 Salam değerli izleyiciler, her vaktiniz, her anınız gayrı olsun. Değerli izleyiciler bugün biz bizim için uzun iler el satmaz olan soya daşlarımızla bağlılamış azıcık. Suriye Türkmenler hakkında, Suriye'de yaşayan soya daşlarımız hakkında. Suriye'de yaşayan soya daşlarımız, ölkenin hansı senplerinde yaşıyorlar. Suriye'de savaş olarak bizim soya daşlarımızın durumu nece oldu? Bugün onlar hansı şerayette, hansı ölkelerde yerleştirler. Suriye'nin hansı şerlerinde bugün soya daşlarımız hele de bardağımca adilese afarı olurlar. Suriye'de savaş olarken savaştan önce de BES rejiminde bizim soya daşlarımıza karşı hansız ölümler olur. Ve ilecede son illerde kardeş Türkiye'nin Suriye seredlerinde afardırı emeliyatlar ve bundan sonra Türkiye'nin kardeş siyasetinde de yaşadık olarsa o emeliyatların durumu nece olacak? Bütün bu suallara aydınlık getirmekten ötürü Suriye Türkmenler'in olan soya daşımız hala hazırda demeli ben onun hakkında kısa bir malumat verim. 2000-1984'de Halep'e yakın olan Türkmen Gesebesi Çobanbeyde'de oldu. Kardeş Türkiye'de okuyup, 2010'da Yıldız Teknik Ümer Üniversitesi'ni bitirip Eğnil'de de Teknik Ümer Üniversitesi'nde mühendislik bölümüne başlayıp ve yüksek lisans öğrenip oradan yani. Ve 2015'niz yılda ıksasını değişerek İstanbul Ticaret Üniversiteti'nde Beynahar münasipetler yani Ruslararası münasipetler üzere yüksek lisansınalı ve ben bildiğim kadar hal hazırda yani aynı zamanda medya sayesinde ve alakadar sayesinde doktorluğunu reallaştırır. Reagim ki özellikle bu haklıdan şezi çok değerli bir insandır. Tarık Sulu Cevitçi hal hazırda bizim canlı yayımdadır. Tarık Bey hoş gördüğü her bakınız kere olsun. Hoş bulduk. Teşekkürler Afat Bey. Ben de bütün soydaşlarımıza saygılarımı, hürmetlerimi iletiyorum. Onların da zamanları hayırlı olsun diyorum. Çok teşekkürler. Tarık Bey ilk önce soydaşlarımız hakkında bizim izleyicilerimi almak verin. Bizim için gerçi şeyden uzun iller Surya'da yaşayan soydaşlarımız bir el satmazydılar. Bilmiyorum belki de siyasi şartlarından, siyasi koşullarla bağlı olup bu. Evvela onların danışık lahçesi necedir. Onların Azerbaycan Türkçesinde ne kadar yakınlığı var çünkü siz Türkiye'de tersi almışsız. Siz Anadolu Türkçesinde danışırsın. İmkan olsa bir nisik kelime de Surya Türkçesinde yani Türkmencesinde soydaşlarımızın lahçesinde yani Kerküştekiler ile aşağı yukarı Azerbaycan laçesinde danışırlar. Düşündüğüm kadarıyla Surya'da da eynisidir. Buyurun ümumiyetle soydaşlarımız hakkında mellumat verin. Biz de tekrar edelim. Gısa da olsa Surya Türkmenlerden lahçesinde de izleyicilerimizi mellumatlandırın. Buyurun. Teşekkür ederim. Öncelikle benim hesafi ettiğiniz için. Şimdi konumuz tabii geniş bir konu. Burada iki tane kavram çok fazla kullanacağız. Birincisi Türkmenler, ikincisi Suriye. Türkmenlerle ilgili şunu söylemem doğru olur. Bizler ve 1918 sonrası Orta Doğu'da çizilen sınırlar, suni sınırlar içerisinde Suriye'de kalmış Türkleriz. Oğuz Türkleriyiz. Biz 1918'e kadar Suriye adıyla anılmıyorduk. Öyle bir Türk topluluğu yok idi. 1918 sonrası Osmanlı dediniz en son işte Türk askeri Suriye coğrafyasından çekildikten sonra orası İngilizlerin işgale altına sonrasında da Fransızlara devredilerek bir Fransız sömürgesi haline getiriliyor. O tarihten sonra o coğrafya Suriye adı veriliyor. Suriye adı verildikten sonra da o siyasi sınırlar içerisinde yaşayan Oğuz Türkler'de bizler artık Suriye Türkleri daha da doğrusu Türkmenleri ifade ediyoruz. Bu coğrafyada çünkü daha çok Türkmenler biliniyor Türklerden ziyade. Bunun da farklı siyasi sebepler var. Bu adlandırmadım. İkinci husus Suriye meselesi Suriye kelimesi kavramı da aslında çok yeni bir kavram. Çok öyle bir tarihi geçmişi olan bir kavram değil. Yine buradaki Türk izlerini bu coğrafyada Türk izlerini unutturmak için Türk kimliğini unutturmak için bu coğrafya sonradan verilmiş bir attır. O da Suriyan ileriden daha çok burada yaşayan kadim bir millet olan Suriyan ileriden türetilerek bu coğrafya bir Suriyanik kimliği atfedilmesi üzerine bu bölgeye Suriye denemiştir. Aslında bizim o coğrafyada yaşayan Türkler bugün öz ve öz Oğuz Türkleri'dir. Bunların da bu coğrafya gelişleri Anadolu'ya, bugün Kuzey Afrika'ya ya da diğer Ortadoğu ülkelerine geldikleri tarihle yakın bir tarihtir. Dolayısıyla bunların açıkçası varlıkları birbirinden farklı değildir. Aynı şeyde önemlerde gelmiş, buraya yerleşmiş. Ama devletin o günkü politikasına göre, siyasi politikasına göre Türkler farklı farklı yerlere iskan edilmiştir. Suriye bölgesine iskan edilen Türkler ise bugün Suriye Türkmenler olarak anılmakta ve bunların hem Türkiye ile hem orta asya ile işte bugünkü Azerbaycan coğrafyası, Irak coğrafyası, İran coğrafyası ve Balkanlarla da Kuzey Afrika ile da ilişkisi olan bir coğrafya. Yani bugün Suriye coğrafyası, bu hatlar üzerinde geçiş, güzergah üzerinde yer aldığı için Dolayısıyla bu coğrafyadaki yaşayan Türklerin illaki bu Türk dünyasının bir coğrafyası ile bir ilişkisi bulunmaktadır. Ancak Suriye coğrafyasında hakim kültür, hakim dil ve hakim dediğimiz ağız Anadolu Türkçesidir. Çünkü karşılıklı görüşlerde olmuş, tersiz iskanlarda olmuştur. Belli bir dönemlerde Anadolu'dan Suriye iskan edilmiş Türkler de bulundukları için. Asıyla Suriye'nin ana ağzını Türkçesine oluşturan Türkçe, Anadolu Türkçesi olduğunu söyleyebilirim. Yani Irak'tan, Kerkük'ten bir takım farklılıkları var. Tabii biz yani son konuştuğumuz dönemde İstanbul Türkçesini konuşuyoruz. Bizim Halep'te bir konuşulan ya da Bayırbucak'taki konuşulan Türkçe, tamamen Anadolu Türkçesi. Yani biz Halep'te Antep, Lazi Antep ağzını konuşuyoruz. Rakka bölgesindeki Türkmenler Urfa ağzını daha çok yakın kullanır. Bayırbucak bölgesindeki kullanıyaşayan Türkmenler ise de onlar da hatay ağzına daha çok konuşur. Ama bunların hepsi sonuçlu itibariyle dönüp dolaştığında birleştiği yer Anadolu Türkçesidir. Daha çok bugün Anadolu'nun orta kesimlerindeki konuşulan Türkçedir. İstanbul Türkçesine tabii ki biraz farklılıkları var ama bugün Türkiye'de de ana yani aracılığıyla televizyonlar aracılığıyla eğitim vasıtasıyla da bizim Türkiye'deki konuşulan Suriye Türklerindeki konuşulan Türkçe'ye de etki ederekten daha fazla bugünkü Türkiye Türkçesini almıştır. Almak vaziyettedir. Şimdi bu tabii bizim dille alakalı kısmımız. Bir de hangisi bölgelerde yaşayınlar o haklı da Malmat Ferez. Hangisi şehirde? Tam da oraya girecektim. Şimdi Suriye coğrafyasına ilk Türk kurupları 7. yüze itibariyle girdiği görülmekte Oğuz boyları daha çok yani anayın öncesindeki Türkiye Türk kuruplarından gelmiş kalmışlar muhakkak vardır ama biz daha çok Suriye'deki Türk varlığını Oğuz Türkler ile birlikte çok fazla anıyoruz. 7. yüze itibariyle Oğuz Türkleri Suriye coğrafyasına girdiğini ve kısa bir süre içerisinde bu coğrafyada devletler kurduğunu şehirler kurduğunu ve burada büyük bir medeniyet kurduğunu görüyoruz. O tarih itibariyle 1918 işte ikinci dünya savaşının son bulduğu işte Mondorosmut Arakesi dediğimiz yapılan anlaşmaya kadar bu coğrafyada Hakim unsur Türkler'de devlet erkanı kültür medeniyet daha çok erbabı hep Türklerden neşet bulurdu çıkardı. Ama 1918 itibariyle buna bir bıçak böyle vuruldu ve kesildi. Yani 1200 yıl en azından Suriye coğrafyasında bir Türk varlığı söz konusu. Şimdi 1200 yıl varlık açıkçası birçok şekilde kendisini günümüze kadar taşıdı. Hem insani beşeri varlık olarak taşıdı hem kültürel varlık olarak taşıdı. Ancak 1918 sonrası Suriye coğrafyasındaki kurulan manda dediğimiz rejimler bütün bu rejimler Türk izini Suriye coğrafyasından silmeye çalıştı. Hatta bütün unsurlar diyelim bütün rejimlerin ortak düşmanı Türklerde. Hem Türkler 1200 yıllık bir Türk varlığını bizim bugünkü Türkmenler temsil ettiği için hem Osmanlı Devleti'nin Selçuklu Devleti'nin Bakiyesi olduğu için hem de Türkiye Devleti'nin uzantısı olduğu için her zaman düşman gözüyle bakılmış İstemi'nin unsur olarak Suriye coğrafyasında görülmüştür. Ama buna rağmen Türkler varlıklarını devam ettirdiler. Dillerini korumaya çalıştılar, kültürlerini yaşatmaya çalıştılar. Ve bugünkü Suriye coğrafyasına baktığımız zaman Suriye Türkmenleri beş bölgede yoğun olarak yaşamaktadırlar. Tabii bu bahsetmiş olduğun bilgiler 2011 öncesine kadar 2011'den sonra yaşanan bu iç savaştan dolayı tablo değişti. Şimdi 2011'e kadar Suriye coğrafyasında yaklaşık 3,5 milyonu yakın bir Türk nüfusu tahmin ediyoruz. Yakılmış resmi bir sayım yok çünkü dedim gibi Suriye'deki rejimler Bağaslı o bunların başında bulunmak üzere Türk varlığını kabul etmedi. Her zaman bunlara yok muamelesi yaptı, çekti ve her zaman Türkleri asimile etmeye, yok etmeye, tasfiye etmeye çalıştığı için de her zaman Türkmenlere yönelik bir çalışmaya müsaade etmemişti. Ama bizim yapmış olduğunuz çalışmalar bize Suriye coğrafyasında yaklaşık yüzde yani genel nüfusun yüzde 15'ini Türklerin teşkil ettiğini göstermekte. Yani bu tabii ki resmi bilgiler değil, bilimsel bilgiler değil. Bizim yapmış olduğumuz çalışmalar ışığında söylediğimiz bilgiler. En fazla Türkmenlerin bulunduğu coğrafyası ilse Suriye'de Haleb. Bugün Haleb bizim büyük şair nesiminin yattığı ebedi istirahat gâhının olduğu bölge. Burada yine bizim Osmanlı devletinin kurucusu olan Osman Gazi'nin dedesi Ertuğrul Gazi'nin babası Süleyman Şah'ın da Türbesi'nin bulunduğu bir ilmiz. Burada Türkmenler en fazla burada varlık göstermektedirler. Bunun dışında Hama Humus dediğimiz Suriye'nin orta bölgesinde ciddi bir Türkmen nüfusu bulunmakta. Yine en çok Türkiye'de Türk dünyasında bilinen Bayırbacak Türkleri dediğimiz Laske'ye bölgesinde yaşayan Hatay'ın alt kesimlerine denk gelen bölgede Türk varlığı söz konusu. Yine Suriye'nin başkenti, baş şehri Şam'da çok ciddi manada bir Türk nüfusu bulunmakta. Bir de şu an İsrail'in işgale altında bulunan Bolan tepeler diye ifade ettirdim mi? Jolan Türkmenleri bulunmakta. Bunun yanında RAKKA'da, Derizor'da, Derada yine küçük küçük böyle gruplar halinde Suriye'nin farklı farklı bölgelerinde varlıklarını devam ettirmektedirler. Ama 2011 sonrası tablo maalesef değişti ve Suriye Türkmenleri ciddi manada göç verdi. Göç edemeyenlerse de kimliklerini gizlemeye yer altına çekilmeye başladığı varlıklar, biyolojik varlıklarını, fiziksel varlıklarını korumak maksatıyla. Tabii şu an yine dedim gibi tahmini verilere göre ifade ettirmek istiyorum. Resmi bir ilgimiz yok. Suriye coğrafyasında Türkmenlerin varlığı maalesef yüzde doksan azaldı, kayboldu ya da yer altına çekildi diyebiliriz. Çok göçler ve bu oldu. Terör örgütleri Türkmen bölgelerine saldırdığı, PKK gibi, işit gibi, hizbullah gibi bunlar biliyorsunuz İran destekli gruplar. Bunlar da Türkmen bölgelerinde terör faaliyetlerine yani başvurdukları için Türkmenler oba örgede direnmeye çalıştılar, silahlı mücadele verdiler. Ama maalesef destek olmadığı için yeterince de tecrübeleri olmadıkları için bu savaşta yenik düştüler ve Suriye coğrafyasından büyük bir ölçüde göç etmek zorunda kaldılar. Yani genel olarak nüfusumuzun 3,5 milyon olduğunu söyleyebiliriz. Ama şunu da altını çiziyoruz her zaman. Suriye coğrafası ciddi bir Türk nüfusuna sahip ama baskılar, asimilasyon, tecrit, politikaları ve Türkiye ile ilişkilerin ciddi bir dönem iyi gitmemesi. Türkmenlere oradaki rejimler tarafından baskı, zulüm yapılmasına sebep verdi ve Türk nüfusu maalesef orada göç verdi, asimile oldu, kendi kimliğini unuttu, araplaştı, kürtleşti ve maalesef varlığını çok fazla koruyamadı. 2011 sonrası da ciddi bir darbe alaktan o varlığı daha da aşağılara düştü maalesef. Teşekkür ederim Tarik Bey. Şimdi buradan sor ortaya, sor ortaya sordur ki o 3 milyon yarım dediğiniz Suriye'deki Türkmenler asimilasyon oldular. Bunu anladık. Bu zaten her zaman olup ama herhalde orada kalan Türklerin müayyen sitesi indi de oradadığı ve müayyen sitesi yaginki Türkiye'ye gelip onların kalanları başka ülkeleri gedibler ve kalanlar öz varlık mücadelerini nece hayata keşfediler? Bak deseyerdim, malumat vereriz. Evet, yani başta tabi Türkiye'ye tercih ettiler çünkü Türkiye hem Suriye meselesine hem Türkmen meselesine duyarlı olduğu için diğer göç edilen ülkeler en azaran bir de Türkmenlerin en rahat ettiği, kendini rahat hissettiği ata yurdu gibi vatanı gibi hissettiği Türkiye olması nedeniyle ciddi manada göçler Türkiye'ye gerçekleşti hatta Ürdüne, Lübnan'a sığınan Türkmenler yine bir şekilde yolunu bularaktan Türkiye'ye gelmek istedi ve gelenler doldu bunlar içerisinde nisbeten. Arap ülkelerine de gidenler oldu çünkü mesela güneydeki Suriyenin güneyindeki Şam deragi olan bölgesindeki Türkmenler Ürdüne daha yakın oldukları için Ürdüne iltica ettiler göç ettiler Hama Humus bölgesindeki yaşayan Türkmenler ise Lübnan'a daha yakın oldukları için ve Lübnan'da da akrabaları oldukları için de Lübnan'a tercih etmişlerdi bir kısımda Irak'a gitti onun yanda Arabistan'a yani Suriye Arabistan'a Mısır'a gidenler de oldu bir şekilde vakti zamanda ticari ya da farklı ilişkileri nedeniyle o ülkelerde bulunma Türkmenler de olduğu için oraya gidenler de oldu bir kısımda Avrupa'ya gitti değişik değişik yani ülkelere de yerleştiler ama ana kitle en büyük grup Türkiye'ye yerleşti ve şu an Türkiye'de varlıklarına devam ettiriyor Suriye'de kalanlar ise de bir kısım tabi PKK bölgesinde kaldı bir dönem İşit bölgesinde kalanlar oldu Esat bölgesinde kalanlar oldu Dolayısıyla orada da varlıklarda çok fazla devam ettiremediler Türk olmaları çok onlar için büyük bir sıkıntıydı ve oradaki hem rejim hem PKK terör örgütleri Türkmenleri, kökenlerinden dolayı Türk olmalarından dolayı orada yok etmeye katil etmeye çalıştı ve buna direnç gösterenler tabi ki oldu ama başarmaları mümkün değildi çünkü dünyanın desteği var onlarda tecrübeleri var her türlü hem askeri destek, hem istihbarat desteği aldıkları için mesela PKK Amerika'dan malumumuz alıyor işte Hizbullah gibi diğer Fatun Yunan gibi işte Zeynep Yunan gibi ya da işte diğer Irak ya da Lübdan ya da İran merkezli Afganistan merkezli menşeili yine terör örgütleri aracılığıyla İran'da bunlara hem istihbarat hem siyah desteği vererekten oradaki Türk varlığını maalesef yok ettiler, bitirdiler savaşın da en şiddetli yaşandığı yerler yine Türkmen bölgeleriydi bu da çok manada sivil kayba sebep oldu onlar da terk etmek zorunda kaldılar kalanlar ise de çok az açıkçasını söyleyeyim orada ciddi manada baskı görüyorlar hala ve kendi kimliklerini gizleyerekten hiçbir şekilde Türkçe konuşmayarak Türk olduklarını dile getirmeden izlerini kaybettirmeye çalışıyorlar ve varlıklarını devam etirmeye çalışıyorlar fakat çok zor bir şekilde varlıklarını devam ettiriyor onları da biliyoruz, görüşüyoruz durumlarını da yakından takip ediyoruz ama durum maalesef içler acısı bölgelerde de yani büyük bir şans eseri orada varlıklarını devam ettiriyorlar öyle söyleyeyim yani ilk fırsatta da ben tahminim o varlığı da sonun durmak isteyecekler çünkü en fazla rahatsız oldukları şey orada Türk varlığı Türk tarihi, Türk kimliği ve bunu ellerinden geldikleri kadar yok etmeye çalışıyorlar şu an yani buna benzer birçok biz hadise biliyoruz direniş göstermeye çalışıyor ama dedim gibi şansları çok yok Tarık Bey o zaman onu gelin soruya çevirek ne de durum mesela onların sayı Suriye'de azdı azdıldadılar ve zaman zaman hakimiyette de yaginki temsil olmuyorlar bir Türk kimliğine ama savaş olup savaştan sonra ülkenin ekseriyeti terk ediyordu bugün orada kalıblar bakın orada kalan az saydı olan Türk nüfuzu Türkler, soydaşlarımız öz Türk kimliğiyle ortaya çıkan da onları Ansgarlık'a gözleyir yani birinci derecede tutuklama yani keyfi tutuklamalar var hafise atıyorlar zaten mahkeme sen diye hep seniyirler yani tabii hemen ilk şeyleri suçlamaları sen Türkiye'nin ajanısın sen teröristin sen haisin sen isyancısın deyip hemen bu suçlamayı yapıştırıyorlar zaten Türk olması onun için zaten yani suç teşkil etmesi için yeterli bir sebep bunu da buna benzer kılıflarla işte bahanelerle süslüyorlar ve insanları orada keyfi bir şekilde tutukluyor mahkeme kararı olmadan herhangi bir yargılama süreci olmadan insanları hapise atıyorlar zindanları atıyorlar zaten orada yani bir devlet yok orada hapise düşen artık zindana düşen artık yani ölüme ne bileyim bir kapa aralamış gibi oluyor yani onun bir daha çıkma şansa çok zayıf yani orada onun arkasına gidecek düşecek onun durumunu takip edecek avukat tutabilecek fırsat da yok öyle bir imkan da yok bu asıyla artık onun bir daha geri dönmesini biz pek fazla ihtimal vermiyoruz yani bazen hiç tutuklamadan tasfiye ettikleri öldürdükleri de oluyor çünkü devlet orada yok yani orada devlet mekanizmesi neredeyse sıfırlanmış bir vaziyette daha çok çeteler haydutlar onlar hakim onlar da her zaman yargısız infaz yapabiliyorlar öldürebiliyorlar para karşılığında fidye isteyebiliyorlar ya da bazen onun üzerinde eğer ki değerli bir eşya varsa para varsa onu alıp geri iade etmemek için insanı da öldürdüklerini de biliyoruz bu asla akibet her zaman ya ölüm oluyor ya tutuklanma oluyor orada kolay kolay insanlar canlarını koruyamıyor kurtaramıyor dediğim gibi yani ölüm kaçınılmaz oluyor oradaki insanlar için o yüzden çok fazla bu kimlikle Türk kimliğiyle ortaya çıkmamaya çalışıyorlar çok fazla ee yani kalabalıkların içerisine evlerinin dışına çıkmamaya çalışıyorlar yani oldukça ee mümkün mertebe ee varlıklarını gezdiği saklı devam ettirmeye çalışıyorlar ama yine dediğim gibi şansları ee o kadar ee yâver gitmiyor ee çoğu zaman ölümle ee soluçlandığını duyuyoruz ee yani oradaki insanların akibeti maalesef ee çok eeee iyi değil yani yani kaçanlar aslında canlarını kurtarmıyorlar ee geleceklerinde temin et altın alıyor ama kalanlar için ölüm ee şu adabı şekilde ee her zaman kapılarını çaldığını söyleyebilirim Tarık Bey her da Türk varsa orada bir zulme rast gelirik herhalde bir son yüzünün tarihine bakarken ee Suriye'de bu var Irak'da Seddan döneminde var biraz ileride getisek pehlepler döneminden İran'da bu proses başladı ve bugün de İran-İslam rejimi döneminde o proses başlıyor ama siz ee ötenaki konferansdaki suçunuzda geydetmiştiniz ki ee Suriye'deki zulümlerde İran'ın hususi rolü var hususi pay var ee ben istiyordum ki eğini hemen rejimki İslam adaltında İran'da hakimiyettedir o orada yaşayan bizim 40 milyon civarıda olan soydaşımıza da üzülmeliyiz orada da asimliyasiye var ama orada saymı çoktu saymı çok olduğuna göre Suriye'de şimdi durup bile diye de daha dersletli vahim diyerek ele değil ama o zulüm var o asimliyasyon var ama oların Suriye rejimiyle uzun iller BES rejimiyle emeş taşlığı ee bu millete bütün örgütte Suriye halkına ee neyse telsiz gösteririm elecede bizim soydaşlarımıza ee şimdi ee Suriye'de ee Esat ee ailesi ee bunlar ee Nusairi ee grubuna mensup cemaatine mensup ee insanlar ee tabi Alevi diye ee idlan ee adlandırılır Arap ee literatöründe onlar Alevi değil ee Şii dedil yani bizim bildiğimiz ee Caferi de değil ee onlar Nusairiler ee Şimdi ee Nusairilik tabi şiş Bize göre yani bizim bildiğimiz kadarıyla onların da kabul ettiği kadarıyla Şiilik aldığı altında ee zikrediliyor ve ee 1900 herhalde 79'da ee yapılan işte ee Homeyni'nin ee darbesiyle Suriye'deki Nusairi Esat'la ee bir ilişki ee başlıyor ee İran Suriye'nin ee coğrafyasına ee bu mezheb ee kapısından giriyor ee Zaten Esat ee ee Irak İran Savaşı'nda İran'ı tuttu ve İran'ı destekledi ee her zaman yani Arap bir ülkesi olarak da ee anılsa ee tavrı her zaman İran'la ee yana olmuştur ee ve her zaman İran'ı desteklemiştir Amerika ee karşıda İran'ın yanında olmuştur ee Araklara karşıda hep İran'ı desteklemiştir ve İran'da ee Suriye Bu ee yani yakınlık bu ee mezheb kapısından sızmış ve ee 1979 İtibariyle yanılmıyorsam ee Suriye'deki rejimle Esat rejimiyle ilişkiler kurulmuştur ee dosyada ee çok köklü bir ee tarihleri var yani birçok anlaşmalar var ekonomik anlaşmalar var petrol anlaşmalar var askeri anlaşmalar var ee iki rejim neredeyse bir elmanın ee iki yarısı gibi olmuştur ee ee bu sebeple ee İran her zaman ee Suriye'yi bir ee ön karakolu olarak ileri cebine görmüştür hem İsrail'e karşı hem Arap dünyasına karşı hem Amerika'ya karşı ve bazen de Türkiye'ye karşı kullanmıştır ee Suriye rejimi ise Esat rejimi ise de İran'dan aldığı silahlı destek para desteği ve ee ideolojik destekle birlikte her zaman sırtını o coğrafyaya dayamış ve bu iki arasında hem mezebsel hem çıkar ilişkileri ee doğmuş ve ee yani çok uzun yıllar boyunca devam etmiştir daha 2000 yıllara kadar da bu ilişki güçlü bir şekilde devam etmiştir ee oğul Esat diyelim baba Esat'tan sonra oğul Esat biraz İran'da mesafede durdu ama 2011 olaylarıyla tekrar bütün yetkileri bütün iplerini arasındaki ilişkiler çok dediğim gibi eskiye dayanır ama iki yani Suriye'deki yaşayan halklarla İran halka arasında ee o kadar bir ilişki öyle bir samimiyet ee çok fazla görülmedi yani İran'dan tabii ki Şam'a ee çok ee turistler gelirdi yani dini ee merkezde dedimiz inanç turizmü diye ifade ettiğimiz ee ilişkileri siyasi ilişkiler liderler daha çok düzeyinde olmuştur halk düzeyinde bir yakınlaşma söz konusu ee çok fazla görmedik ee 2011 sonrasında ee tabii İran ee Suriye'yi Yemen'i Irağ'ı Beyrut'u ee açıkçası yani kendinin bir ee ili yani görüyordu ee daha çok ee yönettiği için hani ee sanki orada yaşanan bir değişiklik ona karşı yapılmış bir değişiklik olarak telakki etti gördü ve ee dikkat ederseniz bütün bu ülkelere ee gayri ee ee dedimiz direk dedimi indrek yollarla yani ee o bolaylı yollarla askeri müdahaleler bile yaptı ee hem Hizbullah'ı Suriye'ye ee yönlendirmesi hem ee ee Afganistan'lı ee Şiiler'in oluşturmuş olduğu ee Fatuyum Ünlü'nlerden Pakistan Şiiler'inden oluşturmuş olduğu Zeynabü Ünlü'nlerden ee Suriye sağasına ee ciddi mi anada militan ee sevk etti bunun yanında ee Iraktan yine gruplar rejimi korumak adı altında ee Suriye'ye girdiğini ee görüyoruz ee yine doğrudan ee Kasım Süleymani aracılığıyla yani Kasım Süleymani ee Suriye'ye sürerekten de orada da ee danışmanlık adı altında yani askeri danışmanlık ee verme adı altında da ee generaller ee gönderdi askeri uzmanlar gönderdi esat rejimine ve ee açıkçası şunu söylüyoruz biz ee esat rejimini ee bağıt rejimini ee ayakta ee tuttular ve özellikle de karada ee esata ciddi mi anada destek oldular yine fina asman destek oldular para destek oldular ee esatın ee bugün ayakta kalmasına tutunmasına ee İran çok ciddi mi anada katkı ee ee ee yani İran Suriye meselesinde bil fiil ee yani başında ee öyle kenarında ucunda arkasında filan değil ee hatta biz şunu iddia ediyoruz ee Suriye'deki ee savaşın çok ciddi manada şiddetlenmesine bu noktaya gelmesinde en büyük rol İran'a ait İran ee her türlü artmasında ee rol oynadığını ee düşünüyoruz inanıyoruz ee dolayısıyla İran'ın rolü Suriye'de ee çok büyük Kasım Süleyman'ın adını çekti hürmetli Tarık Bey ee Kasım Süleyman'ın fayliatı oradan neden ibaret olup esasın yani Kasım Süleyman'ı aslında Suriye'deki ee yani esat tarafının yani rejim tarafının ee en tepesindeki adam yani koordinatör mü diyelim ee bunun adına yani askeri ee operasyonları ee sevkiyatları oradaki ee grupları nerelerde konulanacağını nere de ee cephe tutatacağını ee hepsini Kasım Süleyman'ı biliyomuyordu yani Kasım Süleyman'ı aslında gerçek yani fiyliyette ee Suriye savaşını yöneten ve çoğu zamanda ee resimler ee paylaştı cephelerden ee yani bunu da ee çoğu zaman gördük biz yani onu hiçbir zamanda gizli tutmadılar ee öldürülen ne kadar açıkçası ee Kasım Süleyman'ı ee Suriye'deki operasyonları ee yürüttüğünü ve bunun ee bütün ee koordinasyonunu sağladığını ve Suriye'deki ee yani gelinen noktanın ee Kasım Süleyman'ı yani bugün Suriye'deki tablonun ee 1. derecede ee şekillenmesinde oluşmasındaki sorumlu kişi Kasım Süleyman'ı yani Kasım Süleyman'ının rolü çok büyük ee yani yaşananların neredeyse tamamında ee Kasım Süleyman'ının imzası var yani Kasım Süleyman'ı bu işi buraya ee kadar getiren taşıyandı ee belki Afganistan'daki yaşananlarda da Kasım Süleyman'ın rolü çok büyüktü ee ve biz bunu Suriye'de çok variz bir şekilde ee gördük ee yani biz şunu söylüyoruz yani ee bizim karşımızda yani muhalefetin karşısında ee esat yok yani karşıda sahada karada ee İran var havada ve masada sağlıyor Ruslararası diplomasi desteğini Rusya sağlıyor ee İran'da karada asker desteğini yani insan desteğini silah desteğini ve para desteğini sağlıyor yani bu iki ülke ee Suriye'de aslında ee gerçekte vardı esat sadece yani göstermelik yani süs öyle söyleyeyim yani esatın ee yetkisi ee sarayının dışına geçmezdi yani bütün ee sahayı ee bu ölene kadar devam etti ee tabii öldükten sonra da Suriye'de askeri operasyonu önemli bir ölçüde durdu ama İran'ın ee rolü hala ee Suriye'de ciddi yani öyle hafif anlayacak bir rol değil yani ee öyle söyleyeyim yani Suriye'de aslında çözüm ararken ee İran'ın da dışında kaldığı bir çözüm mümkün değil hatta Tark Bey kuruda İran değişti Savadesya Rusya Suriye'de insanlara gelişiyor yani onlar eset rejiminin davamını istiydiler bak ee İran'ın bugün faaliyeti devam eder bildiğimiz kadar da çünkü Asıl Süleyman'ı İran rejim için bir açar isimlerden verildi Rusya'nın oradaki faaliyeti yine de aktivdir mi faaldır mı Rusya oradan ee yani şimdi 2020'den sonra zaten Suriye'de askeri operasyonlar ee duraklama noktasına geldi hem corona ile ilgili hem de ee taraflar yıprandı yoruldu bu sebeple ee eskisi kadar aktif faal değiller ama yani yarın sıcak çatışma çıktığında ee bu ülkeler ee tekrardan faal olabilir aktif olabilirler yani bugün olmadıkları yarın olmayacakları anlamına gelmez ee şimdi ee İran'da Rusya'da aslında ee çıkarlarını ee arıyorlar ee yani esat onlar için ee vazgeçilmez değil esat onlar için ee olmazsa olmaz değil yani onlar esatı ee kendi çıkarlarını Suriye'de kolladığı için koruduğu için tutuyorlar yarın eğer ki esatın ee dışında başka bir kişi aktör ee onların ee çıkarlarını kollarsa ee bizler ee şunu söylüyor yani Suriye'deki savaş aslında Suriyelerin savaşı olmaktan çıktı Suriye'deki çözüm de aslında Suriyelerin artık elinde değil Suriyelerin istese de ee çözümü ee üretemiyorlar ee savaşı bitirmek isteselerde savaşı bitiremiyorlar çünkü artık bütün ee ipleri ee dış ülkelere vermiş vaziyette yani esat İran'la Rusya'ya açıkçası ee bütün ee yetkiler vermiş bu iki ülke aslında Suriye'de gerçek söz sahibi ee diğerler ise de açıkçası ee sadece göstermelik söz aktörler öyle sahada bir ee karşılıkları yok ee İran ee tabii dedim gibi yani Suriye'yi kaybetmek istemiyorum çünkü Suriye'yi kaybettiği zaman ee Lübnan'a ee giremeyecek eleşemeyecek İsra'yla hani stratejik olarak da baktığınız zaman ekonomik olarak da baktığınız zaman güvenlik açısından da baktığınız zaman Suriye onun için çok önemli bir üst bir ülke yani bu üstü ee kaybetmek istemiyor İran ee muhafaza etmek istiyor çünkü burayı kaybetti mi herhalde Suriye'nin kendisine geleceğini ee düşünüyor o yüzden ee Suriye'ye böyle dört elle sarılmış ee bir kendi meselesi olarak iç meselesi olarak görmeye çalışıyor hatta yani çözüm noklasında dikkat ederseniz Türkiye'nin başlatmış olduğu o ee çözüm girişimlerinde başlarda mesela Rus Suriye yoktu doğrusu da İran yoktu son demlerde ee İran'da işin içerisine kattılar ee ve şuan İran'da ee Suriye'de ee siyasi olarak gördüğünü söyleyebilirim Tarık Bey bir işin sonuna yakınlaşırız ama tabii ki Suriye meselesinde Türkiye'nin yeri özellikle eee Türkiye'nin varlığı Suriye için ne kadar önemliydi bu tabii ki Türkiye zamanında ee Esad rejimi de münasbetleri yakışıydı ama Esad rejiminin halka karşı o eee zulümlerinden sonra çok ciddi problemler yarandı ve bugün halka destekleyen Türkiye'ye var bir de rejimi destekleyen İran var Rusya'ya var ve Türkiye'nin bugün Rusya'yla siyasetliği ve İran siyasetliği kanteksinde değerlendirsek eee Suriye için bugün Türkiye'nin önemli ne kaderdir ve Türkiye'nin bundan sonra Suriye politikasının siyasetini nece değerlendirirse sonunda bu Akta da fikirinize eşidek ee Türkiye'si eee yani çok önemli bir yer tutuyorduk diş politikasında çünkü Suriye eee Türkiye açısından diğer ülkelerden çok farklı eee şimdi bir kere Suriye diye bahsettiğimiz Geografya düne kadar Türk geografiyasıydı eee 1918'de Türk askeri çekildi eee öylece yani İda arasından çıktı ama eee yedinci yüzyıldan beri o geografiyada Türkler hakimli ve bugünkü anadolu ile yani Türkiye ile hep bir olmuştur yani hiçbir zaman ayrı eee gayri olmamıştır ikincisi yani bugün günümüze geldiğimiz zaman Türkiye ile Suriye arasında 911 eee kilometre kara sınırı var hani deniz sınırını eee dışında eee dosyada bu geografiyadaki yaşayan hem Türkmenler Türk Söylüler hem eee bu geografiyadaki Türk tarihi eee çok ilgi duymasına sebep oluyor bunun dışında tabi ekonomik sebepler var eee güvenlik sebepleri var terör örgütlerinin varlıkları eee hani birçok faktör eee Türkiye'yi Suriye meselesinin içerisine çekiyor çünkü eee Türkiye eee başka bir ülke gibi yani Amerika gibi Rusya gibi eee düşünemez yani hatta İran gibi de düşünemez çünkü eee sınırları var eee kendi varlığını güvenlini eee ilgilendiren terör örgütleri bulmakta eee bunun dışında eee Arap dünyasıyla karasal sınırlarını da eee açıkçası eee Suriye teşkil ediyor bir de Türk meselesi var yani Türkmenler var Türk tarihi var eee yani bunların tabi benzer birkaç daha neden sayabiliriz eee dosya eee nitekimde durmadı ve Suriye meselesi içerisinde eee aktif bir şekilde girdi fakat giriş şekli eee tartışılabilir eleştirilebilir eee oradaki Türkmenlerle ilgili ilişkiler noktasında eee ki yaptıkları eleştirilebilir bunlar tekrardan gözden geçirilebilir değerlendirilebilir ama eee yani Türkiye neden Suriye'de vardır sorusu eee rasyonel mantıklı eee bir soru değil bu Suriye tarihe ne bi eee yani bugünkü stratejiye eee eee bugünkü güvenlik perspektifine bakan birisi söyleyemez yani bunu söylemek için açıkçası biraz eee dünya gerçeklerinden ve tarihten uzak olmak gerekiyor şimdi Türkiye Suriye sahasında zaten malımız üç tane eee artı bir de Esat'a karşı dört tane operasyon yürüttü ve bu operasyonlar her biri eee açıkçası mahiyetindeydi ve büyük başarılar elde etti ve aslında Suriye'deki hem Türkmen varlığında Olson varlığında korunmasına ve Türkiye'nin de çıkarlarını korumasına eee vesile oldu bu operasyonlar eee operasyonlar Türkiye'nin açıkçası dünya siyasetini tekrardan güçlü bir şekilde girmesine de yardımcı oldu bunlar bizim açımızdan önemli bulduğumuz eee operasyonlar eee hareketlerdi eee yaşanan ekonomik krizlerden sonra biraz farklılaştı eee dünya konjaktörü de işte Rusya'daki ilişkiler eee Amerika ile ilişkiler bunlar da yani Biden yönetimiyle eee aslında Türkiye çok fazla anlaşamadı geçmiş biraz Arfi içerisinde önümüzdeki günler bize ne gösterebiliyoruz ama eee Amerika ile Türkiye çok fazla Suriye meselesinde anlaşamadılar eee burada Türkiye tabi farklı bir stratejiye gitti Rusya ile ama eee başka yerlerde ise de Rusya ile itilaf edebiliyor İran ile itilaf edebiliyor eee bu eee tek boyutlu bir siyaset gütmediğini bize gösteriyor yani bazı yerlerde anlaştığı gibi İran ile Rusya ile başka yerlerde itilaf edebiliyor kavga edebiliyor çatışabiliyor Suriye aslında eee Rusya ile İran ile Türkiye'nin biraz daha anlaştığı kısmen diğer olaylara nazan işte Karabağ olayında ya da eee çok fazla anlaşamazlarsa arada ama Suriye meselesinde eee biraz daha eee birbirlerine yakın durduklarını söyleyebiliriz şimdi Suriye geleceği ile ilgili tabi eee eee şu an netleşmiş bir durum yok eee dünya siyaseti Ruslararası toplum Suriye'de ki çözümden biraz uzak eee uzak olduğu için de Türkiye artık eee krizinin yukünü taşımakta zorlanıyor hem 3,5 milyon insan Türkiye'de yaşıyor eee Türkiye'nin kontrol etmiş olduğu bölge derde de neredeyse 4 milyon insan yaşamakta yani bunların bütün yüki Türkiye'ye maalesef Türkiye bu yüki kaldırmakta çok zorlanıyor eee bu Türkiye'deki ilk siyasete de malzeme edildi ve eee bu karşılık bulduğu için de şu andaki iktidar da bu meseleden açıkçası kurtulmak istiyor bunu da artık Rusya'yla mı anlaşarak yapacak İran'la mı anlaşarak yapacak yoksa Esat'la mı anlaşarak yapacak öyle olmayacağı görüşüne daha yakın Ankara'daki yönetim ama eee kimlerle nasıl bir çözüm eee oluşturulacağını nasıl bir çözme kavuşturulacağı Suriye'de daha eee belli değil yani o fotoğraf netleşmedi eee bununla ilgili görüşmeler eee açıkçası devam ediyor önümüzdeki günlerde herhalde çözüme dair bazı gelişmeler eee duyabiliriz ama yine dediğim gibi eee hala eee siyasi çözüm eee uzak yani çok yakın bir tarihte bir çözüm eee göremiyoruz çünkü Rusya bir yandan Amerika bir yandan İran bir yandan bu coğrafyada huzur sikunet eee barış istemiyorum bu coğrafyada daha fazla kan dökülmesine savaş çıkmasını istiyor eee dolayısıyla eee bu çözüm eee o coğrafyaya eee soydaşlarımızın da yaşadığı eee beşeriyetin de esas sivrizasia temeddün merkezlerinde olan o sivri eee o coğrafyaya o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o o görüşlerimizle, Tarık Bey de oradaki soydaşlarımızdan bağlı, mentekedeki problemlerden bağlı. Yine de Tarık Bey'le görüşecek. Çok sağ olun Tarık Bey. Değerli size işlerimize teşekkür ediyerek buyunkü vedeşimizi burada sollandırılır. Sağ olun, sağ ol lakalın. Tanır vetenimizi, tanrı bilinlerimizi boğuz. Amin. Sağ olun.