 Welkom in het mini-college Moraal Theologie. Vandaag wil ik met jullie nadenken over twee actuele thema's. Over hoe we omgaan met de huidige situatie van lockdown en terugkeer stel van de economie. En ook alle medische vragen over triage op de intensive care. Wie kun je helpen? Wie niet? En daardoor ik vanuit de Moraal Theologie. Dat is deel van de Theologie dat nadenkt over het handelen van de mens. In het licht van geloof en reden. Vanuit het geloof, vanuit een bepaalde visie op wat de mens is als schepsel van God. Wat deze aarde is, die ons toevertrout is. Al dat soort perspectieven, die vormen ook hoe we nadenken over de werkelijkheid. We zijn er dicht van het geloof en van de reden. Want ook als we redelijk nadenken over hoe dingen in elkaar zitten. Hoe dingen in elkaar passen. Hoe de wereld het beste klopt. Ook dan kunnen we op een heel goede wijze nadenken over wat kunnen we het beste doen. Wat zouden we beter kunnen laten. Het vraagt om een enorme prudentie zoals we dat noemen. Dat je niet zomaar uitspraken doet, maar je verdiept in de werkelijkheid. Hoe die in elkaar zit. Wat de achtergronden zijn van de kwesties die je bespreekt. En vanuit die twee aspecten van geloof en reden, prudent begrepen, wil ik met jullie nadenken over de vraag, hoe komen we het beste uit de huidige situatie. Welke strategieën kun je acceptabel achter welke niet. En hoe ga je om met ontzettend ingewikkelde medische kwesties. Wat is eigenlijk de taak van een overheid? Dat is de meest fundamentele vraag. En zowel in het licht van het geloof, zoals van de reden daar zo weinig discussie over zijn, is een van de belangrijke taaken van de overheid het beschermen en het bevorderen van het welzijn van haar burgers. En zeker ook het beschermen van haar burgers tegen de dreigingen van buitenaf, zoals bijvoorbeeld een pandemie. En je kunt ook wel zeggen dat buitengewone omstandigheden dan ook buitengewone ingrijpen van de overheid kunnen rechtvaardigen. Maar dan ook alleen voor de duur van de omstandigheden. Dus zolang als de noodtoestand zoals die is duurt, zolang ook kun je vergaande maatregelen verdedigen. Wanneer we nadenken over de verantwoordelijkheid van de overheid vanuit de moraaltheologie, put we ook uit de sociale leer van de katholieke kerk. Eigenlijk een verzameling van uitspraken, van pauzen, van concilies over wat de kerk in de wereld is en wat de verantwoordelijkheid van de overheid is. En een van de belangrijke begrippen uit die sociale leer is het algemeen welzijn. Algemeen welzijn, kun je denk ik het beste onderscheiden van wat je noemt een utilitaire visie op welzijn, waarin je stelt nou eigenlijk wanneer gaat het goed als zoveel mogelijk mensen het zo goed mogelijk hebben. Het is een visie van de breedte. De sociale leer en het algemeen welzijn daarin tegen gaat niet zoveel uit van zoveel mogelijk, maar van iedereen. Wanneer iedereen de mogelijkheid heeft om deel te nemen, wanneer de belangen van iedereen gewogen zijn, dan gaat het goed in onze samenleving. Het is dus een visie die niet breed is, maar inclusief. Het gaat over iedereen. En ik denk dat het idee van algemeen welzijn heel behulpzaam kan zijn als we nadenken over strategieën uit de pandemie. Een van de strategieën zou kunnen zijn het naastreven van groepsimmuniteit. In Engeland heeft bijvoorbeeld de premier Boris Johnson dat idee voorgesteld, voordat hij zelf ziek werd. Groepsimmuniteit als strategie gaat er eigenlijk vanuit het virus laat voortrazen in wat minder of meer gecontroleerde omstandigheden. Maar wat je eigenlijk zegt is dat je bereid bent een deel van de bevolking te offeren voor het welzijn van een grote deel van de bevolking. Het is dus een hele scherpe utilitaire afweging. Vanuit christelijke optiek denk je allereerst naar wat is eigenlijk de waarde van ieder betrokken mens. En als je er van overtuigd bent dat ieder mens in het beeld van God geschapen is het iedere mens is ook een gelijke waarde. En kun je nooit tot afwegingen komen waarin de ene mens weggestreed wordt tegen de ander, het ene leven tegen het andere. Het is vanuit de christelijke optiek juist de zwakke wie het eerste de aandacht krijgt. En als je daar de aandacht op vestigt dan zie je ook meteen wie de rekening betalen voor groepsimmuniteit. Mens die ouder zijn, die ziek zijn, maar ook bijvoorbeeld migranten die het niet kunnen betalen om ruimer te wonen en vaak in heel veel plekken in Europa in erbarmelijke omstandigheden dicht op elkaar zitten. Zij worden dan geofferd voor de voortgang van de economie. En dat brengt me bij een tweede begrip. En dat is solidariteit. En het is in veel economische argumenten weinig zichtbaar. Omdat die uitgaan van wat ik wil maar niet van wat wij kunnen voor wat wij het beste zouden kunnen doen. En in het wegen van die argumenten wordt vaak ook gezegd je kunt de economie wel gesloten houden of heel voorzichtig uitvaseren maar dat kost ons meer. Het kost ons meer om alles maar dicht te houden dan dat we levens zouden kunnen redden. En een van de argumenten is dat het meer levens zou kosten om een lockdown voor te zetten of een langzame uitvasering te hebben. Het is vorig jaar een interessant partikel verschenen in het tijdschrift Nature dat laat zien dat juist de tijden van een recessie het sterfte cijfer daalt historisch gezien. En daar zie je weer het belang van pludentie wat ik in het begin van dit college al aanstipte dat we onze uitspraken niet enkel doen op intuïties maar ook een beroep doen op de brollen die beschikbaar zijn en ook de expertise van mensen die zich verdiept hebben in de materie dat we op grond daarvan proberen redelijke uitspraken te doen en daarmee heb ik nog lang niet alle vragen beantwoord bijvoorbeeld ook de verantwoordelijkheid voor het geestelijk welzijn van de overheid maar wat ik hoop heb te laten zien dat we vanuit onze principes, vanuit geloof en reden ook over deze situatie op een vruchtbare manier kunnen nadenken wat in het vorige stuk wel duidelijk is geworden je kunt nooit mensen afschrijven dat is een bottom line van de moraaltheorie je kunt natuurlijk wel in heel moeilijke situaties komen waarin je keuzes moet maken in Italië hebben we hartverscheurdende verhalen kunnen horen over artsen die moesten kiezen dus het behandelen van de ene patiënt of de andere en als je daar afweging in moet maken, dan doen we ook wel triage in Nederland zetten we daar deels anders in omdat we meer palliatieve behandelingen uitvoeren dat wil zeggen dat we niet alle mensen zonder meer in een ziekenhuis behandelen maar soms ook zorgen geven aan huis de eerste taak bij het uitzoeken en het doordenken van dit soort ingewikkelde thema's is opnieuw prudentie het zoeken van de juiste bronnen ik heb zelf bijvoorbeeld gebruik gemaakt van een aantal resources die beschikbaar zijn op de website van het National Catholic Bio FX Center in de Verenigde Staten als je dan nadenkt over wat triage is over wat medische zorgen is kom je weer bij het eerste uitgangspunt van de waardigheid van iedere mens de mens is niet meer of minder waard omdat je ouder is of jonger, gehandicapt of niet wat we proberen te vermijden is de uitspraak dat het één in leven meer waard zou zijn dan het andere en dat is wat er gebeurt als je bijvoorbeeld van bovenaf op grond van lijnen van leegheid of beroepsgroep mensen wel of niet toegang zou geven tot zorgen op de intensive care unit wat leidend is is deze situatie van deze patiënt bij iedere patiënt opnieuw kijk je dus wat zijn zijn perspectieven haarperspectieve onafhankelijk van de achtergrond bij triage kom je in het terrein van wat wel heet rentmeesterschap vaak denken we daarbij aan natuurbeheer maar rentmeesterschap gaat eigenlijk over de beheer van alles wat je is toeverdrouwd en dat kan ook een beperkte voorraad beademingsapparatuur zijn wat zijn dan principes die kunnen helpen om daar beslissingen te nemen het eerste is subsidiariteit dat je beslissingen laat nemen op dat niveau waarop ze het beste genomen kunnen worden en in de gevolg van ingewikkelde medische beslissingen kunnen dat soort beslissingen vaak ook het beste genomen worden door medici, niet door politici omdat medici inzicht hebben in de complexiteit van de situatie en op grond van de juiste morele principes kunnen zij het beste beoordelen welke patiënt ze het beste kunnen helpen een van die principes is proportionaaliteit in welke mate heeft een behandeling zin dat klinkt heel ingewikkeld alsof je mensen zonder meer zou afschrijven dat is niet het geval maar je kunt in situaties komen dat je zegt de last die de behandeling oplegt is veel te zwaard ten opzichte van het effect dat ermee bereikt wordt sommige patiënten ondervinden meer last van hun behandeling dan ze uiteindelijk aan gezondheid zouden kunnen winnen grof gezegd he een van de principes die je ook kunt toepassen los van de vragen voor welke patiënten behandeling proportioneel is is de vraag welke patiënten zouden bij herstel een risico hebben om opnieuw op de intensive care opgenomen te worden en dan geven we prioriteit aan die patiënten die het grootste kans hebben om naar herstel niet meer opgenomen te worden en je merkt je maakt wel onderscheid maar dat onderscheid wordt gemaakt voor iedere patiënt op grond van zijn of haar medische toestand niet op grond van leeftijd of capaciteiten en als ook dat niet voldoende is dan wordt het heel ingewikkeld het BioEffectCenter geeft wel een mooie suggestie om te denken vanuit rechtvaardigheid en naast de liefde wie komt het dan toe en wie geeft we dan die zorg en ze noemen het drie categorieën bijzonder de zorgbeleiders die vanuit hun zorg voor andere besmet zijn geraakt het komt hen toe om dan ook zelf die behandeling te ondergaan alleen staan de ouders omdat anderen van hen afhankelijk zijn in dezelfde wijze ook zwangere vrouwen ook hier geldt het zijn wat algemene principes en in de praktijk wordt alles ingewikkelder maar het laat ook zien dat we vanuit die principes wel degelijk een ingewikkelde situatie waar we mee begonnen namelijk zoveel mensen, zo weinig middelen dat we daar wel degelijk een wegging kunnen vinden vanuit geloof in de waardigheid van iedere mens en vanuit redelijke argumenten over bijvoorbeeld proportionaliteit