قسمت دوم لحظه به لحظه با کودتای ننگين 28 مرداد 1332

در اين زمان توجه مصدق به مجلس معطوف بود. يعنی جايی که ظاهرا مخالفت ها سخت تر می شد. وی در 23 تير نمايندگان طرفدار دولت را تشويق به استعفا کرد. شماری از نمايندگان بی طرف و مخالفان کم جرئت مصدق نيز به ديگران تأسی کردند و شمار مستعفيان به 28 تن رسيد. ستاد مرکزی سيا مصرانه می خواست که نمايندگان ضد مصدق برای حفظ کرسی نمايندگی خود تشويق شوند و در مجلس بست بنشينند.

قرار شد زمينه سازی شود تا نمايندگانی که استعفا نداده بودند خودشان مجلس را به عنوان نهادی قانونی تشکيل دهند. اين موضوع باعث شد که مصدق بيشتر در انحلال مجلس مصر شود. وی اعلام همه پرسی کرد و از مردم خواست به انحلال مجلس رأی آری يا نه بدهند. همه پرسی در 13 مرداد در سراسر کشور انجام و گزارش شد که دو ميليون نفر به همه پرسی رای مثبت داده اند و فقط چند صد نفر رای نداده اند.

بيانيه های آيت الله کاشانی در اين روزها تأکيد بر غير قانونی بودن همه پرسی داشت. در روز 12 مرداد رشيديان جزييات عمليات را به شاه گفته بود. در همين روز روزولت ديداری طولانی و بی نتيجه با شاه داشت. در روز 17 مرداد روزولت بار ديگر شاه را ديد و کوشيد بر ترديد او فايق آيد. شاه موافقت کرد شفاها به افسران برای عمليات دلگرمی بدهد. 20 مرداد سرهنگ حسن اخوی با شاه ملاقات و فهرست افسرانی را که آماده اند با فرمان شاه دست به عمليات بزنند به او داد. شاه دوباره تأکيد کرد که گرچه با اين عمليات موافق است اما پای هيچ ورقه ای را امضا نخواهد کرد. اخوی به اين تصميم اعتراض کرد و به دنبال رشيديان فرستاد.

رشيديان پيامی از روزولت برای شاه آورد که وی با بيزاری کامل ايران را ترک خواهد کرد مگر آنکه شاه ظرف چند روز آينده دست به کار شود. سرانجام شاه گفت که اوراق را امضا می کند و زاهدی را می بيند و سپس به رامسر می رود.

رشيديان و روزولت به اين نتيجه رسيدند که دو فرمان سلطنتی وجود داشته باشد يکی فرمان برکناری مصدق و ديگری فرمان انتصاب زاهدی به نخست وزيری. رشيديان و بهبودی سرپرست کارکنان دربار که يکی از مأموران با سابقه بريتانيا بود متن فرمان ها را آماده کردند.

روز 21 مرداد سرهنگ نعمت الله نصيری فرمانده گارد شاهنشاهی متن فرمان ها را برای امضا به رامسر برد. به گفته نصيری، سرانجام ثريا شاه را راضی به امضای فرمان ها کرد.

بر اساس بيانيه تيمسار محمد تقی رياحی رياست ستاد ارتش که طرفدار مصدق بود، او در ساعت 5 بعد از ظهر 24 مرداد، از جزييات توطئه آگاه شده بود. ساعت 11 شب رياحی معاون خود تيمسار کيانی را به باغ شاه فرستاد. در باغ شاه سرهنگ نصيری که پيشتر به آنجا رسيده بود به همراه افسران طرفدار شاه، کيانی را دستگير کرد. در همين ساعات تعدادی کاميون پر از سربازان طرفدار شاه به دستگيری افراد پرداختند. به نظر می رسد رياحی توانسته بود قبل از نيمه شب دسته هايی از سربازان را به نقاط حساسی که امکان حمله به آنها می رفت گسيل کند.

اينکه چه حادثه يا چه واکنشی از سوی رياحی و ديگر نظاميان طرفدار مصدق روی داد که موجب ضعف افسران طرفدار زاهدی در انجام وظايف خود شد، به درستی معلوم نيست. با اين حال معلوم شد که تيمسار باتمانقليج رييس ستاد زاهدی ترسيد و پنهان شد. بی ترديد اين کار و همچنين خبر دستگيری کيانی که به سرعت در همه جا پراکنده شد تأثير چشمگيری در تضعيف روحيه ها آن هم در لحظات حساس داشت. صبح روز 25 مرداد تيمسار باتمانقليج دستگير شد و تيمسار آبان فرزانگان از مأموران ارشد ستاد سيا در تهران به اين ستاد پناه آورد.

در سحرگاه 25 مرداد راديو تهران بيانيه ويژه دولت را پخش کرد که در آن از انجام کودتای شب پيش ياد شده بود. ستاد سيا در تهران با اين وظيفه رو به رو شد که طرح را از شکست کامل نجات دهد و به سرعت تصميمات مهمی اتخاذ کند. چندی نگذشت که خبر رسيد شاه گريخته است

Category:

Music