Türk Dünyası Müzik Topluluğu
Gönül Bağı Programından
Türkmen Sahra Türkmenleri
Türkmen Sahra bugün İran sınırları içinde yer alan bir bölgedir.
Türklerin İrandaki varlıkları miladi başlarına kadar uzanmaktadır. İrana yapılan ilk Türk göçleri ve yerleşimlerinin miladi başlarında Kırmızı ve Ak Hun gruplarının gelmeleriyle gerçekleştiği bilinmektedir.Türk akıncıları İrana iki koldan, Kafkasya ve Amu-derya üzerinden gelmeye başladılar. Türklerin İranla temaslarının M.Ö. IV. yüzyıla kadar gerilere gittiğini, Bizans, eski Pehlevi, Gürcü, Ermeni ve Ablan kaynaklarında yer alan birçok bilgi kanıtlamaktadır.
1040 yılında o dönemde İran topraklarında hüküm süren Gazneliler ile Selçuklular arasında cereyan eden Dandanakan Savaşında Gaznelilerin yenilmesinden sonra İran kapıları tamamen Türklere açılmış oldu. Bu tarihten başlamak üzere de yaklaşık 1000 yıl boyunca, Türkler İranda egemen güç olacaklardır. Bu süreç içerisinde, İranda arka arkaya Selçuklular, İlhanlılar, Celayirliler, Timürlüler, Kara-koyunlu, Ak-koyunlu, Safeviler, Afşarlar ve Kaçarlar yönetimde bulundular.
1925 yılına kadar devlet bazında İranın asli unsurları olarak kabul edilen Türkler, 1850 yılından itibaren, İranda gelişen bir dizi siyasi olaylar nedeniyle itibar kaybetmeye başladılar. Nihayetinde, 1925 yılında İranda Pehlevi hanedanlığının iktidarı ile birlikte, iktidar yapısının Pan-İranist ve Fars milliyetçisi söylemlere göre şekillenmeye başlaması/şekillenmesi, Türkleri karşı cephede yer almaya zorlamış oldu.
Asırlar boyunca Türklerin yönetiminde kalan Farslar, 1925 yılında Kaçar Hanedanlığının sona ermesiyle yönetimi ele geçirdiler. Bu tarihten itibaren de olası bir Türk milliyetçiliğini kendi yönetimleri için bir tehlike olarak gördüler ve başta Azeriler olmak üzere İrandaki Türkler/Türkmenler üzerinde sistemli bir asimilasyon politikası uygulamaya başladılar.
İranda yaşayan Türk topluluklarının Azerilerden sonra ikinci en önemli grubunu Türkmen Sahra bölgesinde yaşayan ve sayıları 2-2.5 milyon civarında olan Sünni Türkmenler oluşturmaktadırlar.
Türkmen Sahra Türkleri, eski Oğuz boylarından Salur, İmur, Dodurga Türklerinin soylarından gelmekte olup, şimdi Göklen, Yomut ve Teke Türkmenleri adlarıyla anılmaktadırlar. İranda yaşayan bu Türkmenler, Safeviler döneminde Şiiliğin siyasi amaçlarla kullanılmasından sonra Sünni Türkistan Türkleri ile Şii İranlılar arasındaki mücadelelerde en çok zarar gören topluluk olmuşlardır.
Türkmenistan, Çarlık Rusyası ve İran arasında 1881 Aralık ayında imzalanan bir antlaşma ile iki ülke arasında paylaşıldı. Bu tarihten itibaren, Çarlık Rusyası içinde kalan Türkmen topraklarında yaşayan Türkler, genel bir adla Türkmenler olarak varlıklarını devam ettirirlerken, İran sınırları içinde kalanlar ise, aşiret yapısı içinde etnik ve milli oluşumlarını gerçekleştiremeden İranda yaşamaya devam ettiler ve İran Türkmenleri olarak anıldılar.
Türkmen Sahra bölgesinde yaşayan Türkmenler, Türklüklerini, gelenek ve göreneklerini korumayı başardıkları gibi, İran yönetimine karşı tutum sergileyerek, bağımsızlıklarını ilan etme yolunda faaliyetlerde de bulundular.
Türkiyenin Türkmen Sahra Politikası
Türkiyenin İran Türkleri konusundaki ilgisi aslında Atatürk döneminde mevcuttu. Nitekim, Mustafa Kemal Atatürkün, 1924 yılında İrandaki Türkmenlerin askeri eğitimine yardımcı olduğu ve 1935 yılında da Türk Dünyasına yardım için oluşturduğu fondan İran Türkmenlerinin de pay aldıkları bilinmektedir.
6 Ekim 1925 tarihinde Atatürk tarafından Türkiyenin Tahran Büyükelçiliğine atanan Mahmut Şevket Esendal, bu görevi sırasında Büyükelçilik olanaklarını da kullanarak, özellikle İrandaki Türkmen gençlerinin Türkiyede eğitim almaları konusunda büyük yardımlarda bulunmuştur. Ancak, Atatürkün ölümünden sonra geçen süre içinde İrandaki Türkmenler de büyük ölçüde unutulup gittiler. Bu unutuş/unutuluş, 20. yüzyılın sonuna kadar devam etti.*
* http://www.efrasyap.com/Icerik/IcerikDetay.aspx?IcerikID=568
Loading...
8:56
Turkmenistan - Turkmensahra (Turkmen aydymy)by tuwakgylych2,376 views
All Comments