 Bartje, van Valklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van uteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leeuw. Valklandjes door Herman Heijermans. Bartje. Wat Bartje overkwam, de dag voor z'n stierf. De dag voor z'n stierf had ze het enige en zondelingsglotgeval in haar leven. 79 jaar had ze rustig, zonder te grote onevenheden bij Arnhem gewoond. De man was dat. Willem leefde. Willem was de zoon die het atchee geweest was en nauw in Amsterdam in betrekking was. Waarschijnlijk zou Bartje zonder het enige en zondelingsavontuur gestorven zijn wanneer ze niet plotseling op het denkbeeld gekomen was om Willem te gaan opzoeken. Ze hadden er in Arnhem verteld dat er een pleziertrein zou lopen voor een koopje. Nog nooit had ze gereisd, nauw wou ze. Ze wou en was er niet meer af te brengen. Ze was zo ineens kopper geworden. Als de bovenbiervrouw er sprak van de leeftijd, lachte ze met een krakend lachje en zei dat ze de hoorlipiep nog wel kon dansen. Ze wou, ze wou Willem verrassen, ze wou Amsterdam zien. Ze was plots jong geworden. Toen ze in de derde klasse kopper zat met de oude rimpelhandel op de Hengselmand, riepen ze het nog eens. Weet je het nou, Tante Bart? Ja, ja, ja, knikde ze knorg. Zullen we het maar niet op een stukje papier schrijven? Welgut, nee mens, wat maken je nou toch moeilijk? Als je dan wees, vergeet. Ik vergeet het niet. Bij Pieters, op de oude zijds voorburg wel. Ja, ja, ja. Weet je het nummer nou goed? 466. Nee, daar heb je het al. 463. Dat zij komers. Kan de fles niet omvallen? Die staat tussen de kentenbroodjes. Wees nou voorzichtig met uitstappen. Ja, ja, ja. Verdie je een toerkaartje niet. Nee, lieve mens. Nou, adjustante, pas op voor het portier. Hou je roken binnen. Dag, dag, dag. 466, oude zijds voorburg wel. Rutts, daar ging de tijm. Ver genoegd zat Bartje in het hoekje. Ze had de karabas neergezet, vreefde plooienglat van de bruinrode gebloemde omslagdoek. Ver genoegd keek ze uit het ruimtje en verwondelde zich dat een tijm zo gauw gaat. Ver genoegd kouden ze. Ze kouden altijd. Niemand wist wat ze kouden. Ieder wist dat ze kouden. De leren geplooiden kinderbakjes trok regelmatig op en neer. De diepe vetplooien van de hals waren geen moment zonder beweging. Het was een aardig rustig uit vrouwtjes doen. Afgewisseld door een evenregelmatig openen van de mond, het vertonen der bruine tandstompjes en der zwarte grotjes ertussen. Het grijschrouwe haar lag glad om het penen gehoofd. De bruinrode gebloemde doek hing zonder een keuk om de plouwe, deftige, zondagse rok. Ze zat in een volle coupé. Er waren juffrouwen en mannen, allemaal plezierige, vrolijke mensen die het ene liedje naar het andere zongen. Ga je ook naar Amsterdam, ouwetje? Ja, meneer, zeker familie opzoeken. Mijn zoon woont hier in Amsterdam. Zes maanden. Gaan jullie samen de peentjes opscheppen, hè? Nou, alsjeblieft. Ben je er al meer geweest? Nee, mens lief, ik heb nooit tijd gehad om te reizen. Over en weer zaten ze te praten. Dan zette er een liedje in, overschilend en overstampend het gedruin van de wagen. Er was een juffrouw, zo vriendelijk mens die zoetigheid presenteerde en een ander had een fles met oude kolanje. Bartje keek genoeglijk toe, altijd kouend en trekkend met de gele, taarnige vetplooien van haar magere hoofd. Je was er eer je het wist. De tijd was omgevlogen. Nou, dag je vrouw. Gijs, help de oude juffrouw eens. Ze was nu op het perron in Amsterdam. Daar had je al een agent. Meneer de agent, zou je mij eens willen zeggen waar de... Wat moet je, moedertje? Ik moet naar mijn zoon, die woont. Die woont. Ach, lieve god, dan heb ik de naam van de straat vergeten. Is het hier in de buurt? Dat weet ik niet. Hoe heet hij? Willem. Van zijn van... Willem de boer. Ken ik niet. Wat doet hij? In betrekking? Weet je dan niet waar die woont? Het zal me wel weer te binnen schieten. Wachtbaar, wachtbaar. Voor het station bij de Tamwagen drippelde ze heen en weer... zich inspallend, zenuwachtig, angstig. Ze wist het niet meer. Wat ze ook deed, ze wist het niet meer. Het was zo'n ellendige naam, zo'n verschrikkelijke lange naam. Nog proberden ze het eens. Beverig sprak ze een kutsier aan. Meneer, heb je wel eens van mijn zoon gehoord? Van je zoon? De boer heet hij. Er zijn wel honderde boers hier, oudje. Weet je de straat niet? De straat, de straat... Dat is nou toch verschrikkelijk. Ik wist het zo goed. Waarom heb je die laten opschrijven? Ik kan niet lezen, meneer. Zeg, Tidus, heb je wel eens van een de boer gehoord? De boer? Ik kan de schoen maken, de boer. Kan het hem dat zijn? O, god, nee, meneer. Mijn zoon is in betrekking. Niemand wist er te helpen. Met snelle, bibberende rukjes koudersen, hield het man vast met de bevende handen. Wat zou ze nou doen? Ze zou verder wandelen, vragen, net zo lang tot ze gevonden had. Ze liep rechtuit de Weespotstraat in. Rondkijkend, bedusd door zoveel mensen. Zag je zan, sukkelde ze over de stoep. Voor elke en opzijwijkend, iedereen aankijkend of het soms Willem zou zijn. Dan stond ze weer stil, vragend. Weet u hier soms Willem de Boer? Mijn niemand wist het. Ze wezen haar een winkel aan, waar eieren, boter en kaas verkocht werd. Maar de vrouw in de winkel had nooit van een Willem de Boer gehoord. Toen ze de Weespotstraat had uitgelopen, keerden ze terug. Moe. Nog eens vragend, nog eens vragend tot bij het station. Op een stoep van de Zafati-straat ging ze zitten, tobbend, zoekend en begon stilletjes te huilen. Schilt er wat aan, vrouwtje? Ik zoek me zo menig. Is die van je weg gelopen? Nee, nee. En dan begon ze weer de uitlegging, weer hetzelfde. Nou hield ze de ogen dicht en bad. Ze bad altijd, als ze in moeilijkheden was. Nou, wat ze zagjes met gevouwen, trillende, ouwe handen. Lieve God in de hemelen, zeg me nou hoe de straat hield. Die straat van Willem. Lieve God, zeg het nou. Heel wat mensen stonden in een kringel maar heen. De een vertelde het aan de ander. Heb je ook gehoord van een Willem de Boer? Willem de Boer? Er is een spek slager. Nee, hij moet in betrekking zijn. Vraag nou maar raak. Ben je al bij de politie geweest? Ga daar de politiemoedertje. Kom, laat het mens niet voor niks lopen. Weet ze veel, de politie? Ga zo lang in de wachtkamer van het station, vrouwtje. Dat zou ze dan maar doen. Daar waren niet zoveel vreemde mensen die er stonden aan te gapen en er toch niet helpen konden. Op één der banken ging ze zitten, denkend, tobbend, al maar klapperend met de benige onderkaak, al maar pluisend met de dunne lippen. Als zou ze uren verzinnen, ze zou die naam weer weten, die lange en lendig lange gekken naam. Zo bleef ze urenlang versuffend, telkens meer versuffend, met hete ogen en een moe geburkt oudlijf. Toen de andere plezierijzigersavonds weer kwaaben in het station, zat ze nog op dezelfde plek, met de demand met krentenbrootjes en de flesmelk, waarvan ze niets geproefd had. Heb je zo'n gezien moedertje? Nee, zijn ze snikkend. Ik heb geen geheugen meer. Nee, nee, nee. Einde van Bartje. Toen zei erin, je moet het honduk tellen. Dus geef ik hem allemaal aan. Kind, ik was zo verlegen. Toen begon ik, 1, 2, 3, 4. En toen heb ik geschreeuwd tot ik sliep. Gek, hè? Heb je hopen gesneden terwijl je sliep? Dat weet ik niet. Ik lag weer hier toen ik wakker werd. En toen was ik zo ziek als een hond. En toen stak mijn been, maar ze had dat vastgebonden. Heb je dan niks gevoeld? Niks. Kan jij merken dat ze je snij uit je slaat? Dat weet ik niet. Moet jij ook gesneden worden? Dus is er echt van nee. Wat scheel jij dan? Toen de rheumatikjes met de pinnen geslagen. Doet dat pijn? Nou hoor, maar hart klopt soms verschrikkelijk. En dan krijg ik het zo benauwd. Zij dacht eerst dat ik doos zou gaan. Was je te bang voor? Eken? Nee. Je legt hier wat lekker. Wie zou er voor je plezier komen? Heb jij vanmorgen ook chocola gehad? Nee, pap. Ze lagen nog te praten in de grote ziekenzaal van het binnengasthuis toen de pleegzuster kwam. Rikje, je moet even mee naar de kliniek. Wordt ze nou ook gesneeën? Nee, domme meid. Rikje wordt niet gesneeën. De zuster wikkelde Rikje en de deken nander in de armen tocht haar weg. Dag, Rieptoos. Dag! In de gang, angstig, benoud, voeg ze nog eens... Zesdag? Ze zullen me toch geen pijn doen. Nee, Rikje, wees maar niet bang. De deur van de kliniek ging open. Zesdag leid er voorzichtig in een bed en ging heen. Onrustig keek Rikje rond verlegen bij het gezicht van zoveel mensen. Een heer met gouden bril, kaal hoofd en grijze bakkebaarden en hier die vriendelijk keek kwam bij het bedzitten. Die kenden ze. Daar was de professor. Maar de andere twee, die bij haar bed zaten en al die heren in de ronde die drankenkeken, zouden ze ook gaan snijden. Maar ze zag nergens messen. En de professor keek zo vriendelijk. Doen al je weer jakje uitkint. Hij hielp haar en tikte zachtjes op haar wangen. Wees nou maar niet bang. We zullen je geen pijn doen. De professor schoof het hem naar beneden. Niet bang zijn kindje. Wordt na huis niet gesneeien? Wel neem al een meid. Zo, blijf nou rustig liggen. Wil u beginnen te vragen, meneer? Aarzelend, hetzelfde nog vreemd vindend, begon de student. Hoe is je naam? Rika Bos? Hoe oud ben je? Veertien in december. Leven je vader en moeder nog? Vader is dood. Waarom is die gestorven? Weet ik niet. Is je moeder gezond? Ze was gister verkouden. Uitdozenlijk november ligt geen rustig in de klinicaal. Sterk verlicht stond het ijzer aan het bed met het meisje, omringd door de studenten. Alleen de stemmen van de vragen de student, het kind, soms die van de professor klonken. De rood gloeiende kachel pruttelde en voet werd verschoven. Een blaadje papier ritzelde een harde puntige pen kraste op een woek. Op één der drie lange, bruine tafels glimmerde een kantige schamplichten van instrumenten, kolven en flessen. Geen geluid kwam van de binnenplaats. Was wit, lag zij in het bed. Het zwarte haar was netjes weggestreken onder het witte mutsje. De muts was strak witter dan het gezicht dat al zijn jeugdgevolheid had. Blauwe aders waren als stroeve vegen in het wit van de hals. Ze lag als een marmerend beeldje met blauwe marmeraren. Maar er was een benauwend leven in haar. De ogen, glansig en wonderlijk groot, keken met sterke uitstraling van leven naar de student, naar de professor, naar de anderen. De dunne scherpwitte neusvleugels bewogen snel zonder ophouden. Ze had dood kunnen zijn als de ogen niet zo brandend van leven geweest waren. Als de witte, de dunne doorzichtige neusvleugels niet zo kort zich hadden bewogen. Ze lag marmermat, was zich bleek op het ijzeren bedje. Toen hij even ophield met vragen, lacht ze flautjes om een afbeelding aan de wand, om een man met zo'n chemieke buik. Wat een gekke plaat, zo'n rare man. En ze zag een student die zat te schrijven. Wat leek hij op je opie? Net zulke dikke konen. Net zulke chemieke ogen. Ze mocht even lachen, maar ze zouden dacht. Ze zag hem nog zitten op het stoepje bij de munt. Toen hij de suikerbondjes uit zijn broek zak haalde, en ze wel stroop leken, zo nat als ze geworden waren. O, godprofessor, niet snijen! Nee, nee, kindje. Ze hield de ogen niet af van de instrumenten, stootend, ademhalend. Hadden ze het toos niet in haar bein gesnijen. De professor begon te auskoteren. Hij luisterde overal met de statuskoop en zei dingen in een vreemde taal. Waarom spraken ze nou Frans? Waarom klopt ze erop de borst? Je kon je lachen haast niet houden, net of je tegen een doos klopte. Want dat mens toch raar gemaakt was. Dat je zo holig zou binnen. Je zou zweren dat er iemand in het donker op deur klopte. Wat een mooie gouden bril had hij. Maar al die warme vingers. Nee, maar, grumpy, nu tekende de professor met een potlood op de blote lijf. Het leek wel een suikerhard. Ze werd er warm van. Er was een grote rust in de kamer. De scherpe puntgepen, krasten, de stemmen klonkend soms gonsend. De kachel pruttelde. De studenten schreef een haastig of keken ze niet op de stoelen. Ze keken naar wat professor tekende. Het werd ze nou moe. En dat het hier zo benauwd was. Zo warm. Maar ze sneeër daar lekker niet. Ze sneeër er niet, zo'n stoos. De lichtblauwe oogleden hingenswaar over de ogen. De studenten schreef een haastig of keken naar het waswitte kind in het bed. Ze hield haar handen gevouwen. Het hoofd lei iets op zij. Korte ademgeluidjes kwamen uit de kleine droge mond. Het bed met de witte lakens, de vervormvahende dekens, stond scherp in zijn harde lijnen in de kring van de mannen. Het wit van de lakens, de marberen witheid van het kind, waren om wat in de donkere vlakken daar kleren, waarin het robisch de vlees leuren. Half gebogen met een grijze plijming daar bakkenbaarden boven de ronding van de rug zat de professor met een gering de hand op de dekens. Nou, werd ze weer wat beter. Het was toch wel gezellig zo. Dat waren we allemaal dokters. Die kwamen leren van de professor, die alles wist. Nou, maar die bleken zag er ook niet voordelig uit. Maar tot die zwarte bij het ramen neus bleek wel niks. Nog zo'n grote man leren? Moet ze nog lang blijven? Ze kreeg zo'n slaap. Kamikas je zo luilag. Moeder had net de was vandaag. En morgen, dat grote kantoor op de herengracht. Wat brandde die kachel? Daar kreeg je het benauwd van. Was het nou weer om te stoken? Slapen zouden toch maar niet. Als ze slapen ging, sningen ze open om je van binnen te bekijken, zoals met toasterbeen. Exitus letalis staat te wachten. Het was tijd niet te bepalen. Wat professor nou weer zei, Jopie kon ook Frans palen winken. Maar nou was het gedaan. Professor klede er aan, en de zuster kwam binnen. Zodans zijn eens klaarwakker, nou ze heen mocht, bij Toos. Zuster, doe haar weg in de wilde deken. Toos leelt te kijken. Wat ben jij in tijd weer gebleven? Riek bleef even ademhappen van benauwdheid onder de dekens. Toen zij ze met ogen groot open. Ze hebben me lekker niet gesneeën, voetnoot. Exitus letalis is de dood. Einde van kliniek. Grootmoedertje van Valklandjes Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden is vrijwilliger ga naar LibriVox.org door Michael Wolf. Valklandjes de Herman Heiermans. Grootmoedertje Ze vreeft er benigens kelethanden over er in de rokken uitpalende knieën angsterd met hortende rukken. Als die na maar kwam, als die na maar gauw kwam zo'n speelse jongen. Truik onder elk ogenblik zijn dan had je de poppaan tansen dan was er weer ruzie en knorren. Daar gaf die nauw. Ze had het nog zo gezegd. Daar ging de bel. Was het trui of een van de kinderen. Nou deed de meid open. Hij was het. George alleen bonds de zole trappen op zonder zijn voeten te vegen. God dank. Ben jij het, George? Ja, Grootmoed. Heb je het? Ja, Grootmoed. Uit zijn warme broekzak haalde het veentje een medicijnfles halfgewuld. Hij was het aan. Deer de kurkeraf, rook even, deed weer dicht en muffelde het weg naar zak. Hoeveel geld op je over? 15 cent. Netjes telde hij de warme cent eruit op de vensterbank. Die zei van jou, George? Zou je niks zeggen? Nee, Grootmoed. Je moeft het niet te weten, hoor je? Nee, Grootmoed. Koop jij nou maar wat knikkers. Zo hoorde hem de trappen afbondsen, zoals hij het altijd deed, twee, drie trailen tegelijk. Gauw nou, voordat iemand kwam. De haals van het flesje rikken tikt het tegen haar tanden, zoals de benen gehande beefde. He, he, he. Nou, niet meer. Vanavond ter rest. He, wat een andere mens wé je zo. Bellen, bellen, bell. Dat was treesje. Die bellde altijd hoe lang als uitschool kwam. Dag, treesje. Dag, Grootmoed. Laten zet. Halt vijf. Wat ruikt het hier raar? Ruikt het hier raar? Ja, ik weet niet naar wat. Dat zullen de bloemen zijn. Is Mooney thuis? Nee, niemand. Zien. Zink je. Ja, jongen je vrouw. Wat eten we vanmiddag? Lappies. Met watten, met speziboontjes. En daarna, chelai van alebessen. Helpen ze mee aan tafelkleed. Zien met de rode handen pakt het twee tippen aan, treest de anderen. Is nou geen schandaal jongen je vrouw, dat Chos de schone loperswissel ingelopen had. Is die dan geweest? Een boodschap voor de oude juffen? Heeft George een boodschap voor u gedaan, Grootmoed? Voor mij? Nee, niks voor mij. Ruik je niet zo rare lucht zien. Zal van het zilver zijn op de vermorgen met je never en krijt gepoetst hebben. Breng je nou de borden zien. Treest je dekte de tafel. Ze dekte voor zeven. Elke dag zeven borden op dezelfde plaats. Pa zat aan het hoofde eind over het raam en had een servet met een zilveren servettering. Moe zat naast hem met een rood fluvelen servettering. Moe zat geget, daarnaast zat zij. Aan de andere kant van Pa is het Marie. Die moest altijd het geslepen glas hebben waarop voor uw verjaardag stond. Dat hadden zij en George er samengegeven. Naast Marie zat George, naast George Grootmoed. Grootmoed had een kopere servettering gedragen door twee rondjes. Zie in, breng je nou nog het olie naar zijn stel en de tafelmatjes. Treest je het pittetje voor je pa. Ja, Grootmoed. Ja, ik vergeet niks. Wees toch niet zo snibbig. Nou, ja, dat gezanijk. Elke middag hetzelfde. Zink je, zie in, daar blijf je nou. Even mijn vrouw opmaken, jongen je vrouw. Moe kwam binnen met Marie. Ze hadden inkopen gedaan. Dan ons Mariakoekjes bij de thee en garneersel voor een nieuwe hoedvertreesje. Niks geweest zien. Neem me vrouw. Wie heeft er weer zo'n schandelijke voet op de witte lopers gezet? Jongen heerst George. Meneer heeft hem toch verboeien om uit te gaan, als hij uit school komt. Daar weet ik niks van. Heb u hem uitgezonden, moeder? Wat, ik? Ik heb hem nog niet gezien. Daar belt hij net. Heeft je pa je niet verboeien, bengel, om nog voor het eten uit te gaan? Ja, moe. Maar ik heb altijd een handelijke schift geleen dat ik terug moest hebben. Wat heb je weer in je zakken zitten? Niks. Wat niks. Hoe kun je maar een geld voor zoveel knikkers? Ik heb ze gekregen. Je jokt. Nee, heus niet. Je jokt. Heus niet, moe. Heb je voor gehoor moe een boodschap gedaan? Nee, moe. Op je woord niet. Nee, moe. Goeiemiddag. Ik wam er samen van kantoor. Waarom vandaag? Gaat het goed, moeder? Eten we wat lekkers vanmiddag trouw? Runderlappjes. Trees, waar blijft het bittertje? Moe, geef u sleutels eens. Wat is dat toch voor onzin dat je de bitter tegenwoordig achter slot de gendel zet? Hier is ze al, hier is ze al. Snoep de meid. Moet er ook een glaasje? Geef je moeder nou geen bitterkarel. Ach wat. Het is heus zo goed niet voor haar. Als jij 90 bent, lus je het ook. Met glinstrende oogjes keek de oude vrouw naar de bewegingen van haar zoon die bij het raam het nietkeur glaasje vulden. Geef het er nou niet karel. Waar bemoeier je toch mee? Zuid, oudje bits met een grijpen uitstrekkende skelett handen naar het glaasje. Omdat het niet goed voor je is. Het glaasje was al leeg. De dunne lippen in het gele knokel gezicht smakten na. De donkere ogen glinstren van genot. Karel was een goede zoon. De schoon dochter had het landander. Dat wist ze wel. Maar nou was alles goed. Alles bestig. Aan tafel, aan tafel. Karel deelde de runderlappjes. Op de schootel deelde hij het vlees in acht posties de grootste voor zijn vrouw de kleinste voor zien die meid was en geen vlees verdragen kon omdat ze maagkanker had. Zo een meid was een tref. Trouw je bord. Marie geef eens door haar grootmoeder. Charles, zet je vingers niet in de saus. Dan gingen de spesibondjes rond. De aardappelen, de sauskom. En kwam er even rust vorkige tik en een gesmak van de oude vrouw. Gerrit, wat ben je stil vanmiddag? Ik? Ach, hij is verliefd ma. Montnest. Oh, oh. Wat is er? Kijk, grootmoes. God, dat scheelt de oude vrouw. Ze lag schuin weggezakt in de armstoel met ogen waarvan het wind nog te zien was. George begon te huilen en de vrouwenkeker kreeg het wit toe. Geef dan water en zit niet als zoutpillaren, scheelt de vader. Gerrit sprenkelde met haar zijn. Het grijs. Als er maar niet dood gaat. Hou je pakkers qua jongen. Ze hadden de oude vrouw op de sofa gelegd. Het grijze pluishaar pluimde in vlok op het rode kussen. Geef er wat lucht bij de hals. Kom trui, verroel je eens. Trui en Marie maakte de japon los. Gerrit hield wat daar zijn onder de neus. De zoon vreef de kerkengeskelet handen. Wat haal je uit de zak? Een flesje? Laat eens ruiken. Eerst rook de vrouw toen de man. Hoe komt ze aan je neen? Vroeg je neidig. Hou je mond. Ze keken elkaar aan. Hield een der mond voor de kinderen. Ze komt erbij pa. Zouden we de robed leggen? Laat ze eerst helemaal bij komen. Gaat dat wat beter, moeder? Vlautjes openen ze de ogen. Kijk, nog bewusteloos om zich heen. Sloot de ogen en bleefs te liggen. Kom nou, moeder. Hoe gaat het, groot moe? Er kwam weer leven in de oude vrouw. Ze keek van Carol naar Marie. Van Marie naar George. Hé, ik dacht dat ik daar dood ging. Plotseling scheen ze alles weer te weten. De beven de skelett handen vreven over de ogen. Rukten ineens dag omlaag naar de zak. Ze betasten de hele plek. Kekten met starre ogen van haal. Naar de schoondochten die het flesje nog in de hand hield. Vijf minuten later zaten ze alle weer aan tafel bij de hunderlappjes en de speciboontjes. Het einde van Grotmoedertje. Vondant van Valklandjes. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnamen zijn vrije van ouddeursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, de LibriVox.org opname door Alexandra Valklandjes door Herman Heermans. Vondant. En breng me nou nog een voetenbankie. De jongen sloft met zijn blote voeten door het natte zand. Wat een prachtige avond, vind je niet. Heerlijk mevrouw en wat een gladde zee geen rumpeltje. Ja, het is erg erg mooi. Dank je jongen. Met zijn veren zit een zahn het strand. Heerlijk gezellig. Hij met zijn benen gekruist, kijkt trommelig naar de zee. Zijn vrouw babbelt met de logies. Om, ziet u niet op de tocht? Nee, Kor. Zet toch liever je kraag op, Hendrik. Je bent zo gevolg. Nee, laat me maar rustig zitten. Ik zit heerlijk. Kor, hou je voeten op het bankie. Het zand is vreselijk vochtig avonds. Mag ik eens presenteren, mevrouw. Mevrouw grabbelt met de beriende vingers in het toetje. Nee, u moet een fondant nemen. Die zijn lekker. Proef je wel. Ze zijn van Benstorp. Kor, jij ook. Die moet je nemen in het zilverpapiertje. Wat ben jij toch een snoepster jet? Net of je ze niet lust? Meneer. Mag ik ook eens? Dank je jet. Wat een heerlijke avond. Houdelijk, houdelijk. Een ogenblik zwijgen ze. Hé, rop zijn sigaar, kijkt de bleke wolkjes na die door de avond wind worden stuk geslagen. Zijn vrouw wijft met de pun van de tong de fondant fijn tegen de tandem. Corrie koud en tift met de parasol zandweg. Grijze spikjes die in het water vliegen. Jet vrouwt de toetje en kraakt een suikerbon. Weet je wie daar gaat? Die dammel met de schaal? Nee, meer naar achter. Nee, tante. Dat is de prinsies die hier gelogeerd is. Die daar in het zwaart? Ja. Goeienvoudig, he? Dat zou je nou helemaal niet zeggen. Wat zeg je daarvan? Ze komt smiddags aan tabelen dood en geeft niks bijzonders aan zich. Gister zat ik naast haar. Ze heeft van alles gegeten en toen ze opstond, zei ze maaltijd. Hoe aardig. Hebben niet met haar gesproken. Nee, want ik ken niet zo goed Duits en ik wist niet goed hoe ik er moest aanspreken. Prinsesie, natuurlijk. Dat is nog zo natuurlijk niet. Je spreekt een koning toch ook niet met koning aan? Nee, het is niet zo makkelijk. Ze komt net aan zijn weg uit. Hendrik, neem je goed af voor haar. Om slaapt. Hendrik. Wat is er? Neem even je goed af voor de prinses. Moet je me daarvoor wakkermakken? Wat groeten ze lief terug he? Ze ziet er voornamelijk. Nou, dat kan ik niet vinden. Is dat de prins? Nee, de prins komt erst morgen. Wil je nog eens gebruikmaken mevrouw? Zijn die bruine ook lekker? Nee, de prins komt erst morgen. Wil je nog eens gebruikmaken mevrouw? Zijn die bruine ook lekker? Zijn die bruine ook lekker? Dan zal ik er zo in nemen. Corrie, alsjeblieft. Haal een beetje dichterbij. Meneer en vandaan, toe neem je er nog heen. Onslaapt je het? Slaapt hij alweer? Hendrik. Hendrik. Laat hem dan slapend aan te. Hij zal moe zijn. Hendrik, legt aan tenminste eerst die haar opzij. Kijk die nou weer eens knoeien met de ash. Tante slaat met de zaktoek de ash van Omsbroek. Om blijft rustig ingedoed met zijn hoofd schuin weggezakt tegen de zijwand van de badstoel. Zij ziet niets van hem dan de punt van zijn bruine baard, een glimmertje van de houdenlonier en zijn neus. Zo morst hij nou altijd met zijn gijaren als hij na de eten in doet. Haat hem hier niet vooruit. Vooruit? Hij is zo gezond als een fisch. Hij pelt zich alles in. Hij is nog nooit zik geweest. Toch heeft hij aan pa geschreven dat hij zich zo zwak voelde. Maar lichijd hij is net zo gezond als ik. Dan heeft hij hart zikte. Dan weer lever zikte. Dan weer zegt hij dat zijn ruggemerk allemaal verbeelding. Hij ziet er ook heel goed uit. Niwaar? Nog een vondant mevrouw. Strak is hij het. Kor, jij? Nee, die niet. Die level. Is er een vers bij? Wacht even. Laat eens lezen. Bij het slaan van elk liefhebben hart komt. Goeie jammer, daar waait het weg. Zou het vloed zijn. Dat kunnen toch wel zijn. Dan kunnen we hier ook niet lang meer blijven zitten. O, nog wel 10 minuten. Prachtig is de zee als het zo donker wordt. Zie je dat witte wolkie? Daar is de zon onder gegaan. In de verte heb je de vuurtoren. Wat een licht. Je zou zweren dat het vlak bij was. Krijg u het koudtante? Ja, het is altijd goed aan het straan saavonds. Jongen, jongen, wat komt het water opzetten? Laat om geen kou kunnen vatten. Nee, die doet hier elke avond. Zou ze niet zijn haar niet koud kunnen? Zijn zich haar. Wat is zijn zich haar? Hij heeft hem laten vallen. Nee, niet meer oprapen koor, nou rokt hij hem toch niet meer. Kijk eens, daar gaat een jacht. Hoe eng om saavonds te zeilen. Hé, haast met te zeilen het water. Vreselijk angstig. Oeh, oeh, oeh, oeh. Oeh, oeh, oeh. Oeh, oeh, oeh, oeh. Tante en koren jet springen met angstige gilletjes op. De vloed is ineens met zoonkracht opkomen zetten dat het water tot aan de verlakte laarsjes spat. Maar het loopt dadelijk weer terug. Zou we nou maar niet gaan verzitten? Hé, nee Tante. Het is zo doel me vrouw om nog even te leven. Jullie zijn net kinderen. Vanmiddag heb ik een meneer aan het straan gezien en die bleef nog zitten toen het water in heel één ver was. Toon moest hij zijn kousen en schoenen uittrekken. Nee, dit was om te hielen. Was dat die met de rode snor? Precies, die. Neem je nou nog een fondant mevrouw? Nou, nog eentje. Deen het houtpapier is heel lekker. Daar zit gelaseerde kastanje in. Proef je wel? Pas op de hoofdjet. Nee, die komt niet zo weer. Jij nog, Cory. Zijn er nog van die ulevelen? Nog een. Nou zal ik beter oppassen. Hier heb je het papiertje. Waarom lag je zo? Nee, maar wat een nonzin. Nee, maar het is om te hielen. Hij die minnen zal tot aan zijn dood heeft wenkbrouwen en haren rood. Test de meneer uit een baddenstoel van vanmiddag. Kom meisjes, doe toch niet zo kinderachtig. Zou we nou maar niet gaan verzitten? Kom, Hendrik. Doe dan hetje nog één golf. Het wordt zo huurkinderen. Oeh, oeh, hurra! Hey, dat helde wij niet. Stij maar op tante. Wij zullen uw stoel wel verzetten. Roep om nou ook. Zijn voeten zullen naad worden. Hey, nee. Laat hem nou eens in het water zitten. Nee, nee, nee. Kijk, zo. Met een voetenbank onder zijn voeten kan hij nog wel een minuut blijven zitten. Als het water veromt hem heen is, zullen wij hem roepen. Lachend blijven ze op sterkere golven wachten. Om ziet nog helemaal droog met zijn voeten op het voetenbankie. Ze kunnen alleen maar zijn knieën, zijn opgeschorte broekspijpen, zijn afgezaakte kaos en zijn botenis zien. Scherp steekt de ronding van de hele badstoel af tegen de gole zwarte ruimtende zee. De witte schuimstrijpen leken er op aan te rennen. Maar dichtbij glijden ze even weg als een mes, dat over een plang schrijpt. Nou, zit er nog er in het zakje? Nee, jeetje. Ik wil er geen meer geven. Toen, mevrouw, het is nog zo'n lekkere. Die is voor jou, Kor. Zo, de bois op. Tante, daar is de prinses weer. Wat blijft te lang aan het strand, vind je niet? Zij geeft u gegroet. Heb je gezien? Wat een lieve vrouw. Ja, die is nou helemaal niet troodsch. Hoera, hoera. Om zit in het water. Hendrik. Hendrik. Omen. Omen. Ha, ha, ha. Hij zal niet weten wat hij ziet als hij wakker wordt. Hendrik. Meneer Tas. Meneer. Omen. Omen. Daar heb je het nou. Nou, hoort hij ons niet door het leven dat het water maakt. Nou, maar ik durf er best geen te lopen. Nee, laat dat nou. Ik krijg natte voeten voor niks. Jongen. Lop je eens naar meneer in de badstoel en zeg dat die wakker moet worden. Best mevrouw. Dat zo'n goeie jongen die doet alles voor je. Wat staat hier nou te kijken? Meneer. Wakker maken. Schreeuwt koord tegen de wind in. Meneer. Slap zo vast. Schreeuwt de jongen terug. Schudden maar. Schreeuwt mevrouw met de vondant in den land. De jongen schud. Ze zien in de schemering den hele badstool. De brok speepende opgetrokken knieën en den jongen op zijn blote voeten die naar den badstool pecht. Schreeuwt en schud. Hendrik. Hendrik. Omen. Toen kwam de jongen door het waterplassen. Meneer leek wel dood, zegt-ie. He leidt helemaal weggezaakt en zo koud. Wat staat? Zegt Tante onrustig. Met de verlakte schoenen en nog zuigend op de taaie vondant loopt ze door het laagje borrelens huimend water en begint er man te schudden die met grote dode ogen naar de zeelift te kijken. Hendrik. Hendrik. Hé. Hé. Om wat stilletjes dood gegaan. Geteinde van vondant. Avond verhaaltje van vallenklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Marcel Koenders vallenklandjes door Herman Heijermans Avond verhaaltje Hem. Pas toch op. Ja, pop. Niet zo vooroverbuigen. Nee. Maak je niet ongerust. Ze hield hem toch maar stevig vast bij zijn grotels terwijl ze angster achteroverleunden. Eindelijk was het er. Was dat het laatste? Riepen. De kruier die nog aan het zoeken was in de wagen. Ja, meneer. Kom nou van het raam weg, Hen. Ja, Keentje. In zijn hemdsmouwen droeg hij de mand naar achter. Nu kwam de kruier binnen die het raam weer in orde bracht. Pop was niet eerder gerust voor het ijzeren gewicht aan het korting. Zo'n raam eruit vind ik het verschrikkelijkst van een verhuizerij. Je bent een zottinnetje. Ik heb geen gerust ogenblik gehad toen jij erbij stond. De kamer was vol met stoelen, pakken, kisten, schilderijen en rommel. Pop zat op een kist windaandlazend met haar voorschoot. Hen lag moe met een paar vuilevegen op zijn gezicht in de eigen vrije leunstoel. God dank. We zijn over. God dank. Als het een beetje had tegengelopen hadden we op straat gestaan. Jouw schuld maar hen. Jouw schuld als je zwart op wit genomen had. Nee Begin nou niet nog eens. Ze waren elkaar al aan het afzoenen. Laat me nou los. Anders kunnen we vannacht op de grond slapen. Binnen het was de bewoner van het benedenhuis. Bent u helemaal klaar meneer? Ja. Het laatste stuk dat gehezen moest worden is binnen. Dan zal ik mijn spyon weer uitsteken. Doe u het gerust. U wordt vriendelijk bedankt. Slaapt u hier vannacht? Met de alkoof klaar te zijn tegen de avond. Zozo. Anders in lang niet bewoond geweest. Das treurig zij hen. Met een opkomen van zijn ouders pot tegenover het babbelziekmanneken. Pop knep hem zenuwachtig in zijn arm. Als hen zo begon wist ze dat hij zou gaan prosten met die benouden piepgilletjes. U is zeker niet bang uitgevallen. Bang? Pop knep hem weer in zijn arm. Bij gelovig bedoel ik. Niemand wou deze etazie betrekken. Oh, kon. Spoken? En hoor je dat? Als je nu denkt meneer mij een plezier te doen door mijn vrouw bank te maken met malle praatjes. Malle praatjes, meneer. Malle praatjes, zie je me voor een praatjesmaker aan. Kijk dan maar eens op de vloer van de alkoof. Daar moet je het bloed nog. Meneer, ga aan of je mond te houden. Bonjour meneer zei de buurman neidig. Pop zat bleek op de kist. Geloof die onzin toch niet Pop. Hij heeft me zo zenuwachtig gemaakt. Malligheid. Kom. Ga aan het werkkeentje. Kijk dan eerst in de alkoof. Er was niets te zien in het donker. Eén voor één ligtte hij de stoffige planken op waarop het springverenmaat tras zou komen te rusten. Oh God, hen wat zegt dat nou een vlek? Je kunt zien dat het bloed geweest is. Kan de verfer niet een pot verf hebben laten vallen? Nee, hen, nee. Het is bloed. Oh God, hen, ik ga nooit slapen in die alkoof. Wees toch verstandig. Hoe kun je zo kinderachtig zijn? Probeer of het er niet uit te boenen is. Dat durf ik niet. Geef mij dan maar een emmer met water. Ze ging naar de keuken. Water, soda, zeep en een borstel. Hen begon geweldig in de alkoof te schrobben. Hier heb je nog wat. Mostert. Oh, hen, dat is prachtig tegen vlekken. Onzin. Gebruik het nou, toe. Een kwartier lang boende hij met soda, zeep en mostert. Hij zweten ervan. Nou, ja, het is weg. Zie je nou wel dat het geen bloed is. Dat het bankmakerij was. Maar, als er nou toch een moord. Oh, wat vind ik het hier eng. Help nou maar uitpakken. Zul je heus de eerste week savends niet uitgaan? Nee, heus niet. Ze boemde de stoffige alkoofplanken en, één voor één, er weer inlij. De beschotten zeemde en zeepten ze af. Hen schouden met het grote springverenmatras. Dat precies moest passen omdat hij de maat had genomen met een touwtje toen hij de woning gezien had. Het bed zakte nou keurig terwijl hem zijn handen vastte in de keuken. Pop, ben je klaar? Ja, vooruit dan. Ik heb honger. Ze deed haar mantel om. Ze zouden voor één of twee dagen in een restaurant eten tot de boel klaar was. Ik ben blij dat we zo ver op orde zijn. Ik ook. Als jij nou het zelf spijkt en de gordijnen ophangt als we thuis komen, staan we morgen niet in zo'n rommel op. Goed op. Tegen acht uur kwamen ze terug. Vrolijk en lachend. Hen was zomaal geweest om een fles wijn te bestellen. Het was een vreselijke uitgaaf maar ze vond het dolgezellig net een dineer de lamp brandde. Hen lag als een behanger op de grond om het cel te spijkeren. Gooi mijn papieren vooral niet door de war. Wat zeg je? Gooi mijn. Maar Hen, ben je nou gek? Neem die spijkers uit je mond. Als je er een inslikt is het te laat. De behangers doen het ook. Praat nou niet. Doe ze er uit. Hij leid het natte hoopje spijkers na zicht en gilde van het lachen toen ze met haar stoffige wijsvinger in zijn mond voelden om te zien of hij ze er allemaal uit gedaan had. Zingend. Opgewekt. Hing ze een paar portretten op. Pakte de kist met boeken uit. Wel de printen tegen het behangstel en Hing een snoezige baby van vloeipapier aan de lamp. Het begon er gezellig uit te zien. Toen ze geen kleinigheden meer uit te pakken vond ging ze naast hem op de grond zitten om hem de spijkertjes aan te geven. Klopt toch zo hard niet, Hen. Je slaat al de koppen snel heen. Dat doe ik met opzet. Waarom? Dan valt de kalk van het plafond beneden. Hij jazes, nou doe je me weer aan die moord denken. Zo snuit je. Nee, schei uit met dat zoenen. Akeligheid. Het zeil was klaar. Nu stond hij aan hem. Dat is niks. Dat kun je van buiten niet zien. Wat een gezellige kamer als hij angekleed is, Hen. Zo, nou doe ik niets meer. Ze zaten samen bij de tafel. Pop had koffie gezet. Hen last de krant die hij aan het kiosk gekocht had. Doodmoe leunde ze tegen hem aan. Vans morgen 6 uur waren ze in de weer geweest. Maar ze wou hem niet storen. De hele krant las hij uit. Soms las hij iets voor en luisterde ze slaperig. Hen, ja. Hen, ja kind. Ik val om. Ja, snoetje. Hij wond zijn horloge op. Dat was het signaal. Heb je de deur goed gesloten, Hen? Ja. Op het nachtslot. Nee, bij ons breken ze niet in. Toe, doe het hen. Het is hier nog zo vreemd. Hij ging. Ze hoorde hen beneden. Zou ze nou? Eventjes. Eventjes maar? Nee, Hen zou kwaad worden. Ze trokte al koofdeuren open. Streek zenuwachtig snel een lucifer af. Lichter onder het bed. De lucifer ging uit. Nog één. Gauw. Oh, god. Wat kijk je daar? Pop, je bent werkelijk kinderachtig. Ze is weer opgekomen. Ze is er weer. Het is bloed. Bloed. Ze is nu kalm. Nee, nee, nee. Voor geen goud slaap ik daar. Ik ben toch bij je. Voor geen goud. Ik zal zelf eens kijken. Hij bugte. Kijk met de lamp onder het bed. Je hebt gelijk. En zij keken alkander aan. Zonder spreken. Met het gevoel. Dat ze niet meer alleen in de kamer waren. Het einde van avond verhaaltje. Gugelijksreis van Valklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oud deursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opname door Alexandra. Valklandjes door Herman Heermans. Gugelijksreis. Uit de vlakte strak van Zonneheel kwamen ze nu in een heerlijksreis. Uit de vlakte strak van Zonneheel kwamen ze nu in een heel nauw landje van jonge wilgen en struikgewas. De koeldonkere schaduw sloeg hen tegen. Het is hier heerlijk, zei hij. Heerlijk, heerlijk herhalde ze. Het was, of hier in het groen, na het lange gewanden in de vlakte, nog niet gekend gelukt wat hen kwam. Al zo fiets ongekenst gebeurde. Gearmd door liepen zeig het paadje zei de na langesweeg telkens weer, wat is het heerlijk. Andere woorden vonden ze niet. Recht voor hen uit daalde het landje zanderig pad tussen Kuven van Groen weer oppers te plumen met stille vreemdinkjes randten. In de verte werd het een heel doen wegbuigend in het groen. En aan weerzeden was het een dicht wilderig doonzend van blaren een zwegend reen van stammen heel bruin en groen. Weet je wat ik hier voel, zei hij naam Poos, traagten het geluk van dat ogenblik onder woorden te brengen. Ik voel me zo licht, zo gelukkig, ik heb me nog nooit zo de brug omgevoeld als hier in het groen, in het groen dat geen eind heeft. Beiden stonden ze stil, kijkend voor en achter naar het blader beweeg en opzij naar het gestrengel van bladeren en takken die hadden eenzelfde zang. En lachen in ik sta ze van elkaas ogen kwamen ze tot een enige kus, waarbij de heel kanders gelaten zagen met schuunweg het groen van de wilgen en de hele trosten in het groen en de knikende blaren en de zonnezoentjes. Weer, wandelden ze voort, voeten die zaakten in het zand geen kraking hadden, alsof er een tapijt lag. Er gonsten bij, die haar angst had, ze zagen het deertje zich zuigen in het hout van een bloem. Er klapten een licht witte vlinder met teerwitte slagjes en nog heen met vleugels van windrood, langzamer weekend. En tussen het groen trullerden meerdere vlinders witte veertjes bewoogen op wind. En het gras was gesprit van groen en koperbrons en hele veldjes van botterheel hoofdjes. Het laantje weken uit, lenen in het groen, scheen op hen toe te komen met stille verrukking. Alles in knikkel, gebeug, gehef van hoog, geheven groetende takken. Het was overal anders, anders groen in wonderen tienten van transparent water, zeeweer, doorfretten koper, groen van lichtende ogen. En verder, weer enkele teer mee groen, kuyfers nog na het vanmorgen daal, karteltjes blauw, groen met aansnikkende verrukkingen, diep, onompleedbare vreugden. En terwijl de wevingen heerlijk met geen ander geluid dan de zang van het bos en het zoomen gegonst tot hen kwamen, voelden zij voor het eerst, beiden gelijk wat geluk was. Dat geluk van de liefhebenden groen, groen van blaarend en bomen, groen van voorjaar, groen van weden en velden nodig heeft en niet zonder kan zijn. Zij zaten nu weer. Het groen was om hen en een vreugde zo licht als nog nooit zij hadden herkend. Met het hoofd op haar schoot, laag hij te drommen, dromingen een met het groen en het doorspellende zon. Dromingen zonder gestalte vloeiende over tot het zwegen der beugende takken. Zij, gelukkig, bewoog de hand door zijn haar, keek naar het glijdende met de vingers, met de trouwring door het kruulende bruin, naar zijn voorhoofd weedopende ogen, naar de neus met de snorhaaren. O David, je wordt grijs, lachten ze. Ik, grijs, keek hij vraag lachend op, net met een zonnegring op het voorhoofd. O, je wordt niet grijs, je bent grijs. Teller wil, 1, 2, 3, ze zijn niet te tellen. Haar vingers lachrig, doorzochten het haar, pleuzend tot op het tweetevel. Zeker, zeker, zei hij lachend terug. Je geloof me niet wel. Nou, maar je bent haast helemaal grijs. Wil je eens zien? Wacht eens even. Doe ik je geen pijn? Kan ik haar daartrekken? Tussen de zachte rosingen van haar nagels heelt ze een haartje, licht van drillende silverglans. Als bruin, zei hij, licht valt er zo op en daarom meen je dat het wit is. Hoe kun je het zeggen? Kijk eens, hier, hoe het wit is. Zie je wel? Als je het zo ziet, op mijn zwarte japon is het gewoon wit. Helemaal wit. Zie je? Ja, ik niet de heil lachen. Dat is wel aardig. De eerste witte haar. Maar zo heeft iedereen ze. Zo had ik ze al toen ik 20 was. Kun je begrijpen? Blijf eens even stil. Hier is me een dikker. Ik had een lange dikje geen pijn. Het prikte als een alden steek in zijn hoofd en boven zijn ogen in het licht van het groen en de zon heelde ze een tweede nu vreemd wit, wel zeker wit. Dat komt van de zorgen, laagde hij. Enkel van zorgen. Zijn er nog meer? Of er meer zijn, laagde ze blij op. Een pijn en daar en heel dosje. En hier over 6 maanden ben je helemaal grijs. Een grijzemaan van 31. Wat is dat gezellig? Had je hoofd nog en zo? Die moet er nog uit. Die is bruin van boven en wit beneden. Doe ik je geen pijn? Weer prikte het met een licht en knap op zijn hoofd. Maar ze had zich vergist. Trok opnieuw, tweete gelijk. Liet ze zien. Zie je David, nou kun je zien hoe wit je bent. Dat zijn bruine en een wittenastel kar. Zie je? Zie je dat het geen toevall is? O, ik wou dat je helemaal grijs werd. Helemaal. Waarom laagde hij stil? Ik wou dat je zo wit werd als je vader. Dan zouden andere vrouwen je lelijk vinden. Dan zou niemand meer naar je kijken. Hoe lelijker je woord, hoe herelijker ik het vind. Dan ben ik alleen verliefd op je. Geen ander. Ik wou dat je al helemaal, helemaal grijs werd. Jonge in je hoofd natuurlijk. Wat zou ik dat heerlijk vinden en gezellig? Een wit man. Mannen met witte haren maken de meeste veroveringen. Laagde hij stiller. Zo. Maar als je kan woord kijk er niemand. Niemand naar je. Blijf zo in zeven. Hier is een heel bosje. Wil ik er in 6 uit trekken? Allemaal wit 6. Heek niet er. En haar fingers doorstrellen zijn haar. Plustten in tast in voort. Hij voelde de breekende knettering van een haar aan de slapen. Het vind ik geprimp van één bij het voorhoofd. Het geknap van één achter het oor. Het werd een haan van aangename editerende voelingen. Aangename als gauze achterfingers zijn haren doorstrellen. Editerend als zij trok en de knap volgden. Zij praten lage duurkig. Heel hem telkens één haar voor. Plust zo weg, één voor één. Tellend. Nou, geurig. Spelend als een kind. O, en hier teel ik aan je slapen. Zullen je het eerst grijs worden. Dan in je haal. Nu heb ik er toch zeker wel 2.000 gevonden niet. Wat over trefjes schrikkelijk, zij heel lachend. Als er 4 of 5 geweest zijn zal het mooi zijn. Jawel, jawel. Het waren er wel 20. Je hebt ze ook. Heb ik grijze haren? Vind ze maar, als je kan. Zij ze het blonden hoofd toegubeugend. Hij strikte de armen omhoog. Kijk naar het hoofd van hout blond de vronk die er op ruste, maar het was alles blond. Hout blond, zonder één draad. Zij wel, lachte ze weer tasten in zijn haren. Laat het nu maar, zei hij. Die ene noogte heb ik een wat lange, net een stukje haren. Nee, zei hij geprikkeld. Nee, het doet pijn. En toen, die ene nog om het te overtuigen. Het doet pijn kind. Nou, die ene noogte is zo'n mooie, een helemaal speerwitte. Stil, lag hij met het hoofd. Voelde weer de einde aangenaamheid van het vingergestreeel. Dan het strakwoorden van het haar, het op, bulden der huid, ten knap. Met woorten en nu, David, kijk eens. Kijk je niet. Zie hem, daar haat hij. En met een plofje van Adam stoot tussen de haar weg. Hij had de ogen gesloten, dacht met een vreemde verdretigheid aan iets dat hem hinderde, dat geen naam had. Iets dat kort opkwam, als een donker leegde. Maar de wandelden verder, armen heen om el kinders middel, licht en luchtig, als kinderen in de land van het groen dat hun kleren betiepte, zag de schuringjes haaf, zo'n naam, als het paardje werd. En als hij de hand gief, raakte hij aan de oppers de blaren weer ritlend zanghaaf, weer tikkengevrijf als vergehoorde kussenwerkloon. En de oude verrikking van straks, het veren, buigen der takken, het zachtige wapper der blaren, groen, zilverwittig, het geluwenpalletgras, het tragesoomen der peen, droonpalletgras, het tragesoomen der peen, droon op hen in. Het einde van Huulix Vrijs. Simon Appel kwam met zijn vrouw van de stad. Hij had geld gebeurt en een extra glaasje gedronken, wat hij hem nooit best bekwam. Bij tijden was hij zeldzaam, zwaarmoedig van dronk, loch van reddenering. Zo ook nu. Op de hoogte van de Herberg liepen zij Kees, Lange Heijn en Ari voorbij, die uit de kroeg bij de kerk kwamen. Een avond, riep Kees. Avond, Lange Heijn. Navendbotje, riep Ari. Botje was de bijnaam van Simon Appel, zoals zijn vader Grote Botje heette. Waarom? Het was een traditie. De kinderen spraken van Botje en Grote Botje. De vrouwen kenden alleen de vrouw van Botje. Het was selden gebeurlijk dat mijn dwaasteftig Simon Appel Botje bedoelde. Zelfs op de jaarlijkse verkopingen van Takkebossen meinden hij als Botje en de notaris twijfelde geen moment aan de identiteit. Vanavond was het anders. Simon Appel sentimenteel gemelijk gestoord in een botten lochredenering waarmee de hij zijn vrouw onderhield, stoofplotseling op de drie mannen toe, schreeuwde woedend. Wie de Botje zei het? Ik zei Botje. En zeg jij nou nog eens Botje? Zeg het nou nog eens. Heb je hem weer om Botje? Vroeg Langeheim. Waarom schelt ze mijn verbotje? Grom de Botje. Dicht opdringend op Ari die te lachen stond. Heb ik wat van jou aan? Wat Botje van mij? Ah Simon, maak nou geen ruzie. begon de vrouw, huilerig van spreken. Kom nou mee naar huis. Ze doen je om als niks. Wees nou wijzer. Blijf van mijn lijf, schoende Botje haar af, domkwaard aardig. Ik wou nou eens van hem weten wat hij met Botje wil zeggen. En nou verdraai ik het om lang aan Botje te zijn. En doe jij daar nou eens wat tegen? En zeg jij nou nog eens Botje? Het was een donkere avond. Meest de huizen waren onverlicht. Daar het laat was, over elven. In een dikke zwart van de Herbergschadu elk ander nauwelijks ziende klitten ze samen. Botje lastig, opduwend ongemakkelijk als een slaapdronken kind. Maar allemachtig man, wat Botje, wat Botje begon langer heen te redeneren. Wie legt je nou dat in de weg? Heet je Botje? Of heet je niet Botje? Wat Botje dan? Je weet bliksem schoet hoe ik heet, gom de Botje. En als je het niet weet, dan heb je maar op te komen. Ik sta jullie alle drie, alle drie, jou en hem, en hem. Hij werd stooterig van gebaar, wat Kees begon te hinderen. Hou je nou kalmman of het kon wel eens mis voor je aflopen, zei hij stevig. Oh god, oh god, Simon, vecht nou toch niet. Ga nou mee, Simon, smeekte de vrouw, zich aan zijn arm klampend. En nou wil ik niet, snouden hij. Zij, huilerig, zenuwachtig, bang voor zijn knuisten, begon dan schreeuwig te snikgillen. Lamm, kerel, duidel, ben, ik zal te aan je vader zeggen, ze doen hier toch niks, mot jij dan vechten, mot jij dan vechten. Als je maar weet, als je maar weet, dat ik het aan je vader zal zeggen. Tegen een kozijn van de herberg snikten ze, om hem af te leiden. Maar langer hij, de sterkste rakker van het hele dorp, lacht hard op. Ga nou naar huisbotje, ze zeld aan je vader zeggen, wat botje nog kwaard aardiger maakte. En zeg jij nou nog eens botje, hilt hij aan, koppig zanen kunt. Nou wil ik van jou, dat was tegen Arie, nog eens botje horen zeggen. Je hebt mijn verbotje uitgemaakt, en nou wil ik van jou eens weten wat botje is. Kom aan, wees nou wijzer, gemoedelijk Arie sprak. Jij bent dronken, en ik nuchter, ga nou door. En, ridde neerde langer heim, we zeggen toch allemaal botje. Wie zegt nou geen botje? Is je vader ooit kwaad geworden, omdat ze een grote botje noemen? Wat deksel nog toe, heet Jan Sluis geen slokkie, en is Dirk ooit kwaad geworden, als ze rooien tegen hem zaaien? Tegen jou heb ik het niet, gronde botje. Hij hebt me botje genoemd, en nou verdomme ik het, om langer botje te heeten. Het stemgraas werd luider, voller in de nacht. Boven in de herberg gluide duin, en wat andere boeren kwamen op het geraas de weg langs. Wil ik jou eens wat zeggen, zij kees, wijs, ernstig, nadruklegend op elk woord. Jij bent een isegrim. Dat kan wel wezen, zij botje stomp, koud, op zijn zinnen. Laat ik nou isegrim wezen, maar als ik met me vrouw loop, wil ik niet van hem uitgescholden zijn. Maar wat kles je dan toch, redeneerde Langehein weer, wie schelter je uit? Hij, hij, hij, die grote dik op, die aap, hij hebt niet voor botje te schelden, ik ben zijn botje niet. Heb ik iets anders gezegd dan een avondbotje, riep Ari zich op kees en Langehein. Wel nee, Omers, hij zei je goeie avond, maar hij had geen botje te zeggen, schreeuwe de botje plots moester. Ga nou mee, Simon. Ach, god, ga nou mee, meekte de vrouw, huilend en zich windend tot de anderen, overtuigend. Doen jullie hem nou niks? Wezen jullie nou de wijste? Laat hem nou lopen. Dat wil zeggen, begon Ari nu, met gemeten Hollands ernst, dat wil zeggen, ik doe hem niks, maar hij doet mij wat en we steken Omers nog niet. Laat mij maar begaan. Er kwam plotseling een sterke gedrang in het donker, een samen opstuur van de lichamenklit, na een zij. Ari, wees jij nou wijzer, vermaande Langehein, wat voor eer kan je aan een dronken man behalen? Hij had mij terug gedouwd, schreeuwe de botje, hij had mij, Simon, Simon, gielde de vrouw, nee, ga nou mee. Laat mij maar begaan, zei Ari weer, ik zal hem niks doen. Ik zal hem alleen maar netjes, helemaal netjes leggen, anders niks, er zal hem geen haar kwaten worden gedaan. Kom wees wijzer, vermaande Langehein nog eens, laat hem lopen. Ben ik dan begonnen, riddenede Ari, die warm werd, ik heb toch maar botje gezegd, nee, had geen botje te zeggen, schreeuwe de botje, en nou wil ik botje zeggen, zarde Ari, en zoveel als ik wil. We zijn hier in een vrij land, en nou zal ik het juist zeggen, botje, botje, botje. Het werd even een kort gestommel in de donkere hoek. Hoog boven alles gielde de krijst stem van de vrouw, o, o, o, Simon, Simon. Ze hing om zijn hals, hem beschermend, en de anderen hielden Ari vast, die naar het donker boksten zonder te raken. Mannen, pas op de plussie, vermaande Haaste, de stem van een omstander. En glom een helm in het donker, het was de veldwachter die zijn laatste ronde deed. En wat is dat hier? Zij deze verwondert over een zo grote samenscholing op de openbare weg, en dat zo laat. Daar is hier niks, zei Langeheim, we praten. Dat is hier geen praten, zei de veldwachter, nadenkend pluizend aan zijn baard, mobsneus diepsinnig vooruit. Als dat geen praten is, weet ik niet wat praten is, sprak Langeheim met nadruk. We praten als fatsoenlijke burgers, zei Kees, onvervaard. En waarom zouden we niet praten? Er is onderscheid tussen praten en praten, zei we de veldwachter, en zo laat mag er niet gepraat worden. Ik wil verbaal opgemaakt hebben, grom de botje, half snouwend, maar toch al bedaarder bij het zien van helm. Kom, maken geen naaapraat van, advicede Ari. Wat had de politie ervan nodig? We praten toch maar gemodereerd. En ik laat het er niet bij, moppen de botje. Ik wil verbaal. Ari had me gescholden en gestompt. Dat laat ik me niet wel gevallen. Gaan jullie nou maar naar huis, vermaanden de veldwachter nogmaals en ernstig, het is na bezette tijd. Hij had me gescholden voor botje. Nou en, wat zou dat? Man je praat dronken praat. Wie zegt er dat ik dronken ben? Dat zegt niemand, ontweekt de veldwachter, maar je praat te veel, praat je al lichtje neus voorbij. Na deze met gezag gesproken woorden kwam er een lichte stilte. Simon, ga nou mee naar huis. Laat ze nou maar begaan, wat heb je er aan? Zijde vrouw weer, met vleijend getrek aan botjesarm. Het hij het recht, ridde neer de botje koppig om mijn botje te noemen. Ik heet Simon Appel en mijn vader heet Simon Appel en mijn grootvader heet Appel. Dan vraag ik maar wat het met botje moet en wat botje betekent. Maar man, legde de veldwachter uit. Wat zou botje nou betekenen? Botje betekent niks, om ons niet zoveel. Al wouden ze nu duizend maar botje zeggen, dan zeggen ze daar nog niks mee. En had hij niet altijd botje gegeten? Vroeg langer hij hem weer. En dan zou ik toch wel willen weten wat botje betekent. Als je botje zegt, dan heer je met botje een bedoeling, ridde neer de botje voort. En ik heet Simon Appel en zo ook mijn vader. Ga nou mee Simon, hield de vrouw aan. Het is nou anders bijgelegd. Wel ja, ga jij nou naar huis? Laat Ari dan zeggen dat hij met botje niks bedoelt had. Geen cent hoor. Nou, dan is het goed. Goeienavond samen, nachtbotje, nachtbotje. En de kleine klit ontwarden zich. Het einde van dorpsruzie. Als je gezond was, wist je niet hoe best je het had. En nou dat gesuckel. En nog niet eens weten, dat hij met botje een bedoeling had. Dat is niet zo. Dat is niet zo. Dat is niet zo. Dat is niet zo. Dat is niet zo. Dat is niet zo. Dat is niet zo. En we nog niet eens weten, gangen. Gassen. Zonder houvast. Al die berгляd Latijnse woorden in plaats d fishery sy'en zeie, waren it opstond. In het koffiehuis in de oude hoek zaten Pam en Hobema. Ze haddenipperically in de gaten dat er wat mis was. Rippam, al van verre, wat schildje, je ziet er zo pips uit. Peter trok kregel, zijn jas uit, kwam knorrig zitten, hij haalde zwaar aan zijn pijp, zij geen woord. Is er wat met je gepuurd? Vroeg ook Hobbema, nee, geen bitter, beerde Peter de kelner af, die vanzelf, zo kende hij de gewoonte, een lichte katspracht. Jij, geen bitter, zakkerloot. Het gaf een hele verwondering, zelfs de kelner keek verbluffd, geef me, geef me een kobbeljon. Het werd stil in de hoek, maar herkende Peter niet. Een kobbeljon? Geen bitertje? Ben bij een dokter geweest, zijn Peter. Zie je wel, zij pamm? Ik had het al een poos onder m'n leeuw. Suckele, suckele, met m'n maag. Dan weer kramp, dan weer. Hoe zal ik het zeggen? Net een prop. Nou, nou is het mis. Ik heb een receptje gekregen. M'n dieet houden, beroer het hoor. Wel, wel, zij Hobbema gewichtig. Wat kan je al niet overkomen? En, wat is het? Twas, twas, bezond zich Peter, verredikken me. Wat zei die ook weer? Een Latijns woord. Pedaris, ja, pedaris. Pam keek ernstig in zijn glas. Hobbema, rookte diepzinnig. Nou, dat is delijk, kwam Pam los. Dat is heel delijk. Een ander zou gezegd hebben? Dat is niks. Maar Pam stak zijn mening niet, onder stoelen of banken. Even min Hobbema. Ja, dat is lang niet fris, trooste die. Hoe meen je zo, vroeg Peter? En de onderdrukte vage benauwenis van iets vreselijks kropten in zijn aarzelende stem. Wel, leid Pam uit. En zwaar van opinitipte hij zijn oude klaren om. Als ze een Latijns woord gebruiken en je niks zeggen, dan willen ze je niet bang maken. Nee, dan willen ze je niet bang maken. Herhaal de Hobbema. Langzaam de hand door zijn grijze kuifstrijkend. Dat is vastig. Toen mijn vrouw er naar om toe was, hebben ze met de tweeën consult bij de gehouwen en allemaal Latijns. Je versting geen woord van. En of ik wat vroeg, ze lieten me er niet tussenkomen. Twee dagen later was ze dood. Net zo met mijn broer verzekerde Pam. Recepties waar je niet uitwijs kon worden. En een ziekte waarvan ze niks zei je. Peter stroi de peper in zijn bouillon. Het werd een klam heet in de hals. Het grijnsend hoofd in luistering gebogen keken zijn kolende ogen waarin veel branderige rode draadjes naar de miljon. Een miracle zo snel als de ferm is cellie er in rondrijden. Even beefden zijn benige vingers. Hij had een hevige, elke dag weder oplevende angst om te sterven, te sterven op de gehuurde kamer bij de snoepende. Te veel rekenende kost je vrouw. En fijn, zei hij schoor. Driftig de keel schrapend. Pedaris hoeft nog zo erg niet te zijn. Je kan met pedaris wel honderd jaar oud worden. Hoe zeg je het? Pedaris of pedaris? Informeerde Pam. Pedaris. Pedaris, erg oude hobbema. Stroef als een wetende professor. Zij bleef hem een poosje zwijgen. Maar daar had je Pinemann een keel die van alles verstand had. Van de politiek, van de tram, van theaterkritiek, van de gasfabriek, van sport. Pinemann zat breed uit en nog zat hij niet. Of zijn half om half stond vorm. Ook een stamgast van jaren her. Pinemann, zei Pam. Jij weet zoveel. Wat is pedaris? Pinemanns voor hoofdzvel rimpelde in bedenking zijn onderlip witte glimmend wijs naar vorm. Pedaris, pedaris, zei hij, nooit van gehoord. In wat voor zin komt het voor? Pedaris, een ziekte accentueerde hobbema. Heb je nooit van pedaris gehoord? Jawel, jawel, knik de Pinemann. Zeker heb ik er van gehoord. Als ik me wel herinner, is het een soort tering of iets aan je lever. Nee, aan je maag, zei Peter Doff. Ja, juist, knik de Pinemann opnieuw. Het rechten weet ik niet. Er zijn zoonboel soorten ziektes. Maar hoe vraag je dat zo? Wie is er dood? Dood, lacht de hobbema. Nee, zover, moord je het niet zoeken. Peter heeft pedaris. Zo, zo, zei Pinemann gewichtig. Welman, hoe kom je daar aan? Vraag dat wel, knorde Peter. De bouillon brandde hem de tong. Ze hadden makkelijk praten over zijn ziekte. Als je gezond bent, is alles gemakkelijk. Als ik bij een dokter ben, zei Pinemann weer, dan vraag ik tenminste behoorlijk wat me mankeert. Dat heb ik gedaan. Nee, dat heb je niet, man. Nee, ik laat me niet afschepen met een Latijns woord. En als de dokter, het je nou niet zeggen wil, om je niet bang te maken, trooste Pam, voor de tweede maal. Wat jij dan, vind je, het zo plezierig om precies te weten welk uur en welke dag je uitstapt. Wie praten van uitstappen, snoude Peter kwaad aardig. Het werd hem te machtig. Per dagis is niks, niks, niks. Maar het zweet kilde lang zijn slapen. De peper doorbranden ze maag. De handen voelden klam. Ze konden gelijk hebben. Ze hadden gelijk. Als een dokter niks zei, was het mis. En al had hij nou gezegd, dat hij zich niet onverrust had te maken. Om niks kreeg je geen receptie. Om niks, moest je geen dieet houden. En die lamme vreemde naam, die niemand begreep. Mokkend, opgewonden, bleef hij zitten toen de anderen opstonden. Hij had hier geregeld. De kostje vrouw was niks. Die knoede, die snoepte, die had een schreeuwend kind. O, de ellende, om bij zo'n mens ziek te leggen in een bedomte alkoof, smakelijk eten. Dank u, het was de eigenaar van het caférestaurant, die zijn ronde deed. Meneer Bosch, ja meneer Peter, hebt u wel eens gehoord van Pudaris? Angstig loensten de ogen naar de witte bakkerbaarden van de restaurateur. De rode aartjes leken sterker te roden. Pudaris, Pudaris, wat moet dat zijn? Een ziekte, nooit van gehoord. Jammer, en gebogen altijd voert, tot hij niet meer kon. Uit smaakte niet. Een ziekte onder je leën. Dieet, geen bittertje. Midden, in, had hij genoeg, liep hij de straat op. Een paar sigaren kopen, en weer informeerde hij. De sigarenhandelaar wist het mogelijk. Iemand zou het toch wel weten. Miss, overal, fing hij bot. Wie hij van zijn kennissen tegenkwam, ondervroeg hij, zagjes glimlachend, als of hij het over het weer had. Pudaris, en telkens lichte er een koortsglans in zijn ogen, had hij moeite zijn grote stijgende angst te verbergen. Niemand had van zo'n ziekte gehoord. Het moest iets bijzonders zijn. Iets vreemd. Iets dat niet alle dagen voorkwam. Iets verschrikkelijks. Zerk keken hem allemaal, zo raar aan, als hij erover begon. Pudaris, met de jaskraag in de hoogte, beverig, schuifelde hij moe in de voelte. Pudaris, als hij dan doodmost. Waarom er een geheim van te maken, morgen ging hij dadelijk naar de dokter terug. Zo in zijn onzekere leven. Nee hoor, Pudaris, nou nog eventjes naar de apotheek. Is me drankieklaar meneer. Ja meneer, weet u ook wat Pudaris is. De apotheker keek het betrokken oude heertje aan, haalde de schouders op. Gewoon, weet u dat niet? Pudaris, nee meneer. En ik heb Pudaris. Bars de Peter los. Weet je dan niet, wat je klaar maakt? Toch wel eigenlijk, dat zo'n apotheker meedee aan het geheim. U, u, herhaalde de apotheker. Pudaris bestaat niet. U hebt een gewoon maagkatartje. Een katartje schreeuwde Peter. En hoe noem je zo'n ding in het latijn? Een kataris. Je hebt verschillende soorten. Kataris in testinorm. Kataris, maar Peter was de winkel al uit. Geen Pudaris. Einde van Kataris. Droompaard, van vallen klantjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname de kategliek. Vallen klantjes, door Herman Heiermans. Droompaard. Ja, het was weder een heel mallen historie, nog maller dan de bezoeking van ruim drie jaar geleden. Overdag had ik woningen gezien. Woningen in de pijp. Woningen op de Kijzersgracht. Woningen één, twee, drie hoog. Woningen met vieze tandjes. Woningen met nagekochte koolriekende buren. Alles had negatieve eigenschappen. Maar op de Dimmerweg, een heel eind buiten de stad, stond er gewezen boerenhoeven. Herdoopt als villa, met een of andere lust. Dat leek me bijzonder. Een huis zonder buren, met een stuk wijnland en achter een boomgaat met twee appelbomen. En heer meneer, leidde weduvrouw Huisbewaas er uit, terwijl zij de deur van een steen- en schuur opende, hier heb u gelegenheid voor de was, en stalling voor twee paarden. Voor twee paarden, informeerde ik, voor twee paarden en een koe, zij zij. O, dat is heel makkelijk, merkte ik op. Maar de ruimte lijkt me wel wat klein voor drie beesten. Nou, maar u kan ze de rustig stallen, zei de weduvrouw. Ik bedankte haar, liep pijnzente weg naar de sympathiek stinkende gasfabriek terug, enigszins onder de indruk van de stalling voor twee paarden en een koe. Jammer dat de huur twee maanden hoog voor mijn inkomen was. Jammer voor het eenzame huis, het wijnland, de appelen, de stalling voor twee paarden en een koe. Thuisgekomen met beleefd verzoek voor de invulling binnen zoveel dagen te willen zorgdragen. Paarden. Vraag vijf. Hoeveel paarden worden door u gehouden? A. Paarden van praktiserende genees, heel en voloskundigen en vejarzen. B. Paarden in gemengd gebruik. Hieronder alleen te verstaan paarden die doorgaans en hoofdzakelijk worden gebezicht voor de uitoefening van een beroep of bedrijf van de belastingplichtigen. Mids niet het bedrijf van rijtaagverhuurder, ondernemer van personenvervoer, verhuurder van rijpaden, meneesjehouder of padenkoper. Weemoedig voelde ik in geen. En die nacht, waarschijnlijk als gevolg van gepijn zijn weemoed, droomde ik verwart en afschuwelijk. Pendant voor de merrie in mijn nachtmerrie, die van het biefstukpannetje likte, vele jaren geleden. Er werd zeer duidelijk twee maan gebeld. Twee maal voor twee hoog. Mijn familie was uit, ook de hospita. Ik was alleen thuis met een haarige zwarte poes. Niet te verwarren met dieps, die nog steeds gezond is, eerdaags opnieuw moeddel wordt. Kijk, gemaks halve over het balkon naar beneden. Ik zag over het balkon. Het was een oude straat met allemaal balkons, balkons aan de overzijde, balkons opzij, balkons overal. Op de stoep stond mijn pal vernieer met de paden, één bruin en één zwart. Mijn paden zonder enige kwestie. Ik twijfelde er zelfs niet aan. Evenwel werd ik zeer onrustig, niet wetende hoe ik er mee aan moest. Er scheen iets in mijn leven gebroken te zijn, iets waarbij het gewone, gezond verstand het aflegden. Breng ze maar op, John. Schreeuwde ik, terwijl ik de huis sleutel afweerp. Hij opende de huisdeur, nam het bruine paal bij de teugels, trok het portaal in. Vreemd, twee hoogpaarden. Ik liep naar de hoge, steile trap, zag John beneden wormen. Het paard ging geweldig tekeer, stijgerde, bleefde zich schrap te zetten. Ik weerp een kroppje salade halfwegen. Het paard trappelde de trap op, gereepde kropp, liep weer achteruit, keek mij met zware, vonkelende ogen aan, wat zo'n beesten streken hebben kan. Geef me een map, John, schreeuwde ik, zwetend van inspanning. John sprong op het gezadelde paard, gaf het te sporen. Zonder uitwerking, het edelen dier hing ik te smarterlijk, met de kroppslaan in zijn bek, inzienend. Op het garage kwam de juffrouw van één hoog op haar portaaltje. Wat mocht dat nou? Vroeg ze zeurig. Ik mocht me paarden, lijk uit. Nou, dat is wel moois voor m'n trappen, klaagde ze. Ik zal je er wat voor geven, zei ik edelmoedig. Nou, kijk nou eens hoe dat bezig m'n schone trappen beveilt, begon ze te kijven. Pas maar op, waarschuwde ik, is het te laat. Het paard opgejaagde m'n palfrenier had een sprong genomen, hamerde de trappen op, alsof het huis werd afgebroken, bleef in de kromming steken. De trappen en gangen van een huis in de pijp zijn niet op paarden berekend. Achteruit, John, commandeerde ik. M'n hospitaar is lang niet tam uitgevallen, als haar meubeltjes bedorven of het wit van haar portaal besmeurd wordt. Het paard stommelde achteruit, houdt splinterend van de traptreden, kalk afdrappend. Kijk nou eens wat een schandaal, wat een last, huelde de buurvrouw. Ik, diep in zorgen, stond weder op het balkon, kijken naar de bekalkte flanken van mijn bruine hengst. Ze moest in echter gestalt worden, je kon ze maar niet op straat laten. Zenuwachtig liep ik een trap hoger naar de zolder, het smeet de zolderraamen open en ook een touw. John riep ik naar benij, let op het touw. Een badend in het zweet, vierde ik het koord, hing over de grote rand, oplettend of John het begreep. Dat was een gelukkige inval. John bond het touw om de buikering van de zwarte hengst, daarna een dunner koord aan de achterste linkerhoef om het dier eventueel af te houden. Ik begon te hijsen. Ik heb een lange tijd niet gesmeerd en telkens bleef het paard aan een bakon of een spionnetje haken. Beneden hoorde ik uit een rincelen, het verdrijden dier spartelde. Stom van die vervloepte John om niet beter af te houden. Let dan toch op als kuiken, schreeuwde ik hijsend en gelijk zag ik de kop van het paard boven de grote rand uitsteken. Het dier briste van blijdschap toen het mij herkende. Ik vond de randje uit te delen. Ik ga voor laatste ruk trachten het paard binnen te halen. Maar het hele achterlijf haakte onder de grote rand. Wel vertikt dat het hijsend iets verder baten. Geen uur blijft John langer in mijn dienst. Ik pogde met één arm het touw vast te houden met de andere de kop van de dier te grijpen. Maar door dit onhandig zelfs gevaarlijk pogend schoot de touw los, gierde als een stoomfluit daarop hoorde ik het harde klikken der vier paardenhoeven die de stoepstenen raakten. Hieruit maakte ik op dat niet alleen een vallende kat op zijn poten terechtkomt. Beneden begon de juffrouw van één hoog weer te zanenken. Het paard had haar spionnetje omgehaald. Daarin boven met zijn kwispelende staart een bloempot van het kozijn geveegd. John brulde ik bijna hijs. Kun je dan niet beter afhouden als kuiken, als je denkt dat dat goed voor de BST's heb je het mis. En weer trok ik onrustig aan het touw zet voor zet, geduldig, heigend, sweatend tot ik de kop weer boven de goot rand zag. Met inspanning van alle krachten wond ik nu eerst de touw om een poot van het ledekant mijn hospita, klom in de goot einde het dier dat enigszins nerveus was. In zijn maanden hing het spionnetje van één hoog, aan zijn rechter achterpoot een gedeelte van een balcon balustrade. De huizen in de pijp worden helaas niet oersterk gebouwd. Ik repedeer nu bij het gebied, pogde het op de tillen. Ik trok de voorpooten over de rand heen en het verstandige dier trachten zich op te zetten. Maar op dit moment schoot de touw los van de poot van het ledekant en scheelde het weinig of ik ging mee naar hem laag. Weder hoorde ik de metalen klikken en nogmaals, nu meer uitgeput en afschuwelijk zweetend begon ik de lijn in te halen. Het paard was het eerste bakkondertje af voorbij, toen John schreeuwen op te houden. Steviger dan straks, bevestigde ik het touw, keek over de goot rand. Er stonden meneden heel wat nieuwsgierigen en een major van de politie. Dat mag zomaan niet, riep de agent. Waarom niet? Repek. Rep hij weer? Nou, ze moeten hier gestald worden, riep ik. Dat is maar wat moois, riep de major. En toen heeft ik verder, grib nog eens het paard bij de kop en met een ruk van verdwijfeling kreeg ik het bij mij in de goot, waar het heen ik te van blijdschap. Terwijl had John het brandje de trap opgeleid. Wij begonnen de paarden te rosskammen, konden even wel niet beletten dat zij al trappelende door de vloer heen trapten. De huizen in de pijp zijn nu eenmaal niet stevig. Toen ik dan ook een ogenblik later met mijn familie aan tafel zat en de hospita-balletjes gehakt met rode koel opdiende, keek zij mij verwijtend aan, wijzend naar de plafond, waardoor beurte links een witte en een zwarte paardenpoot stak. Mijn heer, zij zij, dat was niet gekonditioneerd en de poot van mijn bed is ook helemaal krom. Opname doen we ook al de klik. Wij zaten in het prijeel, verhalde mijn vriend. Paul, Wouter, hun moeder, ik. We hadden Elkander in geen jaren gezien. Ik kwam vers van de reis. Paul was een lange, blonde jongen, scherpsinnig, intelligent. Wouter, kleine, ronde, vrolijke, leek wel 10 jaar jonger. Toch schelden ze hoogstens een paar jaar. De moeder, zwart, toen ik naar het buitenland ging, herkende ik niet. Zo had het vele verdriet heran gegeven. Een verdriet om onder de bezwijken. Eerst waren haar jongste dochter gestorven. Toen de man, toen nog een dochter, toen een zoon. Vier stelf gevallen in acht jaar tijd. Onzettend, niet. De vrouwen luisterden ernstig naar onze gesprekken. Het lachen had ze verleerd. Ze praten een enkel woord mee, keek vriendelijk rustig van Paul naar Wouter, altijd met datzelfde doen van calmer, gelaten belangstelling. Herinneringen waren om en bij haar herinneringen aan de reizen mordende ziekte. Tegen half tien, ik zou blijven logieren, stond zij op om mijn kamer te versorgen. Wij bleven in het priël. Er brandde een t-lampje op tafel, aardig belichtend de porcelijnen vakjes van het stijl. Paul rookte in sigaret. Wouter hing lusteloos in zijn stoel. Het gesprek gaf te. Om ons heen zong het zachtige ruis van de blaren in de donkerde van den Thuyn. De flauvelichte ramen van het huis schemerden door de zwarte boomsiloetten. Wij zwegen. Het vuurig roodpuntje de sigaret stak in de warn de tabak. Toen zag ik het avond bleek er laad van Paul dichter naar de tafel bergen. Onrustig klonkte het hem. Wat zit je stil, Wouter? Ik, ik ineens schokte Wouter overreint. Vrolijk on nozzle. Ja, jij? Je was al straks zo. Toen moeder er was. Oh, hey, nee? Waarom praat je dan niet? En ze lachten beiden, hard op. Het deed me onangenaam aan hen zo te horen lachen in het donker van het priël. Hun gezichten leken kreidweit in den schijn van het lichtende transparent. Ik heb me verbeeld, begon Paul weer, dat je al een paar dagen afgetrokken bent. Hoe zal ik het zeggen? Zo, in jezelf gekeerd. Kwout niet zeggen wat moeder bij was. Je zegt nu wel van nee, maar maar ach, je bent niet weiß, lacht Wouter. Bij het lampje opente hij zijn zichare koker, nam hij rustig en zichare uit, sned het puntje af en vrolijk beflikkende de Lucifers vlam zijn geladen. Het ronde jongen geladen. Verroogde nu alle drie. De damp woelkte breed uit naar het dak van blaren. Beswegen. Uit het huis klonk het gepraat de dienstboden in de keuken. Nog eens hield Paul aan. Is er niks in zaken gebeurd? Wel, hoe kom je er op? Viel wouter uit. Als ik het toch zeg, dat er niks is. Ziet toch niet licher? Hee hee. Verweet de ander. Hoe kom je zo prikkelbaar? Ik vraag uit belangstelling. Is dat een reden om op te stuiven? Stuif ik op. Vroeg Wouter geprikkelt. Ik zou eerder kunnen zeggen dat jij opstuift. Ik ben zo calmen, zo rustig als Willem. Willem ben ik. Goed, goed. Dan verbeeld ik het mij. Zij bouwen zachtzinnig. Des te beter, des te beter. Maar nu je er over praat, begon Wouter weer. Wil ik je wel zeggen, dat als ik stil ben, als ik soms in gedachte zit, om heel andere redenen is dan jij misschien denkt. Gek he. Terwijl hij zich ongerust maakt over mij, maak ik me ongerust over hem. Die is goed. Hartlach de Paul. Dat wordt zo een tente comedy. Die zie ik er zo slecht uit dat hij je over mij ongerust maakt. Ik voel me zo gezond als een vis. Je zachen vermoeid uit vanavond. Je fiet te lang. Nu kun je zien, ik heb vandaag helemaal niet gefietst. Niet gefietst en je doet het anders elke dag. Geen trek te warm weer. Oh, gedacht maar. All right. Is dat geen mop willen? Zo doen we nou dik walsmiddelkander. Haha, je zou zeggen he. We lachten en droogten weer zwijgend. Paul lacht achterover. Blies kringetjes naar het bladedeck van het priël. Wouter zat rustig te dampen. Het teelichtje knetterde, spuurde rotes bedjes gingen uit. We keken ernaar tot de laatste schuventrekking verschemend was. Het werd een aangenaamde uisternis met het heigende brandende sigaren. De rust rondom het koele geritzel des treuken. De moeder stortte ons. Niet zo lang buiten blijven zitten, Wouter. Je vatten kao, erin je het weet. En weer verraste mijn Wouter's prikkelbaarheid. Gekheid. Gekheid mama. Zo, en ter property ben ik niet. Als of... Het gesprek had een killer harping. We gingen binnen het huis. Paul bracht me naar mijn kamer. Bleef aarselen met een blakeren de hand. Zie je, zei hij. Ik heb het straks niet willen zeggen, begrijp je. Maar waarachtig, ik ben vreselijk ongerust over Wouter. Zie je niks aan hem? Ik? Nee, toch is het zo. Ik betreeg me niet. Wat bedoel je? De ziekte van vader. Wel, hoe kom je erop? Hij ziet er prachtig uit. Oh, beste vriend, ik ken de symptomen. We hebben leergeld betaald. Bij Trus en Heijn heb ik het zien aankomen. Die bedriegelijke gezondheid, die eetlust, dat kurzachtige drinken, drikelbaarheid, maligheid, je zult. Een zwegenplotseling. Wouter was binnengekomen. Wat hebben jullie nog zo druk te praten? Vroeg hij achter dochter. Ik zeg hem goeie nacht. Wat ben jij nieuwsgeerig? Nacht willen, slaaplekken. Op zijn beurt bleef Wouter in de kamer. Jullie hadden het over mij niet. Vroeg hij onrustig. Hoe kom je erop? Ik hoorde mijn naam noemen. Geen sprake van. Oh, ik dacht het. Heb je alles? Denk je eraan je lazer bij te zetten? Nou, goeie nacht. Zeg, vind jij niet dat Pauw afgevallen is? Jij heb hem in langer tijd niet gezien. Pauw? Hij is nooit vet geweest. Nou, ik vind hem erg afgevallen in de laatste tijd. Ik maak mijn ogen gerust. Jij ook? Wat bedoel je daarmee? Nou, jullie geven elkaar niks toe. Die één angstig over de ander. Onzin. Van mij is geen sprake. Ik voel me uitstekend. Maar hij. Hij is nooit sterk geweest. In de laatste maanden gaat hij zo opvaard lijken. Zulke frappanten trekken? Ga jij maar rustig slapen. Nee, het is geen verbeelding Willem. Ik heb het een dokter overgesproken. Heb hem de oude dingen te onderzoeken gegeven. Misshoor? Hij was bij de tafel gaan zitten. Kijk bezocht in de kaarsvlaam. Ik nam het geval van de luchtige kant op. Om hem op te vroliken. Jullie zijn twee zotten, lacht ik. Alles verbeelding. En daarom moet je niet toegeven. Verbeelding is de eerste ziekte. Was het maar verbeelding? Zei hij bedrukt. Maar je bedriegt je niet als je zoveel familie verloren hebt. En onze arme moeder, die niet ziet, hij was heen gegaan. Alleen op mijn kamer, opende ik het venster, zag de zwarte vormen van het priël in de tuin. Dan het einde van Broers.