 Salam, hər vaxtınız qeyr olsun, dəyərlih kanalı 13 izləyiciləri hoş gördük hər birinizi. Bu günləri isimdə çox vacib olan məsələlərdən birini baxlaşma müəlsində qoxmazıya. Azərbaycanda hər gün demək olar ki, marketlərdə biz aldırmız məsulların baxalaştığının fərqinə varə bilirik. Bu isər marketlərdə isəsə də bazar şəvəkə formasında, satılan ərzak məsullarında və yaxud digər məsullar olsun. Daha çox gündəlik təlavat məsullarında bunu istəyələmə səbəblərimiz isə bu günləri dəvət etdiyimiz kəbtə sərfat üzrə expir vahid məhrəmli ilə birlikdə müzakir ilgəcik. Vahid məlum, hər vaxtınız qeyr olsun. Hər vaxtınız qeyr olsun, əziz bəyi. Bizim kanal 13 izləyən dostlarında hər vaxtı qeyr olsun. Buyurun. Çox təşəkür eləki vahid bəyi dəvətimizi qəbli dəkə bilirik, efrəyə qatıldırınız üçün. Və birəklər həyərlə izləyicilərimiz bu günləri hər birimizin, demək olar ki, hər gün hiss etdiyimiz məsəllələri sünlə birlikdə müzakir edəcək. Və sizdən də istəyimiz bu vəvlişi özü sosial şəbələkə hesablarınız vasitəsi ilə paylaşmaq, laik etmək və həmçinin öz fikirlərinizi vəvlişdə yazaraq suallarınızı vərmək. Biz həmin sualları həç üçüb əske salşa cəkir vahid məlum tərəfindən savablandırılsın. Vahməl demək olar ki, gündəlikdə aldırımız qida məsullarının hər zaman bahalaştığının fərqindəyik. Bir gün öbədə onu yarama səbəbi, marketlər şəbəkəsinin elində daha çox cəmdəşməsi ilə mübaəldi, yoxsa başqa səbəbirlər də müəvududur burada. Təşəkür edirəm əziz bəyi, bu sual demək olar ki, bizim Azərbaycan əhalisinin Hamsın Nərhati, yəni Nərhati edəm bir sualdı. Ona görə ki, ümumiyyətlə 2021-ci ilin yamvar aynından bu gündəkimi, demək olar ki, Azərbaycanda bütün malın, məhsulun, kidmətiyin, qeyməti artmaqda davam edir. Yəni, bu da onunla bağlıdır ki, ona görə deyirəm ki, 2021-ci ilin yamvar aynında, bildiyiniz kimi həmin vaxtda, heç nədən, heç bir dəki iqsaat əsas olmadan, Azərbaycan hökuməti və yaxud da hakimiyyəti, diz eliyən acağının, benzinin və qeymətlərini artırdı və sonra da kamunal qəçləri artırdı və bu da öz növbəsində bütün malın, məhsulun qeymətinin etap etap artımına gətirib çıxardı. Elə o zaman biz hökumətə bir mesaj verdik ki, siz bu işi gələk etməyiniz, ona görə ki, bizsiniz, bu enerji daşıyıcılarının qeymətinin artımı, həmi istəyəsalda malın məhsulun istəyəsal xərcini artırır, həmi taşınmada malın məhsulun xərcini artırır, həmi də, deməli, saklanması, ondan sonra, satışında artırır. Elbət də bu da öz növbəsində zəncivari olaraq bütün malın, məhsulun, dədiyim ki, məhsikmətin də qeymətinin artımına gətirib çıxardı. İndi sizin verdiğiniz suala konkret cevab olaraq onu deyim ki, bu bahalaşmanın iki səbəbi var, iki əsas səbəbi var, əziz bəyi. Birinci səbəb odur ki, Azərbaycan yetərincə, yəni, əhalinin ərzak məhsullarına olan təlabatını beynəlxat nurmya görə ödə bilir. Yəni, səbəblərdən biri bu, çatışmazlıq var, mal məhsul çatışmazlıq var. Nəsəl üçün, Azərbaycan dək ki, əsnən özünü təmin edir, 35-38 faiz. Təsəbbür edirsiniz, nurmya uyğun olaraq, Azərbaycan cəmi 35-38 faiz daxil-i istesal həsabına ödə. Südə olan təlabatı 50-55 faiz. Eləcədə, digər mal məhsul mən biz dəfələrlə bundan bağlı demişik, hətta İlham əlev özü e-itraf ettik ki, buqduya olan təlabatımızı cəmi cümlətəni 25 faiz daxil-i istesal həsabına ödə yürük. Yəni, bu nə deməkdi, digər mal məhsullarla da elədi, mən geri gəldikçə deyəcəm, məsəl üçün biz düğünən özümüzü cəmi, cəmi hardasa 18-20 faizdəm. Yəni, biz bitkiyaqına olan təlabatımızın xanmalı olan ehhiyacını 5 faiz ödəyik. Çaya olan təlabatımızın xanmalı olan ehhiyacını təximinən 5-6 faizdir. Yəni, belə-belə yığılır, demələ, ümumilikdə ölkə üzrə, ərzak məhsullarına, yehinti məhsullarına olan təlabatımızın cəmi 50 faizini ödəyə bilir. Yəni, biz əgər təlabatın 50 faizini ödəyürük sə, əlbət də bir şisəsini itxal etməyə məcburuq və bir şisəsini de ümumiyyətlə təamil edir, ümumiyyətlə təamil edir. Azərbaycan deməyə olar ki, regionda ən az mal məhsul stihlaç edən əhali başına bir ölkədir. Yəni, gücüstanla, ermənistanla müqaistədə biz qabamlı olaraq bu müqaistələri afarmışı, nə qədər fərq etdiyini də aşqlıyıq, iştimayətir çatdırmışıq. Demələ, əgər Azərbaycan kifayət qədər yetər incə özünün mala məhsula olan təlabatını ödəmirse, demələ, bazarda defisit yaranıq, çatışmazlıq yaranıq. Və bu çatışmazlıqın da bir hissəsi itxalın hesabına ödəndir. Itxal da manakoliya da, bu manakolistər də istəyir ki, az məhsul gətirib bahasatıq, daha çox pul qazansınlar. Və dediyim kimi bir hissəsini də çatmır və burada da manakolistər marağındadır ki, defisit olsun, çatışmazlıq olsun elə olan halda, demələ, onlar gətirdikləri malı məhsulu davamlı şəkildə, yüksə qeymətə satabiləcələr daha çox gəlir əldə edə biləcəlidir. Demələ, iki səbəb var idi, ikisini də mən açqladım. Birincisi, Azərbaycanda yətərincə ərzəq məhsulların istəyəs alının təşkil edilməməsi, bu hakimiyyətin üzərində düşən bir belzifədi, hakimiyyət təşkil etməlidir. İkinci isə itxalın, süsən ərzəq məhsulların itxalının manakoliya da olmasın. Eləcə də daxili bazarın, yəni bildiyiniz kimi, daxili də bir toktansatış bazar var, meyvəli və o meyvəli manapali istinəlin dədi və onlar diktə edir qeyməti. Bugün istəyəs alçı yox, məhs-o bazarda toktansatışdan məşğul olan alıqarq məamur edir, məamur diktə edir qeyməti və ona görə də bugün Azərbaycanda malın məhsulun qeyməti on şu ölkələrlə müqahisə də çox yüksəkdir. Bu yaxında hətta, də məhələ, Avropa bəngiydi səhviyyət məhsə, yəni beynəxalat dünya bəngiydir, bir açıqlama vermişdir. Orada, də məhələ, yəyinti məhsullarının qeymətində inküliyətlə, ən aşağı səviyyə Ermenistan deydir, nisbətən ondan yüksək Yürcistan deydir. Azərbaycanda isə, hətta Azərbaycan hökumətinin bərdiyi məlumatlara əsasən aparlan hesaplamalara görə, 24 faiz müayyən edilmişdir. Amma bizim hesaplamalar göstərəkdir. Azərbaycanda məhiz Erzak inküliyətləsi 30 faizdən yüksəkdir. Yəni, deməli, Erzak çatışmazlığı, Erzak qıtlığı, yətərincə iskəsalan olmaması və Azərbaycanda digər ölkələrdən pəkl olaraq manapoliyanın olması. Bu iki səbəb demək olar ki, bugün çox ciddi olaraq bazarə təsir edik. Ona görə də bazarda qeymətlər artan istiqamiyyətlə gedir. Yəni, yətərincə istiysal olmadığı üçün, bazarə çxarılmadığı üçün... Yəni, yətərincə istiysal olmaması ilə bağlı, heç şüphəsiz ki, illərdi bu problem var. Mən daha bir çox psikməgamı soruşmaq istəyirdim. Azərbaycanın bir də sənayesi sahəsində, yəni gündəlik tədabıq məhsullarında özünü təmin ettiyi hasısa sahə var mı? Azərbaycan təsiflər olsun ki, yalnız meyvələ ilə bağlı, bir bəzi adda meyvələ ilə bağlı özünü beynəlxat normaya görə təmin edə bilir. Diqər mal məhsul, mən sadaləyəm. Təbələk ki, məhsul hesap edilər məhsulların heç birində özünün təminatı yoxdur. Təmamilə doğru, əsas ərzak məhsullarınla Azərbaycan özünü təmin edə bilmək. Bakın, demələk, əgəlsiz diqlət yetirsən ki, son, demələk, günlərdə BMT-nin faot əşkilatı bir aşıqlama yayıb. Yəni, onlar hər ayn hesabatını təqidim edək, bütün dünya, və onların hesabatında biz görürük, son, səkki zayda əsas ərzak məhsulların bimətində ciddi ənmə var, dünya ölkələrin də. Bunu faonun aşıqlamasında siz bir üç gün bundan qaba, keçən həklərinin 5. günü aşıqlamışlar. Siz çox asanlıqla görə bilərsiniz. Ancaq Azərbaycanın, indi orada da Devlək Statistika Komitəsini siz məlumatlarına bakabilirsiniz, onda deyin bundan bağlı hər aydə mən araşdırma aparı onu təqidim edirəm məhvad vasitəsi ilə. Və Azərbaycanda görərsiniz ki, əksinə Azərbaycanda son, səkki zayda, 90 aydə hələməmin əvvəlki ayları demir. Eyni analoji məhsulların, yəni BMT-nin faot əşkilatının təqidim etkiyi o məhsulların əsas ərzak məhsulların, imətində artım var. Azərbaycanda artan istiqamətdə gedir, dünyada azalmaya doğur gedir. Yəni, bu da onunla bağlıdır ki, dədiyim ki, Azərbaycanı heç bir adamı al məhsulların əsas ərzak məhsullarından özünü təmin edə bilir. Və özünü təmin edə bilmədi üçün artıq bazarda, o bilsiniz, bazar tənzimləyə bilmir qeymət. Bazar müəyyəniyyətmir Azərbaycanda. Bak məhsullar ki, Azərbaycanda indi bazar iqsaadiyatıdır deyir. Ancaq bazaara süyünimi doğaqilə var. Bu süyünimi doğaqilə nə inəmdir? Manapalislərin bu bazarda əsas oyunçu olmasından bağlıdır. Və ona görə də onlar müəyyəniyyətdir qeyməti. Və ona görə də bizim artıq bazardan gözləmək ki, bazarda qeymətlər inecək. Bu, o vaxtdolar ki, Azərbaycan birdən birə sıçrayışla ərzəq istəyi salını artırsın. Yəni, əsas istəyat ki, buqda istəyi salını artırsın. Bildiğiniz kimi, buqda yalınız, demələ, buqdadan yalmı çöre yalın mı? Buqdadan çoxlu sayda mal məhsullar, ərzəq məhsulları əldə olunur. Azərbaycan ət istəyi salını artırsın iki dəfə, iki dəfə. Bu mümkündür mü? Bu yaxın zamanlarda mümkün deyir. Azərbaycan sürd istəyi salını iki dəqə artırmalıdır. Ona görək ki, təhminən yarısı qədər təmin edir. Bu mümkündür mü mümkün deyir. Azərbaycan ən azı yumurta istəyi salını 40 faiz artırmalıdır. Bu mümkündür mü mümkün deyir. Azərbaycan bitki yaxın istəyi salını daxili təlabatı ödəyəcək qədər artırmalıdır. Yəni, maxı, bitki yaxına olan təlabatımızın xan malməkikəcini 5 faiz edir. Yəni, biz itxalda nasıldır yəni? Çox dəxərli bir rəqəmlərdilər vaqvə etsin səsləndiriniz. Yəni, 5 faiz ümumiyətlə, heç bir halda, yəni, ölkə üçün, qida sektirində, çox əhəmiyyətli bir mümkünə maliki olan, bu duruyaqlar, heç dəmək. Demək olar ki, bitki yaxını xan mal kimi itxal edirlər, digər ölkələrdən və gətirib onu daxildə qablaşdırırlar və bunu daxili istəyi sal kimi göstərlər. Yəni, hətta baxın, bizim göstəricidə, məsəl üçün ət istəyi salında, baxın, diri hejvanlar gətirilir xarişdən, bu yaxında yəgin bildiniz ki, 100.000 baştan çox, 100.000 üstandan xırda boynuzlu hejvanlar gətirilir, digər ölkələrdən də gətirilir. Və təsəvdür edin, bu xarişdən gətirilən hejvanlar kəsim Azərbaycanda həyata keçirildi, yü üçün daxili istəyi sal kimi göstərir. Yəni, aq Azərbaycan o ət istəyi sal etmiyik, daxil də bu istəyi sal olun muyuz, daxil də yalnız kəsim həyata keçirilir. Yəni, belə paradüksal bir vəziyyətdə də Azərbaycan, ona görə də deyirəm ki, sizin sualımıza cevab olaraq, Azərbaycan təhsildar olsun ki, heç bir adda erzak məhsullarınla, strateji əhəmiyyət kəskədən erzak məhsullarınla özünü təmin edə bil, ən yaxşı halda yarısını təmin edir. Və bu da əlbət də getkədə bizim itxaldan asılıqımızı artırı, qeymətlər artıq çıxıb o də ki, bazar tənzimləməsindən kanara, artıq bu qeymətləri aligarhlar məhəyəni edir. Yəni, belə ciddi bazarda problem var, ona görə də bazarda yaxın zamanlarda gözləmək ki, qeymətlər inecək. Bu, yalnız o vaxt ola bilər ki, hökumət ciddi adımlar artsın, istəyi sal nə bağlı və yaxı da bazardan manapolya götürürsə, bax bugün, azərbaycan hakimiyyət, bazardan manapolyanı götürsə, toptan satışdan manapolyanı götürsə inandırıramışsıdır. Bu gün götürsə, sabah qeymətlər düşəcək aşağıq. Ona görə ki, nə mərada düşəcək? Azərbaycanda istəyəndən sahibgər, gedib, qonşu iranlandanma bir... Yəni, sana istəyəmət sulları özü rahat şəkildi, getirəmləcək, azərbaycan qeymətə alıq getirəcək. Yəni, ucuz qeymətə alıq getirəcək, ona görə ki, xarişlə biz biliriyodur. Yəni, xarişləyəndik, təsəbbür edin, toptan satış qeymətə onlar alsa, daha ucuz alırlar. Və azərbaycan bazarını getirib, aşağı qeymətə təkilik edəcəyələr. Belə hallar çox olur. Ucuz mal məhsul getirilir azərbaycana. Və azərbaycan səhəddində, deməli, onlara deyiblər ki, yalnız biz gediyimiz qeymətə satacaksın. Yəni, onlar da əlaqələndirirlər, o hansı məhsulun də ki, itxalınla hansı alıqqarq məhmur məşkum olur, onun ünvanına istiqamətləndirirlər. Və o alıqqda əlbət də özü müəyyən edir, daxili bazarda malın məhsulun qeyməti. Belə çox müraqqət bir, necə deyim sistem yaradılı. Və bunun yaxın günlərdə yenə deyirəm, qeymətlərin ucuzlaşmasının təsidlər olsun, ki, biz görməcik. Və qeymət başqa bir adam da, qeymət bugün kamunal xidmətlərin də ki, aşağı salınmasına gedə bilərdir. Bakın, azərbaycanın özü nefsi təsala edemək. Nəyə ki, kamunal xidmətlərin aşağı salınmasına gedə bilər, hətla ışıqa qaza limit qoydur, və bu ciddinla razlıqa, məhsulun yarsın aşağı salınasa, bir qədər istadələrin nəsoru qəsək ki, yəzək ki, yox, bahadır. Yədə və sək də, yanaşmaq olsun. Bilsiniz, bunlar fırsatçildilərdə istiyirlər ki, bu alternativ bizim üçün də ki, bu xidməti təqdim edəyən bir qurum yoxdur. Yalnız, devlət təqdim edir, devlət inişsarındadır. Bunu da, bunda, arxasında məmurlar durur. Bildiğiniz kimi yığılan pulların, bir səsi məmurların cibinə gedir. Bunlar, ona görə də bu yaranmış fırsatdan bəhrələnirləri istifad edirlər. Yəni, hökumət əgər, biziniz, həm də ciddi nərə haçılıq görmək. Haa mı? Əhali sanki qəbul edip bu haçılıqı razılaşıb sanki, ehtiraz etmir, məsəl üçün deyir, ehtiraz edir ehtiriz, bu formada. Yəni, ciddi bir ehtirazı yox. Əgər, hökumət görürsək ki, ciddi bir ehtiraz var. Dizə deyi, məsəl üçün, gecəliyanacağının qeymətini salar, benzinin qeymətin nisbətən aşağı salar, yəni enerji daşıcılar, elektrik enerjisinin qeymətini aşağı salar. Ümumiyyətlə, mən müqayisə etmək istəməzdir, məsəl üçün, İran dan, müqayisə etmək istəməzdir, Türkmenistan dan. Bizim quruluşla o quruluşun elə bir fərqə olmadığı üçün, müqayisə etmələyəm. Hətta İranda ma napolyo yox. İranda baxı, kənt təsəarı fatı məhsulu istəyəsalçıları üçün, dizəliyanacağı iki qəpi yasaldır. İki qəpi. Azərbaycanda 60 qəpi, bir litir bindən söypətik. Şimdi, İran istəyəsal etməyi, kartokun elbət də maya deyəri, azərbaycan istəyəsaldan fərqə olurlar. Yəni, oda üçün uçaq olacaqdır. O 10 dəfə ucuz olma. Aqı onlar bizdən 40 dəfə ucuz, gizelyanacaq alırlar. Orada kənt təsəarı fatı məhsulu istəyəsalçıları üçün, xüsusi dək ki, o imkazlar var. Yəni, azərbaycan da bunu yədə bilər. Aqı kənt təsəarı fatı bir o qədər gəlirli deyil, özlə kənt təsəarı fatını elə bir bəziyyət əsalır. Ola bilər, azərbaycanda kənt təsəarı fatı çox gəlirli sahə olabilər. Ancaq kərək bir sıra işlər var ki, onlar hökumət tərəfindən görürmərin. Hökumət, o istiqamətdən müəyyələn kəltələr elə. Yəni, hökumət tərəfindən görürmə, olan işlərin bəzlərindən bağlı vaxtməlmə, məhsulu istə suallarım da var desin. Çünki, azərbaycanın mərkəzi aran hissəsindən biz kesip hərqət edər kələn, kürdəmir yolluq deyiriklə bu yolla. Bu yollun böyük kilometrilərlə uzanan hissəsində həm sağ, həm sol tərəf. Yüz hixtarlar nə, min hixtarlar nəl ərasinin şoranlaşdığının bə bu şoranlaşmanın sanki hər müəyyən qədər arttığının şahidi oluruk. Bən efir iş zorundan xayşələyəcəm bizim bunla bağlı qadırlarımız var, həmin qadırlarda təqdim eləsinlər. Bunu bu yoldan istifadə eləyən hər bir kəsin görmə imkanı var. Çünki, o qədər böyük sahələri əhatə eləyir ki, həmin hissədən sağatlarla 100 km suretləri hər kət eləyəndə sağatla səndə həmin yolu kəsib qutara bilmirsən və yol hər iki tərəfli, bən deyərəm ki, bu şoranlaşma, yəni yersətinin üzü dünmə oğlu ya günündə ilə biləsən ki, sanki qarya həmin ərazilərə və bunun qarşısının alınması üçün, hansısa bir tədbir görülür mü? Bu birinci sual dövlət tərəfində keçib əski bir tədbirlər görülməldi. Bununla bağlı dövlət tərəfindən hansısa bir tədbirlər görülür mü? Yox, e gər bu sahələr, indiyanə qədər şoranlaşmasının qarşısının alınmağa doğru bir attım atılmıyor isə, nə qədər bizim ərazilərimiz? Faktüq olaraq əkin üçün, yəni düz ərazilərdilər, burada hansısa varmışlar aparılabilər, burada hansıki daha yaxşı şəkildə məsuldarlıq əldə edilə bilər, burada bu şoranlaşmanın qarşısının alınması üçün, mələrasiya idarəsimi, dövlətin digər tədbirlərmi, və yaxud xarici investimlərin cəlbolunması formasında burada görülmə olan işlərlə biz ciddi şəkildə məşgul olabilər ki, bu sahə azalsın və növbət, çi ki bu bir günün üç günün, beş günün işi deyil bu sahələrin yeri dən əkin üçün istəyəsala yararlı hava qaytardılması. Bakın görürsünüz, sanki elə bilirsiniz qadrda gördüğümüz yerlərə qaryağa qabdır. Amma bu qadrlar yayda şəkilibirlər. Və bu ərazilərin bu formada şoranlaşmış olması, bakın yanı əkin sahəsidir, dəyirli izləcilərimiz, amma böyük hissədə pexdardılardan ərazi şoranlaşa-şoranlaşa gedir. Gördüğünüz bu şoranlaşmış olan hissədə heç bir əkin aparılmır, çünki orada heç bir əkin aparılmağın mənası da yoxdur. Ancaq bunun üçün xüsusi yəri ki, tədbirlər gördünməlidir, vaikməlidir bununla bağlı, ətraflı sualımızı cevaublandırəşəxdir. Bu hissədə gördünməl olan işlərləm bağlı, haqdövlət tərəfindən hansısa adımlar atılır mı? Və ölkənin əkin üçün yararlı olan torpaq sahəsinin nə qədəri bugün şoranlaşma nəticəsində faydasız bir torpaq sahəsində çevirilirdi? Görün vaqməlidir. Təşəkür edirəm əzizbək. Çox ağırlı bir əki problemə toqundunuz. Və uzun illər də bununla bağlı, hökümətə müayyəm mesajlar ötürsək də təsürlər olsun ki, bu istiqamətdə hər hansı bir iş görün. Təsəvvur edin, mən deyim. Demələ, ölkədə iki milyon hektar, təsəvvur edin, iki milyon hektar şoranlaşmış torpaqları. İki milyon hektar. Bunla nələ də? Yəni, baxo siz ki, göstərdiniz, demələ, o fragmentlər. Hətta iki milyon hektar çox böyə razıdır. Elbət də, çox böyə. Və əli, Azərbaycanda istifadə edilməyən şoranlaşmış iki yüz milyon hektar, özür istəyirəm, iki milyon hektar iki milyon hektar şoranlaşmış torpaqa razıdır. Yəni, bu Bakıdan ki, çıxırsınız, düzgün elə bunu, çətilişi düzgün aparmısınız və düzgün də təqdim edirsiniz ki, Bakıdan, Kürdemrə gədənə kimi, Bakıq, yolun sarı solu, Arda görürsünüz ki, meyvəbaq olsun, Arda görürsünüz ki, bir yaşılıq olsun, və əli, əkin işlər aparılsın. Yəni, ətta siz bir isləsini görürsünüz. Apşaro'nun ətrafına, ciklət yətirəmdə görəcəksiniz daha çoxdur. Ceyran çölünə gedib baxsanız deyəcəksiniz daha böyəyə razıdır. Kifayət qədər ölkədə, dediyim ki, istifadə olunmayan 2 milyon hektar, özü də bu torbaqları eləyaxşı təmizləmək olar. Duzdan. Duzdan təmizləmək olar və, təmizləmə prosesində məhsul da istiyyəs al etmək olar. Məsəl ki, çəlti istiyyəs alı həyatə keçirmək olar. Azərbaycan özünün çəltiə olan təlabatının səhsəm faizini iqadədə, təmizləmək mərhələsində, təmizləmək prosesində, o prosesdən biz gəlir əldə edə bilər. Gəlir əldə edə bilər. Elə bilə yox. Yəni, təzəbur edin, bu, də ki, Baki, Qazakh yolunun sağlı solu, düz, rəliyəp olan yaxşı çox belə deyək. Ə görə torbaqlar mümbitləştirilisə, yaxşı çeyfiyyətliyə məhsul darlıq artırma olur. Diğər tərəfdən yol gravıdır. Taşınması da ucuz başa gələr. Həm Baki üçün, həmi iqraç etsək, diqər ölkələrə, yəni, müəyyən üstünlükləri də var. Bunla nələ bilər? Tək bu deyir. Bakın, ölkədə 1 milyon 400.000 hektar suvarılan sahələr var. Bu, 1 milyon 400.000 hektarın sizə deyir. 3-dən biri artıq orada şoranlaşma prosesi çox ciddi. Yalnız bu 2 milyon yəni, 2 milyonu demirəm. Söyhbət əkin üçün istifadə olman əradilərdən qedir ki, orada da şoranlaşma prosesi sürətmən qedir və orada da müəyyən işlək kapağımız var. Fakt ki, əkin sahələrin nəzərdə qursuzdur. Ələ demirəm, o kimiliyəm əradiləri yordur? Bələ, onun buna qətə yordur. O, o əradilərin də 3-dən biri 3-dən biri demək olar ki, çox ciddi orada şoranlaşma prosesi qedir və bu sürətmən davam edir. Orda da hər hansı bir iş görür müdürsünüz. Mən yəni xafirliyirsiniz, siz də bir baklar bu, dəhək ki, bərfa olman eləyəşi ilə bağlı bir müsaibə alırdınız. O zaman biz ətətin qəttindən bir vahiyyə azərbaycanda bu torpaqların degradasiyasından bağlı. Çox ciddi araşdırmalara pardıq, qölgələrdə olduq və sizə deyim o zaman da elə devlətə biz 10 il bundan qabağın söhüfət ediniz, biz devlətə təşkiliklərimizi vermiştik. Deməli, o zaman da indiq, o zaman apardığımız müşahidələr, dəhək ki, bir də indiqim şahidələr. Biz görürük ki, getki də bu şoranlaşma genişləri və yalnız şoranlaşma deyir torpaqlarda eroziyaprasiyasi çox sürətmən gedir. Sonra degradasiyaprasiyasi çox sürətmən gedir. Səbəl, məni müəyyətmələ, niyə bu torpaqlarda bu tazesi sürətmən gedir? Bilsiniz, əslində torpaq da belədəyik. Torpaqda canlı organismlar var. Torpaqı canlı görmək lazım. Yəni, o torpaqın müəyyən mümbitləşdirilməsi istiqanətində bir soru tədbirlər həyata keçilməlidir ki, o mümbitlik bərpaq olsun. Və torpaqlardan istifadə, istifadədə firmirlər marifləndirilməlidir. Adrakiq niqi qaydalara əmel olunmalıdır. Xüsuslə, sübarma sistemi, müasir dövrün tələbinə uygun vurulmalıdır. Dəfələrinə deyirik. Təsəbbür edin, mən bunu bir neçə dəfə ediyemişəm, indi sizin beləlişinizdə də deməyəm məcburu. Bir zamanlar, görüş filmi çəkilmişdir, yəni xatırlayırsınız, o görüş filmini siz də bağqmısınız. 1959-un cildə çəkilirsiniz. 63 il bundan əvvəl, həmin görüş mükün olsun çəkilip, təsəbbür edin. Və o zaman, o filmdə bir epizod var. Demələ, Özbəkistan'dan azərbaycana gələn qona baxır ki, pambıq tarlasında su tarlanı basır. Yəni, pambıqın bir isə suyun altında qaldır. Bu, o epizod yadınızdadır. O, soruşur bir qadirdən, ondan sonra Qalqusiyadir mən ki, bu nə məsələdir? Bu, niyə bilədir? Dəyirlər ki, biz su varırıq. Bir belə su varma ular, bir bu, səlləmə su varmadı, bir belə su varma ular, biz fər qanədə hələ çoxdan demələ, buğru ilə su varırıq səhələ. Təsəbbür edin. Özbəkistan demələ, 63 il bundan əbbəl, Özbəkistan numayandası o künoda deyir ki, biz fər qanədə buğrular basitəsi ilə çoxdan su varırıq səhələ. Azərbaycanda heç nə dəyişmir? Azərbaycanda son 65 il deməyi ondan sonra hələ biraz... Səlləmə su varma sistemı əramızdan minlə bel, misirdən izaharlıqca o formala dəvəm ediyir. Səlləmə su varma, bu da olmaz. Səlləmə su varma nə demək? Birincisi, torpağın öz qatında mümbit eləmentləri yubabarır, torpağın mümbit qatına yubabarır. Səlləmə ilə minləri yubabarır. Bir isəsi, su aparır. Bir isəsi, o səlləmə olduğu üçün yerin alt qatına yubabarır. Və bu su, digər sahələrdə, o hardakəri eləyibdə, kifərklidir, digər aşağıda yerləşən sahələrdə qurun sularının qaldırılmasına gətirib çıxarır. Ve qurun sular və azərbaycanda dəkələrməm o vaxtdan da deyil. Bakın, bir yandan yenə kanarlar çəkilər küllü miktarda və sahətlər silinir, küllü miktarda və sahətlər su kanarları çəkilir. Və azərbaycan əmdibə ölkələri sırasında ən çox su israfçılığına yoll verən ölkət, təsəbbür edin. 25-35 faiz arası. Yəni, o mənbədən götürülən su yolda, yolda. Demələ, 25-35 faiz itirilir. Bu hara gedir, həmin o dək ki, bunların inşa etdiklər o kanallar yaxşı inşa edilmədiyi üçün o kanallardan sızır və gedir, bizim əkin sahələrində o qurun sularını qaldırır və çoranlaşmaya gətirib çıxarır. Yəni, bir tərəfdən su varma düzgünə parılır. Bir tərəfdən, bu su sistemi düzgün qurul müdbət, uzun müddətdir biz nə deyirik? Mən təkilif eləyirəm hakimiyyətdə ki, nəzərə alın Azərbaycan reiliyətini, nəzərə alın Azərbaycan torqanını və bu sular borular vasitəsili ötürülməlidir Azərbaycanda. Su idari olunmalıdır. Borular vasitəsili de ötürülərsə suya dənayat olunaca su bize istədiyimizdən, bizim təlabatımızdən 10 dəfə artıq olacaq, bizim cəmi cümunətəni 3 damonda 5 milyar qurmətir suya yetiyacımız var. Hətta indikindən 2 də qə artıq biz həmin suyuna deməli ərzəq məhsulları istəyi sal edə bilər, təsəldür edirsiniz, bizim təlabatımızı ödəyəcək, ölkənin daxili təlabatını ödəyəcək edə ərzəq istəyi sal etmək üçün cəmi cümunətəni 3 damonda 5 milyar qurmətir suya yetiyac var. Biz bunu hesablı yerik, bunun hər şeyindir hesabı var. Və həkumət heç bir iş görmək. İntəsədür edin, bən onu qatırlattım ki, o zaman biz deməli olahiyyəni həyata keçirətmən araşdırdı. Yaxşır, bu işinən kim məşğul olma? Bu, dək ki, torpaqların degradasiyar prosesinin qarşısını alan, e-rojyanın qarşısını alan, sonra şoranlaşmanın, şorakətləşmanın qarşısını alan şil olmalıdır. Şim, bu torpaqların deyək ki, münbitləşiləlməsi istiqamətində işlər tədbirlər həyata keçirməyəldik. Bu ülkədə heç kim? Təsəbbür edirsiniz. Milaraçya və su səhəmdər cəmiyyəti suyun satışından məşğul. Su satır. Su satır. Milaraçya və su səhəmdər cəmiyyəti bismiz, o qədər oran kapital qoil şəhətə keçin. Hər ilə də qevlət bücəsindən küllimiqlarda və sayat ağrın. Və onların yalnız vəzifəsi ondan ibarət olmalıdır ki, bu şoran torpaqların yüvulması, yenidən münbitləşiləlməsi, dövriyə dəytarılması və firmirlərin o torpaqları hərdə ki, deyək ki, belə də degradaksiya məruz qalı, orada da bərfa işlərin həyata keçilməsi münnaşılı olmalıdır. Məlke ilə bu səbəblərdəndi Azərbaycanın Ukraniyadan əkin üçün yeri götürmək istəməsin məsələsi var idi. Bəli. Şoran torpaqlarda bizdə satmır istəyəsəli olunan məsullar, bu səbəblərin nədəni ilə bu şoranlaşmanın artması, şoran torpaqlardan 2 milyon əxtar sahərin istifadə edilək, bilməməsi istifadə oldulan sahələrin faktüq olaraq 30 haca qədər yenidən şoranlaşmaya meyillə olması, su məsələsində yaranmış olan problemlər 4 də biri ilə 3 də biri arasında qədər su varda suyumlərində deməli, bu hopma məticəsində mən belə başarı düştümdür. Orduvardan daşınsa hopmaz su, amma asıq kanallar vasitəsi görə torpaqda sorulmayla su hopur torpaqa və digər aşağı hissədə olan ərazilərdə suyun səbiyası qalkır şoranlaşma prosesi də bu formada yedir. Tamamilə doğru. Üçün bunlardan yaranan səbəb olaraqdan biz Ukraniya ərazisində Azərbaycan höküməti yer götürəm ətindən məşqul olmağısı diyrdə ondan mən belə başarı düşürəm elə mi? Belə, bizsiniz Azərbaycan höküməti birincisi bu torpaqları mümbitləşdirməlidir. Ona görə ki, Ukraniya əgər Azərbaycan Ukraniyadan icariya torpaq götürərcə bu hələ bu torpaqın deməli Ukraniyanın tələbini hərəti olacaq, biz bilmək. Ona görə ki, belə bacağarıqsızlıq mən gəlib Ukraniyadakı torpaqları da değrada təməruq qoymaq olaraq. Torpaq qayganı sevir. Dedim aqı, torpaqda da canlı micro-organizmlər var və çalışmaq lazımdır ki, orada demələ, o humusqatı getgədə artsın humusqatının artını orada micro-organizmlərin dək ki, belə dək elə etmək lazımdır ki, micro-organizmlər öz funksiyasını yerinə getirəbensin. O orada çox ətiyyatlı olmaq lazımdır. Kimiyab-i maddələrdən zəhərləməyə o torpaqlar olmaz. Onda micro-organizmlər sayə azalabilər və əks proses başvere bilər. Yəni, nə olsun ki, torpaq var? Azərbaycanın mümbüt torpaqların qörün nə günü qoyublar? Bunlar kimdən gədəcəklər oran? Həmin adamlardır, dək ki, həmin mütəqəsilərdir. Uqraniyadan mütəqəsiz gəlbəslələr deyərsiniz. Hər ildə torpaq qaptal bu ölüşü tələbi. Gərək oran vəsaət taş yəsən, üzvü gübrə verəsən, neral gübrə verəsən, azərbaycanı qaydalara əməl edəsən, orada da suvarma sistemi muhasir deyibrin tələbinə uygun olmalıdır və çox ehtiyatlı davranmaq lazımdır torpaqdan, orda məsəl üçün hər vericilərə qarşı tədvirlər həyata keçirəndə, kiliyəvi maddələrdən istifadə, yoxsulə biz qeydir, hindi də uqraniyadan torpaq götürəcək, orda nə biləm nəsə əkəcək, pecərəcək, sən özünün bu qədər torpaqını bugünə qoymuşsan, hindi də qeydib orda digər ölkədə əkinlə məşğul olacaqsan, bəs gələcək nəsil, bəs azərbaycanın gələcək nəsil üçün, saba icare haqqı artabilər, yad ölkədə bizim üçün bizsiniz, o qan-töküq uqraniya torpaq üçün, bugün can verir orda cəban çoxlar o torpaq üçün, o demək deyil ki, lə sən gəl orda əkbəcər məsəlçün, qazancəldə elə orda yerlə adamlar da baxacaq ki, onların torpaqından sen fayat qədər bəhrə götürürsən, sə onlar da hesablaşmalı olacaqsan, yəni, olabisin müəyyən problemlər oldu, nə olsun ki, sen o devlətlər arası müqabələ bağlayacaqsan, orda yerlə hale var, müəyyən problemlər var, bir vaxt təsəbvur edin, Türkiye dən Türk sayfkarları gəlmişdilər, Rusiya nən canuq bölgəsində onlar günə bakan isteyi sağlı ilə məşğul olurlar, və orda yerli cəmaat nən oranın arasında ciddi nəyə razılıq oldu, onlar yerli Ruslar deyirlər ki, siz bizim torpaqda gəlip, orda hökumətlən danışı, müəyyən deyər ki, rüşvet verib isteyiqsiniz ki, bizim torpaqlarda qazancəl edəsiniz, bizi nəzərə almışsınız, və onlar nəyi nəmişdir? Onlar, həməli, suisi, qutulqalar kəsi, günə bakanın açılandı da günə bakanın içində eləyə açdırmışlar ki, onu belə adi gözlən görməm mümkün deyir. Və türklər istifadə etdikləri kambaynların hamsını sıradan çıxarmışdır, hamsını təsəbbur edin. Əgər oradan məsəl üçün, türklər 30.000-40.000 dolar gəlir əldə edəcək, eləsə, onların o kambaynlarına deyən ziyan onların üç-dört dəfə çox oldu. Yəni, bizimiz belə problemlər daha oldu. Yəni, həllə, əhalinin, nərazlığı olan bir yerdə orda hər hansısa bir fayda götürməyə düşünmək ki, absurdur. Tamamilə doğurur. Bilsiniz, her şey gərəh nəzərə al, her şey gərəh nəzərə alna. Və uqraniya xaldı, bilirsinizdə, gənə deyiləm, orda qanı tökölür, o torpa qorunda qan verir. Və elbət də uqraniyanın bir müddət deyək ki, belə ciddi çətinliklər olacaq. Sosial problemlər olacaq. İndi müəyyən orda, əbiyyətlərin, nə bilim ondan sonra, səradan çıxarılması baş verib, stesal müəssələrinin. Və onun üçün də uqraniyallara da lazım olacaq ki, hardasa çalışıb, iş görsünlər, qazancəldə etsinlər, öz yaşayışlarını kəmin etsinlər. Belə olan halda, həsə iş görmək, mən düşünürəm ki, fayda vermət. Azərbaycan hökuməti ilk nöybədə, mən deyidim aqır. Şoran torpaqların bərbası elə böyük qaptal qoyuşu tələb etmir. Yətər ki, azərbaycan hökuməti bundan bağlı qərar qəbul etsin. Və o proses zamanı biz bir srə malın məxsulun stesalını məşqılırlar. Dədiyim kimi, birinci ili çəltik əkini ili məşqul olmaq olar. Sonraki illərdə artıq orada digər məxsulun stesalına məşqul olmaq mümkün olacaq keşke problemi yox. Yəni, bir il müddətlə həmin torpaqların temizlənməsi mümkündü mü? Harbaki tuzun məqdarı azdı, azdı. Orada birinci ili mümkün olacaq. Arda çoxdu daha şiddətlədi. Orada bir iki üç il bu davam edə bilər. Bunun da heç bir izyanı yox. Yəni, ona görəkir, biz onsuz da çəltik əkini həyata keçirəmdə bu bilirsiniz. Bu suyu da oraya çəkip aparmak və elə bir problem deyir. Və biz həm düğü əldidəciyik dakhili təlabatı ödəmək üçün həm də torpaqlarımızı yüyüq mümbit hala getirəcik. Yəni, burada mən problem görmürəm Azərbaycanın kifayat qədər maliyyə resursu var. Orada elə böyük maliyyə resursuna yedək yoxdu və Azərbaycan işün müməlidir özünün torpaqlarını mümbitləşdirib. Yəni, biz Azərbaycanı qurmalıdır. Azərbaycan indi müstəqil bir devlətdir. Biz elə müstəqillik həm belə deyir. Ancaq gələn bu devlətimizi qurak da gələn bu devlətimizi qurak. Bizi nəyiz? Unumuşsa onu qurumada deyeməz. Qurumuşsa onu becərməyə deyeməz. Unu bizim dedə qurqutun dilindən deyiblər düz də deyiblər. Biz bu torpaqları qurmalıyıq həm də deməli belə deyik. Şor anlaşmadan, şor akətləşmadan ondan sonra de Qradatya'dan, Erozya'dan qurmalıq. Nələ biz indi demədiyimiz kifayat qədərdəsiniz. Bizim ölüş tahrımız var. 400 millektar. O örüş sahələrin də şox kiddil eqradatçə prosesi. Orada Erozya prosesi kiddi gedir. Mən bu yaxınlarda Qubar ayonuna getmişdim, əbbəl de olmuşdum. İndi bu yaxınlarda da getmişim. Ebbələr görürdüm ki, orada dağlar da, dərələrdə, bitki örtüyü var. Yəni, bir yaşılıq var, çollar var, aqaçlar var, daqətəyəndir. Ündi Hamsınlə məhrub oldu. Ona görə ki, o bitki örtüyü, sizsiniz, gələk bu global iqlim dəyişdiyi ki, başlayırdı, bu da nəzər alın? Orada müayyən işlər görmək olardı. Biz təklif edirdik, biz təklif edirdik ki, o ot bitkilərinin toxumları var. Onlardan səpensin, dəhək ki, helikopterlərdən orda səpmək olardı, və yaxda indi, ııı, hər hansı bir formada. Yəni, o yaxış yaxanda da o ııı deməli toxum ııı orda bitəcəydi, ot örtüyü getdikçə daha da sıklaşəcəydi və ııı belə dəyiq. Orda Erozya prosesi başbəlindir. Yəni, hər bir ııı problemin çıxış yolu vaa, biz təklif edirdik ııı hökumətə. Nəinki dağlıq dağ rəziləri? Hətta adi bizim o örüş sahiləri dədiyim ki. Bakın ııı məzəl üçün bir hektar örüş əraisində də dört boyun ot yədi. Amma bizdə otuz qırq hətta elli qoyun otarıları. Növbəli əki ııı növbəli orda otarma ııı sistemi gururuma aldı. Yəni bir yandan otarlır, o biri tərəfdən dəki o ııı yemləmə aparılır, o ııı örüş arazilərində suvarma işləri aparılır. Dediyim ki, orda toxum ııı seyirəklik varsa o o otların toxumları səfilir və ııı sonra həmin yeri köşürlür heyvanlar orada otarılar və o otarlan yerdə də o proseslər həyata keçirir. Yorumu nə güzel olabilə? Yəni hər bir problemin, dediyim kimi çıxış yolu var. Ancaq onu başa düşən hakimiyyət yoxdur. Onu həyata keçirən hakimiyyət yoxdur. Bunlar ııı bizsiniz, o biz çıxırə biliriz. Sizlərin diradəsinin olması lazımdır bu işlərin görülməsi üçün, yoxsa əksə də. Elbətdir. Elbətdir. Bakın indiqətini bilər kənttəs arfatı nazibinə, də ki, adamı bu adam asan xidmətdə iş deyib misiniz? Asan xidmətdə adamın şəkilini çəkib, onun nə bilin bir şəxsiyyət və sigasi təqdim hazırlayıb, satmaq. Bu elə çətin iş deyil. Bu nə var ki, bu asan iş deyil. Amma kənttəs arfatı dəkələrinə deyili. Oğulduq çəm rəhqət bir sahəddir. Bizsiniz, burada kənttəs arfatı nazibinə, o idarəsini idari etmək yox, idari binasini idari etmək yox. Bakın, indiqət biz danışlıq sizdə. Torpaqlar, görün, nə də dər bizim torpaqlar sıradan işlətdir? Bunun hamsının gələn kimi nazib, ilk nöybədə deməli onunla meşgul olmalıydı ki, bu torpaqların bərqasi istiqəməkində hans işləri görməli lazımdır. Yıqmalıydı mütökləsiləri, məslət dəşməliydi, devlət hökmət başısından danışlıqlar aparmalıydı, o sahiyə nə qədər maliyyə risursu lazımdır ki, bir yandan, bir yandan. Də ki, bu işlər həyətə keçik. Suyla bağlı, suyunu idari edilməsinləm bağlıdır. Bakın, bunlar suyla bağlı, nə də dər görüşlər keçiklər? Nə qədər dək ki, vədlər verir, dək ki, nə bilim, belə də, bəzi hətta programlar da qəbul etmişlər. Hanı, suydari olunur, yox. Həbdəlkinlə də pislik. Yox. Törpaxlar, törpaxlarda cəqradaçya prosesi gədiyik. Yəni, bu işlər görülmədən Azərbaycan'da malın məhsulun istiyyəs alını artırmaq mümkün olmayacak. Yəni, yaxşı Ukrayna də qət bir milyon hextarda, sən buqda ək, dək ya, Azərbaycan'a qətirdə olan. Həyvandarlıq necə inkişək edəcək? Həyvandarlıq artıq Azərbaycan'da torpaqları sıradan çıxarıq. O qədər sahəi çoxdur. Məhsul darlıq aşağıdır. Baş sahəi çoxdur. Kəmiyyət artıq keyfətə ciddi təsir göstəri. Yəni, ümumilikdə torpaqların keyfətində ciddi təsir göstəri. Niye bu idari olunmasın, niye bu təşkil olunmasın, niye bu sistemləşdirilməsin? Nə problem var? Bunu sistemləşdirilmək çox asandır. Suyuda torpağında deqradaçya prosesini qarşın almaq, çox asandır. Hiçbir burada çətinlik yoxdur. Yətər ki mütəqəsiz olsunlar, paşa tüksünlər, problemin nədə ibarət olduğunu bəlsinlər, çıxış yolunu bəlsinlər və bir devlət programı hazırlayıb onu həyətə keçək. Çox təsürklar olsun ki, vaixmalım, problemlərimiz bir rüzdə sahirət və bir rüzdət bizim qeydi etmədiyimiz məsəlilərdə var. Həmsinin reyiyonlarda ən ciddi problemlərdən birlək isə əkin müəvzunində suyla pahalı olan problemlərdilər ki, çünki böyük ranglı məmurların götürmüş olduğu torpaq yüzextarlarla, minhextarlarla olan torpaq sahələrinə müəvzud suvarma sistemlərinə olan kanallar vasitəsi ilə sular o ərazlar haxınlı və kişik sahibkarların, kəndirləri, çoxluq təşkil eləyən ismin isə suvarma üçün suya olan təlabatı ödəndilmir. Biz bunu dəfələrinə görmüşük, əkəcə qələrinin şəxslər özləri çəkərək kanal onu çək gönləribdilər. Yəni, biz ölkənin müxtəlif ərazilərin də baş vermiş olan suyla bağlı problemləri indibətlə getirirəm burada. Konkret olaraq şəxslər çox müxtəlif rayonlardan, çox müxtəlif şəxslər çəkərək gönlərilə suyun olmadığı bildirilsə də onlar qədərək kanallarda suyunu olduğunu. Amma həmin kanalda o bu suyun hanssa nazirin, hanssa icra başlısının mənim sədiyi zəbt etmiş olduğu torbaq sahələrinə, onların əkinlərinə qırdıldığını deyir və həmin insanlara o sudan istifadə etmək icra zəsin verilmədiyini bildirirlər. Çox təşkil eləyir ki, bu bir rayonda bir şəxsin başına gəlmir, bütün demək olaraq ərazisi boy yağilmiş olan bir problemdir. Hər bir kəs demək olaraq, əkinləm məşquullan hər bir kəs bu problemlə zaman-zaman rəslaşıb və rəslaşmaktadır. Çox təsüf eləyik ki, real mövzud və ziyyət bulma nibarətdir. Bunun qarşısını alınması üçün heç şüksəs ki, hakimiyyətin aili zirvəsində olaşıq şəxslər fərəbindən siyasi irade ortaya qoyulmalıdır. Amma nə təsüflər olsun ki, biz müəyyən qədər zaman keçmiş olsa da bu problemlərin yaranır, yaşandığından ən ənazından bizim bununla bağlı məlumatlı olduğumuzdan və yə qədər zaman keçmiş olsa da bunun nəyin ki azaldığını, hər il daha da arttığının müşahələ edirik. Çünki bununla bağlı gəlmir, tədvir görülmürsə, bir yerdə bir problem yaranırsa və bu tədvir görülmürsə o problem öz öz nə həll olmayacaq və tədiyi olaraq bu artıcaq böyəcək problem. Hansı ki, riyallıqlarımızda bunun ki, bu problemlər böyün. Torpaq sahələrimizdə olan çor anlaşmalar artır. Suvarma da 25-35% qədər olan su etkisinin ilbəyil yeni torpaq sahələrində olan problemlərin artmasında qətribu skardazı artdı, singe edətdiyiniz kimi. Qarişdən də götürülmüş olan torpaq sahəsinin nə qədər uğurlu ola bilər? Türkiye də qətribu qədərlərin əkinlə bağlı ərazilərdə əkilməsi və yerin sakinlərlə olan narazlıq ismində nələrim baş vermiş olduğunu götürə biləcəyələri faydadan əklələrdən artıq sərə uğradıldıqlarını qədətiniz. Azərbaycan da bu formada hər asla bir iş görmək istəyərsə, keç vəsiskin belə halılarına rasaşablə, heç kəs, heç bir millə öz dövlətinin torpaqını başqa bir dövlətin onun mənafıynə xidmət etmədən ekipecəriməs nə icaziə verməs. Örsə uxral yəkimi ölkət, çünki onların da hər birisi necə ki bizim qalq öz vətəni uğrunda səvə səvək yetti müharibiyyə, səvə səvək yedirdi ölmə, sıravi xalqın qoğulları. Hansı ki, bu günlər onların böyük əxsləriyyətində qayırı yoxdur, diqqət yoxdur. Bu, başqa bir problemdir. Biz bugün bu problemi qaqınmırıq. Ama Ukraniyada da insanlar öz və tənlər üçün canlarından səvə səvək keçməyə azırdırlar. Və o insanlar əgər torpaqlar üçün canından keçirsə, həmin torpaqları, başqa birisinin əkməsinə, əbəcəriməsinə də imkan verməz. Bu, çox normaldır. Bizim izləyicilərimiz də yazılılar su problemi olmasından bağlı. Çəhlis kəndərinikiyinə yazan izləyicimizə yazdır ki, su ancaq izra hakimiyyətlərinin sahasını ahır. Əcda hakimiyy, suyun qabağını kəsibdirlər. Quliyyib adı altında yazar şəxsə yazdır ki, artıq kəndini malqara da saxılayabilmir. Onu saxıvaqa məzi vurdu. Çünki nə yeri yoxdur, doğrudan da mən bunun kimsə halında vizə müracət etmiş olan hamsını faqlılar əsasında mən deyirəm. Çasın, Bərdar ayonunda kimlərisə götürük, örüş yerlərini istifadə etmiş olduqlarına görə insanların etdiyi eitiral nərticəsində, oran polis suraşılığı ilə həmin insanlar dövülük və həmin sakinlərinə bir misəsi cənaət məsuliyyətində cəlb edilmişdirlər ki, niyə eitiraz edirlər düzdü? Onun adını başqa formala koysalarda. Amma reyalla qoydu ki, bu insanlar örüş sahəsini istəyirdiklər ki, öz malqaralarını otarmak üzere sahələri olsun. Kəndilinin dolanışıq yeri, əkin və maldarlıqdır. Üçüncü bir sahə yoxdur kəndilinin dolanabilməsi üçün. Əgər onun için də məllimi yoxdur sahə, hakimimi yoxdur, bu və ya digə sahədə. Kənddə olan böyük isim insanların evinə aylıq məbacıq gəlmir. Onlar öz əl əməkləri ilə belə deyim ki, dolanışıqların təminəliyirlər və bunlar üçün yararlıq torpaq sahəs lazımdır. Əkinə yararlıq olma sahələri lazımdır. Maldarlıq üçün örüş sahələri lazımdır norma olaraq. Bunu da əgər kimsə öz vəzifəs alahiyyətlərindən istifadə edərək, mənimsiyirsə burada başqa problemləri də yəlir ortaya çıxır. Həmsinin məb bir məqamda gəlmir etmək istəyirəm və ətməlidir. Deməli dövlət tərəfindən subsidiyaların ayrılması nəzərdəq vur, müxtəlif əkin sahələrinə, müxtəlif köməliyyələrini edilməs üçün və sahəkdər ayrılır. Və həmin və sahəkdərin bir qizmi isə azər kubra vasitəsi ilə kubraləmə üçün nəzərdəq kullan, kənddiyə verilən pulun bir isəsini azər kubranın kubrasını alsın deyə və yaxud başqa kubranın isə daha bağa qeymətə satırlar, məzburi şəkildə kartə nəhsiz istifadə edilməsi üçün yatırılan və sahəti halında olur ki, o və sahəti kəndliyi kartından scarə bilmir. Ona ancaq kubra almalıdır və satılan, deyik yonularda, yonularda satılan kubralar azər kubraya məxsustu, onları satış məntəgələridilər. Və o kubralarında böyük əksiləriyyətinin insanlar tərəfindən, yəni mən təfələri də munuşa aidə olmuşlar, mözləri bildirirlər ki, bu çox faydasız bir kubraya də. Yonu almaqın istifadə etməyən də mənasi yoxdur. Niyə üniyyətləm o ayrılan və sahətin bir isəsi, nəhsiz həs formuya salınmalıdır? Yəni bütün bunların hamsı özlüyündə o manapolyanın hər sahədə olmasının göstərdisidir ki, bütün sahələrdə netəki bazar sahəsində məhsullu alınıb satılmasında regionlardan paçaya qətirilən məhsull paçada meyvəl bazarında alınıb satılır. Və digər sahələrin hamsında müxtəlif manapolyislər var. Bu manapolyislər gözək görsənəm və görsənməyən xorba da təzahür et, özünü basar da. Amma istənilən alda bunların olması cəmiyyətin düşüncə tərisi üçün də elə bu normal şəkildə mən hesab edilən qəbul edilən üçün. Çünki gördüğümüz rəyallıq budur. Bəkədə sade vətandaşlar bundan her gün deməyələr aslaşılırlar. Amma onların əlinə dövlət tərəbindən ayrılıq veriləcək kulum maqnasiyalar formasında onların əlinə tismasına xidmət edilgiyiz. Bunun su suhəsi suvarma stemlərinin təkimliləştə bilməsindən bağlı milirasiyadarəs tərəbindən hansısa ciddi tədvirləri görülmü. Şor anlaşma ilə bağlı hansısa dövlət əhəmiyyətli, böyük tədvirləri görülməsinin şahidi deyiliyik. Milirasiyad suyun satışı ilə məşquuldu bir məni alfəkildə, onda böyük rənglı məmurların yüz əxtardlarından, min əxtardlarından olan ərazilərlərinə veriliyini şahidi olurum. Və bizim efir vaxtımız azalır vaxtmən. Mən istəyərdim ki, bütün problemlərin yekönü olaraq bu problemlərdən kurtarılması üçün həm bu şor anlaşma, həm manapolya sahəsində olan, həm suvarma stemlərinin de olan bir fikirinizi cəmləşmiş halda yenidən alardıqsın. Təşəkkür edəm, əzbəy. Əzbəy ilk növbədə deməli, o sahəyə məsul olan nazirlik üzərinə düşən vəzifəni gerdi getirdə. Bu, nədən ibarə? Birincisi, onlar peşəkar olmalıdır. Olar özləri ehtirap etməlidlər ki, onlar o sahənin mütəqəssi deyirlər. Biz dəfələrlə deyilmiş ki, kənt təsarifatın aziri yüqüksün az, onun məbinləri iki məbini yüqüksün az, digər bir məbini də palit olub. Yəni, kənt təsarifatın nazirliğində yüqarı vəzifədə bir nəfərdə olsun peşəkar yoxdur ki, nə iş görəcəyini məyəniz? Ona görə ki, bu işlər kompleksiyan aşmanı tələbi. Visiniz, bu işlər ciddi bir devlət programını qəbul etmək nən başa çataklı çatmalıdır. Yalnız, dəyək ki, orada yığışıq məsələk gəlimək də yox. Ciddi devlət programı qəbul olunmalıdır. Bu, hökümətin, dəyək ki, iştirakindan kənt təsarifatın azirliğinin təşəbbüsün və hətta olabilsin deptatların da orada o agrar, dəyək ki, siyasiyyət kəmisiyasının üzvlərin de orda iştirakı vəzifdi. Və geniş mütəqəsislərin iştirakindan, Azərbaycanda kifayat qədər o sahədə teşəkarlar var. Onların iştirakindan ciddi bir devlət programı hazırlanıb orta qoydur. Bu, yalnız, dəyək ki, dəyək ki, bunu inkişaf etirmək olar, bunu nə bilin, dəlitmək olar, dəlitmək yox. Kompleksiyan aşma. Onda, dəyək ki, mənim indiyək kimi çoxlu sayda, iki yüzdən artıq yazlarım gedib aslında bir saycında ordu təşlifləri eqsəriyyətini verilmişəm. Və ölkənin indiki durumdan çıxarmak üçün gediyim ki, kompleks bir program hazırlanıb. O programda su təsərfatı mütləh nəzər alınır, torfaqın və ziyyəti mütləh nəzər alınır. Visiniz, analizlər edilməl. Suyun yalnız çatışmazdığı deyil, olan suyun özünün də keyfətsiz olduğu nəzər alınmalıdır. Əgər biz ekoloji təmiz məhsul stesal etməlik istəyir isə, ümumiyyət də təmiz məhsul stesal etməlik istəyir isə, mütləh istifadə etdiyimiz əkində su varma suyunun də tərkibindən bağlı məlumatda olmalıdır. Torfaqın geniş ölkə üzrədək ki, agra-kimiəvi analizi həyatə keçirilməkdir. Və bir sıra digər məlumatlar əldə edilməlidir. Ona uygun da belə də, klanlaşdırılmalıdır işlər, ilç növbədə hansı işlər, paralel hansı işlər, dediyim şimdi də elə işlər görmək olar ki, həm də faydə eldi etmək mümkün. Yəni, burada yenə deyilə mütləh peşəkarlar gəlməlidir bu sahiyyə, o sahəni bilən adamlar gəlməlidir. İziniz olabilsinizdir nəzir olabilər, məsələ də ki, bu siyasi vəzifədi, hansısa partiya hakimiyyətdə de olabilsiniz, də ki, nümayəndəsini istəyir ki, nəzir kimi görsün. Ancaq nəzirlikdə, dediyim kimi digər vəzifələr var, müdürləri var, oların hamsı. Bakın, orada siz baxsanız, agranumların sayı, keç əldən sayılacaq kədər yox. Amma hamsı qeyri peşəkar, hamsı qeyri peşəkar. Görün, ümumilikdə kənd təsərfatı nəzirli işçilərinin sayı, minnəfərdən çox təvəzdir. Minnəfərdən çox, o yerlərdə ki, agranin kef mərtəzləri yaratıq da, oraya işçilər qəbul edikdə. Gidip, orada da bir axtarsanız, görəcəksiniz, orada qeyri peşəkarları yedikdə. Əsas, bunlar marağında da ki, troll funksiyasını yerini yedirsinlər, o gələn adamlar, xəbərim var, yedikdir. Oradan da mənəməyə alımatır. Yəni, troll funksiyasını yerini yedirən, gecə səyərə kimi yatmayan, Facebook-da, YouTube kanalların altında şəhlər yazan, bundan ölkənin kef etirməyə olmaz, bunun kəntəs ərfatını kef etirməyə olmaz. Yəni, kəntəs ərfatında mövcud olan problemlərindir, bir kisini biz sizdən sadaladır. Bakın, ölkədə demək olar ki, seleksiyə işləri 0-dır. Demək olar, yox elə, 0-dır. Seleksiyə işi olmadan biz kəntəs ərfatını kef etirməyəcəyiz. Qadr hazırlanması demək olar ki, o da 0-dır. Yaxşı qadrlar olmasa, peşəkər biz hazırlamasa, onların həmi nəzəri bilgət əldə etməyi, həm praktiki, yəkəkə təcrübə əldə etməyələrini, biz nəil olmasa, biz gələcəkdən əs edə biləciyiz. Yəni, burada kompleks işlər var. Kompleks görüləsi işlər var. Bütün bunların hamsı eyni zamanda görülə bilək. Və yaxın müddətlə nəticə əldə etməyələrini təsəbbur edin. Bir illik bitkidir də burada. Mən sizi əmin edirəm. Bak, bu yil, bu yil məsəl üçün, buqdanın əkininlə məşhul olurur, təkliflərə bunlar əməli etsin. Biz 6-7 aydan sonra görəciyik ki, Azərbaycanda məhsul darılıq iki dəfə artıb, əgər onlar o təklifi ya bu liliyi, ona uyğun hərəkət edəsən. Yəni, bunlar başa düşmirlər təklifin nədə ibarət olduğunu, ona görək ki, təsəbbur edin, yüqüq şunasa biz təklif veririk ki, kənt təsərfaqın necə inkişət edin? Hansı, dəyək ki, o problemləri həll etməyəm. Bu, nə, başa düşürür? Sövvət mədən gelir. Biz bu danışıqda mən gördüm ki, o lazımı məqamları elə tutmusunuz ki, sanki elə bilin ki, elə bilin ki, siz 30-40-ildik ki, o sahədə çalışın. Bu, biraz indi, tam səmmi deyirəm. Ancaq onların numayəndələrinə belə əyələş etmək, problemi deyirəsəm, həndi biz o beynəxalq tərbirlərdə işitirək edirik ki, adamların beynində tamamı ilə başqa bir kez. Adamlar, o bilsiniz, onları nəyə düşündür? Hardan nə qədər, dək ki, kul əldi etmək onlar? Yəni, məsəl üçün, necə məhsul darlıqı artırmaq onlar, onlar onunla maraqlanmaq. Ancaq, o işte, hardan kul əldi etmək, onlar onunla maraqlanmaq. Məsəl üçün, Kul əldə edilməsini də, məhsul darlıq artırlara kul əldi edilməsinlə yetmək, bu nəqt devlət bütçəsinləm kul əldi edilməsinləm? Yəni, onu deyirəm. Yəni, onu deyirəm. Məhsul darlıqı artıranda onlar kul əldi etməyəcə, onu fermir əldi edəcək. Bunlar o devlət bütçəsinləm, necə hansı yoluna məhsul qurlamaq qaqqında düşünürlər, onların maraqında deyir, onların problem olmalı, onlar üçün necə deyir, yaxşı bir şərtdir. Siz çox düzgün deydiniz. Necə olur? Məsəl üçün, hər dəfə nazir gələndə o qaydalar deyir, amma necə olmalı da o qaydanı, biz bir deçəyil bundan qabaq, bir deş altı il bundan qabaq. Demələ, Amerikalların bir lahiyyəsini ətə keçirir deyik, burada. Və o təşlifləri vermiş, devlət, demələ, son məhsula, keyifətli məhsula, subsid edir. Biz deymişdik ki, e-risə mələli, biz nəsiz simullaşdırmaq. Bunlar ona gedir nəyə görə, onların maraqında nədir? Məsəl üçün, ölkəyi itxal olanaq, keyifəti aşağı olan gübrəni, ucuz qeymətək onlar gətirirlər, necə eləsinlər ki, baha qeymətə bunu satabilsinlər. Aqı qazara çaranda satabilməyəcək? Bir başa deməliyiz, qohumunu kimi sə yüksəy vəzifəli bir məmurun yaxın adamını o işə qoşullar və bir başa siz deyən kimi permərin hesabından və s. köçürlür oran. Bilsiniz, burada ədəbət mühidi yoxdur. Adam gedir, xariştən, çox ucuz, keyifiyyətə aşağı, təsir edici gübrəsi iki dəfə aşağı olan, biz onu qonşu iranı göndərmişdir və nəkicəsi durur. Demələ, keyifiyyətə aşağı olan gübrəini kətirir, heç bir əziyyət çəkmik, hazır məxsuldur, kaşınır azərbaycana, gəlir, burada da onun daimim iştərisəmələ gəldi, belə olur mu bazar şərayetində, olmur və bu ucuz aldığı keyifiyyətə aşağı olduğu məxsulu baha qeymətə çox asanlıqla satabilir. Dək ki, gübrəini alan kəntli permi, əlavəq herçə ki, o gübrəini dək ki, torpaqa verir, və torpaqda nəinki fayda götürmür, o gübrəinin ziyanı daha çox olur. Məxsul darlıq aşağı düşürür. Son üç yılda baxır. Azərbaycanda, en çox əkin yeri bizdə buqdadır. 450.000 hektara, tona yaxın üzülüsir, 450.000, 4.000 tondur daha doğun. 424.000 ton buqda istesalımız azalır. Təsəldür edirsiniz. 25 faizdən çox buqda istesalımız azalır. Niyə? Məxs-o qətirlən keyfətsiz gübrəinin təsirində Məxsul darlıq düşür başaqı, torpaqda deqrada səprasiyesi sürəkləni orada baxmaq lazım deyində, orada da necə bizdə bu çoran torpaqlar getdiyi çək genişləni bunlar o bizdəyiz. Burada bir başaq bax eskər deməli devlətdir. Devlətin apardığı siyasiyyətdir. Burada firmirləri, kəntlirləri günahlandırma olmaz. Devləti təsid eləyən məmurlar bunlar bu prasiyesin başında diyananlar. Məmurlar. Məmurlar. Yəni problemi bunlar yaradılar. Mən deyirəm. Problemi yaratma. Problemi bilən. Problemlən çıxış yolunu bilən məmurlar gəlip orada keşəkarlar gəlip orada eləşməlidir və onlar idar etməlidir bu prasiyesi. Başqa yolu yoxdur. Necə ki, azərbaycanda kənttəsərfaatını bilən süsən o sahənin daha çox dək ki, o sahəyinin məşqul olan agranunlar, onlar kənttəsərfaatın azəlində çoxluq təşkil etmir. Azərbaycanın kənttəsərfaatı xatıb gidecək. Sizə deyin, bunlar indi müddolublar ki, İsraildən kimlərsə gələr köməyi ilə bir müddətəbbəl. Hollandiyadan gətirmişdir kənttəsərfaatın azəri özünə köməkçi indikini azəir. Hanı, misiniz, azərbaycanın problemi specificdir. O problemi yalnız azərbaycanda iş diyen mütəxəssilər bilir. Onlar gelbedilməlidir. Öz də problem bir deyil, dədiyim kimi? Problemlər çoxlu. Problemlər kompleks ösəlində tapmalıdır, ümumiyyətlə kənttəsərfaatına kompleksiyon çox. Əgər, məsəl üçün, buqdanın keyfətini yabçılaşdırmaq, məxsul darlığını artırmaq, dir isə yalnız buqdanın deyil, eləkədə digər bitkilərin keyfətini artırmaq, məxsul darlığını artırmaq üçün kompleks işlər görmələzdir. Növbəli əkin sistemini tətbiq etmələ lazım. Görürsünüz, çıxıç yolu var. Növbəli əkin sistemini bazar şarayetində tətbiq etməyəm mümkündür mü? Şox yaxşı mümkündür. Bax orada artıq simullaşdırıcı tətbiq. Demələk, bunların o işlətliyi triom yox, bicilik yox, fənt yox, dəsəb qayda da. Şarayet yaradır sanki daha keyfətli, dəhək ki, ölkə stesal vasitələri gətəbilsin. Bunun üçün, rəqəbət mühüt yaradırsa. Dək ki, kim keyfətli gübrə gətirir, onun gübrəsi alınır, kim keyfətli, dəhək ki, peskisi gətirir, onun peskisi də alınır. İr var, bular, torpa qaziyan vura kəntlinin gəlirini azaldı. İr də var əksinə və kifayət qədəlbilsiniz, ailətlər var ki, ondan istifadə edir. Bu sahəni inkişək etmək olar. Mənində hamsili sadalamıra. Və qısa bir müddətdə bu mümkündür. Mən dedim, iğr ildə buqdanın məhsul darlığını iki dəpə artırma olar ölkə üzrə və hiç bir problemi yoxdur. Bakın, Azərbaycan'da biz hextdardan orta həsihaplar 18-19 ton, ən yaxşalda kartof götürürün. Qonşu İran, 60 tona yaxındır. Birlə ölkələr var, orada ümumiyyətlə 60 ton yufarı. Azərbaycanın torpa qiqlim şəradı, həm ümumiyyətdir. Gədəbəyi həmşək daha yüksək məhsul darlıq əldə edirləkdir. Mənim mümkündür. Bu imkanlar var. Möəyən işlər görmələzindir, dediğim kimi, əssas işdə o sahəni idare edən peşəkarlar gələyətdir. Onlar edə. Orda biz canlan bulmalıdır, orda həyat olmalıdır. Bakın, kəttə sarbatın nazirlinin olduqunu bizizsə etmək. Gübrə lazım olanda su problemə çevirilir. Gübrə lazım olanda bu yüz gübrə olmadı, bildiniz. İmətdə artdı. Çeyfətli gübrə taplaq mümkündür. Həstici daxtarılar vaktı vaxtında tapabilmirlər. Technikya ehtiyac olur, teknikiyinə bağlı problem. Nədir? Bu problemi kim çox artmaladı, ortaya kim qoymalıdır? Hökmətin varışında kim qoymalıdır? Həm təsərbaatın azəbəyi. Təkliflər irəli sürmərdir. Bazar da onu sevil ki, bazarda hər şey tənzimlərəcəyik, hər şey güzeləcəyik. Çox təsürklər ki, dövlət tərəfindən yenə qədər görülən işlər cəmiyyət üçün yetərli beyil. Və bizim dəyirli izləclərimiz ölkən müxtəlif ərazlərindən götürüp də yazdılar. Saqqlıda suyun olmamasından yazan izləcimizdən tutmuş traktorların hırtlarını neçiyə əkillər bilirsinizmi sualına qədər yazır. Nihrəmli bize suyu vermir, içməyə bilə suyumuz yoxdur. Saqqlıda yoxdur. Və biz, beyləşimizin dəyirli izləclərimizə xatırlatma olsun deyərək ki, beyləşimizin daha əvvəlində 70-dik ki, lüzumsuz yerə en ürşi daşicillardın, həmsinin xətlə sərfaatında daha çox istifadə olunan salya qəyanacağının qeymətinin artırılması daha sonra bütün bu xətlə sərfaatın məsullarının qeymətinin qafmasına, bazar dəyərində onun artmasına yaxrıb çardırdı ki, həsə olma xərziləri daha çox olan məhsul daha paha qeymət olmalıdır. Bu çox normaldır. Yərin onun əkilməsi, biçilməsi, malallanması həmsi paha qeymətə gəlirse o məhsul arttırmaqı olaraq bazarda daha paha olmalıdır. Həmçinin bir şeydə qeydələmək istəyirəm, sonunda bizim efirik vaxtımızdan artıq pirinçiləyə qətlə keçip de vahət məllim amma beyləş o qədər maraqda olubdur ki, məhsul qələməyib deyirək istərimiz bunda bağlı. Buldaynə, yəni ənli bitkilərin əkinin əkən insanlar onların biçim vaxtı istifadə olunan traktörlər, yəni o kambayın texnikalarının çatışmazlıqını qeydə elirlər və həmin məhsulu zamanında gəliyə bilmətlərsə küləyəsdəsə, yaxış yaxısa o məhsulun böyük bir gismi itirilməsinə gətirəp çıqarır. Bunun da təfələrinə tərəfindən, yəni rayonularda ekin məhsulunla insanlar tərəfindən şikayətlərinə biz qeştirmişik, dinləmişik, və onların şikayətlərinə ictimailəşdirmişik, ictimailəşdirməkimizin bəzi hallarda nəticələri olubdur ki, həmin rayona əvada texnikalar çəlbə olundur. Bütün halların hamsında biz bu problemləri öz, dərimizdə hissəyələnlərik. Çünki biz sırada Azərbaycan vətəndaşları olara gündəlikdə Azərbaycanın laf özübar kendində yaşayanından Akişə Erdin mərkəzində yaşayan insanına qədə yüzlərlə insanlarla qəmasda olurur onların problemlərin, onların şikayətlərinə alırı, eşdirik bizə sağ olsunlar ki, bütün problemləri ilə bağlı muraciyyət ilgirlər. Nəb təsüf ki, bizim bəzən o imkanımız olubur onlara kömələmək, bizim ijana imkanımız həmin problemləri ictimailəşdirmək məhdən bitir, çünki əlafə salahiyyət bizlərdə yoxdur. Nəb təsüf ki, deyililəm ki, münafik dövlət qurumlar isə bir çox allarda ona qayna yanaşır. Biz bugünləri kəxt təsərfatı üzrə ekspert vahik məllimdən kəxt təsərfatı səhəsində olan problemlər, suvarma problemlindən, şor anlaşma problemlindən tutmuş, məsullar, oyan azlığına qədə əksər meganlara toxundur, düzdür. Bütün problemlərin hamsını əhatə iləmək, hamsını bir-bir deyilək üçün yəqin ki, silsilə və üçün illər dalama iləyəm bir iliş lazım olabilər, çünki kəxt təsərfatı şəhərdə kəxt tə yaşamağından asılı olmayraq bütün insanların gündəlikdə üç öyünə yedi iqidaların təşkil oğlunu bu torpağın üzərində olan məsələlərin hamsını əhatə ilə yiyir. Nə təsüf ki, bu məsələlərin səhb böyük əksəriyyətində azərbaycında problemlər və azərbaycanda idasahəsində vahik məllimdən nə onun buqudasında, nə onun kartovunda, nə onun ətməsullarında, nə südməsullarında yətərli istəyəsal yoxdur və bütün bunların hamsı əllı faizin daha altındadır. Vahik məllimdən bir işin əbvəlindən dəyəliz iləcilərini və xatırlatma olsun bir daha deyərəm bunu 50-i bir de bu məsələlər. Vahik məllimdən çox məşələk bir 50-i kişisə çox sağ olun. Və bu məsələliyyət dəyəliz iləciləriniz və yenidən qatılacıq, yenidən bu məsəllələrə qaydacıq. Çünki Azərbaycanda bahalaşma mərhələsində bahalaşma məqamında olan bütün məhsulların hamsı kəttə sarıfatına aib olduğuna görə bu məsələliyə bir canə yanaşabilmərik və bu məsələliyə yenidən qaydacıq ki aibiyyətik qurumlar bəlkə bir günləri bizim bir il işlərimizə də ciddiya alırlar. Səsləndirdiğimiz fikirlərdə vahik məllimdən həyirli bir ekspertin uzun illəri mütəxəssiz olan şəxsin fikirlərdə istifadə ilə biləllər və bizim də ilə biləcəyəmiz odur ki bu fikirlərin istifadə edilməsi bu təkliflərdən səmərəl təkliflərdən istifadə olunmasına görə məhsullarlıq ən azından ölkədə qalqar ki, bunun da nəticəsində sıravi Azərbaycan vətəndaşı aldıq çöreyi qu günləri aldıq zavut çöreyi dədiyimi çöre 70 kətbəyə yox daha bəla bilər çox təşəkür illəmdə dəyirli izləcilər hər birinize və vaətməlləm isə təşəkür illəm zamanıza ayrı bizim ifrəyə qatıldanmışsın sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun, sağolun