 Van harte welkom. We beginnen iets later, wat ik al aardig had, dat weer hebben we telefoontjes gehad dan een aantal mensen niet zouden rijden of in ieder geval niet op tijd. We hebben in ieder geval één groep die wat verder moest komen en ik weet niet of die het gehaald hebben. Die komen uit Fenraai. Is de groep uit Fenraai er? Ja, goed zo. Jullie hebben ze er al heel vroeg vertrekken. Nou, ik zal eerst beginnen met mezelf voorstellen. Mijn naam is Streets van Arnold en ik heb de grote eer om naamens Tilburg University jullie van harte welkom te eten. Het is het eerste kindercollege van dit jaar. Eerste kindercollege van dit schooljaar en dat betekent ook dat er elk jaar weer kinderen bijkomen die hier echt voor het eerst zijn. Ik zag vannacht er al gezichten dan ik denk, oh, die zijn hier al vaker geweest en die vonden we echt leuk om hier te zijn. Wie is hier nu voor het eerst? Steek de vingers op. Zo, dat is een hele grote groep. Heel erg leuk en heel erg welkom allemaal. Spannend. Nou, jullie komen voor een college, een les van een echt professor. Normaal worden colleges of de lessen niet in zo'n mooie zaal geven als de oula. De oula is een heel bijzondere ruimte op deze universiteit waar normaal alleen maar hele grote ceremonie zijn. Jullie zien ook in deze zaal kunnen ruim 600 personen jullie zijn als het goed is, maar 380. Normaal wordt ook een les gegeven in toga. Jullie professor van dag Mark Zwert heeft een toga aan en heeft speciaal voor jullie aangetrokken. Normaal gebruikten die alleen maar bij heel bijzondere gelegenheden bij ceremonie's waar ook bijvoorbeeld een burgemeester aanwezig is. Laten we eigenlijk heel snel beginnen. We beginnen met een voorprogramma, dat is een kennispel. Björn Legjes gaat even kijken hoeveel jullie weten. Die gaat even kijken hoe slim zijn de kinderen hier in de zaal op zitten. Na Björn zal professor Mark Zwert die al vooraan zit. Die zal voor jullie een heel boeiend college geven over praten zonder woorden. Moeilijk gezegd, nonverbale communicatie. Voordat we beginnen dan eventjes wat huishoudelijke mededelingen. Ja, helaas moeten die altijd aan heel saai, maar toch. Graag mobieltjes op stilstand. Jullie hebben, ik zie de groene en rode kaarten. Nou, die hebben jullie daar nodig voor het spel. Dat zal Björn jullie uitleggen. Links voor mij, maar ook achter mij. Er staan camera's, het college wordt opgenomen. En voor wie wil, kan achtig af nog terugkijken. Hebben jullie achtig af nog vragen? Nou, dan kunnen jullie ook altijd dat de kinderen op steid worden gestuurd. Na een half uur is het college voorbij van Mark. En dan is er nog ruimte voor jullie om vragen te stellen. Dan helemaal op het einde, maar dan zijn we een stukje verder bij de uitgang. Dan krijgen jullie een invlobaarsformulier met de vraag of jullie zouden willen invullen. Want we vinden het wel heel fijn te horen hoe jullie het vonden. En of jullie nog ideeën hebben voor andere colleges. De ideeën van de college komen altijd uit van de kinderen zelf. Dus daar kijk ik gewoon heel goed mee. En dan kunnen we de andere colleges weer veel beter maken. En als jullie het invlobaarsformulier invullen, dan krijg je jullie daarvoor een zetverkaat. Een soort diploma dat jullie allemaal de les hebben gevolgd. En heel veel hebben geleerd. Nou, allemaal opgeslaagd zijn. Dat ga ik wel vanuit. Nou, dit is net voor de herfstvakantie. Het volgende klesje is op 9 november. Dus dan hoop ik jullie eigenlijk ook weer terug te zien. Maar ik wil nu graag het hoort geven aan Björn. Die met jullie een kennis quiz gaat doen. Applaus voor Björn. Zo, goedemorgen allemaal. Wat een volle zaal zeg, ongelofelijk. Wat zeg je allemaal? Goeiemorgen, ja inderdaad. Zijn er nog meer mensen die goeiemorgen willen zeggen? Goeiemorgen. Goeiemorgen, hallo. Goeiemorgen, dit is Huub trouwens. Kennen jullie Huub? Dat is een van de cameramanen te mis. Dat is de belangrijkste cameraman hier toch wel. Je weet wel. Weet je wat? Want Trey Said net al. Dit wordt opgenomen en later op internet gezet. www.internet.nl of iets weet ik niet. Maar niet uit. Maar dan kunnen jullie straks weer terugkijken. Maar ook andere kinderen. Om het nou een beetje leuk te maken, ook voor die andere kinderen. Wil jullie even laten zien dat jullie er zijn? Even in de camera, gewoon even keihard hallo schreeuwen. Hallo. Heel goed. Heel goed, heel goed. Nou, jullie hebben allemaal een groene en een rode kaart. Nou, dat is mooi. Ik heb een groene en een rode knop. Dus dat is ook fijn. Ja, verschil moeten zijn. En ik ga op die knop bedrukken. En er komen dadelijk vragen achter mij hier op het scherm. En die ga ik met jullie doornemen. Als je nou denkt, hey, bij deze vraag is het een goed antwoord. Een groen antwoord. Dan hou je de groene kaart omhoog. En als het een rood antwoord is dat je denkt dat het goed is. Dan de rode kaart natuurlijk. Jullie ook kunnen hier allemaal goed zien daarachter hier. Ja, mooi. En anders leg ik het gewoon uit aan de hand van de vragen. Het zijn vijf vragen. En zoals Tresort zei, we gaan gewoon even kijken hoe scherp dat jullie zijn. Op deze Boensegochtend. Zullen we beginnen? Oké, daar komt-ie. Eerste vraag. Nonverbale communicatie hadden we het net al even over. Even eens om erin te komen. Is dat communicatie zonder rood woorden of groen tekens? Even kijken. Ik zie wel wat afwisseling in kleur. Maar de meeste kleur is wel rood. Normaal gesproken zou dat in het voetbal niet goed zijn. Maar hier is het wel goed. Komt-ie. Het goed antwoord is rood woorden. Had je nou groen? Niks aan de hand. Want je kunt niet winnen of verliezen met deze quiz. Je kunt alleen maar leren en lol hebben. Dat is het belangrijkste. Yes, heel goed. Uit Van Rij kwamen jullie voor een deel. En uit nog meer steen? Mooi, mooi, mooi. Ook uit Arlen Rikstol tevallig. Biese Mortel. Nou, jullie komen overal vandaan. Dat is perfect. Ik kom trouwens uit Tilburg. Dat zie je vlakbij. De rest is ook goed. Welke kleur? Even een serieuze vraag. Welke kleur gebruiken we in ons land? Om te laten zien dat we rouwen. Ja, als er iemand is overleden. Bijvoorbeeld. Is dat rood? En dit is een beetje verwarrend. Is dat rood zwart? Of is dat groen grijs? Welke kleur laten we voornamelijk zien? Waarin steken we ons? Ik zie veel rood. Ik zie toch ook wel wat groen. Groen grijs, rood zwart. Het groen antwoord is zwart. Vaak in het zwart. Dat ik in het zwart ben trouwens. Ik heb een beetje moeite met mijn ochtend uiterlijk. Dat is eigenlijk alles. Volgende vraag. Hoe leidt de uitdrukking? De ogen zijn de puntje van de ziel. Is dat roodraamen? De ogen zijn de ramen van de ziel. Of is dat groen spiegels? De ogen zijn de spiegels van de ziel. Even kijken. Ook hier een klein beetje afwisseling. Er wordt al overtuigend groen groep. Dat moet ook maar waar zijn natuurlijk. Even kijken. Groen, spiegels. Hebben we meteen een vraag aan jullie. Is dit een jong of een meisje? Hoe kijkt ze? Blij? Kijk ze brand? Groen zou ik zeggen. Ze kijkt vooral blij denk ik. Is dat dan ook meteen even om te laten zien wat de spreek wordt betekend. De uitdrukking betekend. De ogen zijn de spiegels van de ziel. Hoe je je voelt is vaak te zien. Wat wil jij zeggen? Wil je dat uitleggen? Heb ik het gewoon voor je uitgelegd? Heb ik het goed uitgelegd volgens jou? Dat is wel fijn. De ogen zijn de spiegels van de ziel. Hoe je je voelt is meestal ook wel terug te vinden. Bijvoorbeeld hoe je kijkt. Volgende vraag. Wat betekent dit bord? Hebben we al verkeersles gehad? Ja. Ook in de auto? Nee? Op de fietsstand in ieder geval. Dan weet je dit wel. Wat betekent dit bord? Is dit rood verplichte rijrichting voor fietsers? Of groen verboden toegang voor fietsers? Nou wel heel veel groen. Ik zie daar iemand rood en groen opsteken. Dat is wel slim. Het goede antwoord is. Groen verboden toegang voor fietsers. En dan eigenlijk om precies te zijn verboden toegang in die rijrichting. Waar dat bord geplaatst is. Dat is ook wel grappig. Ik had net, dat kun je hier ook wel zien, rood verplichte rijrichting voor fietsers of groen verboden toegang voor fietsers. Rood wil eigenlijk ook al iets zeggen in het verkeer. Wat wil dat zeggen? Je mag iets niet doen. Inderdaad, je mag iets niet. Of bijvoorbeeld een stoplicht, inderdaad. Je mag, of je moet, stoppen. En groen betekent vaak, je mag wel of je mag doorgaan. Ja, oké. Ik heb nog één vraag voor jullie. Je ziet hieronder iets. Het is non verbaal. Het zijn streepjes. En puntjes. Dat is groen. Moestertaal of rood-computertaal. Even kijken. Nou, dat is overtuigend groen. Overtuigend groen. Even kijken wat het goede antwoord is natuurlijk. Groen, moestertaal. Ik wil wel even uitleggen wat moestertaal is. Misschien kunnen we heel eventjes een stukje laten horen van deze taal, van deze code. We krijgen eerst een beetje sluiker- reclame, noemen we dat. Dit is hem al. Zie je? Het wordt met licht gedaan en met geluid. En de puntjes en de streepjes staan voor letters. En achter elkaar staat er S-O-S. En weet iemand wat dat betekent? Ja, daar achterin. Ja, daar, met die blauwe shirtje of met een blauwe jasje. Save our souls inderdaad, dat klopt. Wanneer wordt deze code gebruikt, weet je dat ook? Als er bijvoorbeeld een schip in nood is, klopt dat? Ja, er is een noodcode inderdaad. Heel goed gezegd, heel goed geantwoord. Save our souls. Nou, jullie zullen deze code niet nodig hebben hordelijk bij het college. Want dat wordt hartstikke leuk. Dat weet ik zeker. Jullie hebben het goed gedaan. Ik wil dat jullie nog grote pluis voor jezelf geeft. En veel plezier bij professor Mark Sweets. Hallo, kunnen jullie mij horen? Ja. Ook die kinderen uit Vendraai, kunnen jullie mij horen? Ja, oké. Nou, wat een hoop slimme kinderen zie ik hier. Ik zag het al met die groene en die rode kaarten. Volgens mij zijn jullie de experts. En niet ik, want jullie weten al heel veel van lichaamstalen en nonverbale communicatie. We zullen zien of ik daar nog wat aan kan toevoegen. Oké, ik ben Mark Sweets. Ik ben hier hoge leraar. Ik ben hoge leraar in wat dan heet nonverbale communicatie of lichaamstaal. Lichaamstaal is eigenlijk een ander woord ook voor nonverbale communicatie. En lichaamstaal, dat is wat ik zal proberen duikt maken in deze les, is iets anders dan gewone taal. Gewone taal, Nederlands of Blaams of Engels of Spaanse of Chinese of Frans zijn allemaal talen. En wat is de typische aan die talen, daarin gebruik je woorden. En die woorden plak je aan elkaar en heb je zinnetjes. En met die zinnetjes kan je iets duidelijk maken. Dus als ik wil zeggen dat die stoel daar moet verdijnen, dan zeg ik pak die stoel. Ik heb drie woorden die plak ik aan elkaar, heb ik een zinnetje en dan weet je wat ik daarmee bedoel. Maar dat is niet wat ik vandaag over zal hebben. Vandaag zal ik het hebben over lichaamstaal. Dus dingen die je ook duidelijk maakt met je gezicht. Of met dit, met je handgebaren of met je hele lichaamshouding. Kun je ook heel veel mee signaleren, kan je heel veel mee duidelijk maken. Dan zullen daar een paar voorbeeldjes van laten zien. Maar voor ik begin wil ik even terug in de tijd. Naar een heel aantal jaren geleden, ongeveer zo oud was als jullie, 8, 9, 10, 11, 10, 11, ja. Ik was 10 of 11 jaar oud. En weet je wat ik toen het allerleukste vond om te doen als kind? Ik ging graag voetballen en ik speelde ook wel muziek. En met vriendjes gaan spelen, dat soort dingen. Maar wat ik echt het allerleukste vond om te doen, dat was met mijn hond gaan wandelen. In de buurt van Turnout, Kasterle, dat is hier net over de grens, waar Bobi-Aland is, daar als geweest bent. Daar woonde ik, daar ben ik opgegroeid. En ik had zo'n hond, zo'n bruine hond met lange oren, een kokker Spaniel, zo'n eentje. Ik moet even eerlijk zijn, dit is niet mijn hond, maar je lijkt er wel heel erg op, dit is gewoon een foto die ik van het internet gehaald heb. Maar het is precies, zo zag die eruit. En dan ging ik uren, uren mee wandelen in de bos van Kasterle. En wat ik ook deed, dat was toch niemand die me daar hoorde, was tegen die hond kletsen, daar tegenaan praten. Ik vond het echt heel erg leuk om te doen. Ik weet niet of die alles snapte wat ik zei, maar omgekeerd had ik wel de indruk dat die ook wel eens dingen aan mij wilde vertellen. Dat die dingen aan mij wilde duidelijk maken. Ik sprak geen Vlaams of Nederlands, ik ken echt weinig honden die dat kunnen. Maar hij maakte mij toch wel dingen duidelijk. Zijn er hier nog kinderen in de zaal die een hond hebben? Ja. En zijn er hier kinderen in de zaal die zichzelf ook honden-experts zouden durven noemen? Die echt heel goed met honden. Jij? Nee, niet. Maar jij wel. Nee? Wie is honden expert? Jij bent honden expert. Dan mag jij mij even helpen om duidelijk te maken wat de volgende honden of honden, op de volgende plaatje je willen duidelijk maken. Hier zie je twee honden. En weet je wat die wil zeggen? Die hond voelt die hond aan de linkerkant. Wat wil die zeggen? Hij is een beetje bang, misschien. Ja. En aan de rechterkant. Heel dominant, ook wat agressief. Ja. En hoe zie je dat? Ja. Heel goed. Dus wat die hond of die hond hier in die tekening wil duidelijk maken, is dat die of bang is, of heel erg boos, of heel erg agressief. En hoe doet die hond dat? Hond doet dat onder andere, ook door het geluid wat hij produceert, maar ook door een bepaalde lichaamshouding. Een oren staan daar rechtop. Daar hangen die wat. Aan de staart kan je het zien, die rechtop staat of wat tussen de poten hangt. En wij als mensen, en ook honden, hondenling, kunnen dat interpreteren. We kunnen dat begrijpen wat daarmee bedoeld wordt. Dus honden hebben een hondentaal, hebben een lichaamstaal, waarmee ze iets willen duidelijk maken. Iets willen zeggen, iets willen vertellen aan bijvoorbeeld het baasje van de hond, of een vreemde, of wat dan ook. Nu, dat is wat honden doen. Maar hoe zit het bij mensen? We hebben net een hondenexpert gehad, zijn hier ook mensen-experts in de zaal? Ja, ja. Dus jij? Ja? Kun jij me eens helpen met, gaat zo meteen wat foto's zien van iemand en je gaat niks horen, alleen maar foto's. Wat die persoon die je zal zien, wat die wil vertellen, wat die wil zeggen, zonder woorden. Wat is dat? Hij is blij. Wat is die? Iemand die haar wil helpen? Ja? Hij is verdrietig, ja? En dit? Poos. En hier? Hij is hier verbaasd. Dat vonden jullie blijkbaar helemaal niet moeilijk om te zien, want jullie zijn natuurlijk experts, want jullie komen heel veel andere mensen tegen in het echte leven. En jullie kunnen ook heel goed dit soort gezichten van mensen interpreteren. Dus die persoon moet helemaal niet zeggen, ik ben verbaasd, of ik ben trist, of ik ben blij, of ik ben boos. Dat zie je. Gewoon al op basis van een simpele foto. Dus met andere woorden, niet alleen honden en katten en olifanten en slangen, gebruiken lichaamstaal, maar ook mensen, en wie nog? Dat zei je? En muizen. En muizen ook, ja. Dus niet alleen die dieren gebruiken lichaamstaal, maar mensen gebruiken ook lichaamstaal. Natuurlijk hebben wij niet van die hele flexibele oren of een lange staart, maar we hebben wel een gezicht waar we heel veel kunnen uitdrukken. De vraag is, waarom doen we dat eigenlijk? Waarom gebruiken we eigenlijk lichaamstaal? Want we hebben toch al taal, ik kan toch gewoon praten, waarom zou ik dan nog eens extra lichaamstaal moeten gebruiken? Heeft iemand al een idee? Dus je kan instilte dingen duidelijk maken, maar ik kan ook praten en tegelijkertijd zo'n gezicht trekken, dus ik ben nu nog steeds geluid aan het maken en toch gebruiken lichaamstaal. Het is heel snel en je ziet het meteen. Ja, dan snap je het soms ook niet. Zijn er hier, dit is gevaarlijk. Zijn er hier Ajax fans in de zaal? In ieder geval, stel dat Ajax met 2-0 gewonnen heeft. In welke context, in welke van die plaatsjes past daar het beste bij? De linkse. Stel, stel dat je een Feyenoord-fan bent. Ja, dan heb je misschien meer zo'n gezicht, of zo'n gezicht. En stel dat Ajax net met 2-0 heeft gewonnen van Barcelona, heb je misschien meer zo'n gezicht. Met andere woorden, ik kan zeggen Ajax heeft met 2-0 gewonnen, maar die zin betekent maar één ding, namelijk dat een bepaalde ploeg, twee goals heeft gemaakt en een andere nul, maar afhankelijk van wat of je een Ajax fan bent of niet, ga je daar een heel ander soort gezicht bij trekken, een heel ander soort dan. Oké. Met andere woorden, je kan via lichaamstaal of via gezichtsuitdringing uitdrukken, die je niet per se via woorden zegt. Dus je legt er een extra sausje op, je gaat iets extra zeggen. En in deze les ga ik dat wat dieper op één, en ga ik het over drie dingen hebben. Eén is over gevoelens, en hoe voel je je en hoe druk je dat uit. Het tweede is ook een soort van gevoel namelijk hoe zeker ben je of onzeker ben je, en hoe laat je dat zien. En bij het derde heeft te maken met of je oprecht bent of ligt, of je dat kan zien. En ik heb tot noog toe allerlei foto's laten zien, van honden, van Ajax fans en van mensen, dat is eigenlijk hetzelfde. Maar wat ik in het vervolgst zal laten zien, zijn ook filmpjes, echt bewegende beelden. Want ja, als ik jullie nu zie, die bewegen en jullie zien mij bewegen, en dat is veel meer echt, zo'n foto, je ziet, je komt geen foto's tegen van mensen, je komt mensen tegen die bewegen. Oké, over gevoelens en wat voel je? We weten allemaal dat als je verdrietig bent, of boos, of blij, of verbaasd, dat je dat kan horen en dat je dat kan zien. We hebben net een paar voorbeelden gezien. Maar de manier waarop je die gevoelens toont, dat kan heel erg afhangen van soort persoon die je bent. Dat hangt ook heel erg af van waar je opgegroeid bent, wat voor karakter je hebt. En wat ook kan uitmaken, en dat zullen we wat op ingaan, is wat je leeftijd is, of je nog een jong kind bent, of een wat ouder kind, of daar verschillen tussen zijn. Dan zullen we even wat op ingaan. En om daar een beetje een gevoel voor te krijgen, zou ik met jullie een kaartspel willen doen. Ik zal zo meteen wel uitleggen waarom ik dat kaart... Niet die groene of rode kaarten die kunnen we straks nog wel gebruiken, maar een ander kaartspel, je zal het zo wel zien. Het is een kaartspel met zes kaarten op een rij, die je zo meteen zal zien. En de eerste kaart die zie je, dan staat een getal op. En wat je moet doen, is raden of de volgende kaart in die rij hoger of lager is. Dat ken je dat spel? Oké, dat is heel simpel, hè. Dus dat gaan we doen. Hier in acht, wat is de volgende kaart? Hoger of lager? Ja, hoger of lager? Oh, en de volgende? De volgende? En de volgende? Nou, stel, stel. Dat je alleen maar iets kon winnen, als je alle kaarten goed had. En dan ben je nu wel teleurgesteld, hè. Want je dacht dat die lager zou zijn, de meeste dachten dat die lager zou zijn, en dan krijg je toch een hogere kaart te zien. Nu, dit soort spelletje, heel simpel, kun je overal ter wereld spelen, dat hebben we met kinderen van verschillende leeftijden gespeeld. En terwijl ze dat speelden, hebben we ze gefilmd. En we hebben kinderen van acht jaar oud en kinderen van twaalf jaar oud. Ze waren in groepjes van twee, dus niet zo'n grote groep als hier, maar groepjes van twee. Dan ga je zo meteen zien hoe die kinderen reageren als ze die laatste kaart gezien hebben. En je moet je ten eerste proberen ze te achterhalen of ze gewonnen of verloren hebben. Eerst één laten zien. Hebben die gewonnen of verloren, denk je? Verloren. Maar die zijn acht jaar. Hier heb je twaalfjarigen en die doen dit. Hebben die gewonnen of verloren? Ja. Bij wie vond je het duidelijkst om te zien? Ja. Wie denkt dat de achtjarige stik, maar is de groene kaart weer op? Ja. Dus de achtjarigen zijn veel duidelijker. En het is heel typisch. Dus als je groeit, als je ouder wordt, dan ben je geneigd om je emoties teelen veel en meer en dan ga ik even een geleerd woord gebruiken, internaliseren. En je gaat ze veel minder expressief worden. Als je een klein jongetje bent of een meisje van vier, vijf jaar oud en je hebt honger, laat je dat heel duidelijk zien en dan maat je je ouder wordt. En als je vijftien bent, doe je dat veel minder duidelijk. En je gaat niet meer huilen en brullen zoals een vier of vijf jaar oud. Hopelijk. Dus dat ging over gevoelens. Maar er zijn ook andere dingen, als hoe zeker die er kan zijn. En om dat even daar te maken, heb ik weer een kandidaat nodig. Iemand die heel veel vragen kan beantwoorden. Jij? Ja. Oké. Ja. Ik ga een quiz doen. Hele korte, met vier of vijf vraagjes. En dan moet je zo goed mogelijk op probeer te antwoorden. Het geeft niet als je het niet allemaal weet. Als je het niet weet, dan gok je maar wat. Of dat zeg je, ik weet het niet. Maar als je het wel weet, gewoon het antwoord geven. Je mag ook een gokje wagen. Oké. Ben je klaar voor? Ja. En hoe heet jij? Ja, dat is ook meteen de eerste vraag, denk ik. Hoe heet je? Thijs. Vondenvraag. Tien. Tien. Ja. Als dat ging nog, was het nog niet zo moeilijk. Oké. Vondenvraag. Dat is de hoofdstad van Zwitsland. Weet je niet, wie weet het wel? Bern. Ja. Maar dat vinden veel mensen een moeilijke vraag hoor. Er zijn veel mensen die zeggen Genijven, of Zürich, of Bas Alnuaar, Bern. Vondenvraag. Die was hier ook gezellig. Gok maar wat. President van Amerika? Nee, nee, nee. Wie weet het wel? Sorry. Een maker van fietsen. Maar ik snap wel waar het vandaan komt. Dat is Giro Gazelle. Nee, Giro Gazelle was een dichter. Maar dat heb ik een express ingestopt. Want wij in België weten dat. Dat is een van onze dichters. Maar jullie in Nederland weten dat niet. En ik heb hem ook een express ingestopt. Maar wat je... Heel goed gedaan hoor. Thijs. Maar wat duidelijk is is dat we niet altijd even zeker zijn over de dingen die we zeggen. Soms zijn we heel zeker, soms zijn we onzeker. Als je een vraag stelt aan iemand, dan kun je een antwoord geven op een makkelijke vraag, op een moeilijke vraag. Of het kan op het puntje van je tong. Heb je dat soms ook niet? Dat je denkt, ik weet het op het moment wel. Maar net even niet. Dat is de hoofdstadst van Zwitsland. Goh, het begint met een B. Dat weet ik. Als je het zegt, dan weet ik het. Als je zegt, Bern, ah ja, nee, dat was een. Dus dit op de puntje van je tong. Maar ik kom er net niet op. Dat is iets wat we heel duidelijk laten zien en horen. Dus ik ga even een voorbeeld geven. Je gaat hier nu iemand zien die twee keer Shakespeare zegt. Weet je wie Shakespeare was? Een toneelschrijver van een paar eeuwen geleden. Britse toneelschrijver. En hij heeft twee keer dat antwoord gegeven op een vraag en in de ene keer is hij heel zeker dat dat klopt. In het andere geval is hij heel erg onzeker. Weet je eigenlijk helemaal niet of het klopt. Ik zal ze even laten zien. Goed kijken. Dus dat is het enige geval, Shakespeare. Shakespeare. Wie denkt dat hij hier onzeker is aan de linkerkant? Wie denkt dat hij onzeker is aan de rechterkant? Heel goed. En hoe zie je dat? Of hoe hoor je dat? Ja, met je groene, ja. Hij wacht met het antwoord, maar dat is niet enige. En hij trekt ook een heel rare gezicht. Met andere woorden, hij wil je iets duidelijk maken. Hij wil je zeker van, ik geef wel een antwoord, maar je hoeft dat antwoord met een korreltjes, je moet dat met een korreltjes zoudenen. Ik weet niet zeker of het wel klopt. Dus dat is ook een voorbeeld van hoe je een woord kan uiten, maar de manier waarop je dat woord uiten, heel veel extra betekenis kan geven. Bijvoorbeeld ben je zeker of ben je onzeker. Oké. Laatste studie waar we het over gaan hebben is over liegen. Zijn er hier kinderen in de zaal die nog nooit in leven geloog hebben? Ja. Nou, kijk, de kinderen die dat zeggen, dat zijn leugenaars. Ik geloof er niks van. Want we liegen allemaal en heel vaak. En we hebben ons mensen die dat geteld hebben. En weet je hoe vaak je gemiddeld per dag ligt? Toen ze gok. Ik hoor van alles. Zeven. Het is minder, lager. Drie. Twee. De mensen die het geteld hebben, dus de mensen die het geteld hebben, die zeggen dat gemiddeld betweet tot drie keer liegen per dag. Ja. Nu, al die leugens, die zijn niet allemaal erg. Als je ligt over iets, iets dat je gestolen hebt of nog veel erger, dat is natuurlijk niet mooi. En je ouders hebben vast wel gezegd van je mag niet liegen, maar af en toe is het eigenlijk wel fijn als je ligt. En er zijn wel echt wel situaties waar het eigenlijk wel goed is dat je ligt zelf, dat je laat zien dat je een goed iemand bent. Hij kan iemand daar een voorbeeld van geven. Zeg jij maar. Dus over geheimagenten. Ja, maar die ken ik niet zo heel veel. Maar als je gewoon in de keuken bent, of als je broertje blokfluit of viol heeft gespeeld en het lijkt echt nergens op, is echt afgrijselijk, dan is het toch wel mooi als je zegt, goed gedaan. Of als je nou een cadeautje krijgt, en je weet helemaal niet leuk dat cadeautje. Een aardappel. Of... Of een Barbiepop en je wil er helemaal geen. En stel dat je dat cadeautje krijgt, dan is het toch wel mooi dat je doet alsof je het leuk vindt. En eigenlijk ben je dan aan het liegen, wat je zegt, oh wat mooi. Het is echt gewoon heel beleefd. Het is echt heel erg leuk en mooi dat je dat doet. Dus dat zijn momenten waarop je eigenlijk via leugens ook wel iets goed kan doen. Het is niet altijd slecht. En leugens zijn vaak ook heel erg onschuldig. Nu, daar willen we ook wat aan doen. Want je kent vast wel Pinocchio. En wat gebeurde er bij Pinocchio als hij begon te liegen? Dan werd zijn neus langer. Maar dat is natuurlijk Pinocchio, dat is gewoon een Disney figuurtje, dat is geen echt figuurtje. En wij wilde eens weten of je ook bij echte mensen, bij echte kinderen kan zien of ze aan het liegen zijn. En waar aan je dat kan zien? En hoe hebben we dat gedaan? We hebben een poppenkast gespeeld. Je weet poppenkast, dat is misschien Vlaams woord, maar kennen jullie dat ook? Maar poppenkast met een prins en een draak. Het was niet echt een poppenkast, maar het was op een computer. Maar het leek wel echt op een poppenkast, met die twee figuurtjes kon je praten. En je had een goeie en je had een slechte. En de prins, prins Peter, dat is de goeie. En de draak, dat is natuurlijk de slechte. En de bedoeling van de poppenkast was, bij die kindertjes die mij dat poppenkast speelden, om de prins te helpen en de draak te bedriegen. Want ze wilde samen met de prins, dat was de bedoeling van de poppenkast, de draak vangen. Dus in dat geval moest je vooral altijd oprecht zijn tegen de prins en liegen tegen de draak. Dat was gewoon een gemeenbeest, dat in het dorp al het eten kwam afpakken van de mensen en dat zo'n beest, vies adem, dat soort dingen, slecht karakter. Dus die wil je niet helpen, terwijl die prins Peter die wil je helpen. En dan ga je zo meteen twee opnames van het kind. En in het enige geval is die bezig tegen de prins en dan zegt die iets als in de toren. En hij zegt ook iets als in de toren tegen de draak. Maar in het enige geval is die oprecht want de prins vraagt bijvoorbeeld waar ze te draken en dan zegt dat kind in de toren, heel oprecht. In het andere geval is hij aan het liegen want hij heeft de prins zich verstopped achter de boom en dan zegt die, zeg maar tegen de draak dat ik in de toren zit en dan zegt hij in de toren tegen de draak maar die vervolgens opkomt en dan ziet hij dus aan het liegen maar wel voor het goede doen wel om die prins te helpen. Oké, dat is het idee. Dan zie je hier twee filmpjes van kinderen en die zegt twee keer ongeveer hetzelfde en in het enige geval is die oprecht en in het andere geval is hij aan het liegen. Het gaat even laten zien en aan jullie kijk er eerst maar even na. Dat is het enige volk om nog eens te spelen. In de toren en hier nog. Wie denkt dat hij hier aan het liegen is? Ja en wie denkt dat hij daar aan het liegen is? Jullie moeten allemaal bij de politie gaan werken jullie zijn echt hele goede leugendetectoren. Waarom denk je dat dat hij daar aan het liegen is? Ik zal hem nog eens spelen Dit is de oprechte in de toren en dit is de leugend daar achter de toren Waarom hoe zie je dat hij daar aan het liegen is? Ja, jij ga je niet goed horen Hij is preciser hij praat in ieder geval anders nog anders helemaal achterin met een groene t-shirt op de voorlaat Ja, jij die om... Ja, jij mag Achter dat had hij in het andere geval ook wel kunnen zeggen hij lacht een beetje gemeen Ja Ja, met de oranje zijn stemgebruik is in ieder geval wel wat anders en als je de goed op let dan zegt hij iets aan achter de toren een beetje verkrampd hij praat niet normaal Ik zal nog één keer laten horen een hele volle stem en in dit geval daar achter de toren en kun je het zo wat horen het grappige is en wat denk je als ik nou het filmpje niet had laten zien maar alleen maar de stem had laten horen had je dat nog kunnen denk je Ja maar denk je dat het dan makkelijker of moeilijker zou worden moeilijker en waarom is het moeilijker dan hij keek een beetje weg dus je ziet niet meer wat hij doet en daardoor moet je alleen maar op het stem gebruiken en dat kan het soms moeilijker maken ok ik denk dat we er ongeveer zijn voor vandaag ik kan nog uren doorgaan, je moet er nog eens terugkomen maar wat we vandaag geleerd hebben is ten eerste dat lichaamstaal heel belangrijk is het voegt iets toe om je woorden uit te spreken en ik kan gewoon iets zeggen als ze in de toren maar als je me hoort en luister naar hoe ik het zeg en hoe ik eruit zie terwijl ik dat zeg kun je daar iets uit afleiden kun je weten of ik zeker ben of ik boos ben of ik wel oprecht ben kun je er allemaal uit afleiden en via je lichaamstaal leg je er eigenlijk een extra sausje op je woorden wat je ontbreekt als je gewoon de woorden uitgeschreven ziet staan dus als je morgen op school bent of waar dan ook en je leraar of je leraar is of je meester of juf of hoe je dat ook mogen noemen zegt iets moet je eens letten, niet alleen op wat die zegt maar ook hoe die het zegt moet je eens goed opletten en eens kijken of je daar wat afleidt of als je met je vriendjes zijn niet alleen let op wat ze zeggen al gauw erachtekomen dat die lichaamstaal de manier waarop die mensen zich uitdrukken ons veel kan leren oké, dat was het voor nu en als ze dan vragen zijn dan wil ik die nu graag beantwoorden en wij gaan met de microfoon rond de collega van mij Diden en Marije met zijn tweeën ook dus proberen iedereen zoveel mogelijk een beurt te geven en ik loop direct hier even naar Floras wil je gewoon gekozen wil je gekozen om die op de filmpjes te komen of mag je dat gewoon doen dat is een hele goede vraag want dat moet je heel voorzichtig mee zijn die laatste dat is een beetje gemeen want dat is mijn jongste en ik heb aan de vader gevraagd of het goed was en hij vond het oké en hij is ondertussen ook al wat ouder geworden en ik moet niet naar het YouTube film kijken volgende week nee maar bij de meeste kinderen dan moet je echt netjes met scholen of met leerkrachten afspreken of ze willen meedoen de kinderen moeten het zelf ook leuk vinden je moet het ook aan de ouders toestemming vragen en als dat niet zo is dan kunnen kinderen eventueel wel meedoen maar dan mogen ze niet gefilmd worden dus dan moet je heel netjes mee omstringen want niet iedereen vindt het leuk om gefilmd te worden maar daar hebben ze in principe toestemming voor te geven oké op welke moment liegen mensen dan je kunt om heel veel verschillende rederen liegen je kan liegen omdat je iets heel ernstigs hebt gedaan je hebt mensen die een moord hebben gepleegd maar je kunt ook om heel onschuldige redenen liegen je kunt een koekje gestolen uit de kast dat is veel minder erg natuurlijk je kunt ook liegen omdat je gewoon beleeft of netjes wil zijn en je hebt heel verschillende manieren om te liegen en afhankelijk van het soort leugen wat je produceert ga je het ook heel anders gedragen het is het grappige het ironische is ook een beetje dat hoe belangrijker de leugen dat je heel veel geld mee kan verdienen of dat je een gevangenenstraf wil ontlopen hoe moeilijker het wordt om te liegen hoe moeilijker het wordt en weet je hoe dat komt? het komt omdat je er veel meer op gaat letten je gaat veel mee je best doen om te liegen en hoe meer je je best doet hoe moeilijker het wordt je kan beter gewoon achterloos, een beetje onschuldig liegen dat is bijna niet te zien maar als je heel erg je best gaat doen om te liegen ga je heel strak kijken ga je niet bewegen, heel strand heel erg letten op je woorden dan praat je niet meer normaal dan praat je heel erg geforceerd en dat is vaak een teken voor mensen om te zeggen oh, dat klopt niet helemaal Marije naar jouw kant zie ik op verschillend vingers ik kan niet zo goed liegen maar kan je ook op oefenen om te liegen? kan je oefenen om te liegen kijk, als je in de politiek gaat ik denk, ik denk dat we allemaal wel op een bepaalde manier liegen kijk, als ik hier nu sta zag ik er nou nerveus uit toen ik hier stond maar ik was het wel maar je moet wel doen als of je niet nerveus bent eigenlijk ben ik dan een beetje aan het liegen want ik toon iets wat eigenlijk van binnen niet klopt dus dat kan je wel leren je kan wel leren om jezelf anders op te stellen dan je jezelf voelt maar ja en ik denk ook dat je vast ook wel geleerd hebt dat je beleef moet zijn en als je een cadeautje krijgt dat je toch moet zeggen bedankt dat kun je wel leren ook al vind je het helemaal geen leuk cadeautje en dat leren we eigenlijk allemaal het heet opvoeding hoe kan je heel onschuldig liegen? onschuldig liegen ja, onschuldig liegen heeft meer te maken waarover je ligt als je ligt over iets wat er eigenlijk niet doet als je smorgens iemand tegenkomt en die zegt, hallo, hoe is het en jij zegt, hoi, hoe is het het kan zijn dat je diep van binnen het eigenlijk helemaal niet interesseert maar dat doe je omdat je na routine is geworden en het is gewoon heel normaal dat je mensen groetsochtend een onschuldig leugertje willen noemen en dat is een leugertje wat je eigenlijk toch wel moet doen want het heeft te maken hoe je met andere mensen omgaat hoe betrouwbaar is een leugendetector helemaal niet betrouwbaar en ik denk ook dat ik ben het niet helemaal zeker maar ik denk ook niet dat je de gegevens van een leugendetector mag gebruiken in een rechtbank dat kan gebruiken überhaupt in Nederland ik weet dat die in Amerika wel gebruikt wordt maar of die daar echt kan gebruikt worden als bewijsmateriaal dat weet ik eigenlijk niet zeker, ik denk het niet maar een leugendetector detecteert eigenlijk geen leugens een leugendetector kan je niet want je wel kan detecteren is of iemand heel nerveus is en of je hartslak bijvoorbeeld gaat versnellen omdat je erg gespannen bent of dat je meer begint te zweten of dat je ademhaligspatroon verandert dat kun je wel meten maar wat je dan eigenlijk meten is stress en angst en dat soort van dingen maar ja, je kan ook gestresst zijn of bang zijn omdat je aan die leugendetector zit ook al heb je niks gedaan dus die leugendetector is helemaal niet betrouwbaar, doet het helemaal niet goed in het middenvak heeft zo iemand een microfoon geloof ik hoe oud was je kindje dan? dat kindje, dat was ik was vijf jaar oud toen ja, en we hebben die experimenten ook met vijfjarige gedaan vooral omdat je als je vijf jaar bent dan wordt van gezegd dat je dan als kind heel erg veranderd weet je wat dan heel erg veranderd wat dan veranderd is dat je dan veel meer in staat bent om in het hoofd van iemand anders te kijken als je jonger bent dan vijf dan ben je nog heel erg met jezelf bezig als je ouder wordt dan vijf dan ben je al meer in staat om te voelen wat andere mensen voelen om te kijken in andere man's hoofd figuurlijk jorif hier een vraag heb je je vaak gelogen? heb ik vaak gelogen oh, dat is een gewetest vraag ik denk net zo vaak als andere mensen niet meer, niet minder maar ik heb ooit ik heb nooit ongeveer ik denk twee keer per dag ja of Marije als je ligt gaat er dan ook iets dat je dat kan al meteen kan zien als iemand ligt dat heb ik niet goed verstaan als iemand ligt kun je dat meteen zien als die geen ligt het is in die twee filmpjes waarin je nu zag daar waren het duidelijk en bijna iedereen had het goed daarin is het heel erg duidelijk maar het was ook makkelijk omdat je twee keer en dat kindje zegt in de toren of achter de toren dus je kunt heel goed vergelijken bij andere mensen is het vaak heel erg moeilijk te zien je ziet het wel wanneer je het wel goed kan zien is ik heb niet aan die chocoladepot dat heb ik niet van gegeten en dan heeft zo'n hele bruine streef van chocolade op z'n gezicht dan zie je het goed maar voor de rest is het heel erg lastig vaak is het gewoon een gokje even hier voeren toe waarom lieg je mensen eigenlijk? mensen lieg om allerlei redenen je liegt omdat je zoals ik al zei beleefd wil zijn of vriendelijk wil zijn maar je liegt ook omdat je iets wil verbergen omdat je gestraft zou worden of je kan ook liegen omdat je denkt dan word ik beloond dus je hebt allerlei redenen en de ene reden is al wat beter dan de andere het is slecht en goeie redenen om te liegen ik zie nog tientallen vingers omhoog ik kan er helaas nog maar twee vragen dat is niet te lang nou ik ik weet wel een beetje hoe je moet liegen dus zou ik misschien een klein voorbeeldje kunnen geven wil jij een voorbeeldje geven? ja ik laat nu twee stemmen horen en dan moet je raden welke het is als je de groene kaart opsteekt betekent het het is van ja het is waar en het is niet gelogen en de andere van het is wel gelogen jij word professor eigenlijk wil ik meer vragen van ja ik weet dat je liegt nee ik weet niet dat je liegt want ik ga weer sowieso liggen oké het is eigenlijk gewoon de waarin ik ga proberen wat bedoel je ik lust helemaal geen chocolade wat bedoel je daar in de vreemdels aan mee oké als je liegt dan rooie kaart als je weet dat ik lieg moet je een groene kaart als je niet weet dat ik lieg een rooie kaart ja ze denken dat je liegt klopt het? klopt oké dan is die andere waarschijnlijk die je wil doen is dan de waarheid neem ik aan deze is wat moeilijker oké doe die ook naar mij wat bedoel je wat bedoel je ik ik ben allergisch die vinden ze al overtuigender dat je dan de waarheid spreekt heb ik de indruk of niet is groen liggen ik ben eigenlijk ook een beetje allergisch voor melk dus hij is een mooie demonstratie vond ik heb je niet een applausje en dan gaan we naar de laatste vraag ik ben nog even in de microfoons kwijt maar rij het achter in welk hersenteel wordt het lichaamstaal bestuurd? heel een goeie vraag en veel te moeilijke vraag voor mij maar dat kun je niet zomaar zeggen omdat sommige dingen van lichaamstaal die hebben met emoties te maken en sommige hebben meer met gewone taal te maken dus als ik bijvoorbeeld lichaamstaal gebruik om aan te geven dat ik wil stoppen met spreken dat is veel meer het einde van een zin dat is veel meer taal en het ander is veel meer emotie of gevoelens eigenlijk zit lichaamstaal dus in alle hersenteelen omdat zoveel dingen mee kan signaleren maar het is een hele goeie vraag en ik denk ook dat we daar nog heel veel onderzoek naar moeten doen om het precies te weten mooie geweldig, wat kunnen jullie goeie vragen stellen ik zie nog heel veel vingers maar wat ik aangraaf de tijd zit Rob, het is voorbij als jullie echt heel dringende vragen hebben dan kunnen jullie dat ook altijd per mail sturen naar de Kinderuniversiteit dan zal Marksen als nog proberend beantwoorden ik vond jullie vraag fantastisch want ook daarvan leer ik de antwoorden op jullie vragen fantastisch goeie vragen ik wil Mark ontzettend bedanken namens jullie natuurlijk ook voor zijn geweldige college dankjewel Mark fantastisch en voor dat we even nog rustig voor dat we allemaal de zaal gaan verlaten en jullie certificaten krijgen en het evaluatie formulier degenen die willen die boren met Mark die mogen dan hier op podium komen en dat is het fotograaf die jullie met Mark op de foto zetten ik dank jullie allemaal voor jullie komst voor jullie echt een goeie aanwezigheid jullie goeie vragen en graag tot de volgende keer wel thuis