 Salam, yazın çoxya güvəllişinin dəyəli dinləyiciləri. Elnur Aztəmbəilini səsləndirmiş olduğumuz mən iddiam edərəmiyası maraqlı bir tariqə hadisi haqdadır. Yazının ışıq saldıqı tariqə hadisi ilə Azərbaycan'da baş verənlərlə bağlı müvaizələr dafara bilərsiniz. Odur ki, dinləyin və dinlədin. Azərbaycan Türkçesnə səvrilməsini çox arzuladığı mətinlərdən biri mən iddiam edərəmdir. Eminizolia'nın bu məqaləsi onun incil tələk sürcün edilməsi ilə nətzələndi. Bu gün mənməz bu qiymətləmətinin tariqçasını anlatmaya çalışəcəm. Zolia, 19. əsir ziyalizminin ən parlaksimalarından biridir. Ona ədəbi şöhrəti, Fransa'nın ikinci İmperiyyət səhranın bütün mənzələsini göz önləsələn romanlar sirsələsi qazandırdı. Bu romanlar bir ailənin timsəhanda toplumda yaşanları ifadə edirdi. Maraqla qarşılanmış və Emili Zolia'nın imzasını çox məşhuraşdırmışdır. Amma dediyimiz kimi, bu gün size Zolia'nın mən iddiam edərəm başladığı mətin haqqını danışmaq istəyirəm. Bu bütün zamanlarda haxsız, ədalətsiz hakimiyyətlərinizini oxunmuş ən sərt və mənəli alı mətinlərdən biridir. Hər şey oradan başladı ki, 1894-un zildə Fransa ordusu başqa rəcahının zabidi əslən Yahudi olan kaptan Alfred Dreyfus'a qarşı Alman xüsusi xidmətorganların xeyrini, səhsusluq etmək iddiamı üzrə məhkəmə prosesi qurululdu. Bu məhkəmə Fransız zəmiyyətin 2 istəyə, Dreyfus'lara və anti-Dreyfus'lara parçaladı. Dreyfus'a qarşı iddiam var idi, dəlil-subut isə yox. Lap indi bizdə olduğu kimi, əvvəl zinayət şaçılır, sonra isə zinayət özü baş verir. Dövrün Fransasının aydın vizdanlı insanları Dreyfus'a qarşı qurulan ədaləsiz məhkəməli sinirə bilmirdilər. Bunu ölkələrinin tarixini qurulan ləkə həysab edirdilər. Ona görə də, Dreyfus'un işi yalnız bir nəfərə qarşı qurulan ədaləsiz mühaikimi olmadan çıxmış, bir toplumun tali yüklü məsələsini cəvrilmişdir. Məhz belə vaxtda Emile Zolia səfini bəlləyidir. O, Dreyfus'unların sırasında, Emeli, həm də bir başa əzilənin haqsızlıqa uğrayanın sırasında yer alırız. 1898-in zildi o vaxt 58 yaşorun Emile Zolia, Fransa prezidenti Felix Xora haqqında danışlıqımız məşhur mətni. Mən itham edirəm yazır. Günümüzün Azərbaycanında bunca haqsız həbsilər, kondorma tutulumu var varken, sərrəcə vizi danışsızlamayan, qərbi coynamayan, üzməyim onu, görməyən, eşitməyən danışmayan, oynayan, tırnavrası qələm adamlarından fəylə olaraq, Zolia həmin mətindəki qəzəvli cümlələri, qəlibinin fərqədə atlandırır və bu məktubuna görə, istənilən zəzanı almağa hazır olduğunu işara vuruldur. Yətər ki, həqi qət teşit edirəbilsin. Düzdə Emile Zolia bu məktubu yazandı, artıq iş işdən kəsmişdir. Dreyfus artıq dördüldü, məhcum olunmuşdur. Bir çoxları Zolia'na haqsız həbslə bağlı Fransa cəmiyyətində tozana qəradan mübahisələrə gec qoşulluğuna qırıqın ayırdı. Amma məsələ burasındadır ki, mən iddiam edirəm, Dreyfus işilə bağlı sonraki qədişatı kökünlən dəyişdirdi. Bu məsələni yalnız Fransanın problemi olmadan çıxardı, bütün Avrupa'nın az qala bir nömrəli də artışma mövzusuna səvirdi. Mən iddiam edirəm, şuvurlarda əməlli başlı silkələnmə yaratmışdı. Hətta antedreyfusuların bir çoxunda belə sağlam yanaşmanın əsasını qoymuşdur. Sonraki uniliklərdə isə mən iddiam edirəm, konkret ölkə və hadisə ilə bağlı mət normaldan çıxdı. Zülmə qarşı ucadan və elə zülmün üznəzə söylənmiş, giymətli bir əsələ səvrildi. Bir daha təşələləmə oda faydda var. Cünümüzün Azərbaycanında mən iddiam edirəm dilimizə səvrilməsə və okudulması çox faydalı iş olardı. İnanıram ki, bunu çönyürlə edənlər taplacaq. Dreyfus uçunun sonluluqı isə çox iblə tamizdir. Zolianın məşhur miraziyyətindən bir il sonra, Dreyfusun ömürlük həbisəzası 10 ilə indirildi. Soq kezmədən isə Fransa prezidenti onu indi bizdə dəbdə olan ifadə elə dəsək əbbətti. Amma bu, Dreyfusun tərəfdarlığını sağ çitləşdirmək üçün kifayət deyildi. 1906-un zildə Dreyfus bəraat aldı. Ordu daşı vəzifəsində geri qaytar oldu. Həm maraqlısı isə Fransa'nın ən alimi şafatı olan fəxri-ligion ordenilə təltif edildi. Əlava sözə ihtiyac var mı?