Qelizat janë njësit me të vogla të gjalla të një organizmi.Të gjitha qelizat kanë 3 gjëra të përbashkëtaPa marr parasysh se çfarë lloj qelizash janëTë gjitha qelizat kanë një membranë qelizore e cila e ndan pjesën e brendshme të qelizës nga mjedisi i jashtëm.Citoplazma, që është një fluid(lëng) sikurse gjelatine(puding)dhe ADN-ja që është materiali gjenetik i qelizës.Në përgjithësi kemi dy kategori qelizash.Kategoria e parë janë qelizat Eukariote.Ato kanë organeleQë përfshinë nukleusin (bërthamën) dhe pjesët e tjera speciale.Qelizat eukariote janë qeliza më të avansuara dhe më të ndërlikuara.sikurse ato që gjenden tek bimët dhe tek kafshëtKategoria e dytë janë qelizat prokariote.Ato nuk kanë bërthamë ose organele të mbështjellura me membranë.Ato kanë materialin gjenetik, por ai nuk është i mbyllur në bërthamë.Qelizat prokariote janë gjithmonë njëqeLizore.ose organizma unicelular(uni-një,celulë-qelizë), sikurse që janë bakteriet.Pra qka janë organelet?Fjala organel ka kuptimin " organ i vogël"Organelet janë pjesët e specializuara të qelizës të cilat kanë punë specifike për të bërë.Le të fillojm me bërthamën, qendra kontrolluese e qelizës.Bërthama përmban ADN-në ose materialin gjenetik.ADN dikton(udhëzon) qelizën se qka duhet bërëdhe si ka për ta bërë atë (proces-punë).Kromatina është forma e ndërlidhur dhe e përhapur e ADN-së që gjendet brenda membranës bërthamore.Kur një qelizë është gati për tu ndarëADN-ja kondensohet(grumbullohet) në struktura që njihen si kromozome.Bërthama gjithashtu përmban një nukleolus(bërthamëz)e cila është një strukturë në të cilën krijohen ribozomet.Pasi që ribozomet largohen nga bërthamaato do të kenë si punë kryesore -sintetizimin-ose krijimin e proteinave.Përjashta bërthames, ribozomet dhe pjesa tjetër e organelevenotojnë përreth në citoplazëm, që është substanca gjelatinoze.Ribozomet mund të lëvizin lirshëm përbrenda citoplazmësose të kapen për retikulumin(rrjetën) endoplazmatik, që shënohet shkurt si ER.Ekzistojnë dy lloje të ER-ve:ER i vrazhdë(granular) i cili ka të ngjitura ne vete ribozometdhe ER i lëmuar(agranular) që nuk ka ribozome të ngjitura rreth vetes.Retikulumi endoplazmatikështë një shteg(rrugë) e mbështjellur dhe mbyllur me membranë, që bën transportimin e materialevesiq janë proteinat e sinitetizuara nga ribozomet.Proteinat dhe materialet e tjeradalin nga retikulumi endoplazmatiknë fshikëza të vogla (ajri ose lëngu)prej ku aparati i Golxhit, i cili shpeshherë quhet si trupi i Golxhiti pranon ato.Përgjatë lëVizjes së proteinave përmes aparatit të golxhit ato modifikohennë forma(lloje) të cilat qeliza mund ti përdor.Trupi i gloxhit e bën këtë duke i paluar proteinat në forma të përdorshme.ose duke shtuar materiale të tjera në to.siq janë lipidetose karbohidratet.Vakuolat janë struktura në formë thasësh(thes) që depozitojnë materiale të ndryshme.Këtu, në këtë qelizë bimore, vakuola qendrore deponon ujin.Në qoftë se rikthehemi tek qeliza shtazoredo shihni një organel të quajtur lizozom.Lizozomet janë grumbulluesit e mbeturinave.të cilat futin brenda pjesë të përdorura ose të dëmtuara të qelizës.Ato janë të mbushura me enzime të cilat i përpunojnë(thyejn) këto mbeturina qeizore.Mitokondria është një organel i cili shërben si burim energjie për të dy llojet:qelizave bimore dhe shtazorePërgjatë një procesi që njihet si Frymëmarrje qelizoremitokondriet i krijojnë molekulat e ATP-së (adezinotrefosfati)të cilat furnizojnë me energji të gjitha proceset qelizore.Qelizat që kanë nevojë për më shumë energjikanë më shumë mitokondrie.Ndërkohë qeliza e ruan formën e sajme ndihmën e një citoskeleti (skeleti qelizor)Cito skeleti përmban mikrofilamente në formë fijeshqë janë të ndërtuara nga proteinatdhe mikrotubulave që janë gypa të hollë dhe të zbrazët.Disa organizmasikurse që janë bimët fotoautotrofikeqë nënkupton se ato e marrin dritën e diellit për energjikanë qeliza që përmbajnë një organel të quajtur koloroplastKloroplasti është vendi ku ndodh fotosintezaËshtë i gjelbërt sepse përmban një pigment të gjelbërt të quajturKlorofil.Qelizat bimore gjithashtu kanë një mur qelizor jashta membranës qelizorei cili i jep formën, mbështet dhe mbron qelizën bimore.Qelizat shtazore nuk kanë kurr mur qelizorKa lloje të ndryshme të strukturave të cilat i kanë vetëm disa qelizaJa ku janë vetëm disa prej tyre.Tek njerëzit, për shembull, trakti frymëmarrës është i rreshtuar(përmbanë) me qeliza të cilat përmbajnë cilie.Këto janë projektime mikroskopike në formë të flokëvetë cilat lëvizin në formë valësh.Kjo aftësi mundëson kapjen e krimcave të thithura në ajër dhe i hudh jashta përmes kollitjes.Karakterisiikë tjetër unike tek disa qeliza është flagjeli.Disa bakterie kanë flagjel.Flagjeli është sikurse një bisht i vogël që i mundëson qelizës të lëviz ose ta shtyej vetën para.Qeliza e vetme njerzore që ka një flagjelështë qeliza e spermësSi përgjithsim kujtoni se:Qeliza eukariote janë qelizat bimore dhe shtazore që kanë bërthamë dhe organele të mbështjellura me membranë.Përderisa qelizat prokariote janë organizma njëqelizor që nuk i kanë këto.Të gjitha qelizat kanë një membranë qelizore, citoplazëm dhe material gjenetik.Edhe pse vetëm qelizat bimore kanë kloroplastetë dy qelizat (bimore dhe shtazore) kanë mitokondrie.