 Tweede deel van het veertiende hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Kellach. Tweede deel van het veertiende hoofdstuk, sneeuw en wolven. Terwijl ik tegen de post der deur geleun stond, opgetogen over dit schouwspel, hoorde ik mijn meester mij roepen. Heb jij lust om weer op weg te gaan? Ik weet het niet. Het is mij alles onverschillig. Ik zal alles doen wat u verlangt. Wel nu, dan komt het mij voor dat we maar hier moesten blijven. Wij zijn hier tenminste beschut en wij hebben vuur. Ik voegde er in mijn gedachte bij dat wij niets te eten hadden, maar ik hield die opmerking voor me. Ik denk dat het spoedig weer zal gaan sneven, ging vitales voort. Wij moeten ons niet op weg begeven, zonder dat wij weten op welke afstand we zijn van bewoonde huizen. De nacht zou niet heel aangenaam zijn te midden van die sneeuw. Het is beter dat wij hem hierdoor brengen. Hier hebben wij tenminste droge voeten. Als ik de vraag hoe en wat wij eten zouden er buiten liet, had dit besluit niets om aangenaamsvormen. Maar al gingen wij dadelijk wederop weg, dan was het nog volstrekt zo zeker niet, dat wij voor de avond in een herberg zouden bereiken en daar ons maal zouden kunnen vinden. Weil wachten ons daarin tegen op de wegen in het dikke laag sneeuw, die nog niet was plat gereden. En waardoor wij, slechts met moeite, zouden voortkomen. Men moest dus maar niet aan eten denken. Dat was alles wat ons overschoot. Wat ik verwacht had gebeurde. Voor ons middagmaal kregen wij niets anders dan het overschot van de mik, dat vitales in zessen verdeelde. Veel was dit niet en spoedig was het op. Niet tegenstaande wij de stukje zo klein mogelijk maakten om ze langer te doen durem. Na afloop van ons kort en zeer sobremaal dacht ik dat de honden de vertoning van die morgen zouden herhalen, want het was duidelijk dat zij nog geduchte honger moesten hebben. Niets ervan had even wel plaats en ik zag alweerder welke verstandige dieren zij waren. Toen vitales het mes in zijn broekzak had gestoken, wat de kennen gaf dat ons middagmaal was afgelopen, stond kapie op en na een teken te hebben gegeven aan zijn twee makkers, besnuffelde hij de zak, waarin gewoondelijk onze voorraad geborgen was. Tevens legde hij even zijn poot op de zak om die te betasten. Na dit tweeledig onderzoek was hij overtuigd dat er niets meer te eten was. Toen zette hij zich weder op zijn oude plaats bij het vuur en na een nieuwe wenk met de kop. Aan doltje en serbino ging hij languit liggen en slaakte een zucht van berusting. Er is niets meer, dus behoeven we ook niet te vragen. Dit gaf hij zo duidelijk te kennen als of hij het met zoveel woorden zijde. Zijne makkers begrepen die taal en legde zich toen ook bij het vuur neer. Eveneens een zucht slakende, maar die van hen was niet zo onderworpen, want aan goede eetlust par de serbino een bijzondere neiging voor het ging lekker was. En het gemis was voor hem dus erger dan voor de anderen. Het sneeuwde op nieuw geruime tijd en de sneeuw viel weder hard nekkig in dikke vlokkenneder. Van uur tot uur zag men de laag die zij op de grond vormde al hoger en hoger tegen de boomstammenreizen, waarvan alleen de takken nog uitstaken boven de witte zee. Die ze wel draa zou verzwelgen, maar na het eten kon men al minder en minder duidelijk zien wat er om de hut plaats had. Want deze sombere dag was nog vroeger dan andere winterdagen geëindigd. De duisternis bracht eventueel geen verandering teweeg. De sneeuw bleef onafgebroken uit de donkere hemel op de witte aarde vallen. Daar wij hier moesten overnachten, was het beste zo spoedig mogelijk maar in te slapen. Ik volgde dus het voorbeeld van de honden. Wikkelde mij in mijn schapenvacht, die ik voor het vuur had gehangen en die nu nagenoeg droog was. En strekte mij bij het vuur uit, met het hoofd op een platte steen die mij tot oorkussen diende. Slaap maar, zei de vitales, ik zal u wakker maken als ik op mijn beurt ook slapend wil. Want of schoon wij in deze hut niets te vreesen hebben van dieren of mensen, moeten wij toch een van beide wakker blijven om het vuur te onderhouden. Wij moeten onze voorzogsmaatregelen nemen tegen de kou, die vrijvindig zal wezen, als de sneeuw opgehouden heeft. Ik liet mij dit niet tweemaal zeggen en sliep in. Toen mijn meester mij wakker maakte, moest het al in het holler van de nacht wezen. Tenminste dit verbeelde ik mij. De sneeuw had opgehouden, ons vuur brandde nog altijd. Tans is het uw beurt, zei de vitales, jij moet maar van tijd tot tijd wat hout op de haart werpen. Gij ziet dat ik nog genoeg voor u heb klaargelegd. Ik zag inderdaad een hoge stapel takkebossen, die binnen het bereik van mijn arm lag. Mijn meester, die een veel dichtere slaap over zich had dan ik, had willen voorkomen dat ik hem wakker maakte. Zo dikwijls ik een takkebos van de muur zou halen. Daarom had hij deze stapel gemaakt, waarvan ik bijna zonder gedruisde veroorzaken het hout kon afnemen. Dit was een verstandige voorzorg van vitales. Maar ze had, helaas, de gevolgen niet die hij ervan verwachten. Toen hij zag dat ik wakker was en gereed om mijn post waar te nemen, was hij op zijn beurt bij het vuurgang liggen, met jolie keur tegen zich aan. Hij had zich in zijn deken gewikkeld en wel draag verkondigde zijn zware, regelmatige ademhaling dat hij was ingeslapen. Op mijn tenen sloop ik toen naar de deur om eens te zien hoe het buiten was gesteld. De sneeuw had alles bedolven. Over de planten, de struiken, de bomen, zover mijn oog kon ontwaren, lag een ongelijke, maar overal even witte sneeuwlaag. De hemel was bezaaid met schitterende sterren. Maar hoe helder haar glans ook was, het landschap werd eigenlijk verlicht door de sneeuw. Het was koud geworden en daarbuiten moest het friezen, want de lucht die in onze hut doordroom was ijskoud. In de akelig gestilte van de nacht hoorde men soms een zacht gekraak, het welk aanduiden dat de oppervlakte van de sneeuw bevroeg. Het was inderdaad een geluk geweest dat wij deze hut hadden ontdekt, want wat zou er van ons geworden zijn in het midden van het bos, onder die sneeuw en met die koude. Hoe weinig gedruis ik met mijn opstaan ook gemaakt had, waren de honden wakker geworden. Enzerbino was even eens opgestaan om met mij naar de deur te gaan. Daar hij niet, met dezelfde gewaarwoording als ik, de wondervolle schoonheid van de nacht gradesloeg, begon hij zich spoedig te vervelen en wilde hij naar buiten. Met de hand wenkte ik hem dat hij naar binnen zou gaan. Welk een idee om met die koude een wandeling te gaan maken, was het niet veel beter om bij het vuur te blijven dan te gaan zwerven. Hij gehoorzaamde, maar hij bleef met zijn neus naar de deur gekeerd, als een koppige hond die zijn plan niet wil opgeven. Nog enige ogenblikken bleef ik naar de sneeuw kijken, want hoewel dit schouwspel mij zeer treurig stemde, schepte ik er toch zeker genot in. Het bracht mij in enige stemming om te wenen. En hoewel het me zeer gemakkelijk zou vallen om het niet meer te zien, ik behoefde daartoe slechts de ogen te sluiten of weer naar het vuur te gaan, verroerde ik mij niet. Eindelijk keerde ik naar het vuur terug. Legde enige takken kruis links overalkander en meende mij gerust te kunnen neerzetten op de steen die mij tot oorkussen had gediend. Mijn meester sliep kalm voort, de honden en joliekeur sliepen even eens, en van het herleven de vuur steegend prachtige vlammen op. Die dwarrend tot het dakrezen en heldere vonken van zich deden afspatten. Dit was het enige geluid dat men hoorde in de stille nacht. Een pooslang hield ik mee bezig naar die vonken te kijken, maar langzame hand overviel mij de moeheid die mij verstijven deed, zonder dat ik er mij van bewust was. Als ik me met mijn hout voorraad had moeten bezighouden, zou ik opgestaan zijn en door in de hut heen en weer te lopen wakker zijn gebleven. Maar daar ik moest blijven zitten en geen andere beweging had te maken dan de hand uit te strekken om takken op het vuur te werpen, gaf ik toe aan mijn slaperigheid, overtuigd dat ik wakker bleef. Maar toch inslapende. Eens klaps werd ik gewekt door een luidgeblaf. Het was donker. Zeker had ik lang geslapen en het vuur was uitgegaan. Althans de vlammen verdichten de hut niet meer. Het blavn hield aan. Het was de stem van het kapie. Maar vreemd genoeg, Serbino, zo min als doltje, antwoorden op zijn stem. Wel, wat is er, vroeg Vitalis, eveneens wakkerwoordende. Wat gebeurt er? Ik weet het niet. Je hebt geslapen en het vuur gaat uit. Kapie was naar de deur gelopen. Maar niet naar buiten gegaan. Hij stond ervoor te blaffen. De vraag die mij meester gedaan had, deed ik nu ook aan mezelfen. Wat gebeurde er? Het blaffen van Kapie werd beantwoord door twee of drie malen raald klagend geluid. Waarin ik de stem van doltje herkende. Dat geluid kwam van achter onze hut en op vrijkorten afstand. Ik wilde naar buiten gaan. Mijn meester hield mij terug. Door de hand op mijn schouder te leggen, werp eerst wat hout op het vuur. Beval hij. En terwijl ik gehoorzaamde, nam hij een smulende tak, waarop hij blies om hem te doen gloeien. In plaats van de tak weer op het vuur te werpen, toen die vlam had gevat, heelt hij hem in de hand. Wij zullen eens gaan zien, zeiden hij. Blijf achter me. Vooruit, Kapie. Op het ogenblik dat wij de deur wilde uitgaan, hoorden wij een luid gebrul. En Kapie drong zich verschrikt tussen onze benen terug. Het zijn wolven. Waar zijn Serbino en doltje? Op die vraag kon ik geen antwoord geven. Zeker waren de twee honden weggelopen terwijl ik sleep. Serbino had aan de lust toegegeven, die ik had getracht in hem te bedwingen. En doltje was zijn makker gevolgd. Hadden de wolven hen meegesleurd. De toon waarop mijn meester gevraagd had, waar zij waren, scheen die vrees te verraden. Neem ook een brandende tak, zeiden hij. En laten wij hen helpen. In mijn dorp had ik allerlei aakelige verhalen omtrend wolven gehoord. Toch aarzelde ik niet. Ik wapende mij met een tak en volgde mijn meester. Maar toen wij op de open vlakte kwamen, zagen wij honden nog wolven. Wij bespeurden in de sneeuw slechts de afdrukkende poten van de twee honden. Wij volgde die. Zij liepen om de hut. Maar een weinig verder kwamen wij bij een plek waar wij, ondanks de duisternis, konden zien dat zich dieren daarin hadden gewenteld. Zoek, zoek Kapi, sprak mijn meester. En tegelijk vloot hij om Serbino en Dolce te roepen. Maar geen geblaf antwoorden. Geen enkel geluid verstorde de doodse stilte van het bos. En Kapi, in plaats van te gaan zoeken, drong zich tegen onze benen aan. De duidelijkste blijkend gevende van vrees en angst. Terwijl hij anders, gewoonlijk zo gehoorzaam en dapper was. De afstraling van de sneeuw gaf niet genoeg licht om ons in staat te stellen, het spoor te volgen. En op korte afstand verloor zich onze blik in de dichte duisternis. Opnieuw vloot Vitalis en riep met krachtige stem Serbino en Dolce. Wij luisterden, alles bleef stil. Mijn hart kromp in één. Arme Serbino, arme Dolce. Vitalis bevestigde mijn vrees. De wolven hebben hen meegesleurd, zeiden hij. Waarom heb jij hen ook naar buiten laten gaan? Ja, waarom? Daarop was het me onmogelijk een antwoord te geven. Wij moeten ze gaan zoeken, zeiden ik en liep vooruit. Maar Vitalis hield mij terug. Waar wou het geize gaan zoeken? Ik weet het niet, overal. Hoe zouden we onze weg vinden in die duisternis en door de sneeuw? Dat was inderdaad niet gemakkelijk. De sneeuw rijkte tot onze knieën. En met onze smelende takken konden wij geen licht brengen in die duisternis. Daar zij niet geantwoord hebben op mijn roepen, moeten zij ver weg zijn, sprak hij. Bovendien moeten wij ons niet blootstellen aan het gevaar dat de wolven ook ons aanvallen. Wij hebben niets om ons te verdedigen. Het was vreselijk om de twee arme dieren, die twee makkers, die twee vrienden prijs te geven. Voor mij vooral, die aansprakelijk was voor hun daad. Als ik niet geslapen had, zouden zij niet weggelopen zijn. Mijn meester was weer naar de hut gegaan, en ik was hem gevolgd, telkens nog omziende en luisterend. Maar ik zag niets dan de sneeuw, en ik hoorde niets dan het kraken van de vorst. In de hut wachten onze nieuwe verrassing. Terwijl wij afwezig waren, hadden de takken die ik op het vuur had geworpen, vlamgevat, en verlichten tot de donkerste hoeken van de loods. Ik zag Jolie Keur niet. Zijn dek lag voor het vuur. Maar het was plat. De aap lag er niet onder. Ik riep hem. Veet Thales riep hem ook. Hij kwam niet tevoorschijn. Wat was er van hem geworden? Veet Thales zeiden me dat hij het dier bij zijn ontwaken naast hem had gevoeld. Hij moest dus verdwenen zijn terwijl wij buiten waren. Had het ons willen volgen. Wij namen enige brandende takken en gingen naar buiten. Ons over de grond bukkende om in de sneeuw de sporen van Jolie Keur te ontdekken. Wij vonden ze niet. Wele zwaar hadden de poten van de honden en onze eigen voetstappen de sneeuw hier en daar platgedrukt. Maar toch niet in die mate of wij moesten de afdrukken van de aap kunnen bespuren. Hij was dus niet buiten. Wij keerden weer naar de loods terug. Om te zien of hij zich niet onder een takkenbos had verscholen. Lange tijd bleven wij zoeken. Wel tien mal kwamen wij op dezelfde plek en in dezelfde hoek. Ik ging op de schouders van Veet Thales staan om tussen de takken te zoeken. Die had dakvormden. Maar alles te vergeefs. Van tijd tot tijd riepen wij hem weder. Maar er kwam geen antwoord. Veet Thales was radeloos. Terwijl ik zelf inigbedroefd was. Arme Joliqueur. Toen ik aan mijn meester vroeg of hij dacht dat de wolven ook de aap hadden medegenomen. Antwoorden hij nee. De wolven hebben niet in de hut durven komen. Ik geloof wel dat zij Serbino en Doltje hebben aangevallen. Toen deze buiten waren. Maar hier binnen zijn zij niet geweest. Het is waarschijnlijk dat Joliqueur zich hier of daar heeft verborgen. Terwijl wij buiten waren. En dit deed mij juist zo ongerust over hem zijn. Want met zulk weer moet hij kouvatten. En dat is dodelijk voor hem. Laat er wij dan nog maar eens zoeken. En opnieuw hervatten wij onze naasporingen. Maar wij waren niet gelukkiger dan de eerste maal. Wij moeten de dag afwachten, zei de Vitalis. Wanneer zal die aandreken? Over twee of drie uren, denk ik. En hij zette zich bij het vuur. Met het hoofd op de handel leunend. Ik durfde hem niet stooren. Onbewegelijk bleef ik bij hem zitten. En verroerde mij alleen om nu en dan een tak op het vuur te werpen. Van tijd tot tijd stond hij op en ging naar de deur. Dan keek hij naar de hemel. En boog zich naar buiten om te luisteren. Daarop nam hij zijn plaats weder in. Ik geloof dat ik liever gewild had dat hij mij beknorde, dan hem zo somber en neerslachtig te zien. De drie uren waarvan hij gesproken had, ging er wanhopend langzaam voorbij. Het scheen dat de nacht nooit zou eindigen. Eindelijk echter begonnen de stern te verbleken en de lucht werd wit. Dat was de dageraad. Weldra zou het licht worden. Maar met het aanbreken van de dag werd de koude scherper. De lucht die door de deur brinnendron was ijzig koud. Als wij Jolie Keur terugvonden, zou hij dan nog leven. Maar welke redelijke grond bestond er voor de hoop dat wij hem terug zouden vinden? Wie wist of met het doorbreken van de dag ook niet de sneeuwbuien zouden terugkeren? Hoe zouden wij hem dan zoeken? Gelukkig was dit niet het geval. Eind plaats dat wolken weder de hemel verduisterden, nam hij een licht rode groet aan, die een mooie dag voorspelde. Zodra het koude morgen licht, aan bomen en struiken hun gewoon voorkomen had gegeven, gingen wij naar buiten. Vitalis had zich met een dikke knuppel gewapend en ik volgde zijn voorbeeld. Capis ging niet meer onder de indruk van de vrees, die hem des nachts bevangen had. Met de ogen op zijn meester gericht, wachten hij op dienst wenk om vooruit te gaan. Terwijl wij nog op de grond de sporen van Jolie Keur zochten, heeft Capi de kop omhoog en begon vrolijk te blaffen. Dit deed ons aanstondst begrijpen dat wij boven ons en niet op de grond moesten zoeken. Wij zagen dan ook dat de sneeuw, die onze hut bedekte, hier en daar was omgewoeld, tot een dikke tak die boven het dak zich uitstrekte. Die tak volgende met de ogen bespeurde wij boven in de grote eikenboom en toen hij behoorde tussen een paar twijgen een kleine donkerkleurige massa. Het was Jolie Keur en wat er gebeurd was, liet zich nu wel gissen. Jolie Keur was bang geworden door het huilender wolven en het blaffen en janken der honden. En in plaats van bij het vuur te blijven was hij tijdens onze afwezigheid op het dak geklauterd en vandaar in de boom. Waar hij wist dat hij veilig was. Daarom was hij er gebleven, ondanks ons roepen, waarop hij niet had geantwoord. Het arme, tedere diertje moest bevroren zijn. Mijn meester riep hem vriendelijk. Maar hij bewoog zich niet. Hij scheen dood te wezen. Enige minuten lang bleef hij talens roepen. Maar Jolie Keur gaf geen teken van leven. Tans was het mijn plicht om mijn zorgenloosheid van die nacht goed te maken. Als hij het goed vindt, zal ik hem gaan halen. Zijde ik. Je zult je hals breken. Geen nood. Dat was niet zo geheel waar. Er was wel degelijk gevaar. Bovendien was het zeer moeilijk wat ik ondernam. De boom was dik. En gedeelte van de stam en de takken, welke aan de wind waren blootgesteld, waren met sneeuw bedekt. Gelukkig had ik van mijn jeugd af in bomen leren klimmen. En had ik in die kunst een zeer grote bedrevenheid gekregen. Hier en daar waren kleine takken uit de stam gesprooten. Deze diende mij tot steunpunten voor mijn voeten. En niet tegenstaande ik half verblind was door de sneeuw, die ik door aan de boom te schudden naar beneden deed vallen, had ik toch spoedigd de zware tak bereikt. Daar werd het verder klimmen gemakkelijker. Ik moest maar oppassen dat ik niet op de sneeuw uitgeleed. Onder het klimmen sprak ik gedurig vriendelijk tot solikeur, die zich niet veroorde. Maar mijn met zijn schitterende ogen aanstaarde. Ik was op het punt hem te bereiken en strikte mijn hand tereens uit om hem te vatten. Toen hij plotseling met een enkele sprong een andere tak bereikt had. Ook daar volgde ik hem. Maar ongelukkig zijn mensen, ja zelfs jongens, in het klimmen op verre na, niet opgewassen tegen Apen. Waarschijnlijk zou ik dan ook nooit solikeur bereikt hebben, zo de sneeuw de takken niet had bedekt. Want, daar de sneeuw zijn poten nat maakte, was hij wel draa het vluchtenmoede. Daarom liet hij zich van tak tot tak naar beneden vallen en stond wel draa met één sprong op de schouders van zijn meester en verborgen zich onder dienst jas. Het was reeds veel, dat wij solikeur hadden teruggevonden. Maar het was nog niet alles. Wij moesten nu ook door honden opsporen. Weinig geschreden verder kwamen wij op de plek, waar wij die nacht geweest waren en de sneeuw omgewoeld hadden gevonden. Tans was het dag en het viel ons niet moeilijk te gissen wat er had plaatsgegrepen. Die uitholingen in de sneeuw verhaalde de geschiedenis van de dood der honden. Nadat zij de hut hadden verlaten, achter al kan de voortlopende waren zij langs de stapeltakkerbossen gegaan en wij konden duidelijk over ene lengte van 20 L hun spoor volgen. Daarop verdween dit eens klaps in de omgewoelde sneeuw en zagen wij het spoor van andere dieren aan de ene kant die, welke aanwezen hoe de wolven in enige lange sporen zich op de honden hadden geworpen. Aan de andere kant die waaruit bleek hoe zij ze hadden meegesleurd. Toen zij ze verpletterd in een bek hadden gegrepen. Van de honden zelf was geen spoor meer te bekennen behalve de bloedroppels die hier en daar de sneeuw kleurden. Wij behoefden nu onze naasporingen niet verder voor te zetten. De beide honden waren hier gedood en mede gesleurd om rustig opgevreten te worden in enig kreupelhout. Bovendien moesten wij ons stans bezighouden met jolie keur en deze zo spoedig mogelijk verwarmen. Wij tradende hut weder binnen en terwijl vitales de handen en voeten van het dier voor het vuur hield Zoals men dit met kleine kinderen doet warmde ik zijn deken waarin wij hem vervolgens wikkelden. Maar hij had niet slechts een warme deken nodig nog ook een goed verwarm bed en vooral een warme drank Nog het een, nog het ander was echter binnen ons bereik. Het was al wel dat wij vuur hadden Wij zaten bij de hart mijn meester en ik zonder een woord te spreken en wij bleven daar onbewegelijk zitten staarende in de vlammen Wij hadden ook geen woorden nodig Wij behoefden alkander zelfs niet aan te zien om te zeggen wat er in ons hart omging Arme serbino Arme doltje Arme vrienden Dit waren de enige woorden die wij nu en dan lieten horen of althans de gedachten die ons bezielden Zij waren onze makkers geweest onze lotgenoten in goede en kwaarde tijden en voor mij in de dagen van droevheid mijn vrienden, ja schier, mijn kinderen en ik was oorzaak van hun dood want ik kon mijzelf niet van schuld vrijpleiten als ik goed de wacht had gehouden bij het vuur zoals ik had moeten doen zou het niet in slaap zijn gevallen en zouden zij niet weggelopen zijn de wolven zouden dan niet naar onze hut zijn gekomen om hen te verslinden maar uit vrees voor het vuur op een afstand zijn gebleven ik had gewenst dat vitales mij beknorde ik had hem bijna kunnen smeken dat hij mij sloeg maar hij zei er niets hij zag mijzelfs niet aan hij bleef met het hoofd waarover beide hart zitten zeker dacht hij aan het geen ons lot moest worden wanneer wij geen honden meer hadden hoe zouden wij zonder hen voorstellingen kunnen geven hoe zouden wij aan de kost komen einde van het veertiende hoofdstuk vijftiende hoofdstuk van alleen op de wereld deze LibriVox-opname is vrij van hauteursrechten opname door Marcel Koenders alleen op de wereld door Hector Malau vertaald door Gerard Keller vijftiende hoofdstuk meneer Jolie Keur wat de doorbrekende dag had aangekondigd werd vervuld de zon schitterde aan de wolkeloze hemel en haar zwakke stralen werden weerkaatst door de vlekkeloze sneeuw het bos de vorige dag zo treurig en somber schitterde tans van een glans die de ogen verblindde van tijd tot tijd stak Vitalis de hand onder de deken om naar Jolie Keur te voelen maar deze werd niet warmer en toen ik mij over hem heen boog hoorde ik hem klappertanden weldra kregen wij de overtuiging dat wij op deze wijze het bloed in zijn aarderen niet konden verwarmen wij moeten het een of andere dorp zien te bereiken zij de Vitalis opstaande, anders gaat Jolie Keur hier dood het zal nog een geluk wezen wanneer hij niet sterft onderweg kom, laat ons op weg gaan de deken werd nog eens goed verwarmd en vervolgens de apen ingewikkeld mijn meester nam hem toen onder zijn jas en wij waren gereed om heen te gaan dat is een herberg die ons te gast vrijheid welke ze ons bood duur heeft laten betalen, sprak Vitalis hij zei dit met bevende stem hij ging vooruit en ik volgde hem op de voet wij moesten het kapie roepen die op de drempel van de hut was blijven staan met zijn neus in de richting van de plek waar zijn makkers waren overvallen tien minuten nadat wij weder op de grote weg waren gekomen ontmoeten wij een wagen waarvan de voerman ons mededeelde dat wij naar een uur gegaans aan een dorp zouden komen dit deed ons met moed onze tocht vervolgen maar het gaan was even moeilijk als pijnlijk door de sneeuw waarin ik half verlijf wegzonk van tijd tot tijd vroeg ik aan Vitalis hoe het met de aap ging en hij antwoordde dat hij hem nog altijd voelde sidderen eindelijk zagen wij aan de voet van een berg de witte daken van een groot dorp nog in de laatste poging en dan waren wij er wij plachten niet in de voornaamste herbergen onze intrek te nemen in die welke door haar welvarend voorkomen een goede lichaam en een goede tafel beloofden in tegendeel gewoonlijk zochten wij een onderkomen in de eerste huizen van het dorp of in een buitenwijk bij voorkeur in een armelijke woning waar men ons niet zo afwijzen en ook niet te veel geld zou vragen ditmaal echter weken wij van onze gewoonte af in plaats van in het begin van het dorp stil te houden ging Vitalis naar ene herberg waarvoor een vrij vergoeld uithangbord heen en weer bengelde door de keukendeur die wagenwijd open stond zag men in de tafel bedekt met vleeschotels en op een breed voornuis ontwaarde men een aantal pannen van roodkoper die allervriendelijks pruttelden en kleine witte wolkjes naar boven zonden Reeds op straat rook men de lekkere geur van een soep die onze hongerige magen alle aangenaamst aandeed Mijn meester die zijn voorkomen van een heer hier aandam trat de keuken binnen met de hoed op en het hoofd in de nek hij verlangde een goede kamer met vuur eerst had de eigenaar de herberg die hier zeer welvarend uitzag ons niet eens met een blik verwaardigd maar de voorname manieren van mijn meester maakte toch indruk op hem en hij gaf aan een dienstmeisje last om ons in de kamer te wijzen Gauw kruip in bed zei de Vitalis terwijl het dienstmeisje de kachel aanmaakte een ogenblik stond ik verwonderd waarom moest ik gaan slapen ik had veel meer trek mij aan tafel te zetten dan in mijn bed te gaan liggen Gauw herhaalde Vitalis ik gehoorzaamde er lag een donzen dekbed op het ledikant Vitalis stopte mij tot mijn neus daaronder doe je best zo warm mogelijk te worden zei de hij hoe warmer, hoe beter het kwam mij voor dat Joliekeur veel meer behoefte aan warmte had dan ik want ik was volstrekt niet koud terwijl ik onbeweegelijk onder het dekbed lag en traagte warm te worden wentelde Vitalis tot grote verbazing van het dienstmeisje Joliekeur om en om als of hij hem wilde roosteren heb je het warm? vroeg hij mij na enige ogenblikken ik stik bijna dat is juist wat ik wenste toen kwam hij bij mij legde Joliekeur in mijn bed en beval mij hem zo dicht mogelijk tegen mijn lijf te houden het arme dier dat anders zo weer barstig was wanneer men iets met hem deed dat niet naar zijn zin was onderwerp zich nu aan alles het drukte zich tegen mij aan zonder een enkele poging om zich te verzetten het was niet koud meer zijn lijf brandde mijn meester was naar de keuken gegaan en kwam Weldra met een grote kom warme wijn met suiker terug hij wilde Joliekeur enige lepels van die drank in geven maar het dier kon zijn bek niet openen met zijn schitterende ogen zag hij ons treurig aan al smeekte hij ons dat wij hem niet langer zou deplagen tegelijk stak hij een van zijn poten uit bed en strekte die naar ons uit ik begreep die beweging niet die het dier telkens herhaalde maar Vitalis gaf mij er de verklaring van voor ik deel uitmaakte van het gezelschap had Joliekeur ene bloedspuwing gehad en men had hem aarder gelaten tans voelde hij zich wederom ziek en stak ons een arm toe om hem nogmels aarder te laten en te genezen zoals de eerste maal was dit niet aandoenlijk Vitalis werd er dan ook niet alleen door aangedaan maar het verontruste hem ook blijkbaar was de arme Joliekeur ziek en hij moest zich dan ook wel ziek gevoelen dat hij de zoete wijn weigerde waarvan hij anders zoveel hield drink de wijn uit, zei de Vitalis en blijf in bed, ik ga een dokter halen ik moet bekennen dat ik veel van warme zoete wijn hield en dat ik een geduchte honger had ik liet het mij dan ook geen twee maal zeggen en na de kom te hebben uitgedronken kroop ik weder onder het dekbed waaronder ik nu, ook ten gevolge van de wijn bijna stikte mijn meester bleef niet lang uit Weldra kwam hij terug met een heer met een gouden bril dat was de dokter daar hij vreestde dat zulke gewichtig man niet zou komen als het maar voor een aap was had Vitalis hem niet gezegd voor welke zieken hij hem kwam roepen toen hij mij dan ook op bed zag liggen zo rood als een pionieroos kwam de dokter bij me en terwijl hij zijn hand op mijn voorhoofd legde zijde hij Congesti waarbij hij het hoofd schudde op ene wijze die alles behalve gerustellend was het was tijd dat ik hem uit het waling hielp anders zou hij op mij misschien ook een aarderlating hebben toegepast ik ben niet ziek, zijde ik niet ziek, herhalde de dokter de knapeld zonder te antwoorden sloeg ik het dek een weinig op en wees op Jolie Keur die zijn poot om mijn hals had geslagen dat is de zieken, zijde ik de dokter deed twee stappen achteruit en wende zich tot Vitalis een aap riep hij uit is het voor een aap dat hij mij met zulke weer uit mijn huis hebt gehaald ik dacht dat hij voorontwaardig zou weglopen maar mijn meester was een slimman die niet licht van zijn stuk was te brengen zeer beleefd en met de voornaamheid hem eigen wist hij de dokter te bewegen om te blijven eerst bracht hij hem op de hoogte van de toestand hoe wij overvallen waren door de sneeuw en Jolie Keur uit vrees voor de wolven een boom was geklauterd en daar kou had gevat het is waar de zieken was maar een aap maar welk een geniale aap bovendien was hij een makker een vriend van ons hoe zou men zulke merkwaardig dier dat zo voor treffelig comedie speelde aan de behandeling van een eenvoudig veearts te vertrouwen iedereen wist dat de dorpsveeartsen grote dom oren waren terwijl iedereen alk wist dat alle genezeren of schoon in verschillende mate wetenschappelijke mannen zijn zodat men zelfs in het kleinste dorp zeker kon wezen dat men de hulp van een edelmoedig en bekwaam man bekomt wanneer men maar bij een dokter aanscheld bovendien of schoon de aap slechts een dier is volgens de natuurkundigen komt hij een mens zo nabij dat hij ook de ziekten van een mens heeft was het niet van belang ook uit een wetenschappelijk oogpunt om na te gaan in hoeverre die ziekten met de menselijke ziekten overeenstemmen of daarvan afwijken de italianen bezitten grote takt om te vliegen en de dokter kwam eindelijk bij het wet terwijl mijn meester Sprak had zo die keur die zeker geraden had dat hij heer met zijn bril een dokter was wel tien keer zijn pootje uitgestoken om gelaten te worden zie nu eens hoe verstander die aap is hij begrijpt dat u een dokter is en hij steekt zijn poot uit om zijn pols te laten voelen dit gaf voor de dokter de doorslag in iedere fall zeiden hij is de zaak misschien niet van belang onblood voor ons was die zaak echter hoogst treurig en verontrustend de arme jolie keur werd door een bloedspuwing bedreigd het pootje dat hij zo dik was had uitgestoken nam de dokter in zijn hand en met zijn landset opende hij een aarder zonder dat het dier een kreeg slaakte hij wist dat dit het middel was om te genezen na de aarderlating kwamen de pappen en de drankjes natuurlijk bleef ik niet in bed ik werd de zieke oppasser onder leiding van vitalis de arme jolie keur wilde graanend door mij verpleegd worden en hij beloonde me met zijn vriendelijkste glimlach zijn blik had iets erg menselijks hij andersso vrolijk zo dartel zo weer barstig en altijd erop uit om ons een streek te spelen was tans de rust en gehoorzaamheid zelf het scheen dat hij behoefte had dat men hem vriendschap betoonde hij vroeg die zelf van Kapi die hij zo vaak geplaagd had als een bedorven kind wilde hij ons allen bij zich hebben en hij was boos als een van ons de kamer verliet zijn ziekte had de gewone loop die alle borstaandoeningen hebben weldra begon hij te hoesten en die hoest matten hem af door de gestaarde geschokken waaraan zijn lichaam was blootgesteld de vijf stuifers die mijn gehele bezitting uitmaakten besteden ik om sucre dorsch voor jolie keur te kopen ongelukkige wijze werd hij daardoor erger in plaats van beter aan zijn gewone opmerksamheid toch ontging het niet dat ik hem sucre dorg gaf zo dikwijls hij hoesten van die opmerking maakte hij gebruik om elk ogenblik te hoesten ten einde zoveel te vaker het geneesmiddel te krijgen dat hij zo lekker vond zodat hem dit in plaats van te genezen erger maakte toen ik zijn list had begrepen hield ik mijn sucre dorsch terug maar dit ontmoedigde hem niet hij begon mij met smekende ogen aan te zien en als dit niet baten ging hij op zijn kussen zitten en in 2e gevallen met zijn hand op zijn buik hoesten hij zo erg als hij maar kon zijn gelaad werd rood aanrend van zijn voorhoofd zwollen op de tranen liepen hem over de vangen en hij eindigde met bijna te stikken dan zoals het geen comedyspel meer maar volkomen ernst mijn meester had mij nooit in zagen in zijn zaken gegeven en slechts door ene toevallig omstandigheid had ik vernomen dat hij zijn horloge had moeten verkopen om mij een schapenvacht te bezorgen in de moeilijke omstandigheden welke wij nu beleefden meende hij van de regel te moeten afwijken op een morgen dat hij van het ontbijt terugkwam terwijl ik bij Jolie Keur was gebleven die wij niet alleen lieten deelde hij me mede dat de herbargierbetaling gevraagd had voor het geen wij hem schuldig waren en dat wij na de voldoening van dienstrekening slechts één gulden overhilden wat nu te doen natuurlijk wist ik geen antwoord op die vraag hij zelf wist ook geen ander antwoord dan dat wij nog diezelfde avond een voorstelling gaven een voorstelling zonder serbino zonder doltje zonder Jolie Keur dit scheen me onmogelijk maar wij waren niet in een toestand om onszelfs door het onmogelijke te laten weerhouden wij moesten wat het ook kosten mocht Jolie Keur verplegen en redden de dokter, de medicijnen het vuur, de kamer alles eisten dat wij onmiddellijk tenminste 20 gulden bijeen brachten ten einde de herbargier te betalen die, als hij maar eens geld van ons gezien had ons wel langer krediet zou geven 20 gulden in dit dorp met dit koude weer en de mille die ons ten dienste stonden het zou wel een wonder zijn als wij daarin slaagden in plaats dat mijn meester daarover bleef Pijnsen nam hij ter stondmaatregelen om het geen hij verlangde te verwezenlijken terwijl ik onze zieke verpleegde zocht hij een plaats waar wij een voorstelling konden geven op de overdekte markt want in de open lucht was het niet mogelijk bij zulke ene koude hij maakte een toneel met behulp van enige planken en bestelde gulden om kaarsen te kopen die hij half doorsneed om het aantal lichtjes dubbel zo groot te maken uit het raam van onze kamer zag ik hem heen en weer lopen in de sneeuw bij haar galing de herberg voorbij gaande en niet zonder angst vroeg ik mijzelf af waaruit de voorstelling van die avond bestaan zou weldra kwam ik ook dit te vernemen de tambour van het dorp met zijn rode soldaten muts op het hoofd heeld voor de herbergstand en na een prachtige lange roffel las hij het programma voor hoe dit was samengesteld laat zich wel denken Vitaalus had de buiten sporerse dingen beloofd er was sprake van een kunstenaar door het Gansheelal beroemd dat was Kapi en van een jeugdige zanger die een wonderkind was dat wonderkind was ik maar het belangrijkste gedeelte van dit programma was de slotbepaling men behoefde niets te betalen wat men geven wilde liet Vitaalus geheel over aan de mildheid van het geachte publiek dat eerst zijn gifte zou of veren nagehoord gezien een toegejuicht te hebben dit schemen me nogal gewaagd toe want het was zeer de vraag of men ontsouw toejuichen Kapi verdiende werkelijk beroemd te worden genoemd maar ik voor mij was volstrekt niet overtuigd dat ik een wonderkind was toen hij de tambour hoorde had Kapi vrolijk geblafd en Jolie Keur had zich half opgericht of schoon hij op dat ogenblik erg ziek was beide hadden begrepen in een voorstelling gold dit idee dat ook bij mij opkwam werd spoelig bevestigd door een pantomieme van Jolie Keur die wilde volstrekt opstaan en ik kon hem met geen geweld terughouden hij verlangde zijn generaals uniform zijn rode rok en broek met goud galon en zijn steek met pluimen hij foude de handen en wie op zich op de knieën om mij te smeken toen hij zag dat hij door smeken niets verkreeg werd hij boos en eindelijk stortte hij tranen het leed geen twijfel of wij zou de grote moeite hebben om hem te bewegen afstand te doen van zijn plan om die avond in een rol te vervullen en ik dacht dat het onder deze omstandig heen en het best was om ons vertrek voor hem geheim te houden ongelukkig hoorde hij het bevel van Vitalis die niet wist wat de gedurende zijn afwezigheid had plaatsgegrepen dat ik mijn haarp en alles wat voor een een voorstelling nodig was in gereedheid zou brengen bij die woorden die Jolie Keur maar al te goed begreep begon hij opnieuw te smeken maar nu wende hij zich tot onze meester al had hij kunnen spreken dan had hij zeker zijn wens niet beter kunnen uitdrukken dan hij nu deed door de verschillende geluiden welke hij maakte door het vertrekken van zijn gelaad spieren en de beweging van zijn gehele lichaam het waren echte tranen die lang zijn verwangen bichelden en echte kussen die hij op de handen van Vitalis druckte wil je meespelen vroeg deze ja ja gaf Jolie Keur met zijn gantse lichaam te kennen maar je bent ziek arme Jolie Keur ik ben niet meer ziek antwoorden hij met zijn sprekende gebaren het was groeiend te zien hoe de armen kleine zieken die slechts met moeite adem haalde bad en smeekte en de grimassum die hij maakte en de houdingen die hij aandam om ons te bewegen maar toe te staan wat hij vroeg waren zijn doodvonnens geweest het oogomelijk was gekomen dat wij ons naar de markt moesten begeven ik maakte een lekkere vuur aan met enige beukenblokken die lang konden branden toen wikkelde ik hem in zijn dekens en de arme kleine Jolie Keur ween de heete tranen en omhelstde mij keer op keer toen gingen wij heen terwijl wij over de sneeuw voortschreden vertelde mij vitales wat ik doen moest er kon natuurlijk geen sprake wezen van onze gewone voorstellingen daar onze voornaamste acteurs ontbraken maar Kaapje en ik moesten nu ook al ons talent ten beste geven het was volstrekt nodig dat wij 20 gulden ontvingen 20 gulden dat was een vreselijke son alles was door vitales in orde gemaakt wij behoefden nog maar de kaarsen aan te steken maar dit was een wilde waartoe wij eerst over gingen toen de zaal na genoeg gevuld was immers wij moesten zorgen dat het licht niet uit ging voor het einde van de voorstelling terwijl wij ons toneel in bezit namen ging de tambour nogmaals voor het laatst trommelend de straten door en wij hoorde zijn roffel nu eens van verre dan van dichterbij na mate de straten verder of minder ver van ons verwijderd lagen nadat ik Kaapje en mijzelf had aangekleed vatten ik post achter een pilar in wie er kwam Weldra naderde de tambour weder en wij hoorden een onbestemd gedruis op straat het was het gedreun van een twintig tal straat jongens die in de pas liepen de tambour volgende zonder met zijn roffel op te houden zette de tambour zich tussen een paar lichten neder die aan de ingang van ons toneel waren hem gesteld en het publiek behoefde slechts plaats te nemen in afwachting dat de voorstelling beginnen zou helaas het kamp slechts zeer traag op en nogtans ging de tambour voort aan de ingang zijn ramplamplam te doen horen al de straat jongens had de plaats genomen maar van hen hadden wij geen twintig gulden te wachten wij moesten gezeten burgers hebben met een goed gevulde beurs en geneigd om die te openen eindelijk besloot mijn meester de voorstelling te doen beginnen hoewel de zaal op verre na niet gevuld was maar wij konden niet langer wachten daar de kaarsen waren aangestoken het eerst moest ik zelf op het toneel komen ik zong 2 liederen mij, met mijn harp accompagnerende openhartig moet ik erkennen dat de toeljuigingen zeer schaars waren ik had nooit grote eigen liefde gehad als acteur maar in deze omstandigheden deed mij die coolheid van het publiek zeer veel leed immers nu ik niet toegejuicht werd was er niet veel kans op een ruime ontvangst het was waarlijk niet om de eer dat ik zong het was voor mijn arme Joliekeur oh hoog garen had ik dat publiek willen behagen nee de vrugging brengen met geestrift vervullen maar voor zoveel ik zien kon in dit gewelf door allerlei zonderlingenschaduwen gevuld scheen het mij toe dat men in mij volstrekt geen wonderzag Kapi was gelukkiger men juigde hem bij herhaling en luiden toe de voorstelling duurde voor het Kapi eindigde zij onder luiden bravoos niets slechts klapte men in de handen maar men trapte zelfs met de voeten het beslissende ogenblik was gekomen terwijl ik door Vitalis geaccompagneerd een spaanse dans uitvoeren ging Kapi met het bakje in zijn bek alle banken van het publiek langs ik was buiten adem toch danste ik nog altijd voort want ik mocht niet ophouden voordat Kapi was teruggekomen hij haaste zich niet en als hij niets kreeg dikte hij met zijn pootjes op de zak van hen die niets wildend geven eindelijk zag ik hem terugkomen en ik was op het punt mijn danste eindigen toen Vitalis mij een wenk gaf dat ik voort zou gaan ik danste dus voort en bij Kapi komende zag ik dat het bakje op ver en na niet gevuld was Vitalis zelf had met een oogopslag het bedrag van het ontvangen geld begroot hij stond op en zijde ik geloof zonder ons te vliegen te mogen verklaren dat wij ons programma zijn nagekomen evenwel daar de kaarsen nog branden zal ik met goed vinden van het geërde publiek nog een paar lideren voortragen Kapi zal dan nog een inzameling houden en de heren en dames welke de toegang tot hun zak nog niet konden vinden bij zijn eerste omgang zullen misschien ditmaal gelukkiger en handiger zijn ik verzoek hun zich alvast gereed te maken of schoon Vitalis mijn onderwijzer in het zingen was geweest had ik hem zelf eigenlijk nog nooit horen zingen en althans niet zoals die avond hij koos twee lideren die iedereen kent maar die voor mij toen nog vreemd waren ik was toen nog te jong om te kunnen beslissen of hij mooi of lelijk zon met of zonder kunst maar dit mag ik zeggen dat de gewaarwoording welke zijne manier van zingen in mij opwekte mij in tranen deed uitbarsten terwijl ik op een uithoek van het toneel aandachtig naar hem luisterde door de nevel heen die mijn ogen verduisterde zag ik ene jonger dame op de voorste rang met geestrift toeuugen ik had haar vroeger al opgemerkt want ze was geen boerin zoals de andere vrouwen onder het publiek zij was een wezenlijke dame schoon en naar ik opmaakte uit haar bond en mantel de rijkste van het dorp naast haar zat een knapje dat ook bijzonder toeuugde als Capie zijn kunstjes deed het was zeker haar kind want hij gelijk sprekend op haar na het eerste lied had Capie weder zijn inzameling gehouden en met verbazing zag ik dat de rijke dame niets op het bakje legde toen mijn meester zijn lied geëindigd had wenkte zij mij met de hand ik ging naar haar toe ik wensde u meester te spreken zijde zij het verwonderde mij wel enigszins dat die aanzienlijke dame mijn meester wilde spreken zij had dacht mij beter gedaan met haar gift op het bakje te leggen maar ik deelde aan Vitalis haar wensmede terwijl Capie onderwel bij ons kwam de tweede inzameling had nog minder opgebracht dan de eerste wat wilde dame van mij vroeg Vitalis zij wil u spreken ik heb haar niets te zeggen zij heeft niets gegeven aan Capie misschien wil ze het hem nu geven dan moet Capie naar haar toegaan en niet ik nochtans ging hij maar nam Capie met zich ik volgde hem in die tussentijd was een bediende met een lantaren en een reisdeken gekomen en had achter de dame en de knap postgevat Vitalis was haar genaderd en had haar goed maar zeer cool ik vraag u verschooning omdat ik u lastig val maar ik wilde u mijn compliment maken Vitalis boog zonder te antwoorden ik beoefende muziek ging zij voort en dit zal wel voldoende zijn om u te doen beseffen dat ik gevoelig ben voor zulke een groot talent als het uwe een groot talent en dat zou Vitalis bezitten een straatsanger een man met gedresseerde honden ik was buiten mijzelf van verbazing een oud alledaars man als ik heeft geen talent zij de Vitalis geloof niet dat onbeschijde nieuwsgierigheid mij beweegt sprak de dame ik zou anders zeer bereid zijn die nieuwsgierigheid te bevredigen jij waard verwonderd een man met gedresseerde honden te horen zingen of althans te doen of hij zong verrukt zelfs het is evenwel doodeenvoudig ik ben niet altijd geweest wat ik nu ben voorheen in mijn jeugd dat is dus lang geleden ben ik ja ben ik de bediende van een groot zanger geweest en uit zucht tot nabootzing heb ik als een papagaai de stukken nagezongen die mijn meester instudeerde dat is de hele zaak de dame antwoorden niet bestigde lange tijd haar blik op vitales die in verlegen houding voor haar bleef staan tot weersiens meneer sprak zij de klemtoon op dit laatste woord legende dat zij op een bijzondere toon uitspraak tot weersiens en ontvang nogmaals mijn dank voor het genot dat jij mij geschonken hebt daarop boog zij zich tot kapie en legde een goudstuk in zijn bakje ik dacht dat vitales deze dame naar haar plaats zou terugbrengen maar hij deed het niet en toen zij zich verwijderd had hoorde ik hem enige italiaanse vloeken mompelen maar zij heeft aan kapie een goudstuk gegeven ik dacht dat ik een klap zou krijgen hij trok echter zijn opgeheven van terug een goudstuk zeiden hij als of hij uit een droom ontwaakte oh ja, het is waar arme joliekeur ik vergat hem kom, laten we naar hem toegaan onze zaken waren spoedengeborgen en wij keerden naar de herberg terug ik ging het eerst de trap op en trat de kamer al binnen het vuur was niet uitgedoofd maar toch zag men geen enkele vlam meer ik stak haastig en kaars aan en zocht naar joliekeur daar ik hem niet hoorde hij lag op zijn mat uitgestrekt in zijn generaals uniform en scheen te slapen ik bukte mij over hem heen en vatten hem bij een poot om hem wakker te maken zijn poot was koud op dit ogenblik trat Vitalis binnen ik wende mij tot hem joliekeur is koud Vitalis kneelde naast mijn neder helaas sprak hij hij is dood dat moest gebeuren ziet je, Remi het was verkeerd van mij dat ik u niet bij mevrouw Milliken liet ik ben ervoor gestraft Serbino, Dolce en Tanz Joliekeur en daarmee is het nog niet gedaan einde van hoofdstuk 15 zestiende hoofdstuk van alleen op de wereld deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten opname door Marcel Konders alleen op de wereld door Hector Malau de hartkeller zestiende hoofdstuk aankomst te Parijs wij waren nog een geduchteind van Parijs verwijderd aanhoudend moesten wij wegen volgen waarop de sneeuw hoog lag opgestapeld en van de morgen tot de lateravond woeien scherpe wind ons in het gelaad aakelijk waren die lange wandelingen Vitalis liep altijd voorop terwijl ik hem volgde en Kapi weder vlak achter mij zo liepen wij in een rij zonder dat we urenlang een woord met elkander wisselden met een gelaad blauw van koude, natte voeten en lege maag en de mensen die wij tegenkwamen stonden stil om ons voorbij te zien trekken blijkbaar maakten wij een zondelinge indruk op hen en zij vroegen zich zelf af waarheen brengt deze gereisaard die knap en die hond die stilte was mij ondraagelijk ik had grote behoefte om te spreken en mijn hart eens lucht te geven maar Vitalis gaf mij altijd een kort antwoord op mijn vragen en keerde zich nooit naar mij om gelukkig was Kapi hartelijker en dikwijls voelde ik onder het lopen zijn natte warme tong op mijn hand Kapi likte deze als of hij daarmee zeggen wilde gij weet toch wel dat ik vriend Kapi er nog ben ik streelde dan even zijn kop zonder stil te staan hij scheen met dit bewijs van mijn genegenheid zeer in zijn schik evenals ik met het zijnen wij begrepen alkander wij hielden van elkaar voor mij was hij een steun en ik weet zeker dat ik dit ook voor hem was het hart van een hond is niet minder gevoelig dan dat van een kind deze liefkozingen schonken Kapi veel troost zodat zij hem wel enigszins de dood van zijn makkers vergeten deden de kracht der gewoonte behaalde ook de overhand en dikwijls stond hij eensklappstil om evenals vroeger de corporaal over zijn troep was deze in ogenschouw te nemen maar dat duurde ook slechts kort spoedig kwam zijn geheugen hem te hulp en herinnerde hij zich waarom zijn troep niet volgde hij snelde ons dan voorbij en keek vitales aan als of hij hem wilde laten zien dat hij er nog was zo doltje en serbino niet kwamen was het omdat zij niet konden komen hij vertelde hem dit met zulke welsprekende blikken die van zoveel verstand en smart getuigden dat wij medeleiden met hem kregen dit maakte onze wandeling ook niet vrolijker en toch hadden wij grote behoefte aan enige afleiding ik de minste over het gehele landschap lag een bed van sneeuw gespreid het was een grouwe gure dag waarover de zon haar straalen niet zou werpen op het veld was niet de minste beweging te ontdekken geen enkele boer was aan zijn werk nog het hinneken van een paard nog het loeien van een koe ons oor slechts het gekras de raven die in de hoogste toppen de kale bomen zaten en van honger piepten daar zij geen enkele plaats op de grond zagen waar zij een warmpje zouden kunnen vinden in de dorpen waren alle huizen gesloten alles was stil en verlaten de koude was finnig een ieder bleef bij het hoekje van de haard of mijn arbeiden op de zolders en in de schuren en wij liepen steeds voort op de gladden en hoplige weg zonder een oogelijk stil te staan en zonder enige andere rust genoten te hebben dan onze nacht rust in een stal of schaapskooi met een klein stuk brood moesten wij ons avonds tevreden stellen en dat brood goot ook voor ons middagmaal als we het geluk slechts hadden van in een schaapskooi een onderkomen te vinden dan werden wij tenminste door de warmte der schapen voor de koude bewaard ook was het juist tijd dat de schapen hun jongen zogen en dikwijls kregen wij verlof om een schaap te melken wij zeiden wel niet dat we bijna van honger omkwamen maar Vitalis vertelde met zijn gewone slimheid dat het kereltje zoveel van schapen melk hield daar hij als kind gewend was geweest die te drinken en het hem aan zijn land herinnerde dit verhaal gelukte niet altijd maar het was een heerlijke avond wanneer het geloofd werd ik hield werkelijk veel van schapen melk en wanneer ik ze gedronken had dan gevoelde ik mij de volgende dag veel krachtiger en beter tot lopen in staat meilen en uren volgden Wakander op en de ene wandeling kwam naar de andere meer en meer naderden wij Parijs en als de bomen die langs de weggeplant stonden mij niet gewaarschuwd hadden dan zou ik het toch reeds bemerkt hebben aan het groter fortier op de wegen en ook aan de kleur der sneeuw die hier lang zo helde wit niet meer zag als op de vlakten van Champagne het verbaasde mij ten hoogste maar het landschap werd niet vrager en de dorpen niet mooier welke wij vroeger bezochten ik had zo dikwijls over de wonderen van Parijs hoorend spreken dat ik in mijn onwetendheid mij voorgesteld had dat deze wonderen reeds van verre door het een of ander buitengewoons zich zou de toonen ik wist niet recht wat ik eigenlijk verwachte en durfde het ook niet vragen ik bleef dus op een wonder open gouden appelen straten met marmeren palijzen en wandelaars geheel influweel en zetijn gedost dat zou ik alles zeer natuurlijk gevonden hebben hoewel ik ging oog had dan voor de gouden bomen die ik zocht bemerkte ik toch wel dat de voorbijgangers ons niet meer naastaarden waarschijnlijk hadden zij te veel haast of zij waren gewend aan nog treuriger te vreelen dan wij tans aanboden dat stelde mij niet zeer gerust wat zouden wij te Parijs doen en vooral in de ellendige toestand waarin wij ons bevonden dit vroeg ik mezelf dikwijls af en gedurende de verre tochten hield dit meestal mijn geest geheel bezig gaarne zou ik het eens aan Vitalis gevraagd hebben maar ik durfde niet want hij zag er zo treurig uit en hij gaf mij altijd een zeerkort antwoord eens echter ging hij naast mij zitten en uit de wijze waarop hij mij aanzacht begreep ik dat ik tans zou vernemen wat ik reed zo lang gewenst had te weten het was nog vroeg in de ochtend wij haalde de nacht in een boerderij doorgebracht die niet ver van een groot dorp verwijderd lag dat Boisie zijn leger heten wij hadden ons bij het aanbreken van de morgen op wegbegeven en nadat wij geruime tijd op de muur van een park gevolgd waren en het dorp in zijn gehele lengte hadden doorlopen waren we op een hoogte gekomen van waar wij een zwarte rook boven een grote stad zagen opstijgen maar waarvan wij slechts enige hoge gebouwen konden onderscheiden ik deed mijn ogen wijd open ondertussen dat tal van daken en torens die zich in de nevel en de rook verloren op mijn verhaal te komen toen vitales plotseling langzamer ging lopen en naast mij kwam zitten uw leven is transveranderd zeiden hij tot mij als of wij een gesprek voortzetten binnen vier uur zijn wij te Parijs oh is dat Parijs dat daar voor ons ligt ja op het ogenblik zelf toen vitales mij zeiden dat het Parijs was brak een lichtstraal door de grijze hemel die plotseling als een bliksemstraal een gouden kleed over alles verspreiden ik had mij dus niet vergist ik zou daar gouden bomen vinden vitales vervolgden binnen Parijs moeten wij van alkander scheiden plotseling echter wilde duisternis in en ik zag de gouden bomen niet meer ik zag vitales aan ook hij hield de blik op mij gericht en de bleekheid van mijn gelaad het trillend mij naar lippen zeiden hem wat er in mij omging gij zei bang en het doet u ook verdriet ik geloof het best moeten wij scheiden riep ik toen het eerste ogenblik van schrik voorbij was arme jongen deze woorden en vooral de toon waarop zij werden uitgesproken deden mij de tranen in de ogen komen het was zo lang geleden zei dat ik een hartelijk woord van hem gekregen had oh gij zei het zo goed voor mij riep ik uit gij zei het een goede jongen een dapper kereltje weet je er zijn ogenblikken in het leven waarop men geneigd is dit te erkennen en zich te laten overreden wanneer het ons in de wereld goed gaat dan volgt men zijn weg zonder er ooit aan te denken wie ons vergezelt maar wanneer alles tegenloopt als men beseft dat men een verkeerd pad is ingeslagen en vooral als men oud wordt dat is te zeggen wanneer men niets meer van de toekomst verwacht dan heeft men behoefte om op iemand te steunen en me gevoeld zich gelukkig wanneer zo iemand dan bij ons is dat ik op u steun dat verbaast u waarschijnlijk niet waar toch is het zo en jij hebt mij reeds veel troost geschonken toen ik u traanende zachtstorten terwijl jij naar mij luistert want ook mij, Remi doet het scheidendsmart eerst later toen ik iemand lief had gevoelde ik de waarheid van zijn woorden het is ongelukkig ging vitales voort dat mij juist dan van alkander scheiden moet wanneer men zich nader tot alkander voelt aangetokken maar vroeg ik verlegen jij zult mij in Parijs toch niet aan mijn lot overlaten nee zeker niet ik zal u niet alleen laten wat zou het gij geheel verlaten in Parijs doen en ik kan u ook rust zeggen dat ik het recht daartoe niet heb toen ik u niet aan de zorgen van die goede dame wilde toevertrouwen die u als haar zoon wens te op te voeden heb ik de belofte afgelegd u ene opvoeding te geven zo goed als enig zins in mijn vermogen was ongelukkig loopt het mij niet mede op het ogenblik kan ik niets voor u doen en daarom ben ik van plan van u te scheiden wel niet voor altijd maar toch voor enige maanden opdat wij het laatste gedeelte van dit slechte jaren tijden elk op onszelf kunnen leven binnen weinige uren zijn wij te Parijs wat zouden wij daar moeten beginnen met een toneelgezelschap dat slechts uit kapie bestaat toen de hond zijn naam Hoorden noemen ging hij voor onstaan en toen hij zijn poot bij het oor gebracht had om ons zijn militaire goed te brengen legte hij die op zijn hart als of hij daarmee wilde zeggen dat wij op zijn genegenheid konden rekenen in de toestand waarin wij ons bevonden stemden ons dit niet minder treurig vitale swegenpoos om hem de kop te strelen gij zeid ook een goede dappere hond maar helaas men leeft in deze wereld niet alleen van goedheid wij moeten iets over hebben voor het geluk van hem die ons omringen en ook nog iets anders het geen ons juist ontbreekt wat zullen wij met kapie alleen ontvangen gij begrijpt het niet waar dat wij tans geen voorstellingen kunnen geven wat is waar de jongens zouden ons bespotten en ons met vel naar het hoofd gooien en wij zouden geen halve franc ophalen denkt gij dat wij alle drie van een halve franc dag zouden kunnen leven en daarbij de kans nog hebben wanneer het koud is regent of sneeuwd niets te verdienen maar mijn harp die kinderen had, zoals gij dan zou het misschien nog gaan maar hem grijzaakt en een knap, nee dat gaat niet samen ik ben nog niet oud genoeg als ik nog wat gebrekker was of misschien blind maar ongelukkig ben ik wat ik ben dat is te zeggen dat ik niet in een toestand ben om mee de leiden op te wekken en om in Parijs de belangstelling te wekken van mensen die al een evenveel haast hebben moet men al in een zeer beklagenswaardige toestand verkeeren men moet zich dan ook bovendien niet schamen om een beroep te doen op de publieke liefdadigheid en daartoe zou ik nooit kunnen besluiten wij moeten dus wat anders bedenken ik zal u zeggen wat ik gedacht heb en daartoe ik dan ook besloten ben tot aan het einde van de winter zal ik u bij een paar dronen in de kost doen die u met andere kinderen op de harp zal leren spelen aan zulke plan had ik niet gedacht Vitalis liet mij echter de tijd niet om hem in de reden te vallen ik zal vervolgde hij op de piva of op de viol aan Italiaanse kinderen die op straat muziek maken ik ben in Parijs bekend waar ik verschijnde malen gewoond heb en van waar ik kwam toen ik uw dorp bezocht ik behoef slechts om een les te vragen dan krijg ik er meer dan ik gevent kan wij kunnen dan elk even terwijl ik les geef kan ik tevens een paar andere honden dresseren die serbino en doltje zullen moeten vervangen ik zal een opvoeding voldooien en wanneer het dan weder voorjaar is dan kunnen wij samen weder op weg gaan remi om niet weer van alkander te scheiden want de voortuin die moedig weten te strijden ik verg dans slechts moet een onderwerping van u later zal alles beter gaan dit is een moeilijk en voorbij gaat ogenblik in de lente neemt ons vrij leven weder een aanvang ik zal u dan naar Duitsland en naar Engeland brengen ga je zij dan ouder en verstandiger geworden ik zal u alles leren en een man van u maken dit heb ik me vrouw Milligan beloofd en die belofte zal ik houden juist met het oog op die reizen zal ik u Engels gaan leren jij kent nu Frans en Italiaans en dat is al veel voor een kind op uw leeftijd jij zegt nu ook veel sterker jij zult zien remi dat alles nog niet verloren is dit was misschien nog het beste waardoor wij in onze toestand besluiten konden en wanneer ik er nu nog aan denk dan moet ik erkennen dat mijn meester al zijn best gedaan heeft om ons uit die hachelijke toestand te redden maar niet dezelfde gedachte bezielen ons wanneer wij in onze herinneringen of andere gebeurtenis herdenken als op het ogenblik toen deze plaatsschreep in het geen hij mij toen zeiden stonden twee dingen mij slechts duidelijk verogen onze scheiding en de padronen op onze tochten door dorpen en steden hadden wij verschijnen van die padronens ontmoet die de kinderen welke zij in die tussentijd hadden gehuurd met stokslagen gedreeld hadden zij gelijkend volstrekt niet op vitales zij schenen mij vreed onrechtvaardig en veel eisen toe en waren meestal dronken en vloekten aanhoudend het was zeer wel mogelijk dat ik in handen van zulke inmeester zou vallen en alvoerden het toevall mij bij een die goedhartiger was dan zou het toch een grote verandering voor mij wezen na mijn pleegmoeder vitales na vitales al weer een ander zou het altijd zo met mij gaan zou ik dan nooit mijn gehele leven lang aan iemand mijn mogen hechten langzamerhand had ik mij aan vitales gehecht als of hij mijn vader was ik zou dus nooit een vader hebben nooit een bloedgewand zou ik dan altijd alleen op de wereld wezen altijd op die grote wereld moeten rondswerven zonder mij ooit ergens te kunnen vestigen op al die vragen had ik garne enig antwoord gehad en zij waren mij bijna van de lippen gevloeid zo ik ze niet met moeite teruggehouden had mijn meester had van mijn moed en onderwerping gevraagd ik wilde hem gehoorzamen en zijn verdriet niet vermeerderen bovendien zat hij al niet meer naast me als of hij bang was de aanhoren die hij eveneens voorzien had was hij enige srede vooruit gelopen ik volgde hem en spoedig hadden wij een rivier bereikt waarover een brug lag die hier vreselijk slikkerig was de sneeuw was geheel zwart en men zakte tot aan de enkels in de modder aan het einde van die brug bevond zich een dorp met enge straten daarna was men wedergeheel buiten men men zag hier geen arme woningen in vervallen toestand op de weg volgden en kruisen alkant de tal van rijtuigen ik ging naast Vitaardes lopen en Kapi kwam vlak achter ons spoedig was men niet meer in de vrije natuur maar kwamen wij in een straat waarvan het einde niet te zien was aan beide zijden verrieven zich huizen maar het waren vuilen armen en lang zulke mooie huizen niet als de Bordeaux de Toulouse en Lyon de sneeuw lag hier en daar op gehoopt en op die zwarte stapels had men as verrotte groenten bij welgeworpen een onaangaaname lucht kwam ons tegemoet de kinderen die voor de deur speelden zagen er bleek en omgezond uit telkens reden zware wagens ons voorbij die zij met de grootste behendigheid wisten te ontwijken zonder er ooit acht op te slaan waar zijn wij nu de taal is te Parijs mijn jongen te Parijs was het mogelijk was dat Parijs waar stonden mijn marmeren paleizen waar liepen de mensen in fluweel en zatein hoe ledelijk en aakler was de werkelijkheid dat was dan het Parijs waarna ik zo vuurig verlangd had daar zou ik dus de winter doorbrengen gescheiden van Vitalis en van Capi einde van het zestiende hoofdstuk