 Hoogstuk 26 van Padeltje. Deze liepenvoxtopname behoort tot de publieke domijn, opname door Anna Simon. Padeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruitig, van Johan Been. Hoogstuk 26, afscheid. Na een behouden reis was men in het vaderland aangekomen. Het was in het begin van september en voor het stormachtige najaar zou beginnen wilde de schipper er weer en nu voor een kort reisje op uit om, als alles meeliep, de gezellige winter thuis door te brengen. Lang zou het verblijven aan wal voor dit maal zeker niet duren en met lossen verschillende andere werkzaamheden en daarop weer het laden zou er voor de matrozen niet veel tijd over blijven. Dat was echt hun leven. Ze verdienen bij deze schipper meer dan met mogelijkheid bij een andere het geval kon zijn. Werden goed behandeld. Wat zou een matroos die zich op de duur aan de wal toch als een vis op bedrogen gevoelde meer verlangen? Toch zouden niet allen die met het schip meegekomen waren er weer ermee vertrekken. Pabette, zus en eindelijk Veritas hadden er vergoed afscheid van genomen. Met de laatste had de schipper nog een ernstige onderhoud gehad. Wist Veritas iets van de juiste plaats waar de schatten van Iltigretto verborgen waren? Met zijn gewone rondborstigheid vroeg de schipper hem dit, maar even rondborstig antwoordde Veritas dat hij hierop geen antwoord kon geven. Het betrof een geheim van zijn meester aan wie hij alles te dank aan had. Ook nadiens dood wilde hij hem trouw blijven. Trouwer aan de dode, dan aan het kind dat hij zo lief had? Vroeg de schipper. Schipper, zei Veritas met ernst. Nu ik dik was met u gesproken heb en weer in het vaderland ben teruggekeerd, gevoel ik dat ik veel goed te maken heb en mijn leven als het ware van vooraan moet beginnen. Eenmaal hoop ik uit uw mond te mogen vernemen dat deze belofte niet idle is geweest. Zoals ik nu ben, begrijp ik ten volle dat de zorg voor het kind van de meester die ik nog betreurig en wel nooit zou kunnen veroordelen, in de laatste plaats aan mij kan opgedragen worden. Anders, heus, zou ik kindje niet verlaten. Maar zoals het dans door u bepaald is zal het wel het best zijn. Behoef ik u na deze woorden nog te verzekeren dat kindje zeker van mij niet te vrezen zal hebben? De schipper knikte bevestigend. Ik geloof je, Veritas, en stel vertrouwen in je goede voornemens. Heb je me soms nog iets te zeggen? Ja, schipper, bij het afscheid stelde ik capitano mijn aanzienlijke geld soms ter hand om die waar het nodig mocht blijken voor kindje te gebruiken. Hou dat geld, Veritas. Het zou misschien niet goed zijn als hij later te weten kwam dat wij haar gebruik van hullen laten maken. Toch, Veritas, schudde ontkennend het hoofd. Ik zal het zeker niet behouden, schipper. Hier is het. Doe er mee wat u wilt. Ik ben u een arm matroos, en ik voel me daar gelukkig in. Even dacht eruit erna. Er kan alleen zegen op dit geld rusten wanneer het voor een weldadig doel bestemd wordt. Ik denk aan Barbette. Haar toestand is niet roostkleurig. De familie heeft zijn het vaderland zo goed als niet meer, en die welke zij nog heeft zal zich haar op zijn best meer herinneren. Wel heeft haar een paar duitjes meegebracht, maar daar zal ze niet mee toekomen, vrees ik. Ik geloof wel dat ik haar helpen kan. Er is hier een slaapstee voor zeeliden in vlissingen, waar ze als uitmunt en kookster goede diensten kan bewijzen en voor zichzelf een verlopigde kost verdienen. Toch zal een appeltje voor de dorst, een weinig geld voor de oude dag, voor haar een geluk, misschien wel een uitkomst zijn. Vindt je goed, Veritas, dat we op die manier zegen tacht te verspreiden door het geld van je meester? Ik dank je, Schipper. En mag ik nog een verzoek aan u doen? Wel zeker, Veritas, en ik hoop het te kunnen inwilligen ook. Geef me dan uw hand en afscheid, het zal me geluk aanbrengen, Schipper. De ruiter stak zijn hand uit. Ik neem afscheid van de matroos in wie de vrijbuiten gestorven is. Vaar wel, Veritas. Niet ik zal je veroordelen. We weten allen dat, als God ons niet genadig was, het haar betroefd met ons zou uitzien. Met die zegenwens verliet Veritas de man, dan ze toch een kop verdijschippig, maar onder wie hij later, als een van die vele, dappere zeden in der zeventiende eeuw in de Engelse oorlogen zou medestrijden om het vaderland te verdedigen. Dan zou Michiel Adriaanzen een wereldberoemd vlootvoogd zijn geworden, maar die voor hem en al de jongens der zee zou blijven de goede, eenvoudige beste vaar die met hen leefde, alsof zij kinderen van zijn huisgezin waren. Wat papetten aangaat, de plannen van de Schipper werden ook voor haar verwezenlijkd. En hoe praat graag zij ook mocht zijn? Om de wille van zus, zweeg zij van Iltikretto. Zij werd ook niet te sterk in de verleiding gebracht, want in de gelegenheid welke zijzelf weldra voor de passagiers en de zeededen kon openen, kwamen er te veel personen die zelf de wonderlijkst avonturen ondervonden hadden, dan dat ze erg belangrijk gesteld hebben in die ene reeds op jaren komende vrouw. Ook van Lange Meewis kwamen er niet veel te weten. Zijn ouders hadden zich even min als die van paddeltje ongerust gemaakt omdat hij een reis overgebleven was. Men had hen toch de ware reden verborgen gehouden en toen voorstaan dat hij en paddeltje voor zaken in Salé gebleven waren. Nu lekte er wel iets uit van het wegjagen, maar als men Lange Meewis daarna vroeg, begon hij te lachen. En als men daar niets van begreep, kwam het er weer op de oude wijze uit. De nauwe van ons, sapperlood, dat is er een, die weet overal raad voor en helpt je overal door. En wat daar in Salé gebeurd is, ben ik niet van plan aan je neus te houmen. Maar dat wil ik je wel zeggen, dat de nauwe van ons daar ongenadig aan de gang geweest is en de Bruinensigneurs een knol in de muts gedraaid heeft daar zou lang plezier van kunnen hebben hoor. Maar, ben je er niet als schelm weggejaagd? Wel zeker mens, daarom zie je, neemt de nauwe me weer mee en heb ik meer gage van hem gehad dan ik eigenlijk verdiend heb. Men schudt het hoofd, men begreep hem niet. Begrijp je me niet, dan moet je nog maar eens aan een ander raadseltje kluiven. Als de nauwe van ons me vandaag wegjaagd, hang ik morgen weer als een klit aan hem. En nu kun je voor mijn part je grootmoeder sloffen ophangen. De mensen lachen dan eens, met die zeele kun je toch nooit opschieten. Dat konden de ouders van Palletje best met het kleine meisje dat zo plotseling hun gezin vergroten. Of eigenlijk een verlies aanvulde dat wel onherstelbaar had gelaken. Gelijk de ruiten voorzien had vervin kindje de plaats van het gestorven maar nooit vergeten leentje. Zelfs begon hij er een weinig bevreesd voor te worden dat mens dus vertroeten hun zou. Die vrees behoeft hij echt er niet te koesteren. Het huisgezin was daarvoor te groot. Waar er veel jongens en meisjes zijn passen zij er onder elkaar wel voorop dat niet één van hen een bedorven kindje wordt. In de eerste dagen bekeken de grotere en kleinere kinderen het nieuwe zusje met een opgetogenheid en een ingenomenheid gelijk met een nieuwe pop of een ander stuk speelgoed bekijkt. En toen het nieuwe eraf begon te raken werd kindje eenvoudig een deel van het gezin. Ja, moest er eigenlijk veroppassen dat ze niet onder de plak geraakten. Want de broertjes en zusjes van grote jongen hadden allen min of meer dat basis van hun broer. Dus die doel in haar schik was zoveel wezens om haar heen te hebben die beter bij haar leeftijd passen dan al die grote mensen met wie zij haast uitsluitend had moeten omgaan toonden zich eerst van haar gunstigste zijde. Maar toen zij als bij haar vader eisen aan haar speelnootjes begon te stellen welke deze wat bar vonden werd zij door het kleine goedje gauw op haar nummer gezet. Dat beviel ze er niet erg en ze klaagde er haar nood over aan grote jongen. Maar die had per slot van rekening ook niet veel over de kleine deugd niet te vertellen. Die hadden hem besnuffeld toen hij van de reis thuis kwam of hij niet wat lekkers of wat moois voor hem mee bracht. Ho, toen was hij de beste geweest. En zeker, ze hielden ook veel van hem. Ja, waren in haar hart groot op haar grote broer die nu al met roos was en een snor kreeg. Maar in haar kinderspelen en in hun omgang met elkaar volgden zij, gelijk alle kinderen, hun eigen weg en lieten zich daarin door niemand op de duur commanderen. Zes er zelf wel op uit om het weer goed te maken. En geen schepsels op de wereld die zo gauw weer goed en vriendelijk worden als kinderen wanneer ze ook maar goed en vriendelijk worden behandeld. Zoals gezicht is, heel lang duurde het verblij van wal niet. En op de laatste dag ervan, een mooie naamiddag in september, zat een paddeltje en zus achter in de boomgaard met het gezicht naar het mooie, bruin-achtig groen, getinte zeuslandschap. En zus als een zeusmeisje. Zal je dik was aan me denken, zus? Zus keek voor zich uit. Haar gezichtje stond ernstig. Hoor je me niet, zus? Toen leunde zij met haar hoofdje tegen zijn schouder. Wat is het jammer dat je weg gaat? Nu heb ik niemand meer om een voorvaartje te praten. Paddeltje had erg veel medelijnen met haar en te troosten wist hij niet. Je moet je maar goed houden, zus. Het reis je duurt niet lang. Voor de winter ben ik al weer terug. En, o, zusje, je zal eens zien hoe prettig het hier is in de winter. Dan valt er sneeuw uit de lucht. Dat heb je misschien nog nooit gezien. Net automaals stukjes wit papier. De jongens hebben op de vliering een sleetje. Daar zet ik je dan in. Oh, dat is zo prettig. En als het vriest leer ik je schaatsen rijden. Dat kunnen we hier allemaal, zus. De zeusmeisjes ook. Oh, rieps eens uit. Ik wou dat het al winter was. Ik ook. En je zal zien hoe goudig komt. En hoe mooi is het toch hier, vind je niet? En wat een appels en peren, hè. Ja, Zeeland is een goed land. Waarom ga je dan weg? Vroeg ze klagend. Omdat ik een zeeman ben, zus. Ik heb er altijd zo naar verlangt te gaan varen. Ik weet zelf niet waarom. Maar dat is bij ons allemaal het geval. Dat was het bij de nauwe ook. Ik hou erg van Zeeland. En als ik oud ben geworden, hij lacht er even in de overmoedigheid daar jeugd. Oud, zus. Jij wordt nooit oud, want je bent veel te sterk en te groot. Dat hoorde paddeltje graag. Dat is waar ook, zus. Je noemt me altijd grote jongen. Ja, ik vind paddeltje zo gek. Zegt dan maar klaas. Dat is toch eigenlijk mijn naam? Nee, ik noem je nooit anders dan grote jongen. Heb je daar een hekel aan? En met belangstelling op haar gezichtje keek ze tot hem op. Zeker niet, zus. Ik heb er niet meer. Zeker niet, zus. Als jij het zegt, klinkt het zo aardig. En ik vind het altijd of je vraagt of ik je helpen wil. En dat doe ik graag. Ik wou wel dat ik je overal in kon helpen. Eigenlijk moest je maar proer zeggen. Weet je nog wel? Zoals ik je bij de moeren noemde. Dan kon je mee varen. Een matrozenbakje heb je toch al aangehaald. Zus, keek erg betrokken. Poddeltje zag het en lachte al die malligheden uit haar hoofd. Wat ben ik toch een domkop? Als jij zus niet was, zou je misschien mijn boer Jan wezen. En daar heb ik al het ruzie mee. Die wil altijd dat ik zijn zin doe. En hij is toch jonger dan ik. Vind je dat niet zot, zus? Een onbestemd gevoel kwam erover, zus. Als als ze wel eens een andere ontmoet had, die ook de baas speelde en de zin van anderen naar eigen zin wist te leiden. Ze kon dat echt er niet tot klaarheid brengen. Toen kwam ze plotseling op het uitgangspunt terug en vroeg. Waarom mag ik je niet meer grote jongen noemen? Malle meid, dat heb ik niet gezegd. En dan had ik het gezegd, dan zou ik het niet gemeente hebben. Noem jij me maar zo, en wel zo lang als je dat wilt. En de oude mag ook van jongen praten. Je luipijtjes mogen dat. Maar zie je zus, ik ben nu al matroos en eigenlijk ben ik geen jongen meer. Hij zei dit volstrak niet met nadruk. Eer een weinig verlegen. Maar bij het uitspreken, flikken er iets als van staalglans uit zijn kijkers. En die zagen over het zeelste landschap de weide wereld in. Waar al stoutig en geest krachtig er jong volk op rees. Dat in het volle gevoel van mannelijke kracht zich uitzetten en verbreden. En in de volle klank van de taal onze moeder, een hallo over de zee in heeft uitgeroepen, waarvan de echo, goddank, nog niet verstorven is. Einde van hoogstuk 26 Einde van paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter van Johan Been gelezen door Anna Simon in 2008