 Akşamız gayrı olsun değerli kanun iş izleyicileri bugün 20 noyabır 2021'ci yıl kanun şefirin askus söz programının nöbet bağlantısına, canlı bağlantısına başlayırız. 20 noyabır deyirken aklımıza ilk gelen olay tam 30 yıl önce gareken semasında tanımlı övdeler, siyasi verbi kadınlarımızın terör hücumuna maruz kalması oldu. Belli olsa da müeyyen istimtaklar geçse de hele de o hücumun kurbanlarını gerçeği uygu girmet yani o ucun ayetinin gerçeği uygu girmeti belli. Biz onları saydı ve sevgi de anırık. 20'den artık devlet ve şimayet hadim orada, o terörde kurban oldu. Ve düşünelim ki Azerbaycan'ın çağdaş tarihinin hem mührem hem karanlık olaylarından biridir. Yakin ki geleceği de bu olayında gersek günahkarları özel girmetlerini alacaklar. Bugün dünyasını değişen, bugün hayatta olmayan herkesi saygı ve sevgi de anırık. Bugün hem hikmet hadisadenin hem de noruz noruzluğum ve fatlım ilgönümüdür, onları da sevgiyle saygı da anırık. Bugün garabağdan danışacak ile adlarınız çektiğimiz o insanların her zaman düşüncesinde hakim olan Mes'bo şalda kalan torpağlarımız. 44 günlük savaş, 44 günlük savaştan sonra mentekede yaranmış nöbeti status ve bugün neler başverir. Özellikle bu prosesde Gartaş ülke Türkiye'nin yeri hardadır. Olmaya başlıyor, saz işinden sonra Türkiye'nin garabağın meselesine müdahale imkanlarına gederdir. 1993.7.25 mayından sonra yeniden Ruslar'ın Azerbaycan torpağlarından herçelerinin gelmesi, Gecevit Azerbaycan için hansı problemleri, veldedir hansı problemlerin perspektivini ortaya koyulur. Bütün bu suallara aydınlık getirmekten ötürü tanınmış siyaset uzmanı. Dörde Türkiye'de siyasi şarjselerde olan, tanımış siyasetselerde olan profesör doktor Hasan Utay Bey'e hitap edildi bir şey. Hasan Bey'e iyi salon değil. Selamlar, hayırlı akşamlar diliyorum. Her baktınız gayrı olsun hocam. Ben çok tanışmayacağım bugün. Bugün söz sizindir. Belişimizin evvelinde de başlaları verdim. Bugün çok önemli bir gündür. Azerbaycan'ın çok tanımış devlet adamları. Bir taliyot yani helikopter gezasına düştüler. 30'ü dönemez. Noyabr'ın girmişine geçen gece. Onlar sayı ve sevgilandı. Ama gerçekten onların kanları yerine kaldı mı? Onların kanlarını yerine kalmaması için ne itmediği? Çünkü bu yüzden herkesen yok. O birini düşünmüştüm ki. Onların nöbeti anum yeri. Meskanken demedi gayrıken semasında olmuştu onların. Terör hücumla maruz kalmasa onu. Ama karaken yeniden ermenler nezaretindedir. Kocağlı yeniden ermenler nezaretindedir. Hangi kendi kocağın altıları yeniden tersler olsun ki ermenler nezaretindedir. Biz bunları hem medya olarak hem siyaset sayesinde, faydat gösterenler olarak zaman zaman dile getirildik. Bir de meseleyi Türkiye'den bakmamı var. Ben sizi ayınram mezarbaycan meselesini Türkiye'den en güzel bir mescisiniz. Ama sizin fikriniz bir secdenin üstünde maruz olur. Buyunçuk arabadaki statusu nece değerlendiririz? Bak bütün bu olanlardan sonra. Sonra detallar kesecek. Buyurun. Efremizde Türkiye'den Profesör Doktor Hasan Okday'da Lütfen Efrem beğeninizle. Ejderden çok teşekkürler. Paylaşın ki daha geniş. Ağuturya bizi zilet etsin. Buyurun hocam. Evet. Hepiniz hayal aksiyonlar diyerek selamlıyorum. Sinde ifade ettiniz gibi o feci helikopter kazasında ölenlere de Allah'tan rahmet diliyorum. Çünkü onlar Azerbaycan için öldü. Azerbaycan devlet için öldü. Azerbaycan'ın devletleşmesi, Azerbaycan'ın milletleşmesi için öldü. Onun için keşke sinde ifade ettiğiniz gibi bugün ölüm yıldönümlerini helikopterin düştüğü kara kent kentinde oraya bir güzel abide dikerek bugün onları saygıyla almamızın zemini oluşsaydı keşke. Ama oluşmadı maalesef. Tabii Karaba sadece Azerbaycan'ın problemi değil. Sadece Güney Kafkasar'ın değil. Bütün Türk dünyasının problemi olarak görmek gerekir. Ve ben 25 yıldır bu konularla ilgili çalışırken hep şunu söylüyordum. Karaba probleminin çözümü yalnızca Azerbaycan'ın tek başına başarılı olabileceği bir problem değil. Bütün İslam dünyası, bütün Türk dünyası hatta Bileşmiş milletler devreye girerek bu problemin kesinlikle çözümmesi gerekir. Eğer bu problem çözülmezse bölgede oluşacak çatışmaların bölgesel bir savaşa dönüşebileceğini ve bu da ciddi anlamda büyük krizin eşine kadar bölgeye sürdükteceğini ifade etmiştik. Bugün noktada hala Karaba problemi çözülmüş değil. Bölge hala barıt puçası ve her an bölgede sırtlayacak bir kıvılcım. Rusya ve İran'a sırtlayacak şekilde ve Rusya ve İran'ı karıştırır şekilde bir problemet dönüşmüş durumda. Tabi 1988'de sovyetler dağılırken dağılım aşamasına gelirken Ruslar çağrılık döneminde başlayan soyyet döneminde demir perdenin o dayılmaz gücünü bölgede işlettirerek devam ettiren ama federasyon rüşasına geçiş yapılırken de Güney Kafkasseyelimizden kaçılırsak bütün Türkistan coğrafyasında Rus hakimiyetini elden kaçırırız endişesi ve korkusuyla Azerbaycan ile Ermenistan arasında dağlık araba problemini çözümsüz kılarak her ne kadar sovyetler dağılsa da Rus hekonomik gücünün bölgede değişik varyantlarla kalmasını sağlayabilmek için bu problemi tamamen Rusya problem olarak karşımıza dikildi. O dönemde tabi Türkiye batı bile ona mensup olmuş olmasına rağmen sovyetlerin hemen dağılmasıyla Güney Kafkasseyel'e ilgilenmeye teşebbis etmiş olsa da fakat soğuk savaş döneminin korkularu yüzünden Türk siyasetçileri dağlmak üzere olan kızıl ordudan korkudan hareketle bölgeye yeteri kadar destek olamadılar. Yani bunu Türkiye Cumhuriyet Devleti'nin bir eksikli olarak ifade ediyorum. Çünkü biz bu konuşmaları yaparken her iki tarafın artılarını eksileme ortaya koyarak bir gelecek tasarabını yapacağız lazım. Tek taraflı bir zafer veya tek taraflı bir bakış açısıyla olay anlatırsak bugün düşmüş olduğumuz karanlık duruma düşeriz. Şu anda Türkiye'de Karabağ problemi dendiğinde Türkiye'den bakış açısını söylüyorum. Problemin bitti hemen hemen herkes tarafından açık bir şekilde ifade ediliyordu. Ta ki iki gün önceki o yedi Azerbaycan askerimizin şehit olması sürecine kadar bütün problemlerin bittiğini Azerbaycan'ın her bir noktada Karabağ'ın her bir noktasında bayrağını dalgalandırdığını ve hâkimiyetin ters çektiği Türkiye kamuoyu tarafından biliyordu. Ama biz sürekli her çıkmış olduğumuz programda 1988'deki krizden daha büyük ve daha riskli bir pozisyona dönüştüğünü ve 30 Nisan 1993'de Pakistan'ın Bileşmiş Milletler Güvenlik Konseyindeki geçiri başkanlığı döneminde kuseye karşı direnerek aldırmış olduğu Azerbaycan'ın toprak bütünlüğü kararını bugün maalesef devlet dışı kaldığını görecek şekilde bir problem de yüzleşiyoruz. Yani konuşun için söylüyorum Azerbaycan topraklarının işgal altından kurtaramamıştır Azerbaycan ancak ancak yalnızca 1988'deki dağlı Karabağ krizinin dışında kalan 1991'de sovyetler yıkıldıktan sonra Ermenistan ve Azerbaycan arasında meydana gelen Rusya destekli Ermenik krizinde Ermenilerin dağlı Karabağ dışında hiçbir şekilde alakası ve iddiası olmadığı halde 7 Azerbaycan rayonunu işgal etmesiyle sonuçlanan 1. Dağlı Karabağ veya 1. Karabağ savaşı oluşmuştu ve bu savaştan sonra hem Hangkentli herkeste dağlı Karabağ bölgesini Ermeniler kontrol altına aldılar hem de bunun dışında 7 rayon diye ifade edilen Azerbaycan topraklarını işgal etmiş oldular. Bunu Rusya, Ermenistan üzerinden bölgede gerçekleştirdi. Tabii birçok Azerbaycanlı politikolog, siyaset bilimci Rusya'nın korkuların iletilerine kadar hissettikleri için ki bu yadırganacak bir cümle değil Gerçekten 200 yıldır Rusya ekomoyası altında tehdit altında yaşadılar için bir Rus korkusuyla böyle davranılması oldukça normal. Bunu kötülemek için söylemiyorum. Dolayısıyla her Azerbaycanlı politikolog veya bir kısım politikolog bölgeyle ilgili yorumlar yaparken Rus tehdit ve gücünü gözlemde bulunarak bu yorumları yapıyordu. Haklılar hiç itirazımız yok ama bu 44 günlük savaşta yani 27 evliliğinde başlayan 44 günlük savaşta ve bu savaş 10 kasım 9 kasım 10 kasıma bağlayan gece Putin'in müdahalesiyle ateş kese dönüştüğünde bir zafer sarhoşluğu naraları ile Dağlı Karabağ'da problemin bittiğiyle ilgili Karabağ'ın topyekin problem bittiğiyle ilgili dünya kamuoyuna, Türk dünyasına, Türkiye'ye, İslam dünyasına bir propaganda gerçekleştirildi. Ve bu propaganda üzerinden bölgedeki gelişmeler artık okurmaya başlandı. Türkiye'de hemen hemen her televizyon programlarına ciddi anlamda bu problemi bittiğini ifade ettiler. Fakat biz bölgeyi yakından bildiğimiz, takip ettiğimiz için hem 44 günlük savaşın yanlış başlatıldığını hem de barış anlaşmasını neticesinde Türkiye'ye, Azerbaycan'a bekledikleri sonuçlar vermeyeceğini ifade ettik. Bunu hem kendi kafkasam sistemimizde yazdık. Hem de değişik ortamlarda, değişik televizyon programlarında ifade ettik. Fakat biz bu görüşlerimizde hep yalnız kaldık. Çünkü her televizyon programına çıkıldığında başta Azerbaycan Ruhu Başkanı İlam Aliyev'in Karabağ problemi bitti cümlesi etrafında fikir beyan ettikleri için biz sorunu bittiğini zannettik. Ama gel gör ki sorun yeni başlıyor ve 1988'den daha tehlikeli, riskli bir süreç ile karşı karşıyayız. Biz bunu esnasında her fırsatta dile getirdik. Hatta barış anlaşması imzalandığında 5 yıllık russ surferamlık adı altında barış gücünün Karabağ'a 1960 askerle konuşlandırılacağı söylendiği dakika biz dağlı Karabağ'ın bir kukiz tatil tartışması içerisinde çekileceğini ve artık buranın russiya işgali altında tutulacağını Azerbaycan'ın bu bölgede egemenlik katları iddia etme şansını her geçen gün Azerbaycan ifade etmiştik ve bununla ilgili de russiya dağlı Karabağ'da dombas modeli mi uyguluyor diye bir makale yani biliyorsunuz ukrayna russiya krizi takip edenler ukrayna doğum bölgesinde dombas diye bir bölge var orası resmiyette ulusal suka göre ukrayna toprağı olmuş olmasına rağmen şu anda gayri resmi olarak ve piyle bir russ işgali ve russ taraftarlığı söz konusu bölge ukrayna'nın değil tamamen russiya'nın kontrolünde bu modele sovyetler daha çok yıkıldıktan sonra problemli coğrafyalarda uyguladığı modellerden bir tanesi ve dombasla uyguladıkları için bunun aynısının dağlı Karabağ'da da uygulama ihtimalleri üzerinde dağlı Karabağ'da russiya dombas modeli mi uyguluyor diye bir yazı yazdık ve orada korkularımızı endişelerimizi ifade ettik ve bugün geldiğimiz noktada da birlikte russlar ukrayna'da dombas'ta,kırım'da abazya'da,osetya'da uyguladıkları yöntemi dağlı Karabağ'da uygulurlar aslında 93 yılında 1992-93 yılında russiya dağlı Karabağ ile ilgili bu tutumun ortaya sergilediğinde bu tutumun ortaya koyduğunda batı dünyası Azerbaycan ile Ermenistan arasında tercih yapmak zorunda kaldığı için Ermenistan hristiyanlıktan dolayı tercih etmelerinin faturasını hesabını çok ağır ödediler ukrayna'da çünkü eğer batı alemi 1992-93 sürecinde russiya'nın Ermenistan üzerinden Azerbaycan arazilerini işgal etmek ve orada yeni bir model uygulama yöntemini sert bir şekilde önleyebilselerdi bugün ne ukrayna'nın bu kısmı russiya tarafından işgal edilirdi ne Belarus problemiyle karşı karşıya kallırdı, ne Abaziyan'la Osyatya problemi ne de Gürcistan'ın bugün işine düşmüş olduğu sıkıntılar söz konusu olmazdı yani batı bile o biraz da hristiyanlık istiyakından hareketle Ermenistan Azerbaycan savaşında dinsel duygular yüzünden Ermenistan'ı tutar gibi ve hatta Ermenistan'ın gayri hukuki hareket diline zemin hazırlayarak aslında bura üzerinden russiya'nın oluşturmuş olduğu modelin ukrayna tatbikatını batı acı bir şekilde ödemiş oldu şimdi dağlı karava problemi dinleyicilerimiz süreci çok iyi bildikler için tekrar söyleyip akşam bu vaktinde görmek istemiyorum ama 1988'deki ortaya çıksından çok daha tehlikeli bir sürece doğru gidiyor o zamanlar o zamanlar russiya sovyetler bunun giriş hayatını sovyet yetkileri görmüşler ve bölgede bir model üzerine çalışırken nasıl bir sistemle burayı elimizde tutalım ve hatta bura üzerinden, bu tartışma üzerinden nasıl günah kapkasıya da daha fazla durabiliriz tartışmaları yapılırken biz altın tepsi içerisinde russiya dağlı karabağın dommos modeli modelle bölgede kalmasının önü açmış olduk ki 1990'da 20 iyan vardı russ askerlerinin azar vecan topraklarından çıkartılmasından sonra kendi elimizde dağlı karabağı russiya'ya hediye etmiş oldu 10 Kasım anlaşmasında laçın koridoruna burgu yapılırken veya da laçın koridoru açık bir şekilde tarif edilirken ama buna müteakabil müteakabilet esasına göre zengezur koridoruyla ilgili net ve açık bilgiler hiçbir zaman için verilmediğini ve bunun 10 Kasım'daki imzalanan anlaşmanın zesni belgesinin kamuoyuna cansıtılmadığını göz önünde bulundurduğumuzda russiya güney kapkasıya da hem dağlı karabağıyla ilgili bir statüly peşinde koşmanın adımlarını hazırlamış oldu hem de zengezur koridorunu açılacağı vadi ile ama açılmamasının tamamen önünü açmış oldu yani bugün zengezur koridoru 10 Kasım anlaşmasından neredeyse bir yıl 10 gün geçmiş olmasına rağmen henüz somut bir adım atılmamış olmasının 10 Kasım anlaşmasında zengezur ile ilgili nasıl bir madde yürürlüğe gireceği bu maddenin muhtevası ne olduğu yani kamuoyuna açıklanmadığı için biz tahminlerimiz üzerinden harekette bölgede bir bekletiye kalkıştık ve hem ne kadar russ barış 3 adı altında bölgeye russ askerleri gelmiş ve burada ateşkesi önleyecekleri ifade edilmişse de 10 Kasım'dan bugüne meydana gelen çeşit ateşkes ihlallerinde russiya bu ateşkes görevini yerine getireceğine daha fazla çatışmaları çıkartarak bölgede kalış süresini uzatmakla ilgili ciddi russiya'nın hareketleri söz konusu mesela dağlı karabağı kinise yapması değişik erkeller dikmesi dağlı karabağ parlamentosunda bakın sözde bile diyemiyoruz çünkü artık yavaş yavaş dağlı karabağda bir statü süreci başlatıldığı için arayı karutuyunun yönetimindeki dağlı karabağ parlamentosu önümüzdeki 5 yılda eğer dağlı karabağ Azerbaycan'a devre edileceksen o zaman parlamentoda ikinci bir resmi dil olarak geçi sürecinde Azerbaycan Türkçesini resmi dil haline getirmesi lazım karabağındaki ermeni mekteplerinde Azerbaycan lehçesiyle Azerbaycan Türkçesiyle eğitimin başlatılması lazımdı çünkü 1 yıl geçti, kaldı geriye 4 yıl, bu 4 yıl ancak geçiş sürecini için önemli bir yıldır zamandı ama gözüküyor o ki dağlı karabağ sözde cumhuriyeti, dağlı karabağ sözde yönetimi örgüzek günlerde Fransa'nın da devreye girmesiyle bütünle Fransa devlet başkanı Macron'un bu konularla ilgili yapmış olduğu görüşmeler yine basımdan takip ettiğimiz kadarıyla önümüzdeki dönemde dağlı karabağda bir statü tartışmasını önünü açacak ve korkarım ki dağlı karabağda bir statü söz konusu olacak böyle olunca da bizim Türk dünyası olarak Azerbaycan'ın dünyaya yaymış olduğu propagandadan hareketle bir taraftan dağlı karabağ problemi bitti diyoruz ama ciddi anlamda önümüzdeki dönemde problemlerle karşı karşıya kalacağız çok teşekkür ederim hocam çok teşekkür ederim ben ne kadar çalışsam da müdahale etmeyeyim ama sorular çok du sorular çok size ona göre o sorularla yola devam edeyik ama soruların başında Türkiye'nin mözut durumda yeri hardadır Türkiye'nin müdahale imkanları ne kadardır verirler,sizi de tanıyla bizimizle işlerimiz bir de sizlercimizin fikirlerini eksittirin,izle işlerden karşıya siz de beğenin paylaşın Eferin sorularınızı araya sorarsanız iyi olur,daha canlı bir program olur şimdi Türkiye 24 günlük savaşta baştan beri hatta şöyle yapalım 27 Eylül'deki başlangıçtan önce 12 Tembuz'a gidelim 12 Tembuz'dan önce Türkiye'nin bütün dikkatleri Muakteniz'deydi orada yufransayla Yunanistan'la bir giyaginlikleri söz konusuydu sandırım 8 veya 9 Tembuz'da Bileş Karabeyi emriklerinden Baküya Erivan'a bir ziyaretçi gitti 300'e bir yönetici ve 12 Tembuz'da da Ermenistan topraklarından Azerbaycan'ın Toğuz bölgesine köyüne bir atış yapıldı dağlı karaba ve işgalatma karaba topraklarında sürekli ateşkes ilerleri yapılıyordu onu anlamış anlıyoruz çünkü savaşın Cephe'nin gerginlikten kaynaklanan ateşkes ilerleri oluyordu karşılık ama ilk defa İhtilaflı toprakların ve işgalatlık toprakların Cephe'nin dışında Toğuz'a saldırıldı ve orada 12'ye yakın Azerbaycan vatandaşı şehid oldu bu aslında Fransa'yla Bileş Karabeyi emriklerini Ermenistan üzerinden Azerbaycan topraklarında çatışma çıkartarak Türkiye'nin dikkatlerini Doğu Akdeniz'den Güney Kapkası'ya çekmek için yapılan bir operasyondu her ne kadar bugün Müzak Günler'de Bileş Karabeyi emrikleriyle Türkiye yeniden bir araya gelip dostluk müzakereleri başlatacak olsa da karaba çatışmasının ateşleyen Bileş Karabeyi emriklerini erivana yapmış oldu ziyaret sonrası gelişmelerde bu Azerbaycan topraklarına ateş edildiğinde bu Azerbaycan açısından bir savaş sebebi olarak görülmesi gerekiyordu ve 12 Temmuz'dan 20'i değilme kadar Azerbaycan'la Türkiye arasındaki giriş gelişlere askeri tatkatlara baktığımızda Türkiye Azerbaycan'a karşı yapılacak saldırılar önebilmek adına Azerbaycan ordusunu Taya Kuz diyoruz biz buna ve o 27 evlidede o beklediğimiz savaş çıkınca Azerbaycan topraklarına kurtarmakla ilgili bu fırsatı değerlendirdi ve harekete geçti biz burada şunu söyledik her çıkmış olduğumuz televizyon programında yanlış traktik ve strateji uyguluyorsunuz ilk ateş edeceğiniz yer hangi kent olmalıydı çünkü arayı karutuydu hocam lütfen biraz geri çekilin bizim efir reis doğru değil ki hocam çok yakınlaştığım ekrana onun soruları, soruları yazanlar sifatini örtürük o sayısız olmasın hele böyle devam edelim sohallere okuyabiliyorum onun için yaklaştım buyurun buyurun yani dolayısıyla 27 evlidede Ermenistan'ın ateş kesip uzmasının cevabı verilecek cevap çatışmanın savaşın cephenin olması gereken herhangi kentiydi çünkü eğer oraya Azerbaycan bütün imkanlarla saldırdığı an diğer içkal yerdeki askerler de içkal ettikleri topraklardan hızlı bir şekilde çekileceklerdi çünkü hangi kenti direndikçe diğer yerdedeki askerlerin Azerbaycan'a karşı savaş konusundaki cesaretler ön plana çıktı tabi bu şimdi konuşacak bir konu değil o zaman konuşursa daha sağlıklı olurdu tabi önce içkal altındaki yerleri içkalden kurtaralım daha sonra han kentini alırız gibi bir taktik de hareket edildi ama 7 rayonun dışında şuşa alınmaya başlandığında Rusya devreye girecek Rusya'nın bölgedeki planlarını devreye koymakla ilgili bu hamileye gerçekleştirdi Türkiye savaşın başından beri hatta 12 Temmuz'dan 27 evlile kadar işin içerisindeydi ve barış anlaşması imzalandığında da Türkiye barış anlaşması içinde olmak istiyordu Türkiye'nin bakış açısını söylüyorum çünkü Türkiye bölgede barış gücü olarak olmak istiyordu ama Rusya, Türkiye'nin orada olmasının kendi menfaatlerine aykırı gördüğü için tınak içinde gözlemci statüsüyle bakü de asker bulundurması gibi mulak ifade ile 10 Kasım anlaşmasında Türkiye'ye bir yer verildi bu da sağlıklı bir şekilde sahada karşılı olmadı çünkü köyde gözlem yeri yerleştirildi ve Türk ordusuyla Rus ordusu beraber orada gözlem yapacaklardı ama herhangi bir çatışmaya müdahal etmek gibi bir fonksiyonu söz konusu değildi çünkü tamamen barış gücü Rusya'nın kontrolünde Rus askerlerinden oluşuyordu bölgedeki gelişmalara Türkiye'ye açıktan müdahal etme şansı kalmadı yani Türkiye, Kıta ötgünlük savaşta Azerbaycan'ı yanındaydı bugün de yanında ama barış anlaşmasında Türkiye herhangi bir şekilde ismi geçmediği için barış anlaşması imzalandıktan sonra Türkiye'nin bölgede hukuken varlığını gerektirecek bir altyapı oluşmadı her ne kadar Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Azerbaycan'da ikili askerin anlaşmaları imzalanması asker, Azerbaycan'a karan çıkarılması daha sonra Rusya Bey'in namesi imzalanmış olmasına rağmen piliyatta ve resmiyatta Türkiye'nin bölgede olmasını gerektirecek şu an itibariyle bir durum söz konusu değildi ama Türkiye, Azerbaycan ilişkilerindeki kardeşlikten öte dostluk, dostluktan öte kardeşlik söz konusu olduğu için Türkiye her harika da Azerbaycan'ın her şartta Azerbaycan'ın yanında, arkasında, sağında sonunda olduğunu her fırsatı ifade ediyor keşke 10 Kasım anlaşmasında Türkiye'de bu anlaşmanın bir yerinde daha sağlıklı bir şekilde yer alsaydı bugünkü çatışmalarda Türkiye açık bir şekilde sözünü net bir şekilde söyleyebilirdi ama bugün Türkiye'nin ancak genel kurumay sevesinde Savunma Bakanlığı sevesinde Cumhurbaşkanlığı sevesinde söylenen sözlerin hukuki bir bağlayıcılığı söz konusu değil ama bunlar Azerbaycan'a verilecek desteğin en üst noktada olmasını göstermesi açısından oldukça önemli ama 10 Kasım anlaşmasında Türkiye en azından benim şahsım için söyleyeyim beklediğini umduğunu bulamadı bulamadığı için de bir hayal kırıklı söz konusu oldu bundan sonraki süreçte bakıda parat geçirilmesi orada arazın otağıyla ilgili Cumhurbaşkanlığı şiir okuması sonra İran ile Azerbaycan ilişkilerin bozulması İsrail'e gerekçeri göstererek her aşamada Türkiye Azerbaycan'ın yanında olduğunu ifade etti ama bu problemin çözülme aşamalarında fırsatlar ile geçmişken Azerbaycan Türkiye'yi sorunun bir tarafına resmi olarak monte edemedi, yerleştiremedi böyle olunca da Türkiye süreçten bir anlamda tasviye edilmiş oldu Türkiye Azerbaycan olan aşırı sevgisinden hareketle de sürekli işin içerisine girmeye çalışıyor olmasına rağmen anlaşmasının maddelerini iyi incelediğimizde kesinlikle ve kesinlikle Türkiye anlaşmanın bir tarafı değil ve geçen gün meydana giden çatışmalardan sonra da biliyorsunuz önce Moskova devriye girdi Moskova'da Paşiyan Ali'ye görüşme yapacaktı şimdi 15 aralıkta Bülüksele bu görüşmeler taşındı yani yine Türkiye devra dışı bırakıldı Moskova devra dışı bırakılmaya çalışılarak bölgeye barışın gelebilmesi için Bileşmiş Milletlerden önce Avrupa Birliği'nden yardım umma noktasına gelindi zaten Avrupa Birliği'nin Avrupa Güven Agik MISK grubu Çerşevesi'nde Vio Arap bulundurdu Fransa Avrupa Birliği'nin temsilen bölgede bulunuyor daha önce Almanya bu işin içerisindeydi sonra Almanya 1. Karabağ savaşında bölgeye Alman barış gücü yerleştirme sonuçlarından Ruslar korktuğu için Almanya devra dışı bırakarak Fransa'yı barış gücü MISK grubunun içerisine almışlardı MISK grubunun da bölgede Rusya ile birlikte hareket ettikleri göz önünde bulundurulursa Bülükseldeki yapılacak görüşmelerin kısa ve orta vadede Azeri bölge sorunun çözme noktasında çok başarılı olma ihtimali söz konusu değil Yine bölgümüzek günlerde çatışmalar olacak Yine Zengezu koridorun açılmasını Azeri ve İran engelleyecek ve yine Azerbaycan da Ermenistan'da çatışmalar olacak ve yine problemin çözüm noktasının Türkiye olacağı noktasına gelip dayanılacak Böyle olunca Türkiye hem bölgedeki gelişmeler yakından takip etmek hem de Azerbaycan kamuoyuna Bülükseldeki gelişmelerde Türkiye'yi diplomatik anlamda ulusal ilişkiler anlamında sistemin resmi olarak içine gayret içerisinde olmaları lazım çünkü Türkiye'nin olmadığı görüşmelerde anlaşmalarda Azerbaycan kesinlikle ve kesinlikle kaybeden taraf, bitulan taraf olacak bunu şimdi Azerbaycan devlet yetkililerine tane tane anlatmak lazım yani bunu şu şekilde değerlendirmemeler lazım Azerbaycan iktidarına karşı bir muvalet bakış açısı gibi değerlendirmemek lazım çünkü 4 günlük savaşın aşamalarını 10 Kasım Barış Antlaşmasını ondan sonraki sürece baktığımızda Azerbaycan devlet yetkililerinin bazı yanlışlarla karşı karşıya kaldığını söylemek Azerbaycan iktidarına bir muhalefe şeklinde algılanmasın çünkü sonuç itibariyle oluşacak olumsuzluklar topyekün Azerbaycan devletine Azerbaycan milletine çok olumsuz yansıyacağı için şimdiden uyarmak, ikaz etmek ve ona göre tedbirlerin alınmasını sağlamak lazım hocam bu da bir meseleyi aydınlık getirek Azerbaycan hakimiyetinin aslında bizde bilirsiniz devlet hakimiyet devletin temsilisidir ama devlet daha bağgıdır daha büyüktür bu mevcut Azerbaycan hakimiyetinin Karabagla ilgili en büyük yanlışını ben böyle anladım ki Rusların 27 yıl sonra yeniden Rusları Karabag bölgesinden sokmaları aslında Azerbaycanın suverin kan pozulmasıydı bu ben bile anladım yani Rusların Azerbaycan'a yeniden gelmesi Elçibey döneminde getirmiştiler yeniden onları getirmesi en büyük yanlış konu mu nezerede Dursuz bu sonuçlardan bir tanesi yani oraya barış gücü gelecekse birleşmiş milletlerin gözetiminde barış gücüne ihtiyaç vardı ikincisi barış gücünün gelmesini yani 44 günlük savaşla Azerbaycan eğer han kentinde başlarsaydı bugün barış günün geleceği coğrafya kalmayacaktı yani zaten işgal altındaki topraklar birleşmiş milletler tarafından Azerbaycan arazi sorarak ifade ve izah edildiği resmi kayıt altına alındığı için buralarda bir barış gücüne ihtiyaç olmayacaktı dolayısıyla iki tane önemli unsur var birincisi savaşın başlama yöntemi yanlıştı ikincisi de barış anlaşmasında sadece Rus barış gücünün bölgeye gelmesine müsaade edilmeyecekti eğerleşmiş milletler gözetiminde Rusya'nın yanında birkaç devlet daha oraya barış gücü yerleştirseydi beş yıl sonra bu barış gücü en azından iki devlet daha gönderseydi iki devletten birisi yarın yani beş yıl sonra süremiz doldu geri dönüyoruz dediğinde Rus yanında bölgeden çıkmasını gerektirecek hukuk gibi süret başlardı ama bugün Rusya her fırsatta barış gücünün süresini yani anlaşmayı tek taraflı imzaladığı için sürekli uzatacak uzattığı için de bölgede dombos modeli dediğimiz modelle kalmasının önü açılmış oldu yani bir anlamda Azerbaycan toprakları ki dağlı karabağ dahil işgalatındaki yedir reyon dahil buranın Azerbaycan toprak bütünün içerisinde değerlendiriliyordu birleşmiş milletlerin 30 nisan 1993'de almış oldu karara dayanarak şimdi siz bu kararı son anda kendi topraklarınızı Rus işgalarına asmış oldunuz eğer o dönemde Türkiye veya başka bir Avrupa ülkesi ve hatta birleşmiş milletlerin görevlendireceği bir güç dağlı karabağ barış gücü olarak gelseydi o zaman dediğim gibi beş yıllık anlaşma sonunda bölgeden normalleştiği kanaat getirilip devletlerden bir tanesi geri çekilecektir geri çekildiği zaman da Rusya'nın da geri çekilmesi söz konusu olacaktı ama bugün Rusya'nın bölgeden çekilmesini gerektirecek hiçbir sebep yok daha önce biliyorsunuz dağistanlı bir murado diye barış gücü komutanı vardı bölgede sonra ayrıldı o yine bugünden diplomasik failletlerini devam ettiriyor onun geçen haftalarda yapmış olduğu bir anlaşma biz dağlı karabağ'da kalıcı olacağız ifadesiydi bunlardan hareket de Azerbaycan hakimiyeti Azerbaycan ne derseniz deyin belki de genç yeni bir devlet olması yani 30 yıllık bir devlet devletler tarihinde genç bir devlettir o anlamda olan hatayı hata olarak deyip onlarda üzmemek lazım ama atılacak adımların tecrübelerden hareketle tecrübeli devletlerden ve hatta güvendeniz devletlerden alacağınız bilgilerle hareket etmek gerekir daha çok Rus korkusuyla hareket edildiği için de şu anda yedi rayonu kurtarmak adına dağlı karabağ bir anlamda Rusya'ya geçici olarak bırakmakla karşı karşıya kalındı böyle olunca da dağlı karabağ problemi bitti denmiş olmasına tamamen şu anda yeniden başlamış oldu yani bu anlamda hükümetin iki tane önemli yanlışını ifade etmek gerekir çok teşekkür ederim şimdi izleyiciler biz belki daha tuvalarda sorabilirler ve izleyicinin de düşüncesinde bir lafı fikir yer alabilir ki biz 27'li otorpalları gedebilmedi iyisi olmasa turist gibi gedebiliriz şimdi iyisi olmasa meyen otobuslarda, minibuslarda gedebiliriz herhalde Azerbaycan'da beyazlarını seçip gönderirler oran şu anda en ağzından Azerbaycan bayrağı dağılır herhalde bu sual ve soru doğabilirler izleyicinin fikirinde ama hükümetimizin bu soru doğduğu fikirinde ki iyisi khan kendinle başlamalıydı savaş, khan kendinin çevresi ağzı olmamış khan kendinden başlaması savaşı ne kadar yadır değil lütfen buna bir aydınlık getirersin lütfen hocam şimdi kara cephe savaşı olarak olaya bakıyoruz ama khan kentine düşecek 3 tane füze khan kentin ben savunma mekanizmasını çok iyi biliyorum khan kentinde oldum 3 füze oradaki elveni birliklerini kaçmasına vesile olurdu yani siz kara kuvvetleriyle olaya bakıyorsunuz yani asker yürüyerek işgal altındaki toprakları veya öndeki askerlerini kaçırarak coğrafya akimiyeti anlamında bu soruyu ben kabul ediyorum oysa azerbaycan elindeki silahlarla elmenistan elindeki silahları mukayese ettiğimizde azerbaycan khan kentini çok açık ve net bir şekilde vurabilecek güce sahitti buradaki askerli birlikler ima edildiğinde ki biliyorsunuz hem azerbaycan hem türkiye'de özellikle iha ve sihaların bölgedeki başarısı üzerinden bu 44. savaş dünya basınına çıkartılmıştı kendinizde böyle hava gücü hakimiyeti varsa ve bunu siz khan kentini dağıtmakla ilgili kullanmamışsanız o zaman biz buna taktik hatası diye ifade ediyoruz zaten taktik hatası olduğu için de kara gücüyle asker altındaki arazları kurtarmakla ilgili 44 gün sürdü oysa bu askeri harekatın en fazla 8 saat sürmesi lazımdı çünkü bileşmiş milletlerin, avrupa'nın Rusya'nın bölgeye müdahale edeceği endişesiyle hazırlanan bütün planlar 6 saat üzerinde hankentine ulaşmak üzerine kurgulanması gerekirdi ama amerikadaki seçimler koronavirüsten dolayı 44 günün bir hareket alanı azerbaycana tanrı bahşetmiş oldu ama bunu değerlendirilemedi dediğim gibi eğer bugün hankentinde azerbaycan bayrağı dalgalanmış olsaydı o zaman ilham Aliyev'in ifade ettiği gibi karava problemi kökünden çözümüş olacaktı ve bugün başka konular konuşuyor olacaktık ama şimdi dağlı karava probleminin 1988 yılındaki daha kötü durumunu önümüzdeki günlerde hep beraber göreceğimiz için şimdiden ifade ediyorum keşke seyircimizin dediği gibi her tarafta azerbaycan bayrağı dalgalansa bundan gurur duyarız şu şeye otobüste gitmek güzel bir şey ama bu şunu da ifade eder o zaman biz Rusya'ya bağlanalım biz İstanbul Rusya'ya bağlansın eski sovyeti berpay edelim o zaman bırakın hankentine gitmeyi, Moskova'ya da rahat bir şekilde gideriz mantığı hakim olur ama azerbaycanın devletleşmesini milletleşmesi sürecini tamamlanabilmesi açısında dağlı karabağında azerbaycan toprakları bütün içerisinde kurtarılması ve azerbaycanın bugün farklı şeyleri konuşulması lazım ama eski sovyet vatandaşlığı açısından baktığımızda o zaman şunu da demek gerekir keşke sovyetler dağılmasaydı da her tarafı otobüste gitseydik ama bayrak ne demek, vatan ne demek toprak ne demek buna azerbaycan halkı çok iyi biliyor buna uygun bir politika, siyaset ve savaş taktiği yürütmek gerekir hocam ne zaman şartlığı rahmiksel hazırda canlı bağlandığımızda kardeş Türkiye'den, Ankara'dan tanımış siyaset siz eksper, profesör doktor hastan bey birinizle izleyicimiz fikirlerini okuyacağım izleyicilerden karşılıyorum efter beğensin de mesela hakim ahmet bayal'dan yazdı bunu diye ki hürmetli hastanokta size malum da dedikleriniz sizce erdoğan garabalık hazır ki kritik durumu müdahale edecek mi diye böyle bir sual veririz bak bu durumun kritikliğini bu şekilde terlik edemeyen çok az siyaset bilimçiler var ben sizden çok hoş gelirim biraz sağ tarafa, sağ tarafa gelin sizin koltuğunuz yine yerin değişti neyse düşünürsünüz bak mümsüt durumda Zengezur'dan Zengezur ile bağlı şöfatınıza yeniden dönecek Türkiye'de 12 Kasım'da, 12 Naya burada Türk dünyasının zahmeti geçirilir görüksüzlülür orada çok olumlu, çok fazil bir mesajlar verilir diğer taraftan garabalıkta onun dalacağını bu yerden bizim eskilerimiz terör olmuş şeref postulur bunların arkasında tüm gücde belli aşağı yukarı ama bu gücün mügabiliğinde Türkiye, diğer Türk Cumhuriyeti'nin yanına alıp durma ilçilerindedir mi gücündedir mi herhalde bu isteklerdir mi evet, güzel bir soru teşekkür ediyorum yani sayın Cumhurbaşkanı C. Tayyip Erdoğan'da bu konuda kandırıldı diyebiliriz çünkü sayın Cumhurbaşkanımız daha önceden kandırıldık cümlesini kullanmıştı, gerçekten Azerbaycan, Türkiye'de öyle büyük provokanda yaptı ki ve şu anda Cumhurbaşkan politikalar kurulunda bu görüş hakim ama real hayata baktığımızda dağlı karabağada problem bitmemiştir Zengezürk koridonu açılmamıştır ve bu koridorun açılması tarihi bir süreçtir vaktimiz varsa kısaca ben 1801'de Ruslar'ın Kavkası'ya gelmesi 1827'de Türkmençe anlaşmasının Türk dünyası açısından nasıl bir sonunca ulaştığını kısaca anlatmak istiyorum eğer İran Türklüğü ile Osmanlı Türklüğü Rusya'nın Kavkası'ya inmesinin bizim vadidinden nasıl Türk dünyasına zarar vereceğini görmüş olsaylardı ve Ruslar'ı Güney Kavkası'ya indirmeselerdi kenderalarındaki problemi çözmüş olsaylardı ki biliyorsunuz İran Türklüğü Şia Mesebine Mevzup Anadolu Türklüğü Sünni Mesebine Mevzup iki Türk topluluğu Arapların, Arap kabileciliğinin yansıması olan Kerberler vakasının birbirlerinden intikamını almak gibi saçma sapan bir saplantıya düşmeselerdi bugün biz bunların hiçbirisini konuşmayacaktı yani Türkmen Çay Anlaşması Anadolu Türklüğüne Osman İparatorluğunu İran Türklüğüne de Safa bir Kaçer Hanedanı Lığını kaybettirdi ve bugün Türkiye Cumhuriyeti Devleti zor şartlarda tekrar ayaklar üzerine durmuşken İran Türklüğü azınlıklı olan farzların yönetimine mahkum oldu Rusya, Çarlık Rusyası döneminde Kafkasiyaseti önce Kafkasya'yı kontrol etti daha sonra Türkistan coğrafyası Ruslar işgal etti bugün geldiğimiz noktada 13 Kasımdası'nda ifade ettiniz gibi İstanbul'da toplanan Türk Devletler Teşkilatı'nın Anayedefi Amacı 1827'de Türkmen Çay Anlaşması'ndan sonra bozulan Türk dünyasının yeniden şekillenmesini yeniden ayaklar üzerine kalkınmasıyla ilgili atılmış bir adımdı bu adımın devam edebilmesi açısından Zengezur koridonun açılması lazım hatta 13 Kasım toplantısından sonra birkaç gün sonra Devlet Bahçeli ile Recep Tayyip Erdoğan'ın Devlet Bahçeli'nin bir Türk dünyası Türk dili konuşan ülkeler haritasını birlikte basına paylaşması üzerine Rusya'da, İran'da hatta Çin'de Avrupa'da, Türkiye haleyle müthiş tepler oluştu. Rus televizyonları sabahlara kadar Türk Turan İmparatorluğu kuruluyor gibi yaygalarla yaylı yaptılar, efine çıktılar Tabi Zengezur koridoru İran, Rusya'nın bölgedeki çıkarılar açısından önümüzdeki günlerde açılmama ihtimali söz konusu. Yani bu koridor her ne kadar anlaşmasında açılacağıyla ilgili basına bir yansıma yapılmışsa da bir yıl geçmiş olmasına rağmen üzerinden henüz bir fiili durum, söz konusu olmamışsa bunun Rusya ve İran'ın koridora karşı olduğu anlamını biz çıkarıyoruz. Dolayısıyla bu koridora açılırsa Türk dünyasını toprak bütünlüğü sağlanmış olacak toprak temas sağlanmış olacak ve bu hareketlilikten dolayı da Türk dünyası yeniden ayaklar üzerine kalkar endişesiyle hem İran, hem Rusya bu süreci baltalamak için her türlü gayreti gösterecek. İşte Recep Tayyip Erdoğan, bu sürece nasıl müdahale olup olması gerekir mi? Evet, gerekecek. Bu şu şekilde olacak, ya Zengezur koridorun açılması ile ilgili Türkiye, Moskova'ya baskı yapacak 10 Kasım Anlaşmasını gereğini yerine getirin diye veya da Türkiye, Ermenistan, Bülüksel'de değil de Ankara'da toplanarak süreci birlikte tartışacaklar. Çünkü 1993'de Dağlı Karabağ'ın dışındaki Azerbaycan toprakları işgal edilmeye başlandığında Türkiye, Ermenistan'la açmış olduğu sınır kapılarını bu işgale gerekçe göstermek kapatmıştı. Bugün geldiğimiz noktada eğer işgal kalkmışsa ki bırakın sınır kapıları topraklarını Dağlı Karabağ'ın da problemi bittiğini Azerbaycan devlet yetkililerinin 1. derecede ağzından dünyaya dekler edildiği için Türkiye'nin Ermenistan'la olan sınır kapılarını kapatması gerekcesi ortadan kalkmış ve bugün Türkiye yarın sabah biz Ermenistan'la sınır kapılarını açtık demesi belki de Zengezur koridor problemini kökünden çözecek bütün Ermenistan'ı koridora çevirme ihtimali tabi bunu Azerbaycan'la anlaşarak yapmak gerekir çünkü Azerbaycan içerisinde ve Ermenistan içerisindeki Rusya'cı damar hala etkin ve aktif bunlar çatışmadan Rusya'nın bölgeden demel almasını sağlayan küçük gruplar bunlar üzerinden Rusya bölgeyi provokaya derek varlığını sürdürüyor. Dolayısıyla Zengezur koridoru açılmaz ve Ermenistan-Türkiye dolayısıyla Azerbaycan ilişkileri düzelmezse Türkiye devlet teşkilatının fonksiyona olması söz konusundayım. Recep Tayyip Erdoğan pratik düşünün olaylara pratik çözüm getiren bir lider karakteri yansıttığı için önümüzdeki günlerde bu bizim dediğimizi hayatta geçirecek çünkü bölgenin geleceği kontrolü Türkiye'nin Azerbaycan elinden önce Moskova'ya sonra Avrupa birine doğru kaymaya başladı. Hatta İran'ı da işin içerisinde düşündüğümüzde bu üçlük birliktelik ve hatta üçlük ayrı grup diyelim denge diyelim. Bölgede Türkiye'nin Azerbaycan'ın sağlıklı bir zeminde iktibata geçmesini engelleyebildikleri kadar engelleyecek ve süreci öteleyecekler. Bunun karşılığında da Türkiye'nin ve Azerbaycan'ın acil tedbiri alması gerekir. Eğer bu tedbirleri alınmazsa önümüzdeki günlerde bölgede çok daha farklı gelişmeler olabilir. Çünkü o tedbirlerden devam edeyi hocam, izleyiciler de diye ki ne çıkış yolu gösterirse sizden o tedbirler de o tedbirler dedikli neyin ezerti hocam? Olunla devam edelim. Geçen günlerde İbrahim Reis'in yemin töreninde biliyorsunuz bayrak krizi yaşadık. Azerbaycan Meclis Başkanı, Türkiye Meclis Başkanı'nın bayrakları, törenlerde kullanılmadı. Uzun bir tartışmalar oldu. Ama onlar önce şunu söyleyeceğim. Azerbayc İran bayındırlık bakanıyla Ermenistan bayındırlık bakanlıklarının yapmış olduğu ikil anlaşmalar var. Bu başlar köfezinden tedbirli üzerinden Zengezur koridorunu Düneiden, Kuzey'e Eriman'dan Gürsüdan Limanlarına çıkan bir yol inşaat söz konusu. Hem tren yolu hem karayolu. Bugünlerde bu tartışının hatta 2 gün önce yine Ermenistan basında bu çok ön plana çıkarıldı. Şimdi bunlar gündemde olduğu bir noktada Zengezur koridorun yani Hazar istikametinden Doğu'dan batıya, Zengezur'ü geçip Mahçıvan'a gelecek, oradan da Türkiye'ye gelecek koridorun açılmasına İran ve Rusya resmiyette çıkarmasa da filiyatta taraftar gözükmüyorlar. Dolayısıyla yine Erdoğan'ın ifade ettiği gibi 3R-3 masası oluşturalım, bölgeneki devlet devletlere gelsin sözüne. Şu anda hiç bir devlet tamam demiyor. Ne İran, ne Gürcistan, ne Rusya. Ama hepsi sanki tamam diyormuş gibi bir çizim içerisindeler. Hepsinin, bakacağız şu, Gürcistan dahil olmak üzere ki Gürcistan'ın da bölgede eğer Zengezur koridor açılsa bölgede ekonomik olarak ciddi anında kriz yaşayacak çünkü şu anda Türkiye'ne bütün taşıma yolları Gürcistan üzerinden geçiyor. Böyle olunca da kısa varda da çözüp Türkiye devreye girerek Azerbaycan'da birlikte Ankara'da bir çözüm masası oluşturacak Paşinyat Erdoğan Ali'ye birlikte bu problemi çözmekle ilgili hareket edecekler. Evet o çok ters bir urgulama. Çünkü Erivan'daki Hazret-i Türk düşmanlığı Bakü'deki 30 yıldık Ermeni düşmanlığı bu birlik deliğin önündeki en büyük engelli. Zaten bu iki düşmanlığı da Rusya bilerek uzun vadyaya yayarak gerçekleştirdi ve Erivan'daki Rusya'cılarla Azerbaycan'daki Rusya'cılar bu gerilmiş sürekli pompaladılar ve bu noktaya getirdiler. Ama bütün savaşlar Barış için yapılır. Yani Birüz Dünya Savaşı'nı, hep beraber tarihten biliyoruz ve bugün o savaşı gerçekçisi devletler dost gibi yaşıyorlar. Dolayısıyla Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki savaşın da bir barışla barışla taşlandırmak lazım. Çünkü Türkiye ile Türk dünyası arasındaki Gürcistan ve Ermenistan problematini Çarlık Rusya'sı, Sovyat Rusya'sı ve bugünkü Federasyon Rusya'sı müthiş bir şekilde kurguladığı değerlendirdi ve burada üzerinden Türk dünyası yönetmeye çalışıyor. Eğer siz Türk dünyasında birbirliktelik oluşturacaksanız istesek de istemesek de sevsek de sevmesek de Ermenistan koridorunu açmak zorundayız. Yani bunu Zengezür koridoru demiyorum bakın, Ermenistan koridoru diyorum. Çünkü Zengezür koridorunun hukuki statusu, kimin kontrolünde olacak, nasıl işleyecek, yarın orası kapandığı zaman ne tür problemler karşıcağımız belli olmadığı için Türk dünyasının geleceğini 1827-28 Türkmençe anlaşmalarını yok sayarak ve hatta onun ortaya koyduğu şartları kaldırarak Ermenistan'ı Türk dünyasında normalleştirmek zorundayız. Ha, Ermeni düşmanlığı çok üstü feride konuşturabilir Ermenler bizi keçti denebilir, Ermenler şunu yaptı denebilir, bunların hepsi denebilir. Hümeyni'nin ırak savaşıyla yeni baldıran zeytin içtim cümlesini hatırlayalım, bütün savaşları için yapılır ve Güney Kafkasya'da Türk dünyasının manevelası, kilit taşı, Güney Kafkasya'da eğer Azerbaycan halkimiyeti tam manasıyla kontrol altına alamazsa bundan Türk dünyası ciddanlığında zarar görecek ve Türk devletleri teşkilatı da kağıt üzerinde kalacak ve bu da Türkiye için ve hatta Türk dünyası için, Azerbaycan için çok olumlu sonuçlar vermeyecek. Tabii şunu da şöyle başka sorularınıza zaman ayırmak istiyorum. Çünkü günlerde, İran'da ve Rusya'da ciddanlığında değişimler olacak. Hem Güney Kafkasya'nın gidişatı bu değişimi tetikleyecek, hem de Rusya'daki değişimler, Güney Kafkasya'daki gelişmaları tetikleyecek. Onun için, Türkler gelecekle ilgili beklentilerin çok yüksek tutmaları ve 300 milyonluk Türk dünyasında hazır olmaları gerekir. Teşekkür ederim. İzleyicilerimizin yer fikirlerini seslendirebilir miyim Hümeyni? Çok önemli açılamalar verir. Yani bizim izleyicilerimizin çok önemlidır bunlar. O yüzden ümumlaştırıp soruşurum. Tahir Bey'e, Oktay Bey'e, Yamin Bey'e, Sadik Bey'e, bizi izleyen Berhuz Bey sonuna Amin Bey, Oktay Bey herkese teşekkür ederim Melisin Bey. Ben düşünüyorum ki, bugün Hürmetli Hoca'mızı Profesör Dolur Hürmetli Hoca'mız daha önemlidir. Görünen bulur ki, karşıdaki aylarda Mentege'de yeni gerginlikler gözlenebilen ben bile anladım Hoca'mız sizin dediğinizden bunun mügabülünde ne itmelgik o sualadan aşağı yukarıcağa verirdiniz. Ama konkret olarak yakın perspektifte bizi Mentege'de neler gözlüyür o gerginlikler neden ibarat olabilir. Burada Rusya burada Rusya'da da öten aylarda gerginliklerinin şahidi olduk. Özellikle öten güçten İran'da durumu belledir. İran Rusya'da Türkçe'de bugün çok ciddi İtalyan krizler şahidi oldular şahlanmış yine ayağa kalkıp böyle bir şerayette Mentege'nin yakın perspektiften neler gözlüyür ve Mentege kılları baş verebilecekler mügabülünde ne iliyebilirler. Çünkü aşağı yukarı garabağında baş verenler de bundan etkilenir, telsirlenir. Ben size dedim ki o vizyonu siz o tabloğunu bizim gözümüz önünde canlandırasın. Çok teşekkür ediyorum. Öncelikle geçen hafta Azerbaycan'da yayın yapan hakkını azza bir röportaj vermiştim. Orada bu gerizmelerin neticesinde Ermenistan'da bir askeri darbe gerçekleşebilir gibi bir cümle kullandım. Fiklimin hala arkasındayım çünkü Rusya, Ermenistan'ı elinden kaçırmak istemiyor. Vatihalemi de Ermenistan'ı özellikle işte dünkü 15 Aralık'ta Bülüksel'de toplantı yapılacak cümlesi benim fikrimi biraz daha kuvvetlendirdi. Vatihalemi de sessiz bir şekilde Ermenistan'ı Rusya'dan koparmaya çalışıyor. Yani Belarus krizi gibi, Ukrayna krizi gibi Batı ile Doğu arasında şey Rusya arasında bir Ermenistan krizi söz konusu olacak gibi gözüküyor. Bunun yanında Türkiye bu krizde devlet ışık alırsa Güney Kafkası da yine Azerbaycan'ım ve Türkiye'nin istedikleri noktasında gelişmeler olmayabilir. Bunun için Türkiye elinde bir koz olarak Azerbaycan'la dakika dakika birlikte hareket ederek çünkü 2009'da Türkiye'nin acemice bulgulamaya çalıştığı Ermenistan açılımı Türkiye Azerbaycan ilçiklerinin ciddi anlamda gelmişti. O zamanı çok iyi hatırlar izleyicilerimiz. Böyle bir problemle karşılaşmadan Türkiye Ermenistan Azerbaycan ilçiklerinin Ankara merkezi bir çözüme kavuşturmanın önümüzdeki günlerde ihtimalini göz önünde bulundurmak gerekir. Evet, Rusya putünden sonra nasıl bir süreç yaşayacağı belli değil. İran İbrahim Reis'iyle can çekişen rejimin rejimin ayakta tutmakla ilgili bir hamle gerçekleştirdim ama İran önümüzdeki 5 yılda nasıl bir süreç yaşayacağı yine belli değil. Yani hem Rusya ve İran ciddi anlamda krizlerle karşı karşıya Türkiye'de yücel yıllık bir demokratik geçmiş söz konusu. Türkiye'de hükümetler değiştirde devlet politikaları aynen devam eder. Bu bağlamda Türkiye Recep Tayyip Erdoğan'la kayındayım. Ama Recep Tayyip Erdoğan şu anda Türkiye'nin politikalarını dış politikalarını oldukça güzel şekilde sek ve idare ediyor. Bu anlamda üçlü devlet değerlendirdiğimizde yani Rusya, Türkiye, İran değerlendirdiğimizde Türkiye aslında bir kader çizgisinin dönemini üzerinden atmış oldu. Kısaca vaktimizde azaldı bir tarihsel olaydan örnek vermek istiyorum. Aynen Türkmençay anlaşması süreçini anlattığım gibi biliyorsunuz. 1905'te ve 6'te Rusya'da ve İran'da 2.5'tü yet. 1908'te Türkiye'de 2.5'tü yet olmuştu. Yani Moskova, Tahran ve Ankara arasında bir kader çizgisi beraberli söz konusu. 1917'de Ruslar sovyet sistemine geçtiler. 23'te Anadolu İmparatorluk'tan Cumhuriyete. 1925'te de bin yıllık Türklerin yönettiği İran İngilizler tarafından farslara dolayısıyla Türkler eliktar kaybına uğramışlardı. 1946'ta Stalin sonrası Rusya 1946'ta Türkiye'de çok tek parti dönemden çok parti döneme geçiş rejim anlamında. İran'da da Musattik'a karşı yapılan bir hareket söz konusu olmuştu. 79'da Humeyni Devrimi, 80'da Türkiye'de askeri bir darbe olmuştu. 1991'de Rusya sovyetlerden Pelerasyon'a geçiş rejim değişikliği yaptı. 24 Haziran da Türkiye, bunlar üç yıl önce Cumhurbaşkanlığı sistemine geçiş yaptı. Şimdi İran ve Rusya'da sistem değişikliği süreci başlayarak. Bu İran ve Rusya'daki değişimin nasıl olacağını Türk dünyası yakından takip etmeli ve Türk dünyası geleceğini bu değişim sancılarına ve bu değişimin sonrası oluşacak yeni atmosfera göre hazırlığını yapmalı. Ben buna bir de Çin'i ekliyorum çünkü şu anda Amerika'nın Büyüyen Devçin'e karşı geliştirdiği stratejiler söz konusu. Bu stratejilerle Çin'in önümüzdeki 5 yılda büyük ihtimalle parçalanacağı bölüneceğini göz önünde bulundurarak Çin'de de bir Türk dünyası uyanan dev söz konusu. Buradan oluşacak İran'dan, Rusya'dan ve Çin'den oluşacak sinercilerle yeni bir Türk dünyası ile karşı karşıyayız. Yeni bir Türk dünyası modeline doğru kendimiz hazırlanmamız lazım. İşte 13 Kasım'da İstanbul'da Türk devletler teşkilatının kurulması belki de bu gelecek beklentilerinin altyapısını oluşturmak için gerçekleşiyor. Bunların da Kemertaş'ı, düğüm noktası, hareket noktası, manevvel noktası ne derseniz değil Güney Kafkasya dolayısıyla Türkiye ile Azerbaycan arasındaki toprak temasından geçiyor. Biliyorsunuz 1900 Türkiye ile Rusya sınırlar çözüldüğünden Naşçıvan arasında sınır yoktu. Atatürk 11 km'lik Naşçıvan sınırında İran'da satın aldığından hemen sonra Stalin Sovyetler diyelim. Belki Lenin de o da o tarih, ama Lenin de o zaman iktarda Lenin Sovyet halkların kardeşliği cümlesinden hareketle Zengözür koridorunu Azerbaycan'dan alıp Ermenistan'a hediye etti. Dolayısıyla Ermenistan ile İran sınır teması sağlanınca Türkiye'nin Azerbaycan ile Naşçıvan Özel Bölge olarak Türkiye tarafında kaldığı için Azerbaycan'da toprak teması sıfırlanmış oldu. Bu tarihsel taktik ve strateji bugün dönüm noktası yaşıyor. Eğer Türk dünyasının geleceğini, ikbal ve istikbalini düşünecek, konuşacak olursak, bunun evvel emirde Zengözür koridorunun dar sıkışlıklığına sıkıştırmadan bütün Ermenistan'ı koridor yapacak şekilde Türk dünyası kendini ilmen fikren zikren ve diplomatik olarak hazırlamak zorunda. Bunun da yolu ben bunu tırnak içinde kendi adıma, Kafkasam adına söylüyorum Hasan Otay adına söylüyorum. Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan ilişkilerinin Ankara merkezli düzenlenmesinden geçer. Eğer bu olmazsa İran ve Rusya ve Burak adına kattığımızda Güney Kafkası'ya da Zengözür koridorunun açılmasını engelleyebilmek için sonuna kadar mücadele edecekler. Bu mücadele de kimin galip geleceği kimin başarılı olacağı şu an pek gözükmüyor. Ama her ne kadar 10 Kasım anlaşmasında biz Laç'in koridoruna müteakkabil olarak Zengözür koridorunun açılacağını beklentimiz her geçen gün önümüzdeki günlerde hem dağlı Karabavucar'ın hem de Laç'in koridorun üzerinden ciddi anlamda tartışmalara şahit olacağız. Bunu keşke olmasaydı Zengözür koridoru açılsaydı da az da olsa umutlarımız yeşerimiz olsaydı diyeceğiz. Ama gözüken o ki önümüzdeki günlerde bu tartışmalara çok daha fazla sahne olacak. Ermenistan'da miktar değişiklinin önüne kapatmamız lazım. Çünkü yerine gelecek eski yönetici uçaryan, sarkisyan, ekolünün iktidara gelmesi onlarla itibatlı bir askeri yönetimin Güney Kafkasya'da Ermenistan'da iktidara gelmesi Ermeniler'i terörize edecektir ve bunlardan çok Türkler zarar görecektir. Nasıl ki Büzdüya Savaşı'ndan sonra ve Büzdüya Savaşı'ndaki Ermeni çetecileri Türk, Osmanlı'yı, Azerbaycan'ı canından bezdirecek teröreylemleri gerçekleştirdiği gibi bu yeni dönemde de terörize olan bir Ermeni devletiyle karşı karşıya kalmamak adına özellikle ve özellikle Ermenistan'ı çok yakından takip etmek dağıtmış oldu her ardımı iyi görmek ve Ermenistan'ı normalleşmeye doğru sevk etmek gerekir. Bunu yaptığımız zaman belki önümüzdök dönem Türk dünyasının geleceğini çok daha sağlıklı bir zemine oturtabiliriz. Hocam çok güzel konuştunuz danıştınız ama tersiz ki bizim bir ilişim da bu an sona çattığı bizden sonra da veyleştiler olduğunu göremem burada bitirmek zorundayım. Ama izleyicilere söz vereceğim. Hocamdan da biz almak istiyorum ki yakın haftalarda bu mevzunu dağım ettirelim. Bu çok önemli meseledir. Görünen budur ki men tegede alab barış, men tegede terökeslik, emniyet perspektibi çetin görünür. Niye çetin görünür? Bütün bunlara gizmende olsa hocamcağı verdi. Bir saat bu mevzular için çok azdı ama nöbet verişlerimize yine de hürmetli profesör doktor hasa noktayla sizin karşınızda olacağım. Çok teşekkürler hocam. Bayla aksiyonlar, selamlar, saygılar hoşçakalın. Siz de hoşçakalın. Sağ olun Allah'a emanet. Özleciler canlı yayımızı sonuna gelip çattık. Lütfen efiri beğenin, lütfen efiri paylaşın ve kanalımıza abone olun ki daha geniş auditoria, bu mükemmel analizi yine hem de alternatif yeni diskursu bu. Bunu izleyebilebilsinler. Bu da sizin bize desteğiniz olarak aslında azat müstehirli medya desteğiniz olarak. Sağ olun sağolun. Sağolun. Tanrı vetenimizi, Tanrı milletimizi görürsün.