen die in enigszins uit Heemse snid hadden. De kap, die anders zijn hoofd bedekte, had hij vervangen door een muts, die zijn lange zwarte haren vrijheid gaf hem langs de schouders te zwieren. En daar hij zich gedurende de laatste dagen niet geschoren had, begon een baard en kneevel zijn geluid met een zwart dons te bedekken. Hij liep, zeker door de zwarte van zijn Mars, sterk veroverg en steunde met de hand op een dikke knuppel, waarin een lange, vlijmscherpe dolk verborgen was. Zo trok hij van stad tot stad en van kasteel tot kasteel en tracht er overal zijn koopwaren aan de man te brengen. Dat deed hij met voortdracht, omdat hij vreesde dat anders zijn onervarenheid hem op kreienstein verraden zou. Eerst viel zijn koopmanschap hem ook werkelijk wel wat vreemd, maar alspoedig begon hij er de slag van te krijgen. En toen in de verte de torens van doordrecht voor hem oprezen, konden hij zijn woord doen als de beste koopman. Toch klopte hij met hart onstuimig in de borst toen hij de poort doorging, maar het was niet van angst. Nee, alleen de gedachte dat hij zich met zijn ongelukkige heer in dezelfde plaats bevond en de hoop dat het hem zou mogen gelukken, dienst kerken te onsluiten, joeg hij met bloed onstuimig door de aderen. Het was tegen de avond toen hij voor kreienstein kwam. De wachter stond aan de poort. Goedenavond, zei de vulko vriendelijk, de kramig wordt zeker geen toegang gewijgerd. Je kunt binnen gaan, zei de wachter, doch als uw mars niet bijzonder goed voorzien is, raad ik je aan, uw geluk liever elders te beproeven. Zo, waarom, vol vulko? Omdat heer Alaut en de edelvrouwen er niet van houden, dat men hun prullen aanbiedt, hernam de wachter, die zou de eerste niet zijn, die met stokslagen de poort werd uitgejaagd. Heek waren erbij wachtig, zei de vulko. Mijn mars mag gezien wezen. Vulko ging de poort door, en kwam op het binnenplein. Dadelijk werd hij door enige dinnaren omringt, die met nieuwsgierige blikken de inhoud van zijn mars opnamen. Sommigen wilde hem zelfs de behulp samen handbieden om hem van zijn vracht te ontdoen. Ho, vrienden, wacht even, riep hij, toen hij dat bemerkte. Ieder op zijn beurt, hoor. Eerst de beurt heer en de beurt vrouwen, en dan kom ik bij je lui. Zoekt je geld maar vast op, want als je ziet wat ik bij hem heb, koop je me gehele mars leeg. Wie wil mij even aandienen? Dat zal ik wel doen, Kramer, zeiden een schildknaap die ook was komen toelopen. Heb je ook mooie dolken bij je? Met goud ingelegd, zowel als met zilver, jonker, antwoordde vulko. Ga je zot zijn nergens schooner vinden. Mooi, straks zullen we zien of je de waarheid spreekt. Volg mij maar, dan zal ik je naar de zaal brengen. Heer Aloud en dienstge Malinne had het plaats genomen aan een tafel in de hoek van het vertrek. Kom nader, Mars Kramer. Sprak heer Aloud op bevelende toon. Laat zien wat je hebt. Is het de moeite waard? Met een diepe buiging voldeed vulko aan dat bevel. Hij plaatste zijn mars op de grond en begon de inhoud zo verleidelijk mogelijk uit te stallen. De edelman legde hij schoon en zwaart riemen voor, smaakvol met rood en geel koper versiert, blinkende messen en dolken, met ivoren heften en met goud of zilver gemonteerd. Alles van het beste soort edeleer en geen penning duurder dan op de jaarmarkt. Fijn en ledig zal uw edelheid op geen enkele plaats ter wereld vinden. En die dolken, hoe duur zijn die? Voegde schildknaap, die ook nader erbij gekomen was. Bepaal eerst uw keus maar, jonker. Over de prijs zullen we het wel eens worden. Onderwijl de edelman en zijn schildknaap de verschillende voorwerpen bezichtigden, begon vulko voor de beurtvrouw alles uit te pakken wat van haar gading kon wezen. Fijn lijnwaad, edele vrouw, voeg hij, terwijl een stuk linnen onderhouden zo helder wit van kleur als vers gevallen sneeuw. Of prachtige zijde, fijnig en schoonig is er nog niet gezien, dat verzeker ik u. Zie eens, welk een heerlijk beeldwerk daar met goudraad op aangebracht is. Het is waarlijk schoonkramig, zeiden de edelvrouwen begierig. Wat is de prijs van dit stuk? En wat kost deze dolk, voeg de schildknaap, terwijl hij op het voorwerp zijn haar keus wees. Ik zou het u dadelijk zeggen, jonker. Deze zijde, edele vrouwen, het is een duurstuk waarin schoonheid en deugd vindt het zijn schelijke niet. Het moet eigenlijk 3 pont kosten, maar 3 pont, riep de edelvrouw uit. Dat is een hoge prijs, kramig. Ja, edelvrouw, het is waar. De prijs is hoog, maar zie ook eens hoe heerlijk fijn het is. Doch, ik mag het uiterste ook niet vragen. Voor 2 pont en 10 ons wordt het uw eigen dom. En dan verzeker ik u dat er in geheel Holland geen edelvrouw gevonden zal worden wie er stof deze kan even naren. En deze zwaart riem, vroeg hier Aalout, niet overvragen hoor. Een schone riem heer, zei de vulko, toch kan ik hem u voor weinig geld geven. Slechts 18 denarien. Valt u dat niet mede? Dat is niet duur, riep Aalout vergenocht uit. Mijn vorige riem is op ver en na zo mooi niet en kost bij de helft meer. De kop is gesloten hoor. En deze doelkramig, vroeg de schildknaap meer. Het is de mooiste uit de gehele verzameling jonker, zei de vulko. Hij kost 17 schellingen. Dat is te veelkramig, zei de de jonker verdrietig. Zoveel kan ik niet besteden. Deze is goedkoper, zei de vulko, terwijl hij er één van de tafel op nam. Dat wil ik graag geloven, hernoemde jonker, maar hij is ook lang zo mooi niet. Kunt hij hem geven voor 12 schellingen? O, onmogelijk jonker, ik heb er zelf meer voor betaald. Maar, ik wil het goed met u maken. Laten we uit verschil delen. Een klein windje, een zoetwindje, zal ik daar maar denken. Aangenomen, riep de jonker, terwijl hij zich verwijderde om het geld te halen. Heeft u geen mooie slingers nodig, edele heer, of een prachtige jachthoeren? Zie eens hier, deze is van elpenbeen en een gehele jacht is er op gebeeld hout. Mooie gespen of naalden om je mantel vast te steken, ik heb ze met parelen, zowel als met edelgesteenten, de kust en de keur. Filco legde zijn gehele verzameling voor de edelman op de tafel. Zijn ze niet mooi, vroeg hij, met een trots gebaar naar zijn koopwaarwijzenden? Je hebt een goede voorraad, Kramer, dat moet ik zeggen. Wat kost deze je wede spelt? Een pont, machtig heer, geen penning minder. Ik zal dit stuk zijden toch maar van u nemen, koopman, besloot de edelvrouw, na een lange wijverling. Hoewel ik het zeer duur vindt. Ik geef niet meer dan tien ons, sprak heer Aloud kort af. Nu heer, geluk er mede. Eigenlijk kan het niet, maar het ene moet het andere dan maar weer goed maken. Nog lang blevende edelman en zijn gemalinnen met veelkoop bezig, en verschillende dure stukken gingen in hunne handen over. Het was al geheeld donker toen hij zijn mars weer op de rug nam en met een diepe buiging de beurtszaal verliet. Nu begaf hij zit na het vertrek, maar de kooplustige bedien al met verlangen naar hem uitkeken. Kom binnen, kom binnen, riep aan hem toe, zodra hij in de deur verscheen. Met een vriendelijke avondgoed voldeed hij aan die uitnodiging en vluchtkeken hij in het rond om te zien wie hunnig wel de gevangenbewaarde zou zijn. Alspoedig hiel zijn oog op een dikke man die met een pijnlijk en knorren gezicht in de hoek van de kamer zat. Blijkbaar had hij hevige kiespijn, want zijn gelaat was onnatuurlijk opgezet en had een doek om het hoofd gebonden. Met een enkele oogopslag bemerkte veelko dat hij aan zijn gordelriem een aantal sleutels had hangen. Hem moet ik hebben, dacht veelko, terwijl hij de tafel naderde. Hij maakte eventueel geen aanstalten om te gaan zitten of zich van zijn mars te omdoen. Het spijt me wel goede vrienden, zei hij, maar het is nu waarlijk te laat om mijn mars nog uit te pakken. O, kom, viel met hem van verschillende kanten in de reden. Het is nog voel genoeg. We hebben de gehele avond nog voor ons. Gijlide wel, hernam veelko, maar ik niet, ik ben vreemd hier in de stad, weet je, en ik moet nog een onderkomen zien te vinden. Het spijt me werkelijk, want ik heb veel moois bij me en ik wil graag wat verdienen, maar het kan waarlijk niet. Of... kan ik hierovernachten? Dan ben ik gaar met wat je dienst. Mag dat, Koenraad? Voegen verschillende stemmen aan het dikke sipier. Nee, zeker niet. Promde deze terug, terwijl hij zijn beide handen tegen zijn wangen drukte, daar hij juist weer een hevige aanval van kiespijn kreeg. Het is zich geen herberg. Nu, vrienden, riep veelko, terwijl hij opstond. Je hoort het, ik kan hier de nacht niet doorbrengen, dus is het voor mij hoogtijd om te vertrekken. Heb je zulke een hevige kiespijn, voeg hij op meewarige toon aan de sipier. Versrikkelijk, kreunde de dikke sleutel bewaardig. Is dat eigenlijk van mijn onveilbaar middel gebruik moeten maken, goede vriend, zei daar hij, probatemest. Heb je dan al goed middel tegen kiespijn? Voeg de sipier verheugd. Een goed middel, voor veelko? Nee man, een best, onveilbaar middel. In een halve dag is de pijn over, en wat nog het mooiste is, ze komt nooit weer om. Jammer, dat het heel onder in mijn mars ligt, ik kan haar moeilijk bijkomen. Nu, goede avond vrienden, tot weerzins. Veelko begaf zich langzaam naar de deur, toch hij had nog geen drie schrenen gedaan, of de sipier riep. Hey Kramer, oh wacht even, hoe duur is dat middel? Twee denarien, riep veelko. Wat, twee denarien, voeg de sipier. Twee denarien, herhaalde veelko, en ging penning minder. Maar, ik wil je een voorstel doen, geef mijn verlof, om de nacht je door te brengen. Misschien vind ik deze avond dan nog genoeg, om u dat heerlijke middel, waardoor al honderden leiders voor goed hersteld zijn, tegen schenken te geven. Mooi voorstel kan ik toch niet doen, zo helpen wij alkander. Aangenomen, riep de sipier. Stuk op maar gauw op, want ik verga van de pijn. Bravo, riep de anderen. Ga zitten, koopman, en laat zien wat je hebt. Veel meer dan je koop bezult, riep veelko. Maar kijken, kost geen geld, niet waar? Toch, laat ik eerst de arme zieken helpen. Zie daar, hier is het. Dit is het heerlijke middel van Hippocrates, een beroemd kruidkundige uit oudheid. Vrijver de zieke plaats aan alle zijden mede in, en binnen korte tijd is de pijn geheel verdwenen. Als het nodig is, moet de invrijving één of twee mal herhaald worden. Coenraad volgt het voorschift getrouw op, en nu begon vulko zijn koopwaren op de grote tafel uit te stallen. Waar is de kok, riep hij. Hier heb ik peper, gemberg, kruidnagelen, komijn en muskaatnoten. Niet nodig, en hier heb ik hozen van de fijnste soort in allerlei kleur. Je kunt maar kiezen, alles gaat vanavond voor een koopje, want ik heb een goede dag gehad. Hij ziet eens hier, fijn en sterke haarbanden, gespen, naalden, messen, alles, sterke en goedkoop. Linnen en fluweel, dolken van tien penningen en dolken van een pond, is het geen pracht om te zien? Vulko pakte zijn gehele mars uit en liet alles van hand tot hand gaan, zodat bijna de gehele avond besteed werd aan het uit en inpakken en bezichtigen van de schone koopwaren. Het was al laat, eer alle handel afgelopen en de mars in een hoek van de kamer geplaatst was. En, hoe gaat het nu met Kiespijn Coenraad? Voeg Vulko. Het is niet erger, Kramer. Ik zou haast zeggen dat het iets beter is. Voor je naar bed gaat, zullen we de Kies nog eens goed invrijven, zei de Vulko vriendelijk. En dan moet je mijn spoeling van kruipende ganserik eens proberen. Die helpt ook uitstekend. Hoeveel kost hij? Voeg Coenraad. Vulko maakte een afwerende beweging met de hand en zijde. De ene dienst is de andere waard, goede vriend. Laten we daarover niet meer spreken. En, zicht op de sipier overbuigende, fluisterde hij hem in het oorlog. Ik slaap je niet voor niets. In een herberg zou ik ook moeten betalen, niet waar? Straks, als we alleen zijn, heb ik nog een mooie gordelriem voor je. Ik heb graag overal, waar ik kom, goede vrienden. Doch, laat er niets van merken, voor ik vertrokken ben. Coenraad knikte. De marskamer beviel hem wel, en als spoedig daarna stond hij op, om zich te rusten te begeven. In Niegij Wild kunt geweld op mijn kamer slapen, zei hij tegen Vulko. Als ik u daar niet tot overlast ben, heel graarne, antwoordde Vulko opstaande. Hij nam zijn mars op de rug, en na alle een goede nacht toegewenst te hebben, volgde hij de dikke sipier naar dienst vertrek. Hier haalde Vulko een gordelriem uit zijn mars en gaf hem die. Hartelijke dank, graamer, riep Coenraad verheugd. Wees er verzekerd van, dat gevoortaan mijn vriend in mij zult vinden, en als geweerd het doorrecht komt, kunt je hierover nachten, hoor. Dat neem ik graag aan, zei de Vulko. Hoe is het nu met kiespijn? Het wordt al veel beter, maar toch moesten we het nog maar eens insmeren. Heb ik het niet gezegd? Geen betermiddel, dan dat van de beroemde Hippocrates. Gebruik nu deze spoeling van Ganserik nog, en je zult slapen als een roos. Dat verzeker ik u. Een half uur later lag een Coenraad en Vulko ieder op een rustbed, toch geen van beide sleep. Coenraad kon niet in slaap komen, omdat de pijn weer heviger geworden was, zodra hij in het warme bed kwam, en Vulko was wakker, omdat hij niet slapen wilde. Onafgebroken, luisterde hij naar de ademhaling van Coenraad, met het vaste plan om zich, zodra deze sleep, van de sleutelsmeester te maken, en zich naar de onderaardse holen te spoeden, in een waarvan, heer Gijsbrecht zijn ongelukkig lot voortslepte. Toch zijn geduld werd op een zware proef gesteld, want het ene uur na het andere ging voorbij, en nog althoos sleep Coenraad niet. Onophoudelijk hoorde Vulko hem krönen van de pijn, maar hij verloor zijn geduld niet. Roerloos lag hij op zijn legersteden, en door een rustige en diepe ademhaling, tracht hij Coenraad in de waant te brengen dat hij sleep. Eindelijk werd zijn kamergenoot rustiger, en korte tijd daarna scheen het Vulko toe dat hij sleep. Ja, zijn ademhaling werd meer en meer hoorbaar, en ging eindelijk over in een luidge snork. Vulko wacht er nog wel een half uur, en bemerkt tot zijn grote vreugde dat Coenraad rustig bleef doorslapen. Nu of nooit, mobbelde hij zacht. De sleutels heeft hij bij zich op bed genomen, als ik goed gezien heb. Het zal niet gemakkelijk gaan om ze in handen te krijgen. Toch, de niet waard, wind ook niet. Voorzichtig richt hij zich op. Gelukkig, het ledekant kraakte niet. Nu wacht hij weer enige tijd, en hield zijn ogen onafgebroken op de plaatsgericht waar Coenraad lag. Het was donker in het vertrek, zodat hij hem niet zien kon. Doch, aan zijn rustige ademhaling bemerkte hij dat hij sleep. Zo langzaam mogelijk liet Vulko zich nu van het bed afgeleiden, dat hem gelukte zonder enig gedruis gemaakt hebben. Weeg hield hij zich een ogenblik stil om te luisteren. Coenraad sleep rustig door. Hij begon zelfs hard op de dromen, waarvan Vulko niet weinig schrikte. Onhoorbaar plaatste hij nu zijn ene been vooruit. Coenraad snorkte door. Nu zijn andere. Daar stoot hij zacht tegen de mars aan die hij tegen de tafel geplaatst had. Veel gedruis maakt het niet, maar toch genoeg om onmiddellijk aan het luidige snork van Coenraad in einde te maken. Vulko voelde dat hij doodsbleek werd. O, god, zou het mislukken? Mompelde hij onhoorbaar. Doodstil bleef hij staan. Zou Coenraad wakker zijn? Hij luisterde. Nee, het scheen dat hij sleep. Altans, zijn ademhaling was diep en zwaar. Maar snorken en dromen deed hij niet meer. Vulko wacht wel een kwartier lang. Toen ging hij zacht met één been weer het schreden verder. Even later verplaatste hij zijn andere been. Toen bleef hij weer enige meer te staan. Alles bleef stil. Hij hoorde niets dan de ademhaling van Coenraad. Zacht strekte hij zijn arm uit om te onderzoeken of hij dienst bed al genaderd was. Ja, nog één schreden en hij had zijn doel bereikt. Voorzichtig sloopt hij verder. Hij boog zich een weinig voorover zodat hij Coenraad's adem in zijn gelaat voelde. Waar zouden de sleutels zijn? Onder zijn hoofdkussen? Waarschijnlijk wel. Hij strekte zonder het minste geruis opnieuw zijn arm uit. Zijn hart klopte hem onstuimig in de borst. Zou het gelukken? Hij voelde de sleutels niet. Ja, toch. Daar lag iets kouds. Dat moesten ze zijn. Ha, daar! Doch, plotseling slaakt hij een kreeg van schrik, want onverwacht richtte Coenraad zich op en greep hem met beide handen om zijn hals. Ha, mannetje, dat dacht je niet, he? riep hij uit, terwijl hij zich van zijn bed liet geleiden. Met kracht rukte Velko zich los. Hij had zich geheel van de schrik hersteld en begreep dat kanten alleen hem nog kon redden. Keel, ben je razend geworden? riep hij uit, terwijl hij zich Coenraad van het lijf hield. Wat scheelt hij toch om een goed vriend zo onzacht om zijn hals te pakken? Wat denk je wel van me? Niet veel goed, vriendje, lacht de Coenraad. Ha, dacht je nu waarlijk dat je Coenraad een slim waard? Maar beste man, riep Velko, die zit nog al tos dom hield. Wat denk je dan toch van me? Geloof je soms dat ik een dief ben? Dat weet ik niet, zei de Coenraad saarend, maar veel goed had je niet in de zin. Wat moest je anders uit mijn bed doen? Wel, nu nog mooier, riep Velko lachend. Begrijp je dat dan niet? Ho, Coenraad, Coenraad. Nu dacht ik toch dat je verstandiger waard. Hoe bedoel je dat? Voeg Coenraad, die inderdaad begon te geloven dat hij zich vergist had. Zulk een behandeling heb ik niet aan je verdiend, Coenraad. Her nam Velko verwijtende toon. Het was niets dan belangstelling van me dat ik naar je bed ging. Ik wilde alleen even luisteren of je pijn over was, of niet. Met het plan om je kies, zodat nodig was, nog eens goed in te vrijven. Ik meen dat ik je hoorde krönen. Zo, zei de Coenraad, wanthrouwend. Maar wat moest je dan met je hand aan mijn hoofd kussen doen? Dat is mijn geheim, Coenraad, zei de Velko, op enigszins geheim zinnige toon. Alleen wil ik je zeggen dat ik je de kiespijn afnam. Maar hoe ik dat deed? Nee, dat zeg ik niet. Dat mag ik ook niet zeggen. Geloof je me nu? Het is mogelijk, zei de Coenraad, schouder ophalend. Blijkbaar was zijn wanthrouwen nog niet geheel geweken. Weet je wat we doep moesten? Vroeg Velko lachend. Nu, wat dan? Wel, we moesten gaan slapen. Weet je wel, dat je me geducht aan het schrikken gemaakt hebt? Jij mij zeker niet? Prompte Coenraad. Nu, ga dan maar weer in bed. Toch nu haal je niet weer zulke kunsten uit, versta je? Dat is afgesproken, zei de Velko. De beide mannen stapten weer in bed. Misschien gaat hij weer slapen, dacht Velko, bedroefd over het mislukken van zijn poging. Toch, die nacht, viel Coenraad niet weer in slaap. Hoewel de woorden van Velko hem enigszins hadden gerust gesteld, vertrouwde hij zijn kamergenoot toch niet weer geheel. Slapen althans durfde hij niet, en onophouden het luisterde hij of hij beweging in het andere bed hoorde. Zo ging de nacht langzaam voorbij. Coenraad begroerte de dag met vreugde. Velko daantegen zag de eerste zonnestraal met een bezwaard hart. Bedroefd en teneergeslaagd, verlieed hij met zijn mars op de rug, de burgt, en moedeloos kwam hij een dag later op Heukelom aan. Heb ik het niet gezegd, riep heer Otto uit, toen Velko hem zijn wedervaren vertelde. Het is een onbegonnen werk, en ik zou verder de moeite maar sparen. Je mocht van geluk spreken dat je er zo afgekomen bent. Toch geef ik de moed nog niet verloren heer, zei de Velko. Wel is mijn eerste plan mislukt, maar misschien ben ik bij de tweede gelukkig. De volgende dag begaf Velko zich weer op weg, nu echter zonder mars. Hij ging naar Vlaanderen. Daar oefende hij zich ijverig in de muziek, en verbond zich met enige jongen Lieden die bereid waren hem op zijn rondreis als minstereel te vergezellen. Het waren talentvolle jongen Lieden, die met alkandig een voortdietijd volledig orkest vormden. Velko zelf bespeelde de viol, zij met gezellen iedig een ander instrument, namelijk de lieg, een instrument met 12 snaren dat bespeeld werd met de vingers, een monocordion, een strijk instrument met één snag, een gorus, een blaasinstrument, een psalterium en een citig. Met dat gezelschap begaf Velko zich op weg naar Doordrecht, om een laatste poging tot de redding van hier geispecht te doen. Hoe hoopte de brave jongen dat het hem nu zou mogen gelukken. Einde van Hoogstuk 7