 Hoofstuk 8 van Ferdigland-Huik. Dit is een Libyfox-opname. Alle Libyfox-opname behoort het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te meld als jij wiligig, ga naar Libyfox.org, opname door Anna Simon. De lotgevallen van Ferdigland-Huik, door Jacob van Lennep, achtste hoofdstuk, waarin meer gereden neerd dan gedaan wordt. De heer Huik zal de vriendelijkheid hebben u naar Amsterdam te brengen, Amelia, zeiden mijn gastheer, nadat wij enige ogenblikken in stilte gegeten hadden. Amelia antwoordde niets, maar ze zag me aan met een beleefde hoofdbuiging, waar het me even goed kon opmaken dat ze zich mijn geleide wel getrooste wilde als dat zij ermeden vereerd was. Het zal namelijk zijn, vroegde ik erbij, en die de juffer er niet tegen heeft. Intussen moet ik niet vergeten uw verlof te vragen om morgenochtend te naden even aan de herberg te vernemen of de postplagen aangekomen is waarmee ik mijn reisbagage verwacht. Het zal een gering op onthoud zijn en u, hoop ik, geen hinder veroorzaken. In het mensenlied, zeiden Amelia, we zullen dan maar wat vroeger van hier gaan. Het zal, zeid ik, aan u of aan uw heer vader staan, het u ervan vertrek te bepalen, want daar ik bekende moet niet recht te weten waar we zijn, kan ik slecht berekenen hoe veel tijd we nodig hebben om van hier naar naar te wandelen. O, zeiden de herbos, in een klein half uur kunt jij er op uw gemak zijn, reken er daar nog een half uur bij voor het inwinden der berichten die jij hebben moet en voor het gaan naar de schuid, dan is het vroeg genoeg, zo ga je hier tegen half zes vandaan gaan. En moeten wij, voeg ik lachende, die vrije hollen weg dan weer door, die we heen de avond gekomen zijn, dan beklaag ik me, je vrouw Bos. Dat behoeft juist niet, antwoordde hij. We hadden die heede ook niet behoeven te nemen, maar ik was vanoordelde dat de modderige landweg de indruk mijner stappen niet zo lang bewaren zouden als het zampel door het bos, het wel bovendien langs bewoon de huizen loopt. Hoe, riep ik uit, heeft me je vrouw die afschuwelijke weg mede moeten doortrekken? Dat niet alleen, zei de deur Bos, maar nog wel, even als ik, beladen met pak en zak, want wij gevoelden geen trek om onze bagage in de huifkart te laten, nog om die te laten dragen door deze ofgene arbeidig en ons aan zijn bescheidenheid te wagen. En dan wilde Amelia nog wel, op het voorbeeld van Ezepus, de spijskorf dragen, dus gewoon wie het zwaarst van alles was, en niet, als in het geval van de Vriegeer, gaande weg geledigd werd. Het is waar, zei de Amelia, terwijl ze haar fijne handjes vreef, mijn vingers dragen nog de sporen van de ring waaran ik de trommel hield. Gij zou ik mij waardelijk het maal bederven, zei de ik, wanneer ik denk aan het ongemak dat u het dragen die er spijzen veroorzaakt heeft. Mijn vriend, zeiden de heer Bos op mij, heb meer inner gevoel dan waarvoor ik hem wat par oordeelde, indien de gedachten aan het leed mijn dochter mij verhinderen moest te eten, zou ik zeer dat lang geen spijzen meer genutigd hebben. Dit gezegd hebben ze, stak hij over tafel, de hand aan Amelia toe, en drukte de haren, met een warmte, welke mij zien deed, dat, wat overigens de man zich te verwijten mocht hebben, hartelijk een verkleefdheid aan zijn dochter, hem was bijgebleven. Kom, zei hij eindelijk, we moeten hopen dat deze bedroefende staat van zaken niet duren zal. Nog enige weinige slechte dagen, Amelia, en we zullen, zo mijn voorgevoel waarheid spreekt, van al de zorg en quelling die ons stans drukken, ontslagen zijn, en blijderdagentige moet zien. We moeten nu aan onze gasten het toneel niet aanbieden in erwek hartigheid, waar hij te minder in delen kan, daar hij het de aanleiding niet van verstaat. En, ter stond van toon en stoffen veranderende, begon hij mij over mijn reizen te ondervragen. Een onderzoek, gelijk mijn weet, altijd aangenaam aan hem tot wie in het gericht wordt. Het gesprek, uit welk hier uitgeboren werd, gaf mij gelegenheid om op te merken dat de heer Bos de meeste landstreken van Europa bezogt had niet alleen, maar ook een grondige kennisbezat van de zeden, gewoonten en staathuishoudkunde der onderscheidende volkeren. Ja, dat hij vele en belangrijke bijzonderheden wist, welke hij niet kon hebben vernomen, dan door een nauwe betrekking en omgang met die personen, welk in hun vaderland het meest gezag of de vernaamste invloed uitoefenden. Ungevoelig bracht ons de loop van het onderhoud ook op punt onze koloniale bezittingen, en ik stond versteld over de kennis welke hij ook te dien opzichte tentoonsbreiden. Daar de mijne die na gaande gering was, was ik niet in staat met voorkomen zekerheid over de juistheid zijn er opgehaven en naarrichtend te oordelen, maar toch had de op mijn reizen verkeegende gewoonten van met allerlei slag van lidden om te gaan, maar niet geheel buiten hun zekere graad van mensen kennis gelaten, zodat ik de logonachtige versieringen van de sprookers vertelig enigszins wist onderscheiden van de onopgesmukte verhalen des zaakkundigen reizigers. En hoewel ik ten deze begreep geen onbepaald kredit te moeten verlenen, veel min mijn zeegel te kunnen hechten aan de stoute beslissingen en beoordelingen welke de heer Bos zich betreffende de handelingen zo der compagnie als van haar dienaren veroordoofde, zo wist hij die echter met zulke schijnbaar gegonden en afdoende redenen te omkleden dat het in mijn oog althans geen geringen moeite en bekwaamheid zou vereist hebben die met een goed gevolgte wederleggen. Van de oost en west kwamen wij op Tsar Peter thuis en op de stoute hervormingen door hem in Rusland ondernomen en de naam van die grote alleenheerser ons aan de grap van die morga herinnerende bracht ons als vanzelf op het soesteraventuur en op de onweersbuit terug. Gevraagd zijn de hoe ik het gedurende de reger gesteld had, verhaalde ik dat ik geschuild had op de Hofstede Guldenhof toe behorende aan de heer Blaak. Guldenhof, herhaalde Amelia, is dat niet die vrije plaatsen de andere zijde van Innes? Ik heb het even gewaagd toen wij die voorbij gingen mijn hoofd buiten de huifkarten steken en dat prachtige goed te beschouwen, hoe wel het mijn bijkant zijn stijven nek had gekost. De heer Blaak, herhaalde van zijn kant mijn gast heer, bijna terzelfde tijd. Is Jacobus Blaak de eigenaar van dat vorstelijk buitengoed? Het moet hem dan wel zijn mede gelopen, zeer dat ik hem gekend heb, want toen zag het er somber uit met zijn tijdelijke goeden. Dan, waarover verwonder ik mij, vervolgde hij, als tegen zichzelf versprekende, terwijl hij met zijn mes op de tafel speelde. Ik heb minder recht dan iemand om over de wisseling daar voor tuin enige verbazing te tonen. Zo ik wel onder richt ben, zei ik, heeft de heer Blaak een aanzienlijk vermogen in de Oost-Indië gewonnen. Hij, zei de heer Bos, gij verwart hem met zijn broedig, die werkelijk zeer rijk kon genoemd worden, want het toevall was hem even gunstig geweest als het de eigenaar van Guldenhof, in die tijd althans, tegen liep. Nu, zo enig mens de gaven der voor tuin verdiende, het was dezelfde Hendrik Blaak, want een meer edelmoedig hart, en meer geneigde hetgenheid bezat met andere te delen, heb ik nooit gekend. De Arme Drommel heeft niet lang genotgehaald van hetgenheid met zoveel zorg vergaard had. Hij is een der weinige mensen, wie er dood mij een wezenlijke smart veroorzaakt heeft. Gij hebt hem dan zeer van daarbij gekend, vroeg ik, niet zonder deelneming, want de gesprek over de vader, der pervallige Henriette, kon mij niet anders dan belangrijk zijn. Hij was een braaf en beminnelijk mens, zeiden mijn gastheer, blijkbaar een rechtstreekse beantwoording mij naar vragenwensen te ontwijken, en daar stond vervolgende. Hij heeft een dochter na gelaten, leeft zij nog? Ik voelde dat ik op deze vraag tot over de oren toe rood werd, misnoeg tot mijzelfen dat ik mij, of schoon unwillenkeurig, zou blootstellen aan verdere onderzoekingen, tacht ik mijn verwarring onder de schijn van luchthartigheid te bemantelen en antwoorden met een gemakten lach. Voorzeker leef zij, althans toen ik haar vanmorgen sprak, was ze nog een blakend welstand. En is zij nog niet gehuwd, vroeg de heer Bos alvettig, mij denkt, in haar goede partij als haar, moet het niet aan vrijhers ontbreken. Gehuwd is ze niet, antwoordde ik, en meer weet ik er niet van, daar ik eerst heden van mijn buitenlandse reizen terugkeer, maar ik stem volkomen met u in, dat ze geen gebrek aan aanzoeken hebben kan. De hemel schenken haar wijzijd, om een goede keuze te doen, zei de mijn gast hier. Maar kom aan, de avond is gevoorderd, en het is tijd dat jij beide in u ter rust te begeefd, om morgen weer vroeg bij de hand te kunnen zijn. Het hindert mij toch, vervolgde hij, de kruimels van zijn roksmauw afknippende, dat ik mijn oude borstel moet missen. Zou u eerder hem zo niet kunnen gebruiken, zei de Amelie, terwijl haar wangen voor een ogenblik door een zachte glans van genoegen werd bestraald, en meteen haalde zij het betreur de voorwerp van onder haar bouwen voor de dag, en stakk het over de tafel aan haar vader toe. Deze beschouden het met een blik van verrassing. Het plaatje met het wapen was er afgeruikt, en de spijkengaantjes, die nog van het vroeger bestaan, daarvan hadden kunnen getuigen, met de rug van een mes zoveel mogelijk gelijk gevreven. Ik dank u, Amelie, zeiden de heer Bos, met aandoening. Waarlijk, het is kinderachtig van mij, al dus aan een nietig meubel te hechten, maar, gewetet me lieve, dat ik bij wezenlijke rampen mijn gemoedskanten niet verloren heb, en gezult me deze zwakheid te goedehouden. Waarlijk, vervocht hij, de borstel, aandachtig beschouwende. Ziet daar wel een evenbeeld, dat ik op mijzelf het toepasselijk kan maken. Ben ik niet even als hij, na jaren vrijvends en schurend, van mijn glans beroofd, toen ik oud werd, en tanzen het oog der wereld even weinig meer waard, als dit meupel de jood zou wezen, die wij hele morgen ontmoet hebben. U edelen zal mij de opmerking vergunnen, zei ik, dat, gelijk deze borstel nog even goed dienst kan doen, al is hij van zijn prong beroofd, datzelfde voorrecht ook u kan vergunn blijven. Onze waarde berust immers niet in uiterlijke praal, maar in het nut dat wij stichten. Ik dacht met deze aanmerking, en voor zeker alles behalve een nieuwe vergelijking, mijn gastheer een verplichtend gezicht te toevoegen. Maar de zondelingen-uitdrukking, die zijn gelaad aannam, toen ik met spreken geëindigd had, tof mij zo danig dat ik mij wel wachtte op dezelfde toon voor te gaan. Gedurend het gesprek over de heer Blaak hadden, naar het schijnt, oude herinneringen, een uitdrukking van zachte toefgeestigheid op zijn trekker verspreid, welke ik niet gedacht had, daar in maar te zullen aantreffen, en welke nog vermeerderd werd door het hervinden van zijn borstel, en de gedachten welke de beschouwing daarvan in zijn boezemad opgewekt. Maar nu was opeens die uitdrukking verdwenen. Het gantste gelaad had de strengen, terugstotende plooi hernomen, die het gewonelijk kemmerkte, en een bittere lach kwam het nog meer ontzieren. Hoor, zei hij, op een schampre toon, terwijl hij een blik op mij weerp, die mij onwillikeurig zidderen deed. De diensten, welk ik gewoond ben geweest te bewijzen, waren niet altijd van dienaart, dat men er mij veel dank voor wist. Vadig, zei de Amelia, met een bevende stem, terwijl ze oprees, en hij bleef aanzien met een weemoedige blik, die hem zijn ras gezegd had scheen te verwijten. — Je hebt gelijk, mijn kind, — zei de hij, — en ik handel dwaaselijk door aan zulke denkbeelden toe te geven. Zo de heer Huyck het goed vindt, zal ik aan zijn slaapsteden toonen. Deze laatste woorden sprak hij weder op een zeer natuurlijke en hoffelijke toon uit, en liet hij met een buiging van het bovenlijf vergezeld gaan. Ik boog insgelijk stembewijzen van toestemming, en na gedaan het dakzegging rezen wij gezamenlijk op. Ik wenste aan Amelia een geruste nacht, en vochten de heer Bos, die, na zich half bij zijn dochter verontschuldigd te hebben, dat haar in het donker liet, de kaars opnam en mij in een klein vertrekje bracht, uit welk op dezelfde trap, toch ingetreden hoger uitkwam. — Ik denk niet, — zei de hij, — mij op een nauwe bedsteden wijzenden, die zich al daar bevond, dat u dit nachtverblijf machtig zal aanstaan, maar je zult het moeten nemen zoals je het vindt. — O, — zei ik, — maak daarover geen verontschuldiging. Ik ben lang genroep reis geweest om mij te hebben leren behelpen, en een nacht is goud doorgebracht. — Maar wat ik u bidder mag, neem het licht met u, — maar je vrouw Bos bevindt schaleen, — en in het duister, — ik heb geen licht nodig om mijn slaapsteden te vinden. — Zo ga je niets meer nodig hebt, — en u in het donker kunt uitkleden, — zal ik aan uw verzoek voldoen, — — zei de mijn gast heer, — en mij een goede nachtruss toegewenst hebbende, — verliet hij het vertrek. Ik had intussen de enige stoel, — die zich daarin bevond, — voor mijn slaapplaats geschoven, — en mij van mijn bovenklederen ontdaan hebbende, — kroop ik met de rest te bedden, — want in de onzekerheid, — was ik enigszins huiverig om mij geheel te ontkleden. En inderdaad, — mijn lichtplaats was nog slechter, — nog beter dan ik reden had mij voor te staan. Het bed bestond uit een harde peul, — waarvan mijn de opvuls was niet behoefte te raden, — want van alle zijden, — staken mij de punten gestroohalmen in de leden, — zo vaak ik mij omwende. Het laken was van dienaart, — dat het mij welke houding ik aannam, — nooit geheel bedekte. Laag ik rechtuit gestrekt, — dan sta ik aan mijn voeten naar buiten. Haalde ik deze binnen en ging in krom liggen, — dan waren mijn knieën ongedekt. En wat het waren, — dat mij tot hoofdkussen diende, — kon ik volstrek niet uitvinden, — en moest eerst de volgende morgen ontdekken, — dat het uit een oudstel visnetten bestond, — in een mailsak gewikkeld. De vinding was niet onaardig, — en ik ben nooit te weten gekomen, — of ik haar aan het vernuft van de heer Bosch, — van zijn beminnelijke dochter, — of van de oude Marta moest toeschrijven. Het was echter niet het min gemakkelijker mij naar ligging, — dat het mij zou verhinderd hebben, — na een zo vermoeiende dag, — een zoete rust te genieten. In tegendeel waren het die vermoeienissen zelfen, — en de onderscheidende schokken, — welk ik naar lichaam en geest ontvangen had, — die mij belletten, — de slaaptevatten, — waar ik zo vuurig naar verlangen moest. Thuizen verschillende en verwarden denkbeelden, — maalde mij door het brein, — en deden dat brandend en koortsig gevoel — in mijn hoofd ontstaan, — het welke elke sluimering vrijandig is. Al de ontmoetingen van de dag, — kwamen mij beurtalings voor de geest zweven, — gelijk de schimmen ener fantasmagorie. Ik zag weder de twist in de herberg. Ik hoorde de hatelijke Andries vloeken, — en de Jood zijn kramarijeventen. Ik onderscheide het lieve gezichtje — van de bevallige Henriette Blaak. Ik bestreed opnieuw de drie struikroofers, — en dankte weer mijn redding — aan mijn gewijmzinnige gastheer, — die zich aan de ogen mijn verbeelding — in een nog maar je steuze gestalte voordeed, — dan in de wezenlijkheid. Dan weder stelt ik mij de belofte voor de geest, — welk ik de heer Bosch gedaan had, — en de moeilijkheden — welke voor mij zouden kunnen ontstaan. Zo uit de verplichting — om aan media naar Amsterdam te brengen, — als uit die van het op die gevaarvolle avond — voorgevallende, — voor elk geheim te houden. Bij dit alles voegde zich nog — een zeker gevoel van ongerustheid, — dat ik niet van mij af kon werpen, — en het welk was toe te schrijven — aan de onzekerheid waarin ik verkeerde, — zo omtrend de plaats waar ik mij bevond, — als omtrend het geen mij nog kon te wachten staan. Weliswaar ik voelde geen vrees meer voor de heer Bosch, — die aan haar alle schijn belang bij had, — mij te vriend te houden, — maar ik was niet zonder zorg omtrend Andries, — die, naar mijn inne geovertuiging, — niemand anders wezen kon, — dan de zon der weduwen, — in wie er woning ik mij bevond. Het omaangename vermoeden begon mij te bekruipen, — of ik niet altijd met — de legersteden van die boswicht betrokken had. En ik kon de benauwende gedachte niet verbannen — dat hij wel ligt thuis komen — en mij de weinig gewenste eer van zijn bezoek geven zou. Ik had, kort na dat ik mij te bed heb gegeven had, — de luchtgevoedstap van Amelia — enige reizen op de trap gehoord, — en veronder stelde dat zij de overblijf — zullen van ons avondmaal naar de keuken bracht. Daarop had zij een vrij lang duurig onderhoud — met haar vader gehad, — waarvan ik echt er niet — dan blote klanken verstaan kon, — en zich toen ter rust te begeven. De heer Bos was vervolgens naar beneden gegaan, — naar mijn gedachte, — om aan de oude Marta enige onderrichting te geven. Het duurde wel een uur eer her terugkwam, — en zich in de bedsteden — tegenover die waarin zijn dochtersliep begaf. Een zwaar gesnork — kondigde mij wel draa aan — dat welke zijn zorgen voor de toekomst ook wezen mochten — die echt er niet in staat waren — hem het slapen te beletten. Van mij betreft, — er verliepen uren achterin — eerder slaap mijn ogen sloot, — en toen zelfs — bracht die nog rust, — nog verkwikking mede. Benauende, — pijnlijke dromen kwelden mij, — en deden mij ieder ogenblik — met schrik uit mijn sluimering ontwaken. Ik zag het ouderlijk huis in vlammen staan, — gewapende rovers, — waaronder zich Andries — en vreemd genoeg — ook de poëet Helding bevonden, — stornen ter plundering binnen, — en werden aangevoerd door de heer Jacobus Blaak, — die zijn regenscherm — als een staf van commando rondswaaide. Ik zag mijn moedig, — doodsbleken met bloed bedekt, — door twee dierpoostoenders voortslepen. Ik hoorde het noodgeschrijen — mijn herzusters en broeders — die in de vlammen omkwamen. En dan zag ik opeens, — boven het vlammend puin, — herjetten, — Amelia, — en een talrijke stoed bevalligen — in feestgewaad uitgedoste jonge meisjes — luchtig en onbezorgd ronddansen, — en rozen strooien op de wonken — die onder haar voeten opspatten. Opeens deed Andries — die een ijzerig geldkist uit de brand had gesleurd — welke hij met geweld op straat sleepte — een afgrijselijke vloek hoeren. Alles verdween voor mijn ogen, — en ik ontwaakte. Maar, schoonwakkerig, — nog dreunde mij die stem in de oren — en nog herklonken die slagen, — welke echter niet op een ijzerig kist — waarop de deur daar woning neerde kwamen. Ik ging recht overeind zitten. Er kon geen twijfel meer aan zijn. Het was Andries, — die weer thuis kwam. De morgenschemering was aangebroken. Ik liep mij zo zachtjes als ik kon uit mijn bed zakken, — kleden mij aan, — omklemde mijn knuppel met beide handen — en bleef toen, op de stoel gezeten, — angstig luisteren wat er volge zou. Weldra hoorde ik de oude Martha naar het voorhuis schoffelen. Ik rees op, — en overlegde of het ook zaak zouden wezen — de heer Bosten gaan wekken, — toen ik Martha met een heese stem haar zoonhoorde toeroepen. Daar slaapt vannacht familie van mevrouw hier in huis. Ik mag je niet open doen. Zie maar dat je in de schuur terechtkomt. Of schoon mij deze woorden — enigszins gerust heldend en opzichte der voornemens van de moedig — bleef ik echt er niet zonder zorg, — of zich de zoon wel daraan zouden stooren. Mijn onzekerheid was in tussenspoedig voorbij, — want na enige vruchteloze pogingen, — om de deur open te krijgen, — ging Andries al brommende en vloekende weg, — en Martha haasten zich, — haar pet weder op te zoeken. Het ging mij ten blijkst trekte — dat zij geen vrees voor zijn terugkomst koest verder. Dit turneel had mij echter — alle slaap ontnomen. Ik bleef nog een geruimetijd stilzitten. Toen naderde ik het venster, — opende het met zo weinig gerucht mogelijk, — en ademde de verquikgende morgenlucht in, — die mij van buiten tegenstroomde. Dan was die frisse ochtendkoelte — welkom aan mijn verhit gestel. Niet minder aangenaam — werd ik verrast door het heerlijke schouwspel — dat zich voor mijn ogen opdeed, — en het welke ik verre was te verwachten. Het uitzicht dat ik de avond tevoren van de kamer — waar wij ons toen bevonden had gehad — was beperkt. Het raam waar ik nu voor stond — opende zich aan een andere zijde van het gebouw. En vergunden mij het gezicht van een natuurtonneel — het penseel een schilderswaardig. Ter linkerzijde en achter een schuur — een duiventeel en een paar andere kleine gebouwen — tot de hoeverbehoerende, — verhief zich een vrije groep eeuwenheugende eikenbomen. Wie er kruinwel door de zeewind was ontbladerd, — toch wie knoestige met brede takkenvoorzien in stammen — zich donker aftekenden — tegen een nog kleurloze hemel — en tegen de zuiderzee. Over wie grauwe oppervlakte — een aantal kleine vaartuigen al kan er kruisten. Iets meer daarbij — verhief zich een oude — met mos en heesters — overdekte bouwval, — de strenge stijl van welks bouwoordes — geen aan te kondigen — dat ik de overblijstseling van een klooster voor mij had. Een muurtje — dat waarschijnlijk voorheen een kerk of onheind had — verbond dit gedenkstuk van vroegere dagen — aan de hoever waarin ik mij bevond. Ter rechterzijde — liep de grond glooiend op waarts — en werd het verschiet — hier en daar belemmerd — door golfende heuvelen. Deels met koren en boekwijd beteelt — deels met heesters en kreupelhout begroeid — deels bedekt met de paarskleurige heide — waar langs de witgewolde kudde — reed zijn ochtendmaalkaarmen gebruiken. De stilte van de morgen — wordt alleen nu en dan afgebroken — door het dofgaloei der runderen in de stal — en het gekraaien van de wakkeren haan — die met zijn kakopon te harem — over het erfkaarden — en het reizend zonnelicht begoedden — dat Allendskunst aan het natuurtoneel — leven en beweging kwam bijzetten. Opeens tof mij de gedachte — ik had het bevallig geheel nog eenmaal beschouwd — wanneer — of in welk gezelschap — dit wist ik mij niet binnen te brengen. Maar het kwam mij voor — als waren het niet de eerste reizen — dat ik mij hier bevond. Ik kon uit de weg — die ik de vorige avond genomen had — en uit de nabijheterzee — het besluit opmaken — dat ik mij ten Oosten — en niet verre van Naarden moest bevinden — en wel ontreden plaats — waar vroeger een stad van dezelfde naam — in de hoekse en kabeljouwse twisten — was de gronden gegaan. Maar ik had — zover ik wist — nooit enig uitstapje — naar die kant gemaakt. Eindelijk gaf ik het op. En daar ik neermalen — het naaburen Gemuiderberg — bezocht had — waar het landschap veel overeenkomst had — met datgene — het welk ik nu voor ogen had — maakte ik het besluit op — dat ik door die gelijkheid — van Natuurtoneel misleid — mij ten onrecht verbeelden — hier vroeger geweest te zijn. De morgen stond — had zijn weldaardige invloed — op mij uitgeoefend — en met het daglicht — waren die kwallende droombeelden — en onrustig gedachte verdwenen — die bij gedurende de nacht — hadden bezig gehouden. Ik aarzelde het dus niet — om mij weer naar mijn lege steden te begeven — en de natuur — haar recht aan hernemende — welke zij te lang — aan de verbeelding had afgestaan — deed mij een weldaardige slaap genieten — waaruit ik niet ontwaakte — dan toen de stem — mijn schastheers — mijn riep — en ik — de vakerige ogen — vrijvende — de heer Bos — reed geheel gekleed — zag voor mij staan. Het is tijd — zei hij — het spijt mij zo — een aangename rust te stooren — maar gezuld ongetwijfeld — de eerste schuid — niet willen mislopen — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — zorgvuldig gade slaan. Geen verwondering, nog onthoering, was daarop zichtbaar. Alleen zag ik in mijn paar reizen de wenkbrauwen sametrekken. Ik verwachte niet anders, zei hij, toen ik met mijn mededeling geëindigd had. En ik had Dina gaande het nodig onderricht aan de oude Marta gegeven. Ondertussen die schurk moet u nog mij hier zien. De gevolgen zouden te gevaarlijk kunnen wezen. Ik moet mij daarover nog met de oude onderhouden. Wees zo goed, zo lang bij mijn dochter te verdoenen. We verlieten het vertrek en begraven ons weder naar datgene waar wij de vorige avond hadden doorgebracht. Ik vond hier Amelia, in hetzelfde gewaadst de vorige dag gekleed, behalve dat ze nu een mudstoeg en een falie daarover heen. Ook was ze met een zonnenscherm voorzien. De heer Bos liet ons alleen, en na een korte morgengoed bleven wij, beide zwijgend en enigszins met onze houding verlegen, voor ons zien. Het leed niet lang of de heer Bos kwam terug. Alles is in orde, zei de heer. Andries ligt in de hoogschuur zijn roes uit te slapen, en ere hij wakker is, zijn wij ver van hier. Ik heb bovendien zijn moeder gewaarschuwd, dat de justitie hem opspoorden, en een kleine wenk van dienaart zal, vlijk mij, genoegzaam zijn om hem ver van hier te zenden. Niets verhindert ons dus langer de reis aan te vangen. Ik weet niet, zei de Amelia, zich met minzame hij tot mij wendende, of meneer ook nog vooraf iets verlangt te gebruiken. Het is mij nog vroeg genoeg, zei de ik, en daar ik toch genootsaakt ben, mij te naden een ogenblik op te houden, zullen wij even goed daar enig ontbijt kunnen nuttigen. Wel aan dan, zei de heer Bos, en trapt meteen door ons gevolg de kamer uit. In het voorhuis stond de oude Marta, die, neigende en de handelend drukkende van de heer Bos en van Amelia, afscheid van ons dan. Wij danken u voor uw herbergsamheid, zei de heer Bos. Vergeet niet het genink u ontrent uw zoongezicht heb, en neem dit aan voor de omslag die wij u veroorzaakt hebben. Mijn goed zal ik naden laten halen. Bedenk dat alles van uw stilswijgendheid afhangt. Ach, zeiden zij, met wie spreekt de oude Marta ooit, geen haan zal erna kraaien dat uw edel hier geweest is, en in een kwartier tijd zijn al de kamers weer dicht toesloten en het bedden goed uit de bedsteden en nomen, en kan niemand merken dat ik hier volk heb gehad. Ik kom mij niet weer houden van te glimlachen. Zo al de slaaplaatsen zo goed gestoffeerd zijn als de mijnen, dacht ik, zal zeker het oprijderen niet veel tijd kosten. Intussen nadat ik ook op mijn beurt de oude vrouw, en stelde haar onder dankbetuiging voor het nachtverblijf een kleine voorjeterhand. Toen ik mij omwende zag ik dat de heer Bos een koffer had opgenomen, die waarschijnlijk het goed van zijn dochter bevatte. Mag ik u niet van die moeite ontslaan, vond ik hem, daartog meer vrouw nu onder mijn geleide komt, is het niet meer dan billijk dat ik haar goed dragen. We zullen het iedere een gedeelte van de weg dragen, zei de heer Bos. Ik ga niet met u tot naarden. De toon waarop hij deze woorden uitsprak, was zo beslissend dat ik het ongeraden vond, verder aan te dringen. We begaf ons dan op reis, de heer Bos, de tocht geleidende, en even wakker doorstappende als of hij in steden van een koffer een pak veren onder de arm had. Ik heb nog verzuimd te zeggen dat hij tans zijn rode mantel niet om had, en zijn Spaanse hoed tegen een meer gewone verwisseld had. Amelia liep zwijgend achter haar vader, en ik sloot de tocht. We namen in steden van de modderige hollenweg een zandpad door de eikenstruiken, hetgeen op een driesprong uitkwam, waar onze geleider stil hield. Hier moeten wij scheiden, zei de heer Bos. Dit voetpad links brengt u aan de poort van Naarden. Vaarwel Amelia, godbehoeden u en schenken u het nodige beleid om de moeilijke taak te volbrengen die hij op u genomen hebt. Dit zegenden drukte hij een hartlijke kus op het voorhoofd zijn dochter, wat haar betrof, zij schrijden niet. Zij stortte geen eidelen, toch bij zulke scheiding, toch niet berispelijke klachten uit, maar de dodelijke bleekheid welke zich over haar gelaad verspreidde, toonde niet te min, hoe zeer haar hart op dit ogenblik leed. Wat u bedreft meneer, zeiden de heer Bos, mij de hand drukkende, ontvang mijn verlopen gedank voor de dienst die jij mij bewijzen wilt. Ik vertrouw u mijn dochter, mijn gezot hiervan houd ik mij overtuigd, u dat vertrouwen niet onwaardig betonen. Is er niets anders wat ik voor u doen kan, voeg ik hem, terwijl ik zijn handdruk beantwoorden. Vol het ogenblik niet, ik heb er eerst te veel van u gevoorderd, wel echt meer dan hij zult kunnen voelhouden, doch het zij zoals het wil. Alleen dit nog, mocht mij het lot eens treffen dat mijn vijanden mijn toentsen ontverm u dan over mijn ongelukkige dochter, wees dan haar voorspraak. Zorg dan dat zij aan staat gesteld worden, zich hun wijkplaats volgens haar wensen te kiezen. Ik gaf door een buiging mijn toestemming in dit verzoek te kennen, en nam nu de koffer op die de heer Bos had neergezet, en die bij zwaar ervoor kwam dan ik gedacht had. Waarop hij, naar Amelia nogmaals waar wel gezegd te hebben, zich met rassen schreden rechtsaf en naar de zeekamp gaf. Wij oogten hem een post na, en sloeg ontoen zwijgend het aangewezen pad in, dat ons weldraa op de herweg in de naarbijheid van Naarden bracht. Buiten de poort nam ik een knap aan om de koffer te dragen, bood mijn arm Amelia aan, en bevond mij met haar na verloop van enige minuten in de herberg te naarden. Einde van achtste hoofdstuk Deze opname bevindt zich in de publieke domein. Hoogstuk negen van Ferdinand Huik, dit is een LibiVox opname, alle LibiVox opname behoort dat publieke domein, vorm je informatie of om je aantemeld als vrijwilligig ga naar LibiVox.org, opname door Anna Simon. De lot gevallen van Ferdinand Huik, door Jacob van Lennep, negen de hoofdstuk, behelzen de het verhaal ene schuidreis van Naarden naar Amsterdam. In de herberg gekomen zijn we er wederweid door de waard in een zijkamertje gewezen, waar ik er stond voor Amelia en voor mij een paar kop koffie en boterhammen bestelde, en de vraag deed of er ook goed met de vrachtwagen van Deventer was aangekomen aan het adres van meneer F. Huik. De waard beantwoorde deze vraag toestemmend en gaf me te kennen dat het goed zich in de grote kamer aan de overzijde bevond. Ik vroeg hierop verlof aan Amelia van haar een ogenblik alleen te mogen laten en begaf mij naar de aangewezen plaats, waar ik werkelijk na enig zoekens de mij behoorende koffers, dozen en verdere voorwerpen uit onderscheid en andere goederen, welke al daarin heerlijk eendracht en verwarring door en op elkaar gestapeld waren, terugvond, waarop ik de waard verzocht die gezamenlijk met de koffer van Amelia naar de schuid op Amsterdam te laten brengen en de roef voor mij te huren. Terwijl ik met dit alles bezig was, had ik wel opgemerkt dat er paarden voor het logement hadden stilgehouden, door in de drukte van het ogenblik daar geen bijzondere acht opgeslagen. Toen mijn bestelling echter was afgelopen en ik mij wedernaar het zijkamertje terugzouden begreven, sloeg ik het oog in het voorbijgaan door de gang naar buiten, en zag een paar fraaien, kostelijk getoomde en gezadelderijpaarden die reeds een goede ritschene te hebben gedaan, naar mij kon opmaken uit het schuim dat hun brede borst bedekte en die door de staljongen voor de deur gevoerd werden, terwijl een rijknecht in zwierige lieverij daar nevend stond. Ik hield mij echter niet op met die te beschouwen, daar ik Amelia niet langer wilde alleen laten. Maar mijn verbeelden zich, mijn verwondering en mijn misnoogendthevens, toen ik de zijkamer binnetredende, iemand in rijgenwaad uitgedost, over Amelia aan de tafelzag zitten, met de hoed op het hoofd, het reisweepje in de hand en de benen uitgestrikt, en in die persoon de genen herkenden die ik minst van allen hier verwacht of gewend zouden hebben, de Heer Lodewijk plaak. Daar beginden de wederwaarigheden al, dacht ik bij mezelf, en mijn spijt was zo groot dat ik al sprakeloos aan de deur bleef staan. Kond het glaasje haast te besteld heb, voeg Lodewijk, mijn slechts ter loops aanziende. Oh, vergeef mij, voegde hij erbij, mijn herkennende, ik dacht dat het de kastelijn was. Meneer Huik, ik wens u goedemorgen. Hier ligt hij even zijn hoed, en zich ter stond naar Amelia wendende met wie hij reeds in onderhoudschijn te zijn getreden. En reiste je vrouw zo alleen, voeg hij, in waarheid, het zou mij tot bijzondere eersttrekken u te mogen brengen waar u edelen wezen wilde, men treft soms onwelkom gezelschap op reis aan. Dit laatste was ik vollekomen met hem eens. En het is ridderplicht de dames die alleen en verlaten zijn, daartegen te beschermen. Ik was nog niet rechtbekomende van mijn verbazing. Ik zag hoe Amelia bleek en ontsteld was geworden door de gemeenschame toespraak van de vrij postige lospol. En ik wist nog niet welke houding ik moest aannemen. Het eenvoudigste waren zeker geweest, ter stond aan Lodewijk te verklaren dat ze hier voor geen bescherming behoefde, daar ze zich reeds op naar de mijnen bevond. Maar ik huiverde op de gedachten, daardoor verkeerder vermoedend op te wekken bij iemand op wie eens bescheidenheid ik mij niet kon verlaten. Waar zal Henriette blaak mij voor houden, dacht ik bij mezelf, wanneer ze van haar neef verniemd dat ik met een mooi jong meisje op reis ben geweest. Deze gedachten belette mij te handelen gelijk de edelmoedigheid mij eigenlijk zouden hebben voorgeschreven. En ik besloot mij te vergenoegen met aan Lodewijk het voortzetten zijn er aanbiedingen te beletten door zelf een gesprek met hem aan te knopen. Is uw edelheden morgen reeds van Guldenhof aankomen rijden? Uw edelen moet het warm hebben of schoon de ochtendstond altijd het best geschikt is tot dergelijke tochten. En hoe vaart er familie op Guldenhof? Het is een vrije paard dat uw edel daar heeft. Enzovoort, enzovoort. Lodewijk antwoordde slechts met enkele woorden op deze en dergelijke toespraken welke ik tot haar me richtte. En, geen of de minste gedachte voedende dat ik tot Amelia in enige betrekking stond, bleef hij haar gedurig aanstaren, lompte en knipoogte en scheen haar doorzijdelingse wenken te kennen te willen geven hoe onaangenaam hem de stoornis was welke ik in hun teta tetaal aangebracht. Wat Amelia betrof, zij beantwoorden hem op dezelfde wijze als hij mij deed, namelijk ben ik niet veel meer dan ja meneer of nee meneer. Zij hield de ogen gedurig voor zich geslagen op het kopje dat zij in de hand hield en waar het zij nu en dan een langzame teugnam. Ik kon niet nalaten van met een gevoel van type beschaming op te merken dat zij, na mij toen ik binnenkwam even te hebben aangezien, geen oog meer op mij wenden, als wilde zij mij de bescherming niet afvergen welk ik haar niet uit eigen beweging verleden. Deze bescheidenheid van haar zijde overwond weldraa mijn voornemen om mij te houden alsof wij elkaar niet kennen en ik was op het punt van aan Lodenwijk te verzoeken de juffig die ik de eeraad gezelschap te houden niet langer lastig te vallen toen de waard met de glaasje liqueur binnen treldende mij de eerder bekendte nis kwam ontnemen. Meneer, zei hij tegen Lodenwijk, een glaasje konjak kast u edelen beliefd. Meneer, tegen mij, als u edelen naar de schuid moet zal het tijd worden. Hoeveel ben ik u schuldig, volg ik, terwijl Amelia intussen was opgestaan. Sta mij te wisten toe, u totdat de schuid te brengen, zei de Lodenwijk, insgelijks opstaande en Amelia zijn armaanbiedende. Zeven gulden, vijftien stuivers, wegen als betaalte vracht voor uw edel is goed, antwoorden mij de waard. Twee kommetjes koffie en twee boterhammen. Twee, herhaalde Lodenwijk, een oog op de tafel werpende en vervolgens Amelia en mij aanziende met een blik die mij deed ontwaren dat hij lond begon te ruiken en die ook de waardheid opkijken. Wel ja, zei de deze, meneer betaalt immers ook voor de juffrouw. Voorzeker, zei ik, hem twee dukaten ter handstellende met verzoek van mijn geld terug te geven. Als u edelig gereed is, voeg ik mij tot Amelia wendende. Nu begrijp ik het, zei de Lodenwijk, met een boze lach die mij machtig veel lust gaf hem op zijn gezicht te trommelen. Ure mortel, voegde hij erbij, het hoofdschuddende en mij schamper aanziende. Ik vraag u onverschoning me even, maar waarom heeft de heer Huik mij niet ter stond gewaarschuwd dat ik vergeef ze moeite deed? Ik voelde dat ik rood werd, want ik konden juist uit deze aanmijking van Lodenwijk niet ontkennen. Meneer, zei ik, op een toon die ik trachtte zo natuurlijk mogelijk te maken. Ik heb niet zover deze juffrouw te zeggen, een gelukkig toeval heeft mij haar doen ontmoeten en haar familie, met nadruk op het woord familie, heeft mij verzocht, daar wij toch één en weg gingen, wel te willen zorgdragen, dat haar op reis niets ontdrak. Ik dacht dat u edelen haar kende, anders zou ik niet geweten hebben, waar aan uw voorslagen toe te schrijven. Ik heb de eer, uw dinaar te zijn. Goede reis samen, zei de Lodenwijk, en ik hoop de familie van de juffen alle reden zal hebben over haar keuze tevreden te zijn, voegde hij erbij. Op een toon die mij verstaan deed, dat hij geen woord geloofde van al wat ik hem, ik moet bekennen, vrij onhandig, vertelt had. Ik antwoorde verder niets, maar de arm aan Amelia geefende verlieed ik met haar de herberg. Nauwelijks waren we de stadspoort uit toen Lodenwijk ons met zijn lakij achter zich voorbij reed. Hij deed zijn goed vergezeld gaan met een spotachtige glimlach en bleef langzaam voor ons uitrijden. Toen wij de laatste brugtervesting werken hadden verlaten en de trekschuit in het gezicht kregen, zag ik hem weder ophouden en enige woorden wisselen met iemand die zich naar beide klep van de schuid hield, waarna hij in volle draf verder reed. We waren spoedig aan de plaats daar afvaart, waar de kruijer zich met mij goed bevond en mij het roefbriefje ter hand stelde. Amelia ging dadelijk naar binnen, wat mij betreft, ik bleef een oogomlek de oplading der goedere gadeslaan, toen mij de persoon naderde met wie ik Lodenwijk had zien spreken en die ik daar stond voor Simon herkende. Hun onderhoud deed bij mij een vermoede ontstaan, het welk zich later bevestigde. Toch had ik mij wel wachten aan Amelia mede te delen, ten einde haar niet neftelooste verontrusten. Welkom meneer Hijk, zei de Simon. Ben je nog hier? Mijn dacht, is dat de hoge en droge Amsterdam? Ken ik toch niks aan je kwijt worden? Niet? Nou, daarom zou je toch gezond blijven, had ik je daar eens weer zien met gezondheid. Het vertrek der schuid maakte een eind aan de reden van Simon, die een plaats namelde voorplicht terwijl ik met Amelia in de roef ging zitten. Ik zag aan de koelen en gestrengen uitdrukking van haar gelaat dat mijn gedrag enige verontschuldiging vereiste, en ik moest bij mezelf herkennen dat zij reden had, ontoverreden over mij te zijn. Ik spak haar dus enige tijd naar dat de schuid van Wal had gestoken op de volgende wijze aan. Ik vrees me, je vrouw, dat jij mij beschuldigt, van weinig te beantwoorden aan het vertrouwen door uw heer vader in mijn gesteld. Meneer, antwoorden zij, ik heb het recht niet, uw enige verwijtingen te doen. Ik gevoel zeer wel hoe moeilijk de toestand was, waarin de ontmoetting van een bekende u moest brengen. En het doet mij van harte leed, dat jij u om mij nend willen, welicht om aangenaamheden op de hals haalt. Uwe goedheid, zei ik, behandelt mij meer groot moediglijk dan ik verdien. Maar waarlijk, jij had recht gehad, een andere handelwijs van mij te verwachten. Geloof echter dat, zo ik niet ter stond, de heer Blaak voor zijn onbeschaamdheid bestrafte, zulkst slechts daarom was, omdat ik hoopte dat hij voor ons vertrekken zouden, en ik was bezorgd dat, zo hij gelijk nu geschiet is, ontdekte dat wij te samenrijsten, hij naastpooringen in het werk zou stellen, welke het geheim van uw heer vader in gevaar mocht te brengen. Deze reden was nu wel niet te waren, maar zal toch zoveel grond van waarschijnlijkheid voor zich, dat Amelia, naar mijn mening, niet kon naan laten die voor voorkomen geldig te houden. Ze schener zich dan ook mede te vergenoegen. Ik hoop, zeiden ze, dat jij geen last meer zult hebben van deze ontmoetting, en dat de heer Blaak zich met het door u gegeven inlichtingen zal tevreden stellen. Is hij de zoon van de heer Blaak, over wie wij gisteravond spraken? Hij schijft mij toen geen gelukkig toonbeeld op te leveren van de Amsterdamse heren. Wel lichtechtig, vochten zij erbij, moet ik zijn vrij postigheid alleen toeschrijven aan de verlaten na toestand, waarin ik mij bevindt. Het was gisteren voor het eerst, dat ik die hier ontmoeten, was mijn antwoord, maar het zou mij grieven in die nu edelen onze Amsterdamse jongelingschap naar hem wilde beoordelen. Er zijn er onder die, zoals hij, hoofdvaardig op hun rijkdom en aanzien, zich een toon aanmatigen, die hun vrij kwalijk voegt, en zich, vooral tegen een kunnen, die zij erbieden gemoesten, alles verloven, op het voorbeeld daar Franse windbuilen, die zij naapen, zonder tevens die welke manier de bevalligheid te bezitten, welke bij onze naburen de onbescheidenheid enigszins vergevelijk maakt. Maar geen zult, na ik hoop, de Amsterdam ook jongelieden vinden, die zich door een authentelijk zedelijk gedrag onderscheiden, nauwgezet zijn in het bedrag te hun er maartschappelijke plichten, zich aanbevelen door een heuze, beschaafde omgang, en niet van oordeel zijn, dat drinken, rossen en rijden, grof spelen en dergelijke uitspaddingen tot de keermerken eens fatsoenlijke mans behoeren. Ik twijfel er niet aan, zeiden zij, het zal de Amsterdam zijn als overal dat men er veel kaffende het koren vindt. Helaas, wat mij betreft, ik zal er niet in de gelegenheid zijn om zulks bij ondervinding te leren, en mijn toestand zal mij wel dwingen mij afgezonderd te houden van alle gezelschappen. Hoe gelukkig zijt gij meneer, aan wie deze reis niet staan vreugde en blijtschap voorspelt. Gij gaat hem bij minder familie terugvinden, en mocht u tansreeds verheugen in die zalige ontmoeting, terwijl ik. Maar verschomen, ik heb geen recht u met mijn klachten op te houden. Verhaal me eens, wit ik u, hoe groot is het huisgezin van uw heervadig? Ik beantwoorde deze vraag, en van het ene op het andere komende geraakten wij van lieverleden in een belangrijke en levendig onderhoud, in de loop waarvan ik telkens meerdere redenen vond om het gezond verstand en het edel hart van mijn reisgenoten te bewonderen. We brachten al zo bijna ongemerkt de lange en vervelende vaart van naden tot muiden ten einde. Aan die stad gekomen moet men, gelijk bekend is, de schuid verlaten om zich in een andere in te schepen. We tokken dan te samen en gearmd muiden door, toen een nieuwe gebeurtenis mij stof gaf, dat nieuwe bekomen is over de taak die ik op mij genomen had, en waarmee ik mijn reis begon te verenigen. Onder het voortwandelen hoorde ik achter ons het klappen van een zweep en het rollen van een rijtuig over de straatstenen. Ik zag om, daar reed onze prachtige koet voorbij, met vier witte paarden bespannen en twee lakije achterop. En, eerlijk nog de tijd tot om na te denken aan wie de dreiddag behoorde, herkende ik daar binnen de oude heer Blaak, met zijn hofdicht erover en, o, spijt, zijn schoonen nigt naast hem. Ik bloosde tot achter de oren toe. Ik groeten, de heer Blaak had mij niet opgemerkt, maar hij rijette had me gezien, en de coole blik, welke zij bij het teruggroeten op ons beide neederwierp, dronk mij door de ziel heen. Ze had me herkend, daar was geen twijfel aan, en wat toch moest zij nu van mij denken. Ik had haar gezegd dat ik alleen naar Amsterdam reisde, en nu had ze mij met een onbekende juffer gearmt gezien, en ik zou mij misschien nimmer in de mogelijkheid bevinden, haarde aanleiding mij naar handelwijze te verklaren. Zelfs ook dan, al ontsloeg mij de heer Bos van alle geheimhouding, wie zou de zondelingen ontmoetingen die mij in deze weinige uren overkomen waren, op mijn woord af, verkiezen te geloven. Dog, wat deed ze er eigenlijk toe of hij rejette Blaak ons al of niet gezien had? Haar neef had ons immers gezien, en ik hield mij genoeg van zijn minzame gezindheid te mijwaard verzekerd, om tevens overtuig te zijn, dat hij zolks niet verzwegen zou, althans niet aan zijn nicht. En bovendien, welk groot belang stelde ik toch in de gedachten die je meisje, dat ik slechts eenmaal gezien had, omtrend mij koesteren? Ik was immers niet op haar verliefd. Iemand van mijn cool en bedaard gestel, wie in de Franse zelfste naam van Le Flec Mathique Hollandaise gegeven hadden, zou zo op een bof verlieven? Onmogelijk. En echter? Deze en dergelijke denkbeelden vlogen als vuurkogels die zich door kruisen en tegen elkaar horten, mijn geest door, zolang ik de stad Muiden doorliep, ja, beletten mij enige aandacht te schenken naar Amelia, die zwijgend aan mijn zijde ging. Alleen had ik opgemerkt dat zij, toen de rijtuig ons voorbij snarde en ik hun kleur kreeg, mij ter loop zat aangekeken, en vervolgens daar stond, haar falie dichter over haar gelaad had neergetrokken. Zelfs meende ik mij naderhand te herinneren, dat ik haar arm op dat ogenblik tegen de mijnaat voelde trillen. Hoe dit zij, ik sloeg, gelijk ik zijde, weinig acht op haar, en, zoals zij mijn gedachte al bezig hield, was het om haar op een vrij onedelmoedige wijze, voor sindvelden te wensen. Zodra we echter buiten Muiden en weder in de roef gezeten waren, namen mijn gedachte een geheel andere loop en vergat ik mijn eigenspijd geheel, onslecht aan het leed mij naar reisgenoten te denken, want nauwelijks was de schuit van Wal gestoken of ik zag haar in tranen uitbersten. Hoe wil ik nooit heb kunnen begrijpen hoe de dichters en romansschrijvers van een wenende schoonensprekende durven beweren dat haar tranen, haar schoonheid nog verhoogden, en hoe wil ik een rode neus en gezolle ogen welke daarmee de doorgaans vergezeld gaan niet onder de bevalligste verschijnselstel, zo kan ik toch niet onkennen dat de aanblik enigschrijende vrouw altijd in in een gevoel van mededogen en deelneming in mijn borst heeft opgewekt, en dat ik nooit tranen langs haar kakensacht vloeien zonder de mens te voeden dat het in mijn machten mocht zijn die te drogen. Maar hoeveel smarterlijker moest mij dus niet dit schauspel vallen, nu ik mij geheel buiten de mogelijkheid bevond, niet alleen van de bron des leeds te stoppen, maar zelfs van een enkel gepast troostwoord toe te spreken. Ik gevoelde ter stond wat bij Amelia die diepe droefheid ontstaan deed. Welke kracht die aandoeningen moesten bezitten die in staat waren in een ziel, zo sterk als de haren, met zulke en hevigheid te schokken. Ik gevoelde dat ik toch iets moest zeggen, al ware het slechts om de schijn van hard vochtigheid te vermijden. In het hemelsnaam je vrouw, vroeg ik haar toe, terwijl ik over haar gezeten, de handen op het tafeltje der oef meekende wijze samenvouden. Wat ik u bidden mag, bedaar, het is mij zo grievend u te zien wenen. Vergeef me, overgeef me meneer Huik, zeiden ze als snickende. Ik gevoel dat ik mij dwaas aanstellen, maar het zal rasweden over zijn, ach, misschien doet maar goed, ik heb in jaren niet geschrijd. Ik wist bij ondervinding dat niets wel dadiger is voor hen die leiden dan de oorsprong van hun leed te kunnen mededenen, en met dat oogmerk waagde ik het de volgende vraag te doen. Maar, indien het niet onbescheiden is, zulks te willen weten, wat heeft dan nu die bitteren droefheid bij u kunnen verwekken? Is er van mij ne zijde enige aanleidingen toegegeven, zo bid ik u uit de grond mijn harten om vergiffenis. Maar oh, laat mij toch niet in de onzekerheid, schenk mij uw vertrouwen, bedenk dat uw vaardig mij tot uw beschermer heeft uitgekozen. Laat die titel waarop ik mij verhoofdvaardig uw aansporen mij als uw broeder te beschouwen, en mij meden te delen, wat u tans op het hart drukt. Oh nee, vraagt me niet, zeiden zij, de ogen afwissende, en het gelaad in haar fraaien ronde arm, diep de tafel rusten, half verbergende. Gij zou het met het dwaas, te kinderachtig vinden. En toch, vervochten zij, na een kort stilte, het hoofdweeder opheffende en mij met waardigheid aanziende. Waarom zou ik het verzwijgen? Daar gij het wel zult geraden hebben. Ik heb met kalme onversrokkenheid de rampen en wederwaardigheden doorgestaan, die mij nog zo korte levensloop gekennmaakt hebben. Ik heb aan geen hardtochtelijke bewegingen toegegeven, zo dikwerf de voortuin, het leven, of de vrijheid, mijn vaders en de mijne tevens, in gevaar stonden. Maar dat ik, die woegig, ik schaam mij bij kans het nu te zeggen, door honderden gediend en vereerd werd, die de geringste smaad mij aangedaan, door de dooddesbeledigers zou hebben zien straffen. Dat ik, die tot nog toen nooit het oog voor iemand hebben hoeven neer te slaan, en voor niets te blozen heb. Dat ik tot zulke een laagte gedaald ben, om te moeten ondervinden, dat een fatsoenlijk man wanneer zich in mijn gezelschap bevindt, en een kennis ontmoet. Vergeef me, zich schaamt, gelijk een schuldige zou doen. Dit treft mij tot in het binnenste van mijn gemoet. Het is een contrast dat geschikt waren, om mij elhoofdig te maken. Ik bloost opnieuw, zag voor mij en zweeg, want wat kon ik aanvoeren tegen het geen zeggen, zegt had. O, hoe nietig en lafschene mij tans de strijd en vrevel bij mij ontstaan, in tegenstelling met het diepe smart die haar gemoet vervulde. Hoe zeer beklaagde ik haar, en welke een eerbied gevoelde ik niet voor de maagdelijke kiesheid welke haar zulke gewicht deed hechten aan een omstandigheid die in het oog van anderen misschien onopgemerkt waren gebleven, of al dan slechts als een beuzeling beschoud geworden. Er ging een geruimtijdsverloop voorbij, Erik de moed tot spreken wedervond. Amelia was intussen wederbedaard geworden, en zat aandachtig de toppen van haren zeer buitengemeend fraaien, fingeren te bekijken. Iets dat, gelijk ik de vorige avond, reed zat opgemerkt, meer haar gewoonte was, wanneer zij niet bezig was of sprak, en waaruit ik reed het opgemerkt, dat zij geen Hollands opvoeding had genoten, en zich op het bereien of kousen stoppen niet verstand. Ik bekennu, zei ik, dat ik min of meer onthuts was toen ons die koets voorbij reed, en ik me je vrouw Blaak daarin herkende. Me je vrouw Blaak, herhaalde Amelia, een doordringende blik op mij vestigende. Ik dacht zo, maar ik ben u in de redige vallen, verschomen, ga voort, bittig u. Ik was dit te meer, vervolgde ik, enigszins bedremmeld, omdat ik haar gisteren, gelijk ik de ere had u te zeggen, heb gesproken, omdat zij een groot vriendin, mijn herzuster is, en dat het voor ons beide licht om aangename gevolgen kan hebben, indien het rugbaar wordt dat, hier bleef ik steken. Dat jij dit alles over dacht hebt, betwijfelijk niet, zei de Amelia, maar vergun mij op te merken, dat uw denkbeelden al zeer vlug op elkaar naar volgen, indien zij bij u een zo onmiddellijk ontsteltenis konden veroorzaken op het ogenblik, dat de ogen die er juffig u ontmoeten. De juistheid deze opmerking leverde mij een nieuw bewijs, dat het mij gemakkelijker zou vallen, mijzelfen, dan Amelia te misleiden. Meneer vrouw, zei ik, een meer vrolijke wending aan ons gesprek willen gegeven, gij verstaat u bij uitnemendheid in het ontleden der menselijke gedachten, en ik betuig, dat ik zelf misschien niet zo goed in staat zou zijn te beslissen, wat er straks in mijn hart is omgegaan. Dit is zeker, dat mijn beweging onwelijk werk was, en als sordanig ben ik daarvoor niet verantwoordelijk, misschien heb ik een onvoorzichtigheid begaan door aan het verlangen van uw hervader te voldoen, want ik heb moeten berekenen, dat mij niet straffeloos de taak opzicht neemt van aan een schone jongvrouw tot leidsband te verstreken. Ik heb nog liever meneer, zei de Amelia, dat zich de spijtige uitdrukking van zo straks op uw gelad vertoont, dan dat ga mij door plichtplegingen zoek tevreden te stellen, die ik, helaas, terwijl weet, dat niet meer kunnen zijn dan eidelijk klanken. Wat mij bedreft, ik spreek ernstig, en ik verzeker u, het doek mij enig leed, dat mijn vader het nodig geoordat heeft, u een last op de hals te laden, welke u geen andere dan onaangenaam gevoel gebrokkenen kan. Want ach, zo is het altijd gegaan. Het is de vloek die op ons huis ligt, dat elke dienst daar aan bewezen, het ongeluk bewerkt van hem, die deze dienst bewijst. Meneer vrouw, hernam ik, ook ik spreek ernstig, en ik betuig u uit de grond mijn scharten, dat, zo de dienst, welke ik u tans pocht bewijzen, aan de verwachting van uw vader beantwoord, mij die nummer ongelukkig zal kunnen maken, want welke gevolgen die ook hebben, ik zal op bewust zijn behouden van de plicht de dankbaarheid volbracht en naar de inspraak van mijn geweten gehandeld te hebben. Gij zet een braaf mens, meneer Huik, zei de Amelia, mij met aandoening de handrijkende. En mijn vader, door zijn vertrouwen op u te stellen, heeft mij een nieuw bewijs gegeven met hoeveel juistheid hij bij de eerste oogopslag de mensen weten beoordelen. Dan, laat ons tans niet meer spreken over het geen toch niet meer te verander is. La pleine, ni la peur, ne chance, le destin, zegt de goede la fontaine, minst geesten gewerken u misschien niet onbekend zijn. En hij heeft gelijk ook, zei de ik, of schoon gij de regel die hij erop volgelaat, wel niet zult toestemmen, nog erkennen willen dat, le moins prévoyant, et toujours le plus sage. Vergeet niet, hernam zij, dat hij vooraf laat gaan, kan le mal, et zegt de. Gij moet geen plaats uit haar verband halen, gelijk, na ik wel vernomen heb, de ketters gewoon zijn te doen, ter staving van hun anders onbewijsbare gevoelens. Dit antwoord, der bekoorlijke zwerster, bevestigde een vermoeden het welke ik reedste vorige avond uit sommigen van haar uitdrukkingen omtrend haar geloost beleidenis had opgevat. Ik verlangde echter geen theologische wende aan ons gesprek te geven en ving dus aan, over andere onderwerpen te spreken. Daar ik mij echter weinig meer herinner van hetgeen wij verder afhandelden en zulks ook voor mijn lezers waarschijnlijk even vervelend zouden zijn als indien ik hen dwong de reis in de trekshuit zelf te maken, zal ik slechts datgene vermelden het welk Amelia mij toevoegde toen wij Amsterdam bijna bereikt hadden. Hier, zeiden zij ook een plechtig hettoon, moet onze korte kennis eindigen. Zodra wij uit het oog deschippers zijn, verlaten wij alkandig, waarschijnlijk voor altijd. God, doe u de betrekkingen die u dierbaar zijn in welstand en vreugde ontmoeten. Hij loonen u met zijn rijkste zegen voor het geen gij zo groot moedig ten gevallen mijn vaders heb verricht en waarvan de herinnering hoop ik weldrage heel bij u uitgewist mogen worden. Uitgewist, herhaalde ik, en waarom dat? Zo ik in het begin al enige weerzin tegen de mij opgedragen last gevoelde, ik onder vindtans slechts een inig leedwezen, namelijk van te denken dat ik u wel ligt nooit wederzie. Dit leedwezen zal u niet lang bijblijven, hernam zij, met doof geestigheid het hoofdschuddende. En het is ook betig dat gij onze korte ontmoeting vergeet. Gij bevindt u door geboorte en stand in betrekkingen welk u niet veroorloven u verder in te laten met ongelukkigen zoals wij, die door het lot genooktzaakt zijn, het daglicht de schuwen en sluipwegen te bewandelen. Op ieder van ons beide rust een verschillende plicht die wij naar onze beste pogingen zullen trachten te vervullen. De zoon van de hoofdschout heeft er iets genoeg voor mij gedaan. Meer te doen zou ons niet baten en hem misschien schaffaar maken. Ik geloof dat gij mij verstaat, zonder dat ik een verdere verklaring aan mijn woorden boven te geven. Ik weet niet, zei ik, wat de zoon van de hoofdschout aan uw vader of u mag zeggen, en in hoeverre ik al te met door u een goede uitslag met zijn bedoelingen toe te wensen, mijn plicht als burger zou te kort doen. Maar niets verbied mij toch de hoopte uiten dat het u steeds wil gaan, en dat na de rampen en wederwaardigheden die u getroffen hebben, ik u eenmaal mogen terugvinden in die maatschappelijke toestand geplaatst, waar u geboorte, opvoeding en begaafdheden uw ongetwijfeld toebestemd hebben. Amelia dankt mij met een handruk voor deze wens, en wij spraken geen boord verder, totdat de schipper zijn hoofd naar binnen stekende ons welkom te Amsterdam deed horen. Hoe zullen wij het nu aanleggen met ons goed, voeg Amelia. Laat dat er mij over, antwoordde ik. Die reeds mijn plan gemaakt had, en blijf stil in de roef zitten tot ik u roep. Hi-ho, riep ik, naar buitenspringende. Is dat ook een kruijer? Zal ik het goed van meneer niet thuisbrengen, voeg de schippersknacht, de muts even aflichtende. Dit was juist wat ik wilde. Wanneer heb ik het dan, voeg ik. Binnen het half uur is het bij u, uw hedel is immers de zoon van de heer Hoofschout, wel bekend. Goed, was mijn antwoord. Alleen dat stuk vervoegde ik op het koffertje van Amelia wijzenden, moet ik ter stond mede nemen, omdat ik er iets uit moet nemen en het dan verder opzenden. Heel wel meneer, als meneer dan daarvoor maar een van die mensen wil nemen. Ik zag om. Een aantal knapen en showerliden had zich om mij heen gedongen. Ik koos één hunner uit aan wie ik het koffertje overrijkte. Zustig, riep ik toen, als het u maar beliefd. Amelia kwam ter stond voor de dag, en we begraven ons, naast ookandig, toch niet gearmd, en met de jongen achter ons, langs de binnenamstel verder. We hadden het geluk niemand van mijn kennis te ontmoeten. Aan de Amstelstraat gekomen, hield ik stil. We gaan hiervan ookandig, zei ik. Jongen, gij vochten je vrouw en brengt haar bij de Heer Baufeld op de buitenkant bij de Peeperstraat. Amelia en ik drukt ookander de hand tot afscheid. Zij ging met de knap de lange houten brug naar de Muiderstraat op, terwijl ik mijn weg langs de binnenamstel vervolgde. Toen ik ongeveer honderd sreden verder gegaan was, wend ik het hoofd nog eens naar haar om. Maar hoe groot was mijn verwondering en tevens mijn spijt, toen ik bemerkte dat niet langer dezelfde knap, maar Simon de Marskramer achter haar ging met het koffertje op zijn rug. Ik waande een oogomblik zodat het mij schemerde, maar ik kon geen twijfel meer voelen. Het was Simon zelf en de andere knap liep op een drafje met het marsje van de Jootweg. Mijn maatregelen van voorzorg naar mijn dacht met zoveel overleg gekozen waren dus vereideld en dat wel door de schalkheid van een listige Marskramer en die het nu in zijn macht had althans gedeeltelijk achter het geheim te komen. Maar het was te laat om er iets aan te doen en elke nieuwe bemoeienis van mijn kant zouden in het tegenwoordige stand daarzaken meer na het aan voordeel hebben aangebracht. Voor het overige wist ik bij geruchten dat de heer Pauveld een geschikt man was die de achting zijn er medeburgers genoot en onderwiens bescherming Amelia zo veilig mogelijk wezen moest. Deze gedachten stelde mij weder enigszins gerust en het denkbeeld dat elke srede die ik nu deed mij dichter bij de mijnen bracht nam wel daar aan mijn geest zodanig in dat het alle andere ook dat van mijn laatste avonturen ten ene malen verdroom. Einde van negen de hoofdstuk Deze opname bevindt geen publieke romijn. Hoogstuk 10 van Ferdigland-Huik dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname behoort tot publieke romijn voor m'n informatie of om je aan te melden als vrouwwilligig ga naar LibriVox.org opname door Anna Simon de lotgevallen van Ferdigland-Huik door Jacob van Lennep Tiende hoofdstuk waarin verhaald wordt hoe Ferdigland thuis kwam en hoe hij insliep welk voorbeeld de lezer mag volgen zo het hem goed dukt. Oh, wie kan naar ijs die stroom van gewaarwoordingen beschrijven die ons overstelpt wanneer wij na een lange afwezendheid het ouderlijk huisweer naderen en de ogenblikken tellen die ons nog scheiden van hen die ons dierbaar zijn. Welke een vreemde mengeling van pleidschap, van hoop, van angstvalligheid, van geluk, van vrees komen ons gemoet vervullen. Welke een aantal verwarden en verschillende vragen stellen zich aan onze verbeelding voor? Zullen al de leden van het huisgezin gezond en bijelkander zijn? Zal er geen lastig bezoek wezen van onverschillige derden wie het tegenwoordigheid die zoete stonden des wederzins belemmert en ons het warm gevoel des hartendwinktes smoren? Heeft men wellicht juist deze dag tot een plezier toch uitgekozen? Of is men om een andere reden afwezig zodat wij bij onze terugkomst slechts ledigen en verlatene kamers en niemand vinden om aan het hart te drukken? Levende oude dienstboden nog waarom wij van kindspijn afgewend waren of zullen wij op ons aanschellen deze of genen onbekende neepmuts zien verschijnen die alleen de bovendeur openende en met een verbaasd gelaten ontroering bespeurende die op het onze te lezen is ons begroep met de ijskoudenvraag? Wat is er van je dienst, senor? Zal het huisraad nog in elk vertrek dezelfde plaatsbekleden waar het vroeger stond en waar het na ons begrip behoorten zijn gebleven? Zullen de kamers zelf dezelfde bestemming bewaard hebben? Ach, maar herinneren we ons alles zoals het zich bij ons vertrek bevond en wij weten dat elke verandering die wij vinden zullen ook niet ergoed is aangebracht onze gevoel van leedwezen zal doen ondervinden. Ook in mijn geest speelden en verdroond zich al die vragen terwijl ik met haast gesreden mijn weg langs de binnenamstal vervolgde. Nu bereikte ik de ertermarkt de doodkistenmakersgracht. Ik zag de reguliers touren voor mij. Deze was een herkenningspunt want mijn kon hem even zeer zien van het huis mijn vaders. Ik kwam op de singel. In het hoekhuis wonen nog dezelfde bakkig waar ik als knap gewoon was drie Duits korsjes te kopen. En de bakkerin zat nog op haar oude plaats achter de toombank. Ik knik te haar goede dag, maar ik wacht er niet af of ze me herkenden. Ik had de geheel van mijn vaders huis gezien en ik verdubbelde mijn tred. Enige onze buren zaten voor het raam. Ik grootte hem met die blijde blik die te kennen geeft. Ja, ik ben het wel. Kijk maar goed. Het is verinand die thuis komt. Ik snelde de stoep op en het was mij of mijn voetzolen minder luid op de blauwe zeer kan klonken dan het hart mij in de borst ponsten. Ik keek in de zijkamer. Ja, waarlijk. Daar zat mijn moedig met mijn oudste zustig. Beiden op de gewone plaats. Het was mij als werden mijn ogen beneevuld. En terwijl ik met de ene hand tegen het raam tikte, tok ik met de andere aan de schel alsof het huis in brand stond. Mijn goede moedig die wat bijziende was had mij niet herkend en Suzanne is het met de rug naar mij toe. Ik had haar wel zien opreizen, toch ze kwam niet aan het raam dan op hetzelfde ogenblik waarin ik de voordeur intrat. En het was geen nieuw aangezicht. Het was wel degelijk onze getrouwen aagt de werkmijd die voor mij stond en die onder de uitroep. Wel is het mogelijk maar om de hals viel. Goedemorgen aagt, zei de ik, haar om Helsing beantwoordende. Is alles wel? Maar zij dacht er niet aan om mij te antwoorden. Ze had mij reeds wederlos gelaten en riep nu terwijl de tranen langs haar doorre wangen liepen met luiderstemmen. Mijn vrouw, je vrouw, daar is de jongen hier Ferdinand. En tegelijk tijd bijna vloog de deur de zijkamer open en drukte ik mijn lieve moeder en zuster aan het hart. En toen was het klos, klos, klos, trip, trap, trip van alle zijden en kwamen mijn jonger broeders en zusters vanboven en de overige dienstbodem van beneden de trappen af en opgestormd. En het was een gedruis en een gekus en een gelach en een geween en een gevraag en een geroep door elkaar dat horen en ziener bijvergingen. Enige ogenblikken later zat ik in de zijkamer naast mijn moeder die mijn handen tussen de haren geklemd en uit weervriendelijke hemelsblauwe ogen nu en dan een traan langs het zachte engelachtige gelaad nedervloeide. Terwijl al haar overige kinderen in een blijde kring om ons heen stonden. Wij hadden u zo spoedig niet verwacht, verdiend, zei de Suzanne, want moeder en ik waren bijna niet in staat om woord te spreken. Ik mag niet beginnen met de knorren, maar ik dacht dat ga je in Westvalen verliefdwaard geworden en met deze ofgenen moefrikaanse potterdeern zou terugkomen daar wij in veertien dagen geen tijding van u hadden. Hoe, zei ik, ik verklaar u dat ik geen zes dagen geleden uit Munster gesreven heb. Dan is de brief verloren geraakt. Ligt mogelijk, zei de zij. Mijn gebruik tegenwoordig hoor ik, enkel slakken en schild paddelt het postboden. Nu, in alle gevallen zij het gezelf ons nog welkommer dan een brief en spaart het mij de moeite Wuhanenpoten te oncijferen. Pas op, Santje, haar nam ik. Ik weet van goederhand dat jij mijn brief zo laag niet schat en die zelfs waar nu vriendinnen lezen laat. Hoe weet je dat? zei de zij, een weinig roodwoordende. Kitela di? Zeker heeft papa u dat geschreven. Nee, dat heeft papa mij niet geschreven, maar dat weet ik toch van zeer goederhand. Pas maar op, ik zal u daarover onder vier ogen de les eens lezen en dan zult haar niet gemakkelijk afkomen. Ziet toch eens mama, zei de Santje, terwijl moeder tussen haar tranen om ons haar er waren lachten. Wat is het reizen toch een heerlijk ding om jonge liden te vormen? Daar verbeeldt zich verder dan nu omdat hij enige landen in steden bezocht heeft en misschien niets anders geleerd heeft dan te liegen als een courant dat hij mijn plak ontwassen is en durf zich een meester achtige toon aanmatigen tegen zijn oudste zuster. Nee, mannetje, vervolgde zij, mij met de vingerdreigenden. Ik zie wel dat het hoogtijd is dat het thuis komt en nu weder onder subordinatie begift. Dat komt ervan wanneer die heertjes zo lang hun eigen meesters geweest zijn. Kinderen, zei de moeder, het hoofdschuddende. Gij zei het waarachtig, nog altijd dezelfde. Gij ziet al kan naar eerst zeer het een paar minuten terug en het oude geplaag is weder aan de gang. Wel, liever moeder, zei de ik, haar nogmaals om helzenden. Ik hoop waarlijk wel dat gij mij niet veranderd vinden zult. Hoever, waand, zei de Suzanne. Net als of de jongen hier volmaakt was toen hij heen ging. O, hemel, wat zal ik daar nog aan te ontbolsteren hebben? Maar zeg me, wat zal meneer naar de reis gebruiken? Zal ik wat koffie zetten of verkist geen glaasje wijn? En hoe staat het met de eetlust? Is die nog zo goed als voor vijf jaren? Dan kan ik mijn vingers weder lam maken van het poterhamme snijden. Of lust die wel ligt onze Hollandse kost niet meer? Wel voei, zei de ik. Zal mij een poterham niet smaken met echt het delfse boter en beemster kaas? En dat nog wel door mijn zuster bereidt? Dat is wel gezegd, verenand. En nu begin ik nogal hoop op u te voeden. Maar kom, geverteld ons niet. Hoe heb gij uw reisgenoot gelaten? En waar komt gij nu het laatst vandaan? Dat zijn te veel vragen opeens, zei de ik. Het tijdstip waarop ik met mijn leugels zou moeten beginnen zolang mogelijk mensen het te verschuiven. Nee, zandje, viel mijn moeder in, mij zonder het te weten uit de verlegen het helpende. Eerst moeten goede jongen wat te eten hebben. Of schoon ik u niet raad veel te gebruiken, want uw zuster en ik gaan naar de avondkerk en wij eten voeg vandaag. Wel, dat treft nu ook, zei de ik. Zo ben ik thuis en zolang gebeiden mij weer alleen. Dat gij nu juist in de weekbeurt gaan moet. Kan die kerkgang niet tot aanstaande zondag uitgesteld worden? Had ik geweten, die lieve jongen, dat gij heede thuis zou komen? Want woerde mij moedig. Dan was ik liever gisteravond gegaan. Maar het is nu eens zo geschikt en u tante letje rekent erop dat wij haar komen afhalen. Gij zult misschien wel met ons mede willen gaan, niet waar. Want het zal u ook aangenaam zijn weder in een hollandse kerk te komen en de goede god voor uw behoudende terugkomst te danken. Waarlijk ja, verlinantje, zei de Suzanne. Dat mocht u wel doen, want ik vrees dat gij wel een vrouw met toespraak nodig zult hebben en dat het hoog nodig zal zijn dat gij de catagismus weder in z'n opvat. Gij hebt mooi tijd gehad om niet te verleren. Wees maar gerust, hernam ik. We zullen morgen inzien wie van ons beide het best zijn vraagboek in het geheur geeft. Gedurend het laatste gedeelte van dit gesprek hadden mijn moeder en Suzanne enige ontbijt uit de kast gekregen en mij voorgezet. Terwijl ik bezig was daarvan te nuttigen met die smaak welke mij na een lange afwezigheid ook aan de gevraagd beantwoorden mij door het jongere deel der familie gedaan kwam mijn bagage thuis en nu stove allen meisjes zowel als knapen naar het voorhuis om de dienstboden te helpen in het naar boven slepen mijn koffers. Ik wilde mij inz gelijkst daarmee de bemoe in. Doch Susanna weer hield mij. Wees maar bedaard zeiden zij. Gij zei het vandaag de helft van het stuk en mocht geen hand uitsteken. Waar zullen we oppassen dat alles voorzichtig de trappen opga. Zonder iets breken van al de kostbare cristalwerken en fraaie porceleinen die jij ons tegen geschenken meeden brengt. En zonder dat de keurige stoffage beschaderd worden welke gij mij vereren wild om een danskleed van te maken. Tussen twee haakjes ik hoop dat gij nog enige nieuwe rocken en vesten voor u zelf hebt liggen in één van die koffers. Want zodat smerige pakje ging gij nu aan hebt hoe enige gewaad is mogen wel wat er stond naar de kleermakers turen en u zolang hij bezig is achter slot houden wat een vreemde zou schrikken zo hij u zag. Ik begon te lachen en keek op de huisklok want het moest dacht mij haast de tijd wezen dat mijn vader thuis kwam en ik brandde van verlangen om hem te omhelzen. Men begrijpt dat ik daar stond per mijn komst naar hem gevraagd had. Het antwoord was geweest dat hij zich wel varend en als naar gewoonte op het stadhuis bevond. Het leed ook niet lang of ik zacht de waardige man de stoep opkomen en aanschellen. Wacht riep Suzanne. Blijft gehier we moeten even een grap hebben met vader. En ze snelde naar de voordeur die ze opende. Goedendag zandje hoorde ik mijn vader zeggen. Goedendag papa wat ziet u edeleur verdrukt uit is er iets gebeurd. Nee kind was het antwoord maar zeg mij is er nog geen brief van Verlinand? Nee papa die loopt zeker een twente de gansena om een pen te krijgen. Het is onbegrijpelijk hij dan mijn vader terwijl hij gelijk Suzanne mij na haar hand vertelde bedenkelijk het hoofdschudden en met een angstige blik opwaard zag. Maar komt toch hier liever willen riep mijn moeder die het niet langer uit kon houden. Hier is veel beter dan een brief. Vader beste vader riep ik de brave man tegensnellende en hem omarmende. Zo zet gauw dan toch zei de hij mij met hartelijkheid aan zijn borst drukken. Laat mij u eens aanzien vervolgde hij mijn zachtjes van zich verwijderende en aandachtig met zijn doordringende blikken beschouwende. Gij ziet er wat verhit en vermoeid van de reis uit. Hervat hij na een korte stilte op een langzame toon. Maar anders voldoet mij uw uitzicht wel en gij brengt mij terug het geen gij bij u vertrekt bezat. Mentem Sanam in corpore Sano. Gij hebt ons zeker willen verrassen en ons daarom niet geschreven wanneer gij thuis dachten zijn. Hij had waarschijnlijk vergeten dat uw vader hoofdschoud was en dat ik op mijn avond rapport van gister de tijding hebben zouden dat mij u die ochtend te zoest gezien had. Ik had uw gister avond de reis hier verwacht. Waart gij daarom gister avond en heden aan het ontbijt zo stil en afgetrokken volg mij moedig en waarom hier niet van gezegd? Ik wilde geen van u al een ongerust maken antwoorde mijn vader. Maar zo ik verder in Antans niet gevonden had zou ik onmiddellijk een courier naar naar de gezonde hebben. Want dan had ik gedacht dat er een ongeluk had plaats gehad. Gij hebt ongetwijfeld naar de geologiaat verrenant. Ik zat op hete Kohle. Want ik begreep dat nu de ondervragingen zouden beginnen en ik begon de moeilijkheid al te gevoelen van een verhoor afgenomen door een vader die mij niet misleiden wil en een hoofdschout die mij niet ligt misleiden kan. De woorden die mijn vader tot mijn moeder gericht had hadden mij ondertussen de tijd gegeven om mij te herstellen. Mijn antwoord luide enig sinds ontwijkend. Ik ben door het zechte weer verhinderd geweest die gisteren reed ze zijn lieve vader. Het heeft hard geregend aan genuzeiden van naden. Heb jij hier geen buig gehad? Ik heb onderweg moeten schuilen en ben nu met de eerste schuid van naden gekomen. Er was niets anders dan vollkomen waarheid in het geniek zijde en toch grond mij het hard alsof ik een samen weefsvols van logens verteld had. Mijn vader nam echter vollkomen genoegen met deze opheldering. Het is juist zoals ik dacht zei hij. Ja, we hebben hier ook wel wat regen gehad maar toch niet zo erg. Dan daar ik hoor moeten buien goorland veel schade hebben gedaan. Nu gij zult ons van deze middag alles wel wat meer omstandig verhalen. Ja, voegte mijn goede moeder erbij. Gij zult nu ook wel verlangen u wat op te frissen. Kom, wil ik u eens naar uw kamer brengen? Wil ik hem de weg niet wijzen mama? volg Suzanne. Ik zal hem op geen doelpad brengen. Of ik, of ik, ribelletje en keetje. Zij de moeder, het hoofd schuddende. Gij eideltuitten, kunt naar uw kamers gaan en uw kleden om bijtijdsklaar te zijn voor de eten. Ik zal mijn jongen terechthelpen. Het is lang geleden dat hij niet door moeder is naar boven gebracht. Niet waar verdenand? Ik voelde dat mijn ogen vochtig werlen. En de lieve vrouw onder de arm neemende ging ik met haar de trappen op. Hoe mama, voeg ik, toen ze mij binnenleiden in een ruim en luchtig vertrek, dat de voeren tot logeervertrek had gediend voor zodanige bekenden van buiten als ons nu en dan bezochten. Is deze vrije kamer voor mij alleen? Ja, verdenand, antwoorden zij, terwijl haar trekken het genoegen aan toonen dat haar mijne verreugde over deze schikking verschrafte. Mij dacht, ga je waard nu oud genoeg om een kamer voor u zelf te hebben, waar je onverhinderd kunt werken en nu en dan deze of geen ontvangen. Maar mij dunkt, de meiden hadden nu geëns hierzijd de ramen wel kunnen sluiten. Dit zegende maakte er zorgvuldig gemoedig diezelfen toe. Kijk, vervolgen ze bedden goed na, de was tafel en het linnekabinet om te zien of er ook iets ontdrak en vreef met haar zaktoek de bijne onzichtbare stofdeeltjes weg die ze op het spiegelglas of op de gladde tafel bevonden. Waarlijk mama, zei de ik, diep getroffen over de blijken van haar zorgvolle liefde. Al de vrienden die mij bezoeken zullen mij deze kamer benijden en vooral de lieve moedig die ze voor mij in orde bracht. Ik ben blij de dat zij u gevalt, zei de mijn moedig. Maar zeg mij eens verdingend, vervolgde zij, mijn naderende en met mijn lokkerspelende. Heb jij, toen jij breiswaard wel eens gedacht aan de laatste belofte die jij mij deed op de avond voor u vertrek? Heb jij nooit iets volbracht dat jij uw schama zou het mij te vertellen? O, geloof mij, antwoord ik, haar omhelzende. Altijd is mij de gedachte voor de geest gebleven. Ik mag een zo goede moeder als de mijne in niets bedroeven. Beste jongen, hernaam zij, het besefd der vreugde die ge mij tans doet smaken, moet u zoeter genot schenken, dan ene van die genietingen, welke jij om mij net wil hebt opgeofferd, u had kunnen aanbieden. O, wat zal op mij zalig zijn, hedenavond mij schepper te danken, dat hij uw weder gebracht heeft, zo rijn en zo goed als toen jij mij verliet. En wederom, ruste haar op blikken, die niet dan liefde en tederheid ademde op mij en speelde er een hemelse glimlach tussen de tranen die haar ontrolden. Een geruime tijd bleven wij beide in stilte en zonder te spreken, de zaligheid genieten die onze harten doorstroomde. O, dacht ik bij mijzelf, had die goede moeder gisteren kunnen weten welke gevaar zij gelopen heeft, die zoon die zij zo lief heeft te verliezen. Haar moederhard had die angst er niet doorgestaan. Het schijnt de mens ingeschapen, zich zodra de eerste opwelling voorbij is, ook voor de bemindelijkste zwakheden te schamen. Mijn moeder liep mijn hand los en veegte de ogen af. Kom, zeiden zij, maar zijn kinderachtig. Maar zeg me, verrenand, is al die bagage van u? En zijn al deze koffers vol? Dat goed zal wedergepakt zijn, gelijk de heren dat gewon ik doen, alles door en op ook aan te gesmeten, zonder te passen of te schikken. Ik wet dat ik welkant zou gevonden hebben met de helft die koffers toe te komen. Wel, mama, nu maakt jij het al te grof, zei ik. Denk jij dat ik gedurende mijn reizen geen pakken geleerd heb? Nee, voor waar? Die beschuldiging is onverdiend. Maar ik heb onderweg mijn bagage niet weinig zien vermeerderen. En wanneer men bedenkt dat ik geen klein getal broeders en zusters heb die allen een geschenk verwachtende waren, zal het u niet verwonderen dat ik mij in de noodzakelijkheid heb bevonden, de middelen van vervoer enigszins te vermeerderen. Nu, we zullen eens zien wat het geeft, zeiden mijn moeder. Ik zal u niet langer ophouden. Kleed u maar aan, en zo ga je iets nodig hebt, moet jij maar schellen. Maar deze woorden verliet mij de goede vrouw en bleef ik alleen in het bezit van mijn prachtig vertrek. Ik kon echt niet ter stond voldoen aan haar laatste verzoek. Mijn gemoet was vol. Ik zonk half in een leunstool nedig en stortte mijn ziel uit in vuurige dankgebeden tot hem die mij de zee gehad toen smaken van haar renigd te worden met al die panden welke mij zo dierbaar waren. Na het volbrengen deze behoefte van mijn hart reed ik op, haaste mij, al wat ik aan het lijf had af te leggen en met een gevoel van walging in een hoek te smijten en schone klederen en linnen goed uit mijn koffer te krijgen. Nou ja, een gevoel van verquikking en wellust vervulde mij toen ik nu van tot toteen in een nieuwe dos gestoken mij met welgevallen in de spiegel beschouden. Er ontbrak nog wel eens waar een bruik om mijn toilet te volmaken, maar terwijl het weldra etenstijd zou wezen en ook al waren de kapper bij de hand geweest, de plechtigheid van het haar snijden en het passel van een nieuw hoofdtoissel te lang zouden hebben aangehouden, begreep ik die gevoegelijk tot de volgende morgen te kunnen uitstellen. Ik haaste mij naar beneden en zat weldra met de mijnen op mijn oude plaats tussen moeder en zandje aan het middagmaal. Waar ik van vragen bestormd werd door het jongere deel van het huisgezin, zodat mijn vader meer dan eens stilte moest gebieden en mijn moeder de kinderen beknore en hun verzoeken mij toch te laten uitblazen en een vrede mijn eten nuttigen. Daar mijn moeder en zuster gelijk ik reeds gezegd heb, voornemens waren naar de kerk te gaan, liep het middagmaal nogal haastig af. Het ging mij niet speet, want ik was weinig tot praten gestemd en begon de gevolgen der vermoeienissen van de vorige dag te ondervinden en wel op een zo blijkbare wijze dat ik Dina aan gaande het verwijt van mijn zuster Susanne moest ondergaan. Wat maakt het reis en de jongen lieten toch wel levend, zeiden zij, is het te wenen op de genua dat jij zo hebt leren gapen. Ik dacht zo meteen dat de gehele soep Terine ra moest geloven. Hij kunt u gerust bij de dogist op het roken verhuuren indien hij zijn gaper verliest. Dominique Best krijgt een beroerd op het lijf als hij u ziet. Ik geloof dat ik hem niet in de gelegenheid zal stellen, zeiden ik. Ik ga niet naar de kerk om te slapen en ik ben overtuigd dat mij hedenavond de apostol Paulus zelf niet wakker zouden houden. Nee, waarlijk, gij ziet bleek van de vaak, zeiden mijn moedig, enigszins ongerust. Vindt jij ook niet schat, zicht op mijn vader wendende, dat verdenantig, zeer het haar aan tafel is gekomen, niet best uitziet? Dat is zeer natuurlijk, zeiden Susanne. Straks was zijn gezicht beter dan zijn gewaad en nu is het omgekeerd. Ik geloof ook, zeiden mijn vader, dat hij maar wijzers al handelen met thuis te blijven en wat rust te nemen. Hij zal vermoeid zijn en daar is niets vreemd zin. Multatulit fiketke puig, sudavit et alzit. Waar ik in zijn plaats ik ging een paar uur op de bed liggen, of anders kan hij in mijn kamer in de grote armstoel wat gaan dutten, tenzij hij liever verkiezen wap met mij te praten. Ziet daar een alternatief dat ik garne aaneem, zei de ik, ik bekend dat ik hede waar een half mens ben en zelfs buiten staat mij met vatsoen uit een schermutseling met zandje te redden. Dan zal ik ook maar geen kruid en lood op u verschieten, zei de Susanne, want er steekt geen eer in de overwinning wat in de vijand zich niet verweert. Avancre, Samparie, ontrionf, Sanculaar. Zeer goed, zeiden ik, zog hij slechts niet vergt, dat ik u voor deze edelmoedigheid bedanke, want hij weet zo goed als ik dat de tijd om mij te plagen u toch ontbreken zou, daar het rijtuig binnen een paar minuten voor de deur stelstaan. Ik bedroog mij niet, nauwelijks had ik uitgesproken toen er gescheld werd en mijn rijtuig kwam aankondigen. De beide dames vertrokken, het jongeren gedeeld van het gezelschap ging uit ookandig en ik trok met mijn vader naar zijn kamer. Wij spraken hem wel over onverschillige zaken, maar zien-de dat ik vruchteloze pogelingen deed om de aanvechtingen van de slaap te bestrijden, gaf hij mij opnieuw de raad daar aan geen langer weerstand te bieden. Ik begreep dat zulks ook het wijsde zouden zijn en plaatste mij zo gemakkelijk mogelijk in de grote armstoel die ik in de donkeste hoek van het vertrek had geschoven. Mijn vader ging bij het raam zitten en enige schrifturen nazien en het leed niet lang of ik lach in een geruste slaap gedompeld. Einde van tiende hoofdstuk. Deze opname bevindt zich in het publieke domein. Hoogstuk 11 van Ferdinand-Huik. Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopname behoordelde het publieke domein voor m'n informatie of om je aan te melden als vrijwilligig ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. De lotgevallen van Ferdinand-Huik door Jacob van Lennep. Elfde hoofdstuk. Het welk etelijke politie geheimen aan de dag brengt. Ik had ongeveer een half uur in deze aangename zorgeloze toestand doorgebracht toen ik half wakker gemaakt werd door drie kleine slagen of een bijzondere wijze tegen één daar deuren gegeven. Daar wordt geklopt, zeide ik, de arme uitrekken en willende opstaan. Hou uw gemak, zeiden mijn vader. Het is niemand anders als Heinz die mijn zee-rapport komt doen. Slaap maar door, vervolgde hij lachende, dan geraakt hij niet in de verzoeking van de geheimen deurjustitie te verklappen. Dit gezichthebbenen stond hij op, haalde een bos met sleutels uit zijn zak, openen daarmee de een deur welke zich in een hoek van het vertrek bevond en lieten zo even genoemde persoon binnenkomen. Daar deze geen gering roogspeeld heeft in de avonturen welk ik nog te verhalen heb, zal men het mij niet kwalijk afnemen dat ik, tot recht verstand van het volgende, enige meer omstandige beschrijving van de man ter nedigstellen. Het is mij onbewust of Zagarias Heinz een afstammeling was van zijn naamgenoot de dichtig, minst voortbrengsten in onze vaderen een tijdlang bewonderen, maar die, zeer het wandel en hoofd, hun ontstervelijke werken uitgaven als spoedig vergeten werd, schoon en nog lang bij de Duitse nabuur als een voorbeeld ter naarvolging werd aangemerkt. Zeker is het dat de Zagarias Heinz die ik gekend heb, niet misdeeld was van die begaafdheden welke, zo hij tot een andere loopbaan waren bestemd geweest, hem een meerdere vermaardheid zouden hebben gegeven dan hem nu ten deel viel. Intussen uit hetgeen mij bij onderscheid een gelegenheden van hem ter oren kwam, maar stoffen genoeg te vergaren geweest om een levensloop te beschrijven die om het avontuurlijke zeer lezenswaardig had kunnen geacht worden. Ja, met de Kiel Blas of Guzman de Veras werd ijveren indien zich slechts een even bekwame pen als die van Lissage tot de samenstang daarvan had aangeboden. Wat mij betreft die verre van het denkbeeld ben verwijderd zulke een schrijver zelfs op enige afstand te willen naastreven. Ik zal mij vergenoegen met een korte opgave van het merkwaardigste dat deze persoon tot tot de tijd dat ik hem in mijn vaders vertrek terug zag was overkomen. De vader van onze Heinz indien hij dan al van de oude dichter afstamde was van de vooroudelijke deftigheid ontaard als vervullende hij geen hoogere betrekking dan die van Laquay bij een onze aanzienlijkste regenten die hij bij gelegenheid dat deze als afgezand het Franse hoofd bezocht naar Parijs volgde. Al daar wist het zijn brede schouderen zijn kloeken gedaante en blozende wangen aan welke begaafdheden de vrijgegalonneer de rok voor zeker niet weinig luister bijzetten het hart te winnen der dienst maakt uit de herberg waar de gezand zijn intrek had en welke aannam onze borst Franse leren spreken. Of haar leerling goede voorderingen on haar opzicht maakte weet ik niet. Zoveel is zeker dat hij als een tweede alquibiades het zoveren brachten de minne kunst dat zijn meesteres na verloop van een paar jaren als zijn echte vrouw met hem in honan terugkeerde. Het was een wakkere tas die Vauheins en ze had voor haar huwelijk alvrij wat rondgesworven. Nja, men beweerde dat zij even als de moeder van Kampowijerman in oorlogsvuur ontstoken het schorterkleed voor het musket verwisseld. Ja, de veldslag van Senef en de verovering van Namen had bijgewoond. Zelfs wilde kwaadetongen wel verhalen dat zij het soort chargiant bevoorderd zouden geweest zijn indien niet te luiten nand verwonderd over de omstandigheid dat haar figuur op een wijze uit begon te puiden welke hem bij het behoorlijk allingeren zijn er compagnie enigszins hinderlijk voorkam de zaak nader onderzocht en het geheim ontdekt had. Wat er vanzij de vader van onze Zagarias had geen reden zich over zijn echtverbintenis te beklagen. De ondersteuning van zijn vermogende beschermer had hem in staapt gesteld een herbergt Amsterdam te aanvaarden. Voornamelijk ingericht voor de landgenoten zijn er huisvrouw die het talent had, hun de uien en maagere soep waar aan zij in het moederland gewoon waren bijna even goed althans op dezelfde wijze toeverijt te doen terugvinden. Zagarias, de enige spruit waarmee er een echt gezegend werd had dus al vroeg gelegenheid om met mensen van allerlei slag te leren omgaan. Tegen hem later, gelijk men zien zal, niet weinig te staden kwam. Ten dier tijd echter maakte hij daarvan geen zins het behoorlijke gebruik en was zijn ouders tot weinig dienst, daar hij zich meer met landerfanten en slentere langs de straatsgeneerde dan met het verrichten der boodschappen of bezigheden welke hem werden opgedragen. Daarom boven gevoelen onze heinds een onweerstaanbare neiging voor de tekenkunst, welke slechts enige meerdere opleidingen een beschaving zou hebben nodig gehad om hem in dat vak tot genigeringen hoogt op te voeren. Zijn ouders echter waren alles behalve in hun schik bij deze begraafdheid van hun zoon en hun ontevredenheid had niet weinig kracht verkregen toen zij wel meer dan één reiziger klachten bekwamen dat de onbeschaamde knaap zich verstout had afbeeldingen van hun persoon welke hen op een belachelijke wijze voorstelden op hun kamer deur te plakken. Hierover ernstig bestraftzijnde beloofde hij wel beterschap, maar de liefhebberij was te diep bij hem ingewordeld dan dat hij die geheel zou hebben laten varen. Intussen verwierf hem deze de gunst van een Franse schilder die bij zijn ouders zijn intrek genomen hebben. Zo getroffen werd door de beschouwing van sommige voortbrengselen van deze jongelingskunstvermogen dat hij aan de ouders de voorslag deed hem met zich te nemen en in de geheimen daar kunst in te wijden. Ter weder vergelding waarvan Zagarias hem enige dienst op reis zouden bewijzen. Dit werd met redigheid toegestaan en de ouders nu geheel van inzicht veranderd zagen reedt in het vooruitzicht hun zoon gelijk een tweede Rubens met goud en redarkruisse behangen tot hen terugkeren. Dan, helaas, hoe eidel was deze hoop. De kennismaken met de heer De Vieux zo heette de Fransman moest de arme knap in steden van voordeel louters, schanden en tegenspoed aanbrengen. In de begining ging alles goed en meester en leerling Beiden wendste Elkander met hun onderling een betrekking geluk. Maar Eensklaps vervielen voor Zagarias alle uitzichten voor de toekomst. Daar zijn meester zich met hem in Zwitserland bevindende van waar zij voornemens waren naar Italië te trekken in een herberg werd vermoord na van al het geniaan goud en kostbaarheden bij zich had beroofde zijn geworden. Terwijl de misdadigers onbekend waren vielen de vermoeders natuurlijk op Zagarias die zich in de gevangenis zag werpen zonder steun zonder iemand die hem kende of voor hem in de bres wilde springen. Hij raakte wel eens waar na een detentie welke bijna een jaar duurde wegens mannel van bewijzen op vrije voeten maar werd nu ook zo kaal als de verloren zoon in een vreemd land en waar niemand zich zijn aantrok op straat gezet. Hij besloot al bedelende naar Parijs te gaan en al daar te beproeven of hij de familie zijn haar moeder vinden en door deze in staat gezeld zouden kunnen worden de terugreis aan Amsterdam op een meer per horelijke wijze voor te zetten. Verscheiden malen gebeurde het hem als vagebond te worden vastgezet en de reis van Genève naar Lyon werd door hem niet in enige dagen maar een maanden volbracht daar hij tot drie keren toe wederover de grenzen teruggebracht werd. Eindelijk Lyon bereikt hebbende deed hem een zondeling toevall met de beruchte Cartouche in Kennescomen een ontmoeting welke hij later vele al behaaggeschepte de verhalen en waarvan de uitslag was dat hij van die kapitein der Goudiven een beurs met Louis Door bekwam. Dit maakte de uitvoering van het plan dat onze reiziger gemaakt had merkelijk lichtig. Toe Parijs trof hij de broeder zijn haar moeder in redelijk omstandigheden aan en werd door hem wel ontvangen. Dan in steden van Amsterdam terug te keren keurde hij beter zich eerst nog te Parijs in de schilderkunsten blijven oefenen en ondertussen de kost te verdienen met het maken van portretten waarin hij althans wat de gelijknis betrof zeer wel slaagde. Dan het was hem voorbeschikt dat de kunst hem altijd in de plaats van eer en goud ellende en schande berokkende moest. Eens het afbeeldsel van een edelman uit de provincie hebben de vervaardigd stak hij in dienst bij zijn de daarvoor ontvangende beloning in de beurs welke hij van Cartouche bekomen had en om haar vrijheid gewoon was bij zich te dragen. De heer zei het niets maar de volgende dag werd heins voor het gericht geroepen en gevraagd waar hij die beurs vandaan had welke gelijk van achteren bleek te Lyon aan gezichten een edelman ontstolen was. Onze schildig niet durvende bekennen dat hij die van Cartouche ontvangen had verklaarde stoutweg dat hij die van een reisende marskramer gekocht had. Men deed onderzoek en ongelukkig voor hem bevond men dat hij zich juist tijdens de difstel na bij Lyon en wel in zeer bekompen omstandigheden bevonden had. Terwijl hij later op een zin een deftige waant als verder gereist. De aanklacht wegenens de moord van de vieu werd mede ter sprake gebracht en was althans niet geschikt de gemoedere der rechters voor hem in te nemen. Kortom hij werd op de Galije verwezen en bracht al daar een tiental jaren door. Zijn gedrag was echter zo gunstig onderscheiden van dat er overige boeven dat hij er die verzachting in zijn lot genoot welke met de reglementen van de dienst strokende waren en zelfs enigszins met het opzicht over de andere werd belast. Eindelijk kwam toevallig zijn onschuld uit aan de beide wanbedrijven welke hem te lasten waren gelegd geweest. Hij werd onslagen en Frankrijk nu verwelzegende trok hij met het weinige geld dat hij van zijn familie te Parijs bekwam en met een pas van de gezand van hun hoog mogenden naar zijn vaartaland terug. De Amsterdam gekomen vond hij zijn ouders overleden en de Herberg in andere handen. Hij zette zich hierop in Den Haag-Nedig en vatten het schildersberoep weer bij de hand. Maar de jaren van studie en genie waren intussen jammerlijk vervlogen en schoon er nog altijd gelukkig in het treffen der gelijkingswas zijn afbeeldingen mist en die kracht van uitdrukking en die levendigheid van coloriet en meestalkemerken. En zijn hulp werd dus niet ingeroepen dan door Lieden van de mindere stand. Uitgelok door de maatgeprijs die zij voor zijn voortbrengselen betaalden. Zowel hij al dus zich op een sobere wijs geneerde, werd hij voor de derde reizen beschuldigd van een misdaad welk hij niet gepleegd had. Hij haalt namelijk de vrouw van een juleert en haar huizen geportenteerd in een kamer waarin zich verschijnd in een voorwerpen van hoge waarden bevonden. Kort na zijn vertrek werd er een prachtige garnituur gemist en bij gedaane naastboring bleek het dat de man die naar de beschrijving vrijwel op heinsgeleek gemelde juelen verpant had. Hij werd opnieuw verhoord en gevangen gezet. Deze laatste gevangenis was echt de tekortste. Hij had in de kerkig het vertrouwen gewonnen en er al daar met hem opgesloten dieven benden door hun afbeeldingen wel gelijkend met kol op de wand te schetsen. Deze schelmen maakten hem deelgenoot van een plan ter ontkoming dat vernuftig uitgedacht was en zeker zou gelukt zijn indien hij voorziende dat silks hem geen ondienst zouden doen het geheim niet aan de justitie verklapt had. Tevens was het hem gelukt door list gevragen bij zijn medegevangenen uit te worsen wie de diefstel bij de juwelier had begaan en het was hem gebleken dat het de zoon des huizen zelf was die zijn vader bestolen had. Zijn dubbele ontdekking had ten gevolge dat hij niet alleen werd vrijgesteld maar zelfs een beloning ontving. Dan hierbij bleef het niet. De geschiedenis van onze heins tock de aandacht van de toenalige hoofdgat van Amsterdam mijn vaders voorgaard die zich de diertijd toevallig in Den Haag bevond. Hij deed onderzoek naar de schilder en na een met hem gehouden gesprek oordeelde hij dat deze de geschikste persoon was om te Amsterdam een bediening te vervullen welke kortervoren was open gevallen. Bekend is het dat de hoofdschout al hier in deze betrekking door vijf underschouten en door twee klerkens wordt geassisteerd die van stadswegen aangesteld worden en al stedelijke ambtenaren op de betaalsrollen verschijnen. Maar minder algemeen bekend en toch onontbeerlijk zijn de geheimen agenten welke het hoofd der justitie hun het dienst te verlenen. Onttellbaar zijn de draaden waarmee de het beleid van die magistraat als met een kunstig geweven spinnenweb niet alleen het gehele land overspant maar welke ook naar buiten verlengt met al de voorname steden van Europa in betrekking staan. Het her van spionnen en verklikkers dat zich in die uitgebreide sfeer beweegt en tot welks bezoldiging de hoofdschout jaarlijks aanzienlijke sommel ontvangt kan echtig uit aarderszaak niet met hem nog zelfs met de ondergeschikte ambtenaren in onmiddellijk aanraking komen. Die onder hen welke van een zogenaamde fatsoenlijke stand zijn zou er geen nut meer kunnen doen zodra het publiek kennis toecht dat zij met de justitie in betrekking stonden. Terwijl andere verklikkers van een minder rang onderling onbekend blijven en soms ook kan er moeten gaden slaan. Ten einde de zaken dus een behoorlijke gang zouden gaan is er een tussenpersoon nodig die, niet als ambtenaar bekend, zich belast met het overbrengen van des hoofdschoutsbevelen aan de geheimen handlangs de justitie en hun berichten wederkerig te zijn er kennis te brengt. Een trechtig waar alles doorheen gaat of liever een tootbebel die uit het slijk kende modderig waarin hij wordt nedegelaten alleen dat genen ophaalt wat de meester van dienst is. Zodanig een man wordt of werd al dan zin die tijd uit de geheimen fondsen betaald. Hij had het oppertoezicht over de geheimen agenten knoopte de nodig betrekking aan bij de collegien de admiraliteiten bij de bank, bij de land zijn stadsinrichtingen in de koffiehuizen enzovoort. Wie heeft de geschiktste voorwerpen aan of stelde de zodanige af die hem geen genoegzaam vertrouwen inboezemde. Niet met de onderschouten maar onmiddellijk met de hoofdschout zond hij in betrekking en kwam bij deze twee maanden daar zijn report doen. Deze bediening was open gevallen en nu slug de hoofdschout gelijk ik gezicht heb de ogen op heins om die te vervullen. Hij oordeelde niet ten onrechten dat iemand die zoveel jaren van zijn leven in gezelschap van boeven en schelmen had doorgebracht. Al de loopjes moest kennen welke zij te baat nemen en hiervan had Heins reeds een bewijs gegeven door de schrandere wijze waarop hij op de gevangenpoort zittende de dief der Juwelaat opgespoord. Dat wijders Heins dit voor zich had dat hij te vertrouwen was en niet besmet door het gezelschap waarmee hij zo lang verkeerd had. En eindelijk dat hij verschillende talens sprak en een beroep dreef het welk hij ogescheindelijk kon blijven uitoefenen en het geen hem overal de toegang bezorgde. Het akkoord was poedig gemaakt want behalve dat de bezoldiging niet gering was gevoelde Heins in zich juist die hoedanigheden leven welke hem voor het aangeboden vak geschikt maakte. Hij verhuisde dan ook naar Amsterdam en was sederd tot zijn dood toe de getrouwen richterhanterjustitie. Voor de wereld die van zijn schikking onkundig was bleef hij de schilder van beroep en voegte bij de winches welke zijn portretten hem bezorgden nog deze dat hij gestoffeerde kamers te zijn huizen verhuurde. Welke hem dik was in de gelegenheid stelde verdachte personen op een gemakkelijke wijze in het oog te houden hun bedoelingen te leren kennen en wanneer het nodig was hen over te leveren. Het huis mijn vader stond gelijk mijn reeds vernomen heeft op de single en had van achteren gemeenschap met een gang in het klooster uitkomende. Door deze gang sloop Heins twee malen dages ongemerk binnen en kwam gelijk ook dansgeschieden aan het kabinet mijn vader stikken. Op de tijd dat ik hem terug zag kan hij ongeveer 60 jaren oud zijn geweest maar niet tegenstaande zijn jaren en de veelvuldige wederwaardigheden die hij had doorgestaan was hij nog wakker en vlug en mijn had hem slechts aan te zien om te oordelen dat hij één die jullie er was welke men om zo te spreken met stokken moet dood slaan. Van postuur was hij klein en schraal altijd zindelijk of schoon naar zijn stand en eenvoudig gekleed. Zijn gelaadstrekkend had een niets buiten gemins maar zijn kleine grauwe ogen die eermer door een beweging waren duiden aan dat het hem niet aan vlugheid en scherpsinnigheid ontpak. Niet tegenstaande de post door hem bekleed in de ogen van velen verachtelijk zou schijnen genoot hij in zekere mate de achting mijn vaders. Een voorrecht dat over het algemeen niet zo licht te verkrijgen was. Want behalve dat mijn vader hem wegen zijn bekwaamheid en trouwe dienst waardeerde even als een jager zijn beste drijfbraak of staande hond op prijstelt zo was er inderdaad niet op de man te zeggen en vereerde hij wel aangemerkt een bediening welke de voren doorgaans vervuld was geworden door voormalige dieven verhelers van gestolen goed of andere terquader vaamstaande personen naar de oude leer dat men dieven met dieven vangen moet. De gunst waarin Heinz wist dat hij bij mijn vader stond deed hem dan ook wel eens zich in zijn het tegenwoordigheid vrijheden veroorloven die de eer bied aan de achterbaarheid van de hoofdschat verschuldigd te buiten gingen en noodzaakte mijn vader hem het zwijgen op te leggen wanneer hij aan zijn historietjes zonder einde over cartouche en de fransse boeven begon. Daar ben de persoon van Heinz niet altijd in de ogen der huisgenoten onttrekker kon had mijn eerst aan mijn zuster aan mij en voord zijn al de overige kinderen van onze vorigste jeugd af ingeschermd dat wij nooit aan iemand iets moesten laten blijken van Sman's verschijning ten onze huizen. Hiervan was het gevolg dat wij hem altijd hadden aangezien als er hij hem zinnig wezen dat geëer biedigd en ontweken moest worden. Ja, wij koesterden een heilige vrees voor hem niet ongelijk aan die welk ik mij voorstel dat de kinderen eens veromen braamins gevoelen voor de ongeschikte geest die volgens de hindozen fabelen de huishoudingen oorde brengt. Wat de dienstboden betrof deze kregen Heinz nooit te zien want aan geen hun werd toegang tot mijn vaders studiervertrek vergrond dan bij de gelegenheid der maandelijkse schoonmaak en alleen de gerechtsdinaag die in de beneden gang bijden vermocht daar schoon nooit dan naar getikt te hebben binnenkomen. Na deze inlichtingen voor wie wij het lopigheid ik verschooningverzoek keer ik tot mijn verhaal terug. Ik had mij toen Heinz gelijk ik zeiden op de gewone wijze werd binnengelaten met mijn stoel zodanig ongekeerd dat ik door de hoge leuning geheel voor zijn oog verborgen was. En niet nieuwsgierig zijn naar de geheim met de justitie de gemakkelijkste houding gekozen om weer daarin te slapen. Maar gelijk het veeltijdsgaat zodra men moeite om te slapen doet gelukt zok ze het minst. Dit ondervond ik ook nu en in wereel van mijzelf moest ik luisteren aan gesprek het welk mij in de begin onverschillig was toch naderhand des te belangrijker werd. Wel nu Heinz voeg mijn vader zich weder aan de tafel plaatsende waar de ander met betamelijke eerbied voorbleef staan. Wat brengt jij voorgoed? Ik hoorde Heinz de bladere omslaan van een zakboekje waarin hij gewoon was op te tekenen hetgeen aan de orde der dag was. Nr. 1 zeiden hij terwijl zijn stijl en tongval de holander verieden die reeds jong zijn land verlaten hebben ne de taal zijn er ouderen wel niet geheel verleerd heeft maar toch somtijds moeite heeft het rechte woord te vinden en de volzin behoorlijk terrang schikken. Nr. 1 de koning van Kors logeert in het wapen van Emden en heeft bij Kuit een cabriolet besteld waarmee hij plan heeft morgen naar Rotterdam te rijden. Hij zal zijn reis nog wat die naar uit te stellen merkte mijn vader aan die insgelijk zijn zakboekje ter hand had genomen en aantekeningen maakte naarmate de beant te sprak. Wij zullen hem heden voor zonneondergang een logement in de geiseling bezorgen. Een koning in de geiseling dacht ik en ik herinner daarbij niet zonder een sombere gewaarwoording dat ik op mijn reis diezelfde Theodor met al de eerbewijzingen aan zijn rang verschuldigd op het plechtigst in Korsica had zien huldigen en met de kroon versieren welke hij slechts een en zomer gevoerd had. Mavwa, haar nam heins, indien zijn krediteuren hem laten plakken zullen zij lang wachten eer zij blauw tellen hun vingers aan zijn geld en het zal hun wel vervelen hem tegevende kost. Ik weet te sien zegt ten dat hij kaal is als de oude hierjop. Kent gij de kleermaker meelis terwins requisitie haar vervolgd is. Volgens mijn vader. Of ik hem ken, ik heb geschilderd het portret van hem zijn vrouw en zijn dochter. Het was jammer van de schone kleuren besteed aan die lelijke bakkers. Wel nu, tracht we dan te beduiden dat zij het arrest ophiffen en geduld hebben. Ik zal zorgen dat de debiteur zich niet verwijderen. En ik vlij mij dat hij een goede borst zal vinden. De man is ongelukkig en hoewel een gewezen koning zijn schulden behoort te betalen gelijk een gewoon burger dient men toch medeleider te hebben met iemand die van Zulk een hoogte gevallen is. Maar laat ons voortgaan. Wat is er verder? Nummer 2. De diefstal bij de jubileer Levi Samuels is gecomiteerd door Moses Aparams alias Marcella Hain, transresiderende in de duvelzoek nummer 110. Moses Aparams een oude kennis. Extinuater, gerend, veteres, vestigia, puné. Maar zet jij daar zeker van? Zeer zeker. U edelen achtbare weet dat ik van ouds heb een fijne neus om te attraperen die we van juelen. Carol de speelman die hem assistentie heeft gegeven in het uitsnijden der glasruiten en het goed op straat heeft aangenomen is de man die mij verklaapt. Ik geloof dat zo Aparams bij delen als een bonnette diva had gehandeld de speelman wel zou gehouden hebben de mond. Best. Gegeeft vier dukaat aan Carol de speelman en waarschoet hem dat hij binnen 24 uur een stap moet verlaten of dat ik hem anders als complice zal laten pakken. Verder. Nummer 3. Campo Weierman heeft de loge der vrijmetselaren in de stilsteeg geopend met een heerlijke aanspraak en een vrij poem waarin hij hun heeft geschilderd het grote belang van deugd en moraal. Alles is afgelopen in complete orde. Zeer wel. Toch op mijn minder moreel en deugdzaam voorkomt is dat diezelfde Campo een fatsoenlijke burgerdochter uitshagen buiten weten van haar ouders te zijn een huis heeft getroond. Waarom heb ik daar niet eer tijding van gehad? Dat is gebeurd in mijn absentie. Ik kom het heden eerst te vernemen en ging juist aan uw edelen dit verhalen. Genoeg. Draag zorg dat de ouders ondershands bericht bekomen van het verblijf hun dochter en hou intussen de knap in het oog. Dus de eerste reis niet dat hem iets dergelijks gebeurd. Hij is onverbetelijk en behoort onder diegene qui hostili more matrimonia student cibi coniungere. Wat meer? Numero vier. We hebben het adres gevonden van die Jean Albert welke de Franse politie vruchteloos door geheel Europa opspoort. Vortreffelijk. Dat vergoed u verzuimt met Campo. En waar houdt hij zich op? Hij heeft niet gequiteerd Parijs hun ogenblik en logeert er nog altijd in de kleine straat du bak. Ah, het was een ruseekcomperg diezelfde Jean Albert. Ik heb hem gekend heel wel aan het banje. Hij heeft nog eens aan mijn heerdag en soms geschreven dat zo hij hem wilde aanstellen als chef de la police secrète er binnen zes maanden geen straat over meer aan Parijs zou de plaats hebben. Het is wel. Ga je zelf mij de bewijzen opgeven niet ter zaken dienstig zijn op dat ik deze tijding aan mijn ambtgenoot Parijs schrijven. Wat is er meer? Numero vijf. Zie hier het lijstje de sedatgisteravond aangekomen personen. Hmm. Hmm. Zijde mijn vader. En hij begon halfluid een soort van vreemdelingslijst te lezen welke hij met aanmerkingen verzeld deed gaan. Donderdag morgen. De heer Duboek. Die komt hier zien of hij het geld dat hij aan de bank teaken verspeeld heeft met de acties op de Zuid terug kan winnen. Jusus rest Antiqua. Zet pro tempore apiit en lacrimas. Met twee bedienden logeert in de Goudenbal. De kastelijnen zijn jong beginnig. Gij zorgt dat hij gewaarschuwd worden niet te veel krediet te verlenen aan die avonturier ondanks zijn vrije stoet. De heer Pepercool uit Hoorn. Jacob Janssen familie uit Alkmaar. Nataniel Roosen uit Berlijn. Wij leven de uitdrager in de Muiderstraat. Die komt zeker een collecte doen. Péer, de manken Joost Roelis en Simon de Beer. Ketelboeters in de drie verzotte camisoltjes. Gij zult onderzoeken waar het volkje de tijd doorbringt. De Heer Plaak en familie van buiten. Ik heb u reeds meer gezegd dat het heen en wedertrek aan der Lieden naar hun buitenplaatsen en terug niet behoeft vermeld te worden. Jan Cornelis, koekenbakker van Haarlem en ze woord en ze woord. Volgende Lieden die met de schuiten gekomen zijn. Ik gevoelde een vreemdige waarwoording toen ik de Heer Plaak en de Zijnen zo zondeling verzelschapt zag. En varen vervolgden. In de schuiten van Haarlem niemand die suspect was dan alleen de knecht uit het grote koffiehuis in Zagen die door zijn meester wegens die stal verjaagd is. Men houde die man in het oog. Met de schuiten van Utrecht Hier zweeg mijn vader een ogenblik en scheen met zijn potlood enige namen aan te schrappen als van personen die hij daar bewaking aan beval. Met de schuit van Weesp twee officieren van het Oranje Regiment twee desserteurs uit Hanover aangeschrapt en ze woord. Met de schuiten van Muiden werd ik dubbel aandachtig. Met de schuiten van Muiden de Heer Verdenand Huyck Ik valt deze gelegenheid aan uw edelachtbare mijn gelukwensingen aan te bieden over de voorspoedige terugkomst van uw heer Zoon. Ik dank u. Wie is de juffrouw Bos die ik op de lijst vind? Ik begon over al mijn leden te beven. Het antwoord van Heins stelde mij echt gerust. De dochter van de tabakskoper op de hoek van de Lelygracht Er zijn al twee juffrouw Bos van Muiden gekomen, dacht ik bij mijzelf, of het vernuft van Heins is verschalkt. En de juffrouw van Bevren vervolgde mijn vader. Waar neemt die haar intrek? Bij uw onderdanige dinaag, antwoordde Heins, een aardig meisje uit Deventig dat mij door deftige leden is aanbevolen. Het is wel, zeiden mijn vader. Vervolg, wat geven de tijdingen van buiten. No. 6 De Bende, welke weder enige diverijen en huisbraken onder Gooiland heeft bedreven, bestaat uit drie personen, in die namelijk mijn informatie niet juist zijn. Hier werd ik opmerkzaam, gelijk mijn denken kan. Het zou nogal kluchtig zijn, dacht ik, in die ik de aanval op mijzelf gedaan hoorde vertellen. De een vervolgde Heins, is een boymier, een heiden, met name Pierre Hendricks, alliaz het haantje, en op zijn heidens Barlow. Hij is heden morgen, zo ik hoor, door de veldwachter van Bussum geappreindeerd geworden. De tweede is Andries Matthijssen, gewezen matroos, de zoon van een boer in, nabij uit Naarden. Ik ken hem en zijn moedig, zeiden mijn vader. Hij stond van oud in het klapboek aangeschreven, aatro carboninotatus. Uw heer zoon vervolgde Heins, zal u edelen kunnen vertellen hoe die Andries gister morgen de beest heeft gespeeld in de herberg te zoest. Hij is vandaar naar zijn woning gekeerd, maar toen hij de morgen de dinersem kwamen opsporen, was de vogel gevlogen. Hij zal wel in het net komen, zeiden mijn vader. En de derde? De derde, en die zoveel als de voortnaamse derbende is, schijnt na al het genemen van hem verteld, niemand anders te wezen als de berugde Zwarte Piet, die vroeger in de West-Indiën heeft geexacerde het bedrijf van Zeerhoven, en nu, bij Gebrek van Betig, zich met straat schenderij geneerd. Wat die betreft, hij is geen vogel om zich zo gemakkelijk te laten knippen, maar Thijs de Blindeman zal zien of hij hem niet op kan lopen en mij bericht sturen van zijn gangen. Goed, maar nu het belangrijkste van allen, de Vliesredig, heb jij enig bericht omtrend hem? Nr. 7 De Vliesredig is met zijn dochter gisterenmorgen om half 8 uur uit Amersfoort gereden met een huifwagen van de Geus. De zoest heeft hij stilgehouden en, al daar onbescheiden behandeld zijn het door diezelfde Andries Matijsen, van wie ik zo even sprak, hem een stoot gegeven die bijna bespaard had aan de scherprechter de moeite hem van dienst te kunnen zijn. Altans, zo vertelt kleine Simon de Marschamer. Goed, verder, zei er mijn vader, mijn kan licht beseffen met welk een aandacht ik luisterde naar een opgehaven welke voor mij zo belangrijk werd. Ze hebben te een nes het middagmaal gebruikt, zijn bij naarden beide uit de kar gestapt en zeer het heeft mij niets van hem vernomen. Niets, herhalde mijn vader, of op een toon die de hoogste ontevredenheid te kennen gaf. Is Simon hem dan niet achter volgt? Edelachtbare, Simon had last Andries mede in het oog te houden en het is hem gegaan gelijk de man waarvan spreekt vader Katz, die vangen wilde, twee hazen tegelijk. Houdt zich aan de vliesridder moeten houden. Andries begraat vooralsnog zijn diefstallen buiten onze judicatuur en het is meer uit beleefdheid voor onze gooi senaarburen en uit voorzorg dat wij de moeite op ons nemen zijn gangen na te gaan. Maar de vliesridder, iemand tegen wie in het hoge landsbewind een bevel van apprehentie heeft uitgevaardigd. Dat is een man van meer betekenis, zou ik denken. Mag ik u Edelachtbare doen opmerken dat alle kastelijns en voorlieden tussen hier en Arnhem hebben zijn portret en dat hij gevat moet worden zodra hij zich op het rechtsgebied vertoond. Dat is nog niet genoeg. Hij moet gevat worden eer hij in staat zij of zelf of door anderen papieren te lichten die zich hier te Amsterdam moeten bevinden en van het hoogste belang zijn. Het is geen gewoon mens met wie jij te doen hebt. Hij kent de zaken en zal list tegen list tellen. Bovendien heeft hij nog vrienden en betrekkingen die hem de behulpzame hand zullen bieden. Er moet hier dus een dubbele waaksemheid plaatshebben. Kunt hij niet nagaan met wie hij hier ter stedekorrespondentie voert? Nog niet edelachtbare, nog zo u edelachtbare verkist zou men kunnen waarschuwen de post en dan zijn er middelen genoeg om te komen achter het geheim. Hij zal zijn de brieven zelf niet schrijven. Wist ik hier maar iemand met wie hij betrekkingen heeft onderhouden. Mijn goede vader dacht weinig dat de persoon die in staat was hem de meest voldoende narichten te geven zich als derde in het vertrekbaar vond. Het gehoorde had mij in tussen zo sterk aangegepen dat ik geen acht meer kon geven op het laatste gedeelte van het onderhoud tussen mijn vader en Heinz het welk over voor mij onverschillige zaken liep en slechts korte tijd duurde waarna de onderschikte Antenaar op dezelfde geheimwijs als waarop hij gekomen was het vertrek weder verliet. Deze ogenblikken van gespijt kwamen wij wel te staden. Waar hij er stond vertrokken ik zouden, geloof ik, in weerwiel van mijn belofte aan de heer Bos. Of aan de vliesgiddig gelijk ik hem aan het koeren petitelen. Al zijn mijn vader bekend hebben. Want dan waar ik zeker geweest dat zijn doordringend oog een geheim op mijn gelaat zou gelezen hebben. Mijn toestand was met dat alles kwellend. Ik begreep dat eenmaal mijn geheim zouden moeten uitkomen. Dat dan waar ligt het crimen reticentie mij ten lasten zou gelegd worden. Dat bovendien mijn vader zelf beticht zouden kunnen worden der zaken niet onkundig te zijn geweest. En dan al waren het maar alleen de gedachten van mijn vader onvegenoeg te zien dat hij zijn ansplicht niet volbrenger kon gelijk hij wensen. Het middel te bezitten om hem daartoe in staat te stellen en gedwongen te zijn dit voor mij te houden. Oh, dit viel mij hard. En toch, ik zou mij zelf veracht hebben in den ik een staatwaar geweest de man die mij het leven geret had aan hen die zijn vrijheid belaagden te kunnen verraden. Ik feinste der half door te slapen en reest niet eerder uit mijn schuilplaats op dan nadat Heinz reed zijn post vertrokken was. Einde van Elfderhoostuk Deze opname bevindt zich in het publieke romijn.