<?xml version="1.0" encoding="utf-8" ?><transcript><text start="8.87" dur="3.6">Komórki są najmniejszymi żywymi elementami organizmu.</text><text start="13.8" dur="2.639">Wszystkie komórki posiadają trzy wspólne cechy</text><text start="16.439" dur="2.12">bez względu na to do jakiego typu należą.</text><text start="19.22" dur="5.78">Wszystkie posiadają błonę komórkową, która oddziela wnętrze komórki od środowiska zewnętrznego,</text><text start="26.04" dur="2.96">koloidalną cytoplazmę, o płynnej, podobnej do żelu konsystencji</text><text start="29.4" dur="3.2">oraz DNA - materiał genetyczny komórki.</text><text start="35.2" dur="2.58">Komórki możemy podzielić na dwie główne kategorie.</text><text start="39.48" dur="3.52">Pierwszą z nich są komórki eukariotyczne.</text><text start="43.1" dur="1.69">Posiadają one organelle komókowe</text><text start="44.79" dur="3.2">w skład których wchodzi jądro komórkowe oraz inne wyspecjalizowane elementy.</text><text start="49.2" dur="3.52">Komórki eukariotyczne odznaczają się bardziej zaawansowaną i skomplikowaną budową</text><text start="52.72" dur="2.68">tak jak np. komórki roślinne i zwierzęce.</text><text start="57.31" dur="3.63">Drugą kategorię komórek stanowią komórki prokariotyczne.</text><text start="60.94" dur="3.84">Nie zawierają jądra komórkowego ani obłonionych organelli komórkowych.</text><text start="64.78" dur="4.78">Zawierają materiał genetyczny, jednakże nie jest on zlokalizowany w jądrze komórkowym (w nukleoidzie znajduje się genofor).</text><text start="69.98" dur="3.1">Komórki prokariotyczne zawsze występują jako pojedyncze komórki</text><text start="73.09" dur="3.44">lub jednokomórkowe organizmy np. bakterie.</text><text start="80.28" dur="1.88">A więc czym są organella komórkowe?</text><text start="82.7" dur="2.3">Organellum w dosłownym tłumaczeniu  to &amp;quot;mały organ&amp;quot;</text><text start="86.48" dur="5.22">Organelle są wyspecjalizowanymi podjednostkami komórki, które wykonują unikalne dla siebie zadania.</text><text start="92.86" dur="4.1">Zacznijmy od jądra komórkowego - centrum sterowania komórką.</text><text start="98.67" dur="3.9">Jądro komórkowe zawiera DNA czyli materiał genetyczny komórki.</text><text start="103.18" dur="2.88">DNA steruje działaniami komórki, decyduje o tym co</text><text start="106.06" dur="2.1">i w jaki sposób komórka powinna zrobić.</text><text start="108.68" dur="5.259">Chromatyna upakowana forma DNA znajdująca się po wewnętrznej stronie błony jądra komórkowego.</text><text start="116.38" dur="1.96">Gdy komórka jest gotowa do podziału</text><text start="118.34" dur="4.16">DNA ulega kondensacji do struktur nazywanych chromosomami.</text><text start="126.9" dur="3.2">Jądro komórkowe zawiera również jąderko,</text><text start="130.82" dur="2.64">strukturę odpowiedzialną za syntezę rybosomów.</text><text start="136.36" dur="2.78">Gdy rybosomy opuszczą jądro komórkowe</text><text start="139.14" dur="2.74">stanie przed nimi ważne zadnie syntezy</text><text start="141.88" dur="2.32">lub potocznie tworzenie białek.</text><text start="147.87" dur="4.04">Poza jądrem komórkowych rybosomy oraz inne organella</text><text start="151.91" dur="3.85">unoszą są w cytoplazmie, substancji o galaretowatej konsystencji.</text><text start="158" dur="3.7">Rybosomy mogą występować samodzielnie w cytoplazmie</text><text start="162.34" dur="5.74">lub być związane z siateczką śródplazmatyczną, w skrócie ER (ang. endoplasmic reticulum)</text><text start="168.68" dur="2">Są dwa typy ER:</text><text start="170.68" dur="3.47">siateczka śródplazmatyczna szorstka z rybosomami przyłączonymi do jej powierzchni</text><text start="174.15" dur="3.93">oraz gładka ER, bez przyłączonych rybosomów.</text><text start="180.04" dur="2.5">Siateczka śródplazmatyczna</text><text start="182.55" dur="3.78">jest obłonioną drogą służącą transportowi cząsteczek</text><text start="186.33" dur="3.21">np. białek syntetyzowanych przez rybosomy.</text><text start="192.1" dur="2">Białka oraz inne cząsteczki</text><text start="194.1" dur="2.75">wyłaniają się z siateczki śródplazmatycznej</text><text start="196.85" dur="1.76">otoczone przez małe pęcherzyki,</text><text start="200.15" dur="3.66">zmierzają do Aparatu Golgiego, zwanego czasem ciałkiem Golgiego</text><text start="203.81" dur="1.66">który je pochłania.</text><text start="206.959" dur="4.051">Białka w trakcie swojej podróży przez ciałko Golgiego ulegają modyfikacjom</text><text start="211.01" dur="2.2">do form w jakich będą użyteczne dla komórki.</text><text start="215.87" dur="4.36">Ciałko Golgiego dokonuje tego poprzez nadawanie białkom odpowiedniego kształtu</text><text start="220.23" dur="3.32">lub poprzez dodanie innych cząsteczek do białek</text><text start="223.55" dur="1.2">takich jak lipidy</text><text start="225.7" dur="1.44">lub węglowodany</text><text start="230.22" dur="4.08">Wakuole są przypominającymi worki strukturami przechowującymi różne substancje.</text><text start="234.95" dur="4.2">Tutaj, w komórce roślinne, centralna wakuola przechowuje wodę.</text><text start="243.16" dur="1.98">Wracając do komórki zwierzęcej</text><text start="245.14" dur="3.04">zauważysz organellum zwane lizosomem.</text><text start="248.7" dur="2.7">Lizosomy są &amp;quot;zbieraczami&amp;quot; odpadów,</text><text start="251.4" dur="2.96">do których należą uszkodzone lub wysłużone elementy komórki.</text><text start="255.09" dur="4.35">Lizosomy są wypełnione enzymami które rozkładają resztki komórkowe.</text><text start="260.86" dur="4.04">Mitochondrium jest organellum które pełni funkcję elektrowni dla obu:</text><text start="264.91" dur="1.8">zwierzęcych jak i roślinnych komórek.</text><text start="268.33" dur="3.26">W trakcie procesu zwanego oddychaniem komórkowym</text><text start="271.59" dur="3.03">mitochondria wytwarzają cząsteczki ATP</text><text start="274.62" dur="3.32">które dostarczają energii wszystkim procesom komórkowym.</text><text start="279.96" dur="1.94">Komórki, które potrzebują więcej energii</text><text start="281.9" dur="1.84">posiadają więcej mitochondriów.</text><text start="286.229" dur="3.371">W międzyczasie komórka utrzymuje swój kształt</text><text start="289.6" dur="1.8">dzięki cytoszkieletowi.</text><text start="292.4" dur="3.3">Cytoszkielet zbudowany jest między innymi z nitkowatych mikrofilamentów</text><text start="295.7" dur="1.76">zbudowanych z białek</text><text start="298.42" dur="4.02">oraz mikrotubuli, które mają strukturę pustych w środku rurek.</text><text start="305.18" dur="1.24">Niektóre organizmy</text><text start="306.43" dur="4.03">takie jak rośliny są fotoautotroficzne,</text><text start="310.46" dur="2.48">co znaczy że czerpią energię ze światła słonecznego</text><text start="316.26" dur="3.08">ich komórki posiadają organellum zwane chloroplastem.</text><text start="320.08" dur="3.48">W chloroplaście zachodzi proces fotosyntezy.</text><text start="323.57" dur="3.24">Jest on zielony ponieważ zawiera zielony barwnik</text><text start="326.81" dur="1.45">chlorofil.</text><text start="330.8" dur="4.03">Komórki roślinne posiadają ścianę komórkową, otaczającą błonę komórkową.</text><text start="334.83" dur="3.21">Ściana komórkowa formuje kształt, pełni funkcję ochronną oraz podporową dla komórki roślinnej.</text><text start="339.26" dur="2.76">Komórki zwierzęce nigdy nie posiadają ściany komórkowej.</text><text start="343.8" dur="4">Istnieje wiele innych unikatowych struktur, które posiadają tylko niektóre komórki.</text><text start="348.53" dur="1.47">Tutaj zostały wymienione kilka z nich.</text><text start="350.1" dur="5.9">Na przykład ludzie drogi oddechowe wyścielone są komórkami posiadającymi rzęski.</text><text start="356.46" dur="2.98">Są to mikroskopijne włosopodobne wypustki</text><text start="359.44" dur="2.06">które potrafią poruszać się ruchem falowym.</text><text start="361.88" dur="6.26">Umożliwia to wychwycenie zanieczyszczeń dostających się w czasie wdechu, a następnie ich usunięcie w odruchu kaszlenia.</text><text start="372.009" dur="3.691">Inną unikatową cechą dla niektórych komórek są witki.</text><text start="375.8" dur="2.249">Niektóre bakterie posiadają witki.</text><text start="378.049" dur="5.73">Witka jest niczym mały ogon, który pomaga komórce się przemieszczać oraz nabierać prędkości.</text><text start="384.56" dur="3.26">Jedynymi ludzkimi komórkami wyposażonymi w witki</text><text start="387.82" dur="1.78">są plemniki.</text><text start="391.549" dur="1.92">Podsumowując:</text><text start="394.34" dur="6.139">Komórki eukariotyczne to np. komórki roślinne i zwierzęce, zawierają jądro komórkowe oraz obłonione organella</text><text start="402.54" dur="5.28">natomiast komórki prokariotyczne są organizmami jednokomórkowymi bez wspomnianych cech.</text><text start="409.7" dur="5.16">Wszystkie komórki posiadają błonę cytoplazmatyczną, cytoplazmę oraz materiał genetyczny.</text><text start="416.799" dur="3.04">Chociaż tylko komórki roślinne posiadają chloroplasty,</text><text start="419.839" dur="3.32">to również, tak samo jak komórki zwierzęce, zawierają mitochondria.</text></transcript>