Tu bi xweşî hatî anîşk a min a YouTubê!
Bihêle ku ez xwe bidim{e} naskirin, ez Patuk ê Mildirêj[1], şagirt ê mûzîk ên gelerî me ;-)
Ez li saz a dengdanê ya bi dîrokeke hezar salan, li tembûrê dixim. Tembûr di ax ên di nav a Anatolîya û çiya yên Zagros ên rojava de za bû ye, ku her yek îro di nav a nûdem-welat ên Tirkiye û Îranê dikeve.
Bi balkêşî ya deng ê xwe yê dilkev û dilzîz tembûr nav ê xwe gihand war ên dûr bi kes ên ku tembûrê bi xwe birin, ew bingeh a saz ên yê-bi-gotin "warî" bû ye.
Cotek mînak ên baş hene: ew bûzûkî yê yê-bi-gotin "yûnanî" û bizoq ê yê-bi-nav "erebî" ne. Rastî ez bêjim nav ên wan divê "tembûr a ku ji alî ya yûnaniyan hate birin û guhartin" û "tembûr a ku ji alî ya ereban hate birin û guhartin" be.
Dîrok a wan saz ên ku bi kok a xwe tembûr in vedigere dem a Împaratorî ya Osmaniyan a dawî, dîsa bi hezar salan piştî zabûn a tembûrê.
"Dutar" û "sêtar" ên Îranê jî paredar ên dîrokeke kevnartir bi tembûrê ve ne û ronî didin bejn a wê ya roj ên bihurî.
Tembûr ku ji alî ya wan pîroz tê dîtin berpirsiyarî yek î olî yê girîng dilîze ji bo "Alevî" yên Tirkiyê û "Kakeyî" yên rojava ya Îranê û bakûr-rojhilat a Îraqê.
Her çi bikaranîn a nav ê "baxlama" cihgirtî û belavkirî be ji bo vê sazê, ev gotineke bê dîrok, bê bingeh û yeke nûava ye; {ew} ne dîrokî û ne kevin e[2]. Piranî ya caran gav a ku mirov bi şaşî gotin a "baxlama" bi kar tîne xwestek ew e ku tembûr a milkin, ango, "Tembûr a Do-Jêkirî" bibêje. Tembûr ên ku mil ê wan hatiye kinkirin / kurtkirin bi nav ê "Jêkiriyan" tê naskirin, nav ê perde ya cih ê ku hatiye kinkirin dikeve pêş navê.
(2) du çêşt ê tembûrê hene ku bi dirêjbûn a mil ê{n} xwe tên ji hev kirin. Her mil xwedî yê hawî ya / yên tarlîstin û tarkêşî ya / yên xwe ye / ne.
Lê, helbet tembûr a mildirêj —ku ya rast û kevintirîn e— zengîntirê ev (2) du milan e. Her çi be tembûr a milkin xwedî yê (1) yek dozanê ye, tembûr a mildirêj xwedî yê dozan ên bi dehan e û gelek car jê berfirehtir û zengîntir e. Tenê bi tembûr a mildirêj mirov dikare hemû tarkêş-hawî yên warî lêxe.
Tarkêş / tarlîstin ên warî bi zorî ya rêspartin ên xwe tên ji hev kirin; çend mînak ji wan: "Konya", "Yozgat", "Qeyserî", "Sêlîfgeh[3]", "Zêbeg[4]" û "Hozanî". Hostetî ya wan rê yên tarlîstinê kar û xebat ê{n} salan divê.
Ez li herdu tembûran —bi tarkêş / tarlîstin ên xwe yên cûda— lê bê navxistin a "şelpe[5]" yê ku bi til{îk}an tê spartin, dixim.
Zû de nebû ku şelpe nêzîkî jibîrkirinê {û wendabûnê} hat li Tirkiyê. Di dem ên nêzîk de ew ji alî ya (3) seyan {sê kesan} ê Arîf Sax, Erdal Erzîncan û Erol Parlax û ji alî ya sazbend ê jêhatîtirîn Hasret Gültekin hate nû-jînkirin, paqijkirin, û pêşxistin. Hozanî ya Hasret Gültekin —çi bi pêkêş, çi bi til{îk}an be— bê berdêl bû.
"Nûjînkirin" di Zagros ên rojava de —navend a ku ev hawî ya tarkêşî / tarlîstin a hezar salan parast— gerek nebû. Ji bo şelpe yê rast —ê kokrevî û şorbeşîr-nekirî— Ali Akbar Moradî bibîne.
+++++++++DANEZANÊNBINÎ+++++++++
1. Patuk ji nav ê "Palo Rojo", dareke hişk bi reng ên sor ên xweşik tê. Mildirêj ji bo dest, an zend, ango mil ê tembûrê tê. Herdu gotin bi hev re çêşt a tembûr a min a xweşiktirîn şîrove dikin.
2. Tev bi wan mijar ên gotî {bihurî}, akademîkine sextekar ku guhartin a dîrokê li gor dîtin û daxwazî yên xwe dikin — dikin nav ê tembûrê ji holê bi gotin ên çöğür, û kopuzê rakin. Wê demê frotin a dîtin a ku tembûr tiştekî wan e hêstantir dibe. Li hemberî dîtin, danezan, û kardan ên cihgirtî û belav van (2) du navan gotin ên karfireh ji war û zman ên gelek dûr û biyan tê; ew tucar û tudem ji bo tembûrê ve ne hatine bikaranîn.
3. Sîlîfke ‣ Sêlîfgeh ‣ Sêlafgeh ‣ Sêlavgeh {Cih ê Sêl a Avan}.
4. Zeybek ‣ Zeybeg ‣ Zêbeg ‣ Za{de}beg {Za[dê]beg: Za[de] yê Beg} ‣ Begza{de}.
5. Divê bê zanîn ku li ser tengkirin a berfirehî ya şelpê bi tembûr a milkin —û dozan a wê ya tenê— piranî ya pêşxistin ên şelpê xwe bi xwe jêhat ên Gîtarê ne, çi teknîk ên tilçakûç ên Elektro-Gîtarê be, û çi teknîk ên tarşehkirin ên Flamenko be. Balkêş e ku şelpefroş {şelpedar} wê wek hawiyeke tarlîstin a paqij û dîrokî didin naskirin.
{توانا بود هر که دانا بود}
Loading...
3:57
Erdale Hami Ez teneme le yadeby 063urfali06376,529 views
Link to this comment:
All Comments (0)