 Salam, akşamınız xəyir olsun. Örmətli izləyizlər dəirli hən vətənlər. Örkənin ən baxımlı və ən çox izlənən internet televizya kanalında, mən Azərkazmıza da bu ilin sonuncu yayımında sizin hamınızı xoş gördük. 2001-ci ildə nələr başverdi? Azərbaycan qərbdən uzaqlaşıb, tamami ilə Rusiyanın nəzarəti altına mı keçir? Avrasya itifagi nə qədər reyaldır? Vladimir Putinin Azərbaycana yenili sürprizdəri nələr olacaq? Hətta 2021-ci ildə nə ilə yattıq aldıq. Vətəndaşlar normal əməyə haqqı alabilirlərmi və 2022-ci ildə Azərbaycan üçün necə gələcək nələr olabilər? Tüm bunları bugün canlı yayımda müzakirə edəcək, suallara çabatamağa çalsəcək, canlı yayımda qonaqımsa, palitolog Nəsmi Məmədlidir. Nəsmi və salamlı yürəm sizi? Salam Azərbaycana məndəsizi və bizi izləyənləri hər birin salamlı yürəm, en zamanda qarşıdan gələn yenil münasibəti ilə və Dünya Azərbaycana larının həmrəlik günün münasibəti ilə hər kəsi təbrik edirəm. Azərbaycana məndəsiz biləm ki, bütün problemlər, çətinliklər arxada qalsın. Artıq üçümüze gələn il, yeni yeni uğurlar getirsin cəmiyyətimizə də övlüxtə hər kəsə. İnanram ki, işxaldan azad olmuş, ahdanın havası çox yaxşı bəhindir. deyindi. Hə hə hə bədikdə Ağdamdan da danışıcaq. On da eqolar ki, on da eqolar ki, yalıp çatmış amm, bura. Biz bugün Ağdamdan da danışıcaq, Qarab Ağdan da danışıcaq, əsində Ağdamda yenidən atışma səsdərə gəlir. Çox təsitulər olsun ki, üzülərək, yağma başlayanda bu xəbəri verilmək, heç də istəməzdim, baxse şikayatınlə məktaşı Ağdamda separatçı guvvələrin açdığı asır nəscəsində ağır yaralanır və həl azırda həminə məktaş, o sütələ yerləşdirilir və vəziyyətinin instabrildiq olduğu deyilir. Nəsmi bə artıq bir ili geridə qoyruq 2021-ci il. Azərbaycancın bir çox hadisələr var. Amma nəsmi məməlinin gözündə 2021-ci il nə inə yadda qaldı? Vətəndaş rivahı, demokratiya və azaldıqlar, sül, əminəmanlıq, əqsa bunların tamamı ilə əhsi savaşlar anti-demokratiya və sahir və ilahır. Təşəkkür edirəm, çox maraqlı saaldı, həlbət də mən istərdim məsələyə bir qədər daha geniş kontekstə vaqq və bir qeymətləndirmə edək. Nə görə bilə düşünürəm? Çünki bizim bugün içərisində olduğumuz problemlərim böyük əksəliyyətdir, məsələ azərbaycan müstəqirli yəldə etdikdən sonra ya qazanılmış ya da mövcud olan problemlərdir ki, bu günə qədər davam edir ölkədən. Yəni, bununla bağlı belə bir təslifatlaşdırma etsək, bunun biri təhlükəsizlik məsələri idi, həm xalici, həm daxili təhlükəsizlik məsələri, bu Qarabağ məsələsi də bunun içərisində idi, əlbətdə. İkincisi, mən düşünürəm ki, sosial iqtisadi və əhalinin rifan məsələri idi, sosi ilə ölkənin, gəlirlərinin, sərvətlərinin, bərabər şəkildə ədalətli bölüşdürülməsi ilə bağlı məsələri idi, bizim qarşımızda duran məsələri idi. Nəhayət üçüncü məsələ kimi, mən düşünürəm ki, bu demokratiya idarə etmə problemləri ilə bağlı məsələri idi. Ər biz 2021-ci ilə məxsusi olaraq hətta götürüp baxsaq, bu problemlərlə bağlı xüsusilə dəyişən ciddi bir məsələ yoxdur, yəni vəziyyət sabitdir. Tüzdü, bir sıra məsələrdə irəli doğurmayan adımlar var, sosi ilə məsələrin torpaqlarımızın işkaldan azad edilməsi məsələsi. Bu, mən deyərdim ki, son müstəqirli yerdə etdikdən sonraki, bu 30 iləri zində Azərbaycın cəmiyyətinin ən böyük naliyyətidir. Amma bu, bir tövbüklükdə təhlükəsizlik problemin həllidir mi? Bak, bu məsələdə bu suala aydın cevab vermək çətindir. Çünki hələ də Qarabaq məsələsi özünün tam həllini taqməyib, hələ də orada separatçı silahlı qubələr var. Rusya sülməramlı qubələri öz mandatından, kənar oradaki separatçı qubələrə dəstəyini davam etdirir. Yəni, bu təhlükəsizlik problemi, mən deyərdim ki, həllə davam edir, tam ortadan qaqmayır. En zamanda, ölkət daxilində də təhlükəsizlik problemləri var. Bu nə ilə bağlıdır? Hüquq maviz organlarının və dövlət qurumlarının dövlükdə vətəndaş hüquqlarına münasibətli ilə bağlıdır. Vətəndaş hüquqlarının pozulması prosesi həllə də davam edir. Məsələn, sabət dövlündə, əlbiz düşünür dürsə ki, müstəqil dövlət qurub orada hər kəsin hüququ tanlam, ədalətli bir cəmiyyət sistem qurabiləcik, təsvulər olsun ki, əslirdən sonraki dönəmdə biz nəinki müsbətə doğru, bir xeyl-i dərəcədə geriyə mənfiə doğru inkişaf etməyə başladık. Yəni, hüquq və azadlıqlarının durumu çox böhranlı vəziyyətlə də Azərbaycanda. Demokradyanın vəziyyəti də idarətmə ilə bağlı məsələ də. Gözləntimiz var idi ki, biz müstəqil dövlətdə daha yaxşı idarətmə sistemi qurabiləcik, daha yaxşı, yəni, özünü idarət sistemi ilə cəmiyyəti elə yaparabiləcik. Amma nəticə etibarilə biz bunları da görə bilmədik. Hətta, Səviyyət dövlünlən daha mürtəci bir idarətmə sistemi ilə cəmiyyət düzdə qaldır. Bu, baxımdan mən düşünürəm ki, müstəqili yıllərin də künyətlə bizim bütün yıllərimiz hardasa itirilmiş yıllər. Yəni, o problemlərin həlli ilə bağlı biz ciddi adımlar atabilmətik. Nə difahlı cəmiyyət qurabiləmdir? Azərbaycan vətəndaşları üçün. Təliqəsizdir mi? Həm də, həm size bu sualı verirəm, həm də izləyicilərimize verirəm ki, ölkədə olan vətəndaşlarımız, ölkəxaricində olan azərbaycanları da cəbərə biləm. Azərbaycan vətəndaşları üçün hal azırda təliqəsizdir mi? Tamamilə yerində sualdı. Bu, təliqəsizlik nə ilə ölçürür? Ölkənin daxilindəki təliqəsizlik məsələsi məhkəmələrlə ölçürür. Yəni, ölkədə ədalətli məhkəmə sistemimi barsa, vətəndaş məsələn, ola bilər, dövlət qurumları qarşısında hansısa zorla üzə qalsın. Dünyanın hər yerində, məsələn, polislə vətəndaş arasında münasibətlər heç də ürəyəsən olmuş. Çin ki, polis asayışı qoruyor. Vətəndaşlar arasında da şurulq vətəndaşlar hər zamanı olurdu. Yəni, hüquqlara, rəayət eləyən vətəndaşlar nəzərə də tutmuram. Ona görə polis cəmiyyətləri də hər zaman reytingli olmuş. Amma həddə aşanda, məsələn, polis Amerika da da həddə aşır, Avropada da bəzən həddə aşır. Amma onu nə durdurur, məhkəmə sistemimi durdururur. O ədalət sistemi polisin qarşısında çox nəhək bir bariyer yaradır, səhəd yaradır. Azərbaycanda ədalətli məhkəmə sistem olmadığına görə, azərbaycan vətəndaşlarının daxili təhlükəsizlik problemi çox ciddi. Yəni, sənin hüquqlarını, dövlət qurumları pozursa, vətəndaşın hüquqlarını pozursa, vətəndaş onu gəlip dövlət qurumlarında nəzədə hüquq oraya bilmir. O hüquqların təmin edə bilmir. Bu problem var. Bir də, təhlükəsizlik nədir? Xarici düşməllə də bizi nə qoruyur? Orduq orduq. Düzdə, azərbaycan ordusu güzli ordudur. Bugün əsas xarici təcabəcə qarşı çox da nijaran deyilik, azərbaycan ordusunun gücünlə. Amma dediyim ki, regionda bir təhlükəsizlik problemi var ptevliqdə. Bu nə elə bağlıdır? Rüsyan agresiv siyasəti elə bağlıdır. Rüsyan agresiv siyasətin bizi nəcə durdurabilərik? Yə NATO ilə ciddi hərbə məhtaşlıqla ya da Türkiyelə stratejiya xınlaşma ilə? Təhlüklər olsun ki, biz NATO ilə yaxın stratejiya məhtaşlıq məsələlərini hələ ki qura bilmirik. Belkə də mən də düşünürəm ki, hələ bu barədə danışma tezdir bizim regionu üçün. Amma Türkiyelə daha strateji, hərbi müddəfiklik biraz da dərinləşməlidir. Bu bizim xarici təhlükə məsələlərində önümüzdə bir sədiyərdə bilər. Amma daxil də mən vətəndaşlarımızı təhlükəsiz hissiyyətmirəm. Biz bilisi, bax Azərbək, bizim problemi odur ki, biz Azərbaycanda nə difahlı vətəndaş yerdə bilmişik. Nə yüqüqlu vətəndaş yerdə bilmişik, nə təhlükəsiz vətəndaş yerdə bilmişik. Bu problemlər davam edir və bu 30 yirli davam edir. Məsələ, 30 yirli çox böyük bir zamandır. Bir nəsilin ömrü, bir nəsilin ilə bil ki, dəyişməsi ilə səciyyələrinən bir dövrdür. Bu dövrəlizində biz nə yaxşı dələtmə qurabildik, nə bugün vətəndaşlarımız xoşbəxtdir. Var, indi belə götürək. Əhalin bətəkə bir iki üç faizi özün xoşbəxtdir hissidir. Hərcür təminatı sahibdir. Ölkənin milyardlarla vəsaidindən yararlanır. Yəni, o sərvət ona məxsustur. Amma böyük çoxluq. Mən deyərdim 95 faiz belkə 90-95 faiz. O milli sərmətlərə çata bilmiyor. Biz Azərbaycanda müstəqili yerdik dəndə, ən çox gözləntimiz nə idi? Yəni, bütün təvqat bunun üzərində qurulmuşdik. Azərbaycanda tebi sərvətləri var. O sərvətlər vətəndaşlar asında bölünsə hər kəs çox gözəl yaşayacaq. Çox xoşbəxt yaşayacaq. O sərvətlər bərabər şəkildir insanlara çatsaq. Yəni, konstitusiyamızın biləsidirdə 25. maddəsində vətəndaşların bərabərli lüqur var. Bu lüqurq təmin ediləcəyi təqdirdə hər kəs çox yaşayabilər. Və qəcəkdən bu patensiyal varidir. Amma biz keçilən zamana yola bir çevirlik bakan zaman görür ki, biz bunları itirmişik. Ülkənin bu vəsəvətləri daha çox bugün xaləci başlarda ofsörlərə daşınıptı. Konkret olaraq, ölkə halisin ondan yararlanma imkanları çox məhdutlaşıptı. Bu problemlərlə yüzdə ilk, mən üçürəm ki, 2021-ci ildə, yəni o global götürük geniş çərçivədə bakanda vəziyyət necəlisə, 2021-ci ildə onun içerisində deyirləndirilməldi. Düzdə, sabit ilə oluptu. Hansısa, siyasi istatlar görmədik, səki demokratik səkilərlə bağlı məsələ ümütlər özündə unutmadı. Vətəndaş ölkuları ilə bağlı vəziyyət davam edir. Faktiq olaraq, Avropa şurasında halisinin sayına görə, ən çox siyasi məhbüsü olan ölkə kimi yenə də qalmaqda davam edirik. Vətəndaşlarımızın sosyaliksadı vəziyyəti də qənat bəxşi deyil. Çox sahəli, iki hüzmünə yaxın, hətta mən deyərdim, iki hüzmünə yaxın insan, həmin o əlirlik və əmək pensiyalarından hansısa bir formada məhrum edilip deyil. Bu insanların sosyal şəra eti heç də yaxşu deyil. Azərbaycanda pandemiyanın yaratdığı başqa bir problem var. Həalə rasında ölün faizədə iki faizqə də yüksəhti. Belə baxsaq məsələn, 20-30 illə müqayisə də ölümlər daha gənsilə şəktir. İnsanlar saxlıq problemlərin əllə edə bilmir. Bu da bir sosyal problemdir. Həkumə gədə bilmir, dərmən alabilmir, bəzən o qədər xəstəliklər var ki, onun vaxtında üstünə düşsən bəkə insan onun 5 il ömür nuz adabilər. Amma bir il ərzində həyatın itirir. Çünki gedib maləcə olabilmir. Bu problemlər sabit, bu problemlər dəvam edibdir. Bu 21-ci ildə də, bən xüsusilə fərqləninən bir il kimi qeymətləndirməyə çətinik çəkirəm. 21-ci il atyalarına mən dənəcəm. İlham Aliyev yenə Rusya'daydı və ən də və dövləf başlılar mən bir irəsmi bir görüşü vardı. İttifagı məsələsi yenidən gündəndədir və ətəbəkə də fikir vermişiz Rusya mediyasında daha çox Azərbaycandan artıq iqzadi alaqalar, paşniyanın bunarı yaksiyası vardı. Putinin yeni il sürfrizi nə olabilər Azərbaycana? Siz bir politolog olaraq nəcə fikirləşirsiniz? Biz yeni ildə artıq bir avrasya ittifagı görə bilərik mi? Yəni, ölkəmizi bu dünyadan tədri dolunmuş ittifagıda görə bilərik mi? Azərindən avrasya ittifagı ilə bağlı məsələ, proseslər Rusya'nın özünün yaxın qoşulunda olan bölgələri bu proseslə dəxil etməsi istəyə daha doğrusu. Fəyl-i müddəhti davam edir. Yəni, bir gün ərzində baş vermiş məsələ deyil. Yəni, bu istək hələ də davam edir. Mən ona vurgus almaq istəyirəm ki, Rusya çalışır ki, Azərbaycan məsə avrasya ittifagında olsun. Burada amma bir məsələ var. Yəni, bu məsəliyə bir kontekstə baxmayaq. Bu məsəliyə daha geniş kontekstə baxaq. Qərflə Rusya arasında bir rəqabət var. Bu, həm geo-siyasi rəqabət var, həm hərbi-siyasi rəqabət var. Bunlar gəttikcə kəskin karakteri alır. İki qütbüzə üzrəə bir rəqabət elimitləri artmaxtadır. Düzdü, bələ deyib demək olar ki, əslərinin dağılmasıyla dünyada o çox iki qütbülü sistem qeyl-i dərəcədə dəyişdiyi oldu təkqütbülü bir dünya düzəni avışın patronajlıqı ilə. Amma indi, dünyada bir çox qütbülü mərkəzləşmə istiqamətində proses gedir. Avrasyan məkanında böyük iddiası olan Çin və Rusya rəqabəti var. Qərbin özü bir blok tümü mövcuddu. Ortaş haqda, yəni Asya da belə bir mərkəzləşmə məhirləri var. Sosialət Türkiyə bu istiqamətdə çalışır ki, müəyyən bir bölgənin lakaməti bir oğlunda çıxış etsin. Belə bir rəqabət şəra etində bugün Rusya'nın ən ciddi problemi özün qərp sələtlərin də. Rusya qərp sələtlərin də Qurayna məsələsində məxsusi olaraq bunu deməliyik. Avışla ciddi rəqabət halındadır. Və bu rəqabətdən Rusya'nın necə çıxacaqı onun gələcəkdə yaratacağı və yaxudda yaratdığı birliklərdə özün göstərəcək. Avrase itvaqı da bunlardan biridir. Düzdür, Qalilehtiv Təhlüksəsin ki, bu qabris təşkilatı, bu tamamilə Rusya'nın çətir altında olan bir birlikdir. Amma Avrase itvaqı bir qədər geniş bir məkamdır. Bu, Azərbaycan üçün əlverişlik deyilmi mübahisəli məsələr var. Azərbaycan elbət də daha çox iqsadi baxımdan qərbə bağlı bir ölkədir. Çünki biz neftimizi əsasən qərbə satırıq. Azərbaycanın da dövlət düzcəsi qələlərinin təqri bən 80 faizin az nef qələri hesabına torun molaşır. Bizim belə baxsaq, yəni Avrase itvaqı ilə iqsadi münasibətlərimiz Azərbaycan iqsadiyyatındaki çəkisi çox da böyük deyil. Amma siyasi baxımdan bu məkam daha çox Rusya'nın, İranı'ın, Türkanin, qettikçə, məsələn ortasiyada bu hissi olunur, Çinin təsirləri daha çoxdur. Bu baxımdan elbət də Azərbaycan bu birliyə dəvət olunarken 5 il əvvəl ki, reaksiyasının indi göstərə bilmir. Burada bir sıra amillər var. Məsələn, 5 il əvvəl əri o daha rahat bu məsələdə, kənarda durmaq imkanı var idi səha. Amma indi bir əslələri dütlər artıb. Bu baxımdan mən düşünmürəm ki, 2022-ci ildə Azərbaycan Avrase itvaqına qaqıl ola bilər, amma həralda bu istiqamətdə müəyyən addımları biz yəvin ki, görəciyik. Örməti izləyizlər, canlıya mübəyənini paylaşın ki, daha çox insan bizi izləbilsin. Kimini girin birinci ildə ən mühim hədisi sizin üçün. Yəni, bu qanunsuz polisin zorak yaraqətidə olabilər və yaxud da polise qarşı bir yaraqətdə olabilər. Kimini girin birinci ildə dütlər dəmişkən, olay nə sizin üçün? Yəni, biz istimai siyas yarenədə, 21-ci ildin birinci hadisə, ən böyük hadisəsi kimi, hansı hadisəni göstərə bilərik. Asılında deyədiyim kimi, burada xususi dibyət çəkən istimai siyasi hadisələr olmuyor. Yəni, müəyyən deyir, referendum olmuyor. Seçkilər keçirilməyib, indirin övbədən kənar olsun. Hətta parlamentə boşqalan yerlərə belə seçkilər keçirilməyib. Azərbaycanda nə siyasi islağıtlar haparlı, nə iqsadi islağıtlar haparlı. Hətta struktur islağıtlar ilə bağlı məsələr də kağuz zərin də qalıb. Qarabağ məsələsində nizamlanma prosesi ilə bağlı, xususi dibyət çəkən bir məqam yoxdur. İndi maskva görüşü, sochi görüşü, bürs el görüşü. Bunlar əslində 2020-ci ildə yekun ulaşan bir prosesin davamıdır. İnsan yukularının vəziyyəti ilə bağlı, Azərbaycanda durum daha da pisləşib. Mən düşünürəm ki, siyasi məhbus problemi ilə bağlı vəziyyət davam edir. Ən çox tüqqətimi nə çəkənmərim? Tərtərdə baş vermiş 2017-ci ildə baş vermiş hadisələrlə bağlı cəmiyyətdə daha ciddi, daha konseftual müzakirələrin ortaya çıxması və bu müzakirələrin nəticəsi olaraq Azərbaycan hakimiyyətinin yenidən araşdırılma qərarı verməsi. Bu, əlbət də, mən düşünürəm ki, mühim bir hüquq istiqamətində mühim bir adımdır. Amma vətəndə şu hüquqlar ilə bağlı, yenə deyirəm. Məcbur, həraldı bir məzbüriyyət yarandı, məzbur qaldılar. Nəyə görə, məzbur qaldılar ki, dördil sonra yenidən istindəq başlar. Və bu istindəq adı ən çox hallanan birinci korpsi kəmandirik, kemət, həsənav, xanlar, vəliyyəv, hərbi proqurur və digər şəxslərə. Sici bu istindəq onlara toxunacaq mı? Yoxsa yenə arda sə bir kapdan, bir mayor və yaxud da bir misdəntigi həpsə edəcəklər. Burda azərbək, iki məsələ, bələ, aydındır. Burda iki məsələyə qüqyət ayırmaq lazımdır. Birincisi, bu məsələnin çox sosial şəbəkələrin yaratdığı imkanından istifadə edərək geniş müzakir edilməsi. Ölkədə ən azrı siyasi aktiv kəsim arasında iştimai müzakirə mözularından birinə çevrilməsi. Bunla bağlı, bu məsələnin birinci tərəfəri. Bu isər istəməz cəmiyyətdə bir fikir yaratdı, bir gözlənti yaratdı. Azərbaycan hakimiyyəti üzərinə də məyən qədər təyzik yaratabildi. Diğər tərəfdən bu tip məsələrlərlə bağlı, ümumiyyətlə bilə total hüquq bozmalarla bağlı. Nə zaman azərbaycan hakimiyyəti adım atıbsa onun siyasi dividiyentini üzgətir? Məsələn, biz qatırlı yeri Qara kemər əməliyatı, Hacum əməmədov yadınızdadır. Onu mtn izərəsizləşdirmişdi, həbsə eləmişdilər. O zaman belə bir fikir valid ki, doğrudan da azərbaycan bundan böyük bir yabırçılıq görməyəcək. Yəni, Hacum əməmədov insanları tuva parırdı, işkəncə verirdilər. Qusarda həmin o ərazıda onları öldürürlər, bastırırlar. Biz düşünürdük ki, bundan daha dəşətli aksə yerin ki, bizim hüquq maviç organları tarixində olmayacaq. Amma ondan bir müdəst keçəndən sonra, məsəl, o il keçəndən sonra 2014-ci ildə bir mtn əməliyatı oldu. Aki çovdarov, sonra mtnın digər yüksək rütbəli zabitləri generalları həbsə edildi. Hətta bir palkovnik sonradan həbs qanada özünü asaraq intihar etdi il qarəliyəv. Bunlar əslində öz siyasi dividentini kimə qazandırdı? Azərbaycan hakimiyyətini, konkret oradan ila məliyəv. İla məliyəv dədi ki, görürsüz, mən bu qanusuzduqların üstünü açdım və bu adamlar cəzalandı. Bunlar haqqında ölçü götürəldi. Cəmiyyətin də məyəm bir kəsimi elbətdə bunu qəbul etmədir. Amma böyük çoxluq bunu məminiyyətlə qəbul ettik ki, da oradan da bu qanusuzduqlara son qoyuldu. Tərtər işindədən. Mən düşünmürəm ki, ədalət bərp olunacaq. Çünki ədalətin bərp olunması artıq mümkün deyil. İnsanlar həyatın itəyipdir. Günahsiz insanlar, yoxdur həyatda. Məsələn, dördül əvvəl bunlar öldürülüklər. Təzdan bu dirlüb qaydası deyil ki, ədalət o zaman bərp olunardır ki, bəli o insanlar ölməyəkdir. Yəni, onu kimsə durduraydı bu işkəncələr zamanı. Ona görə, mən ədalətin bərp olunacaqın zənlətmürəm. Amma heç olmasa, zərəcəlmişlərə dəymiş zərələrin ödənilməsi ilə bağlı. O yaraların gizmən sarılması ilə bağlı. Bu işlə cinayəti olan bütün şəxslərin istisnasız olaraq məsuliyyətə cəlb edilməsi ilə bağlı adım atılabilər. Bu mümkündür. Yəni, bu olacaqsa o zaman cəmiyyətin təsəlisi daha çox olacaq. Yox, əgər bunlar olmayacaqsa, mən düşünürəm ki, bu cəmiyyəti memnun etməyəcək. Mənim o şəxsi qəna etməyət gəlcəm. Mən düşünürəm ki, Azərbaycan'da ədalətli araşdırma imkanları çox məhv. Bu araşdırmaların ədalətli gədəcəyənə mənim şüphəm var. Təki mənim bu şüphəm yalmış olsun. Amma mən də bilə bir şüphə var ki, Azərbaycan bu istiqamətdə də ədalətin araşdırmalara nalura biləcək. Laman hanım, yazır ki, bu ilin hadisəsi qadınların polis idərəsində, polis idərə binasını kanla boyaması idə, əslində polisin əsl simbolunu göstərədilər. Nurgulan bəyi sizdə sual verir ki, Nəsin bəyi soru şunki, bu ölkədə ilin adamı onun fikirinize kimdir? Fikirin marağı odur. Tofik yaguplu. Ə, niyə məsə Tofik yaguplu? Suntə ölmərin hadisəsində? Əbəttə, mən məsələn, bəlmən, salih rüslamlini də deyə bilərəm. Amma Tofik yaguplu niyə görə qeyd edirəm? Tofik yaguplu bu haqsızıqlara, ədalətsizliklərə cesurcasına ətiraz edən, yəni ona görə hətta fiski işkəncələrə, çox ciddi fiski işkəncələrə məruz qaldır. O qalandan sonra yenə də həmin o aksiyarlarda özünün iştirakı ilə iradesini orkuya qoydu. Bunlar cəmiyyətdə bir viziyon yaradır, bir baxış yaradır. Mənim şuncama görə, əlbəttə Tofik yaguplu bu baxımdan ilin adamıdır. Burada yenə sizə sorlar var Nəsimi be. İlham əliyəvi ilin adamı adlandırırlar. Amma ilin son günlərinə mediyanı tamamilə qaqbattılar, yeni qanun layasından bağlı. Yeni qanun layasının qəbul umulmasından sonra ölkədə Nəsimi be cürnalist qanunun vəziyyətini necə təsir edir? Yəni, mediyə bitti mi Azərbaycan'da, rünalistikə məsələsi bitti mi? Azərbaycan'da mediyə rünalistikə məsələsi... Yəni, eləkənin çin də deyən, pəharici deyir. Bitməsi məsələsi bu elə də asam deyir. Yəni, biz artıq elə bir dövrdə yaşayırıq ki, burada internet komunikasyalarının yaratdığı imkanlar var. O imkanları heç bir dövrət məhtublaşdırabilmir. Məyən bir çərçivəyə salmaqa cəhd edir, amma tam şəkildə onun önün kəsmək mükündəyir. Bu neqti eləzərdən, elbət də nə qədər boğmaqa cəhdə olunsa da informasiya mühütini, hətta məsələn belə götürəkdə, məsələn şərh edilmə mühütini, iki sitün üzərində deyir, informasiya biri xəbərdir, biri də onun şərh edilməsidir. Xəbər ökümətin əlində deyir, çalışır ki, onu verməsin, amma nə qədər verməyə bilər? Ülkə daxilindəki məsələlələ bağlı verməsə bilə ölkəni ilgiləndirən, təhki Qarabağ məsələsində biz 20 əslan cəmiyyətindən, sosial şəbəkə seqmentindən, mediyasından məlumat alırıq və yaxud Rusiya'dan alırıq, orda hansısa informasiyalar çıxır. Başqa bənə haqq müstəblərdə bununla bağlı müzakirələr ulanda vəziyyət çıxır və onu xarişdən yaylanmayan resurslar üzərindən şərh etmək imkanlarımız var. Yəni, bu mühid tam şəkildə qapadılabilir mi? Mən düşünürəm ki, bu mümkün deyir. Amma Azərbaycan mediyazatlıqı ilə bağlı benaxalq hesabatlarda özünün yerini daha da bərbat vəziyyətə sağlayacaq. Azərbaycana daha çox təngiplər gələcək. Bu, daha çox bizim bundan sonra vətanda şunqlarına da təhsirini göstərəcək. Yəni zamanda Azərbaycana belə düşünəkdə, indi Qarabakh torpaqlarına dələmişi, yəni orda hələ tükinti qurucuq işlərinə başlamamışım. Bize lazımdır ki, orda sərmayələr gəlsin, orda kənardan qaptal ahın olsun. Bunun üçün nə lazımdır? Bunun üçün ölkədə iki dənə ciddə amil var. Biri azat məhkəmədir, biri də azat mediyat. Bu nəyəri heç biri yoxdursa, demələ, bu kaptalin gəlişin elə özünüz dayandırmışsınız. Azərbaycana daxı qədər quru yoxdur, indi 80-100 milyar vəsahit lazımdır ki, Qarabakhı yenidən qurasan, yenidən orda şəhər salasağın, insanların yaşamasın, təmin edəsən. Bizim indən çox güvəndiyimiz nefbondurdu, onun da 50 milyarda yaxın vəsahit var orda. Yəni, hətta on hamsi biləkəşləncə, iqsadiyyatı bilənlər bilir ki, onu da hamsi müdən xaştama mümkün deyil. En zamanda ümumiyyətlə, o təsavirə gətirilməyən bir məsəl olur. Orda xariştən investisiyaların cəlb edilməsi problemi olacaq. Ölkədə Azərbaycan hakimiyyətinin nüfuzu gəttikcə daha aşağı düşəcək, bəni xaq hesabatlarda. Baxsız baya qeydilədir, ilham əliyyəv 2013-cildən hakimiyyətdədir. Onun reytinginin ən yüksəy olduğu dövr, muharibən aparıldığı dövriydi. 2020-ci yıl muharibə dönəmində, doğrudan da ilham əliyyəvin təbii reytingiyi Azərbaycan cəmiyyətində ən yüksək həddə çıxmışdır. Həm onun xarici kanallara verdiyi müsabələr, Azərbaycan ordusunun iləlləməsi ilə bağlı tutumu o. Bütün bunlar cəmiyyətdə ona böyük reyting qazandırmışdır. Və mən qatırlamram ilə bir müqalifət təşkilatı və ilə bir müqalifətçi ki, bu həmin dönəmlərdə ilham əliyyəvin qarşı təngid irəli sürsün. Bəkəsiz qatırlayırsınız Azərbaycan. Doğrudan da olmayıqdır. Sək təngidçiləri ilham əliyyəvin təngid irəli sürsün. Bəli, bəli. Ətta şuan namas təqidə təbriq edə müqalifət liderlərin. Bəli, bəli. Və mən onlar hər birini aqqa zandır. Məsəlində bu ümumilli məsələdə, bu cürdə davranmaq daha doğruydur. 2021-cildə ilham əliyyəvin bu reytingi getdikcə mən düşünürəm ki, o pikdən aşağıya yenir. Amma yenədə bu 18 ilin 16 ililə müqaisədə daha yürsəkdir. Düzdür. 2020-cildə müqaisədə aşağıya yenir. Bunun da səbəbi nədir? Bunun səbəbi bir sosial yönümlü addımlar, xüsusilə məsələn, o əlirlərin pilsiyaların ləqvedilməsi, qarabağ müharibəsinin qazilərinə olan münasibəddir. Bu da çox arz olunmaz münasibəddir. Düz ilin sonunda indirməyən qərarlar verildi. Bu səhidə çalışıldı ki, vəcid səbitləşdirilsin. Bu ətrazlar olmadan, bu insanlar belə tənqə gəlmədən etmək mümküniydi. Yəni, bunu gözləmək lazımdır ki, o qədər insan çıxısın, çıxısın, çıxısın, təhə bütün nifrətin püskürəndən sonra bunun haqqın verəsən, elə olmamalıdır. Bu resular varsa bunu daha yaxş etmək olar. Bu düzlə, mən düşünəm ki, daha çox Azərbaycandaki mövcud idare etmək sisteminin problemidir. Belkədə İlam Eləyəvi istəyərdik ki, özünün reytingi əvvəlçillərdən daha yüksət olsun. Düzləyəndi, sosial otelqatlar mərkəzi əsab edir ki, o reyting yenə də çox yüksətdir. 91-50 il ərsə, niyə doxsətdir? Bəl, bəl, yəni onlar düşünür ki, bu yenə də çox yüksətdir. Açıq mən bölüş müramonların bu yüksət reytingin, amma dədiyim kimi? Məsələn, 2019-la müqaistədə İlam Eləyəvi'nin reytingi yüksətdir. 2020-lə müqaistədə isə, muharibədən sonra bu bir qədər aşağı yenibdir. Amma ümum mən götürsək, dədiyim kimi hələ vəziyyət ümutsiz deyir. Nəsimi və sizə təşəkür edirəm. Bu, bələ, biraz çatın şəra etdə bizim canlı yəni dəyivətini qəbul ettiniz. Yəma qoşuldunuz, minnətdəram. Çoxsa olun, mən də sizə və bizi izləyən hər kəsə bir daha təşəkür mü bildirirəm. Qarşıdan gələn bayramlar münasibəti də təbrik edirəm. Sağ olun. Mən də bütün kanalın üçün dəhirli izləyəcilərini, Azərbaycan xalqını qarşıdan gələn yenin münasibəti dətəbrik edirəm. Yəniyik də bol bol uğurlar korunadan korunasız yeni ilik kəsik mənizi arz edirəm. Sağ olun, salamat qalın. Kətəniz, xeyrə qalsan.